BỘ CÔNG THƢƠNG TRƢỜNG C O NG CÔNG NGHI P N M NH GIÁO TRÌNH MÔ UN: HÀN HỒ QU NG T Y NÂNG C O NGÀNH/NGHỀ: HÀN TRÌNH Ộ: TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày……. N M NH, năm 2018 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THI U Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc cả về số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội.
Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới, lĩnh vực cơ khí chế tạo nói chung và ngành Hàn ở Việt Nam nói riêng đã có những bước phát triển đáng kể. Chương trình khung quốc gia nghề hàn đã được xây dựng trên cơ sở phân tích nghề, phần kỹ thuật nghề được kết cấu theo các môđun. Để tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở dạy nghề trong quá trình thực hiện, việc biên soạn giáo trình kỹ thuật nghề theo theo các môđun đào tạo nghề là cấp thiết hiện nay. Mô đun: Hàn hồ quang tay nâng cao là mô đun đào tạo nghề được biên soạn theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành.
Trong quá trình thực hiện, nhóm biên soạn đã tham khảo nhiều tài liệu công nghệ hàn trong và ngoài nước, kết hợp với kinh nghiệm trong thực tế sản xuất. Mặc dầu có rất nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những khiếm khuyết, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của độc giả để giáo trình được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Nhóm biên soạn Nguyễn Xuân Trƣởng 3 MỤC LỤC Đề mục Trang I. Lời giới thiệu 2 II.
Mục lục 3 Vị trí, ý nghĩa, vai trò của Mô đun 3 Mục tiêu của Mô đun 3 III. Nội dung mô đun Bài 1: Hàn giáp mối không vát mép ở vị trí hàn đứng (3G) 4 Bài 2: Hàn góc không vát mép ở vị trí hàn đứng (3F) 11 Bài 3: Hàn giáp mối có vát mép ở vị trí hàn ngang (2G) 17 Bài 4: Hàn giáp mối có vát mép ở vị trí hàn đứng (3G) 25 Bài 5: Hàn góc không vát mép ở vị trí ngửa (4F) 27 Bài 6: Hàn giáp mối không vát mép ở vị trí ngửa (4G) 42 Bài 7: Hàn giáp mối có vát mép ở vị trí ngửa (4G) 57 IV. Tài liệu tham khảo 73 4 GIÁO TRÌNH MÔ UN HÀN HỒ QU NG T Y NÂNG CAO I. V TRÍ, Ý NGHĨ , V I TRÕ MÔ UN: Là mô đun chuyên môn nghề, được bố trí sau khi học xong môđun Hàn hồ quang tay cơ bản.
Hàn hồ quang tay nâng cao rèn luyện cho người học kỹ năng hàn được các vị trí khó trong không mà thực tế sản xuất thường gặp. MỤC TIÊU CỦ MÔ UN: - Sử dụng thành thạo các loại máy hàn hồ quang tay; - Tính được chế độ hàn hồ quang tay phù hợp chiều dày, tính chất của vật liệu và kiểu liên kết hàn. - Hàn được các mối hàn ở vị trí khó trong không gian đảm bảo yêu cầu kỹ thuật. - Thực hiện tốt công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp.
NỘI DUNG MÔ UN: Bài 1: HÀN GIÁP MỐI KHÔNG VÁT MÉP Ở TRÍ ỨNG (3G) I. Mục tiêu của bài: - Trình bày được kỹ thuật hàn giáp mối không vát mép ở vị trí đứng(3G) - Chuẩn bị phôi hàn sạch và các loại dụng cụ, thiết bị hàn đầyđủ - Tính toán chế độ hàn phù hợp với chiều dày vậtliệu - Hàn được mối hàn giáp mối không vát mép ở vị trí đứng (3G)đúng kích thước và yêu cầu kỹthuật - Kiểm tra đánh giá đúng chất lượng mốihàn - Cẩn thận, tỉ mỷ, chính xác, có khả năng làm việc độc lập và theo nhómtốt - Thực hiện tốt công tác an toàn và vệ sinh côngnghiệp. Nội dung của bài: 1. Đặc điểm hàn giáp mối không vát mép ở vị trí đứng(3G) Do chịu tác động của trọng lực, kim loại lỏng dễ bị chảy ra khỏi vũng hàn, vũng hàn nằm trên mặt phẳng đứng nên mối hàn ở tư thế đứng khó hình thành.
Khi hàn đứng dễ xảy ra các khuyết tật như đóng cục và chảy xệ. Khi hàn từ dưới lên mối hàn ít lẫn xỉ. Thao tác của người thợ tương đối khó nhất là ở những chỗ vật hàn đặt thấp.Chú ý an toàn vì kim loại lỏng có nguy cơ rơi xuống phía dưới. TÝnh ®-êng kÝnh que hµn; §èi víi mèi hµn gi¸p mèi ®-êng kÝnh que ®-îc tÝnh dùa vµo chiÒu dÇy vËt hµn vµ theo c«ng thøc sau: d = + 1 2 Trong ®ã: d lµ ®-¬ng kÝnh que hµn 5 lµ chiÒu dÇy vËt hµn b.
TÝnh c-êng ®é dßng ®iÖn hµn Dùa vµo ®-êng kÝnh que c-êng ®é dßng ®iÖn hµn ®-îc tÝnh theo c«ng thøc sau: I=(+d)d (A) , lµ hÖ sè thùc nghiÖm, khi hµn b»ng que hµn thÐp ( =20, = 6) d lµ ®-êng kÝnh que hµn (mm) NÕu vËt cã chiÒu dµy lín > 3d, ®Ó ®¶m b¶o hµn ngÊu ph¶i t¨ng dßng ®iÖn hµn lªn 15%. NÕu vËt hµn máng > 1,5 d, ph¶i gi¶m dßng ®iÖn xuèng 15%. §iÖn thÕ cña hå quang §iÖn thÕ hå quang do chiÒu dµi hå quang quyÕt ®Þnh: hå quang dµi ®iÖn thÕ cao vµ ng-îc l¹i. Trong qóa tr×nh hµn, hå quang kh«ng nªn dµi qu¸, nÕu dµi cã hiÖn t-îng kh«ng tèt d-íi d¹ng: -Hå quang ch¸y kh«ng æn ®Þnh, dÔ bÞ l¾c, søc nãng cña hå quang bÞ ph©n t¸n kim lo¹i nãng ch¶y bÞ b¾n ra nhiÒu, l·ng phsi kim lo¹i vµ ®iÖn.
-§é s©u nãng ch¶y bÐ, dÔ sinh ra khuyÕt c¹nh vµ nh÷ng khuyÕt tËt kh¸c. -Nh÷ng thÓ khÝ cã h¹i nh- Nit¬, ¤ xy trong kh«ng khÝ dÔ thÊm vµo trong lµm cho mèi hµn dÔ sinh ra lç h¬i. Do ®ã nªn sö dông hå quang ng¾n ®Ó hµn, chiÒu dµi hå quang kh«ng v-ît qu¸ ®-êng kÝnh que hµn.Tèc ®é hµn: Tèc ®é hµn lµ tèc ®é di chuyÓn vÒ ph¸i tr-íc cña que hµn, nã ¶nh h-ëgn trùc tiÕp ®Õn hiÖu suÊt cña c«ng viÖc hµn. Trªn c¬ së ®¶m b¶o chÊt l-îng cña mèi hµn ta cã thÓ sö dông que hµn cã ®-êng kÝnh lín vµ c-êng ®é dßng ®iÖn hµn lín ®Ó hµn.
Ngoµi r¶, trong qu¸ tr×nh hµn nªn c¨n cø t×nh h×nh cô thÓ ®Ó ®iÒu chØnh tèc ®é hµn, nh»m ®¶m b¶o cho mèi hµn cao thÊp, réng hÑp ®Òu nhau. Dao ®éng que hµn 2. Kỹ thuật hàn Có thể dùng loại que hàn có lớp thuốc bọc tương đối dày, đường kính chọn nhỏ hơn 4mm. Dòng điện hàn: nhỏ hơn so với hàn bằng từ 10 đến 15%.
Ví dụ:Khi hàn bằng bạn để dòng điện là 200A thì khi chuyến qua hàn đứng với cùng một vật liệu bạn nên để mức 175 đến 185 là được. Hƣớng hàn: Hàn từ dưới lên với các tấm dày, từ trên xuống đối với các tấm mỏng và chiều dài mối hàn không quá lớn (dùng loại que có lớp thuốc bọc mỏng). Dao động ngang: nên dùng các kiểu đường thẳng, răng cưa, hình bán nguyệt, tam giác cân (với các mối hàn góc và mối hàn giáp mối có vát mép). Nên sử dụng hồ 6 quang ngắn để hàn.
Khi đưa hồ quang đến 2 cạnh cần dừng lại một chút để giảm nguy cơ cháy cạnh. Góc độ que hàn khi thực hiện hàn đứng giáp mối Phương pháp hàn hồ quang nhảy: Mồi hồ quang tạo ra vũng hàn. Kéo dài hồ quang lên phía trên. Rút ngắn hồ quang tạo thành vũng hàn mới.
Phương pháp ngắt hồ quang cũng thực hiện tuơng tự, chỉ khác là thay thao tác 2 bằng việc tắt hồ quang. Bài tập ứng dụng Hàn giáp giáp mối không vát mép ở vị trí hàn đứng(3G) 1. Trình tự hàn giáp mối không vát mép ở vị trí hàn đứng 1. Chuẩn bị thiết bị, dụng cụ hàn Trước khi hàn phải chuẩn bị các thiết bị và dụng cụ để phục vụ cho bài thực hành như: máy hàn (dây dẫn, kìm hàn, kẹp mass), máy mài tay, máy cắt sắt, búa gõ xỉ, kìm kẹp phôi, mặt nạ hàn, khẩu trang,.
Đặt chế độ hàn 1. Đường kính que hàn (dh): Đường kính que hàn đối với mối hàn đứng giáp mối: dh = 2 + 1 (mm) Trong đó: dh- Đường kính que hàn. - Chiều dày mối hàn. Cường độ dòng điện hàn (Ih): Bằng phương pháp tính toán gần đúng khi hàn sấp (hàn bằng) có thể dùng công thức: 7 Ih = k.dh (dh > 5mm)Trong đó: k, k1, , là các hệ số thực nghiệm.
Khi hàn ở vị trí ngang, dòng điện giảm 10 15% so với dòng điện hàn bằng. Tốc độ hàn (Vh): Là tốc độ dịch chuyển của que hàn dọc theo trục mối hàn. - Nếu tốc độ hàn quá lớn mối hàn sẽ hẹp, chiều sâu ngấu giảm, không phẳng và có thể bị gián đoạn. - Còn tốc độ hàn quá nhỏ sẽ gây nên hiện tượng cháy chân, kim loại cơ bản bị nung nóng quá mức, vùng ảnh hưởng nhiệt lớn, chiều rộng và chiều sâu ngấu của mối hàn tăng.
Chiều dài cột hồ quang (lhq): Đó là khoảng cách từ đầu múc của que hàn đến bề mặt thoáng của vũng hàn. Chiều dài hồ quang có thể chia ở các mức độ khác nhau: + Hồ quang bình thường: lhq = 1,1dh. + Hồ quang ngắn: lhq < 1,1dh. + Hồ quang dài: lhq > 1,1dh.
Góc độ que hàn ( ): - Góc nghiêng giữa que hàn và chi tiết sẽ xác định tính đồng nhất của vũng hàn và biên dạng đường hàn. - Ở vị trí này góc độ hàn: = 60 ÷ 800. Góc độ que hàn đứng giáp mối. Dao động que hàn theo hình răng cưa.
Cho đầu que hàn chuyển động liên tiếp theo hình răng cưa hướng về phía trước và ở hai cạnh ngưng một lúc đề phòng khuyết cạnh. Mục đích là khống chế tính lưu động của kim loại chảy và bề rộng mối hàn cần thiết để cho bề rộng mối hàn hình thành tương đối tốt. 9 Phương pháp này dễ thao tác nên trong sản xuất được dùng tương đối nhiều, nhất là khi hàn những tấm thép tương đối dày. Ứng dụng của dao động này là hàn đứng giáp mối và hàn góc đứng.
Được dùng tương đối rộng rãi trong sản xuất. Cho đầu que hàn chuyển động sang trái, sang phải theo như bán nguyệt theo hướng hàn. Tốc độ chuyển động căn cứ vào hình dáng, vị trí yêu cầu và cường độ dòng điện của mối hàn để quyết định, đồng thời còn phải chú ý cho ngừng lại ở hai cạnh để cạnh mối hàn có thể chảy thấu và đề phòng hiện tượng khuyết cạnh.