Giáo Trình Dung Sai và Đo Lường Kỹ Thuật Ô Tô

Giáo trình về Mh 11 giáo trình dung sai và đo lường, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Cơ Điện Xây Dựng Việt Xô
• Chuyên ngành: Công Nghệ Ô Tô
• Đề tài: Giáo Trình Dung Sai và Đo Lường Kỹ Thuật
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Ninh Bình

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC KHÁI NIỆM VỀ HỆ THỐNG DUNG SAI LẮP GHÉP
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG DUNG SAI LẮP GHÉP
• 3. CHƯƠNG 3: DỤNG CỤ ĐO THÔNG DỤNG TRONG CƠ KHÍ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Dung Sai và Đo Lường Kỹ Thuật Ô Tô

Giáo trình Dung sai và Đo lường Kỹ thuật Ô tô là tài liệu quan trọng trong việc đào tạo nghề công nghệ ô tô. Nó cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về dung sai lắp ghép và các phương pháp đo lường chính xác. Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên các tiêu chuẩn và yêu cầu thực tiễn trong ngành công nghiệp ô tô, giúp sinh viên nắm vững các khái niệm và ứng dụng trong thực tế.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của giáo trình

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về dung sai trong kỹ thuật ô tô. Nó giúp sinh viên hiểu rõ về các mối lắp ghép và cách sử dụng các dụng cụ đo thông dụng, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và khả năng làm việc trong ngành.

1.2. Cấu trúc và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình được chia thành ba chương chính: Các khái niệm về hệ thống dung sai lắp ghép, Hệ thống dung sai lắp ghép, và Dụng cụ đo thông dụng trong cơ khí. Mỗi chương đều có các bài tập thực hành để sinh viên có thể áp dụng kiến thức vào thực tế.

II. Vấn đề và Thách thức trong Đo Lường Kỹ Thuật Ô Tô

Trong quá trình sản xuất và sửa chữa ô tô, việc đảm bảo độ chính xác trong đo lường là rất quan trọng. Các vấn đề như sai số trong đo lường, dung sai không đạt yêu cầu có thể dẫn đến hỏng hóc và giảm hiệu suất của xe. Do đó, việc hiểu rõ về đo lường kỹ thuật ô tô là cần thiết.

2.1. Sai số trong đo lường và ảnh hưởng của nó

Sai số trong đo lường có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như thiết bị đo không chính xác, kỹ thuật đo không đúng cách, hoặc điều kiện môi trường. Những sai số này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sản phẩm cuối cùng.

2.2. Dung sai và tiêu chuẩn trong ngành ô tô

Tiêu chuẩn dung sai trong ngành ô tô được quy định rõ ràng để đảm bảo các chi tiết có thể lắp ghép với nhau một cách chính xác. Việc không tuân thủ các tiêu chuẩn này có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng trong quá trình vận hành của xe.

III. Phương Pháp Đo Lường Chính Xác trong Kỹ Thuật Ô Tô

Để đảm bảo độ chính xác trong đo lường, cần áp dụng các phương pháp đo lường hiện đại và chính xác. Các dụng cụ đo như thước cặp, panme, và đồng hồ so là những công cụ không thể thiếu trong quá trình này.

3.1. Các dụng cụ đo thông dụng trong cơ khí

Các dụng cụ đo như thước cặp và panme được sử dụng rộng rãi trong ngành công nghiệp ô tô. Chúng giúp đo kích thước chính xác của các chi tiết, từ đó đảm bảo chất lượng sản phẩm.

3.2. Phương pháp kiểm tra và bảo trì dụng cụ đo

Để đảm bảo độ chính xác của dụng cụ đo, cần thực hiện kiểm tra định kỳ và bảo trì đúng cách. Việc này giúp kéo dài tuổi thọ của dụng cụ và đảm bảo kết quả đo lường luôn chính xác.

IV. Ứng Dụng Dung Sai trong Thiết Kế Ô Tô

Dung sai không chỉ quan trọng trong sản xuất mà còn trong thiết kế ô tô. Việc áp dụng đúng dung sai giúp tối ưu hóa hiệu suất và độ bền của các chi tiết trong xe.

4.1. Tính lắp lẫn và vai trò của nó trong thiết kế

Tính lắp lẫn là khả năng thay thế các chi tiết mà không cần điều chỉnh thêm. Điều này rất quan trọng trong thiết kế ô tô, giúp giảm thời gian lắp ráp và sửa chữa.

4.2. Ví dụ thực tiễn về ứng dụng dung sai

Trong thiết kế các chi tiết như bulông và đai ốc, việc áp dụng dung sai chính xác giúp đảm bảo các chi tiết này có thể lắp ghép một cách dễ dàng và hiệu quả.

V. Kết Luận và Tương Lai của Giáo Trình Dung Sai và Đo Lường Kỹ Thuật Ô Tô

Giáo trình Dung sai và Đo lường Kỹ thuật Ô tô không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn giúp sinh viên phát triển kỹ năng thực hành cần thiết cho nghề nghiệp tương lai. Tương lai của ngành công nghệ ô tô sẽ ngày càng phụ thuộc vào độ chính xác trong đo lường và thiết kế.

5.1. Tầm quan trọng của giáo trình trong đào tạo nghề

Giáo trình này đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo các kỹ sư và thợ sửa chữa ô tô, giúp họ nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để làm việc hiệu quả trong ngành.

5.2. Xu hướng phát triển trong ngành công nghệ ô tô

Ngành công nghệ ô tô đang phát triển nhanh chóng với sự xuất hiện của các công nghệ mới. Việc cập nhật giáo trình và phương pháp giảng dạy là cần thiết để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN Bô TRƯỜNG CO ĐẲNG CƠ ĐIỆN XÂY DỰNG VIỆT XÔ KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC GIÁO TRÌNH Môn học: Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật NGHỀ:CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: SƠ CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số: 979/ QD-CĐVX-ĐT ngày 12 tháng 12năm 2019 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện xây dựng Việt Xô Ninh Bình – Năm 2019 2 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo nghề và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 3 LỜI GIỚI THIỆU Hiện nay, cùng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật, và đặc biệt là trong chế tạo, sửa chữa các chi tiết thiết bị Cơ khí ngày càng có tính chính xác cao, đối với người thợ sửa chữa ôtô, ngoài việc sau khi ra trường sinh viên cần nắm chắc những kiến thức về chuyên môn, sinh viên cần trang bị cho mình một số kiến thức chung về cơ khí nhất định. Dung sai đo lường là một môn học ra đời đã đáp ứng được một phần của yêu cầu đó. Trong môn học này sẽ trang bị cho sinh viên một số kiến thức cơ bản về cơ khí, giúp sinh viên hiểu được bản chất các mối lắp ghép, hiểu được cấu tạo và biết cách sử dụng một số dụng cụ đo thông dụng, một trong những kỹ năng rất quan trọng của người thợ sửa chữa. Nội dung của giáo trình biên soạn được dựa trên sự kế thừa nhiều tài liệu của các trường đại học và cao đẳng, kết hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo cho sinh viên các trường dạy nghề trong cả nước. Để giúp cho sinh viên có thể nắm được những kiến thức cơ bản nhất của môn dung sai đo lường, nhóm biên soạn đã sắp xếp môn học theo từng chương theo thứ tự: Chương 1: Các khái niệm về hệ thống dung sai lắp ghép Chương 2: Hệ thống dung sai lắp ghép Chương 3: Dụng cụ đo thông dụng trong cơ khí Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình dạy nghề đã được Tổng cục Dạy nghề phê duyệt, sắp xếp logic và cô đọng. Sau mỗi bài học đều có các bài tập đi kèm để sinh viên có thể nâng cao tính thực hành của môn học. Do đó, người đọc có thể hiểu một cách dễ dàng các nội dung trong chương trình. Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản sau giáo trình được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Ninh Bình, ngày …. năm 2019 4 5 MỤC LỤC ĐỀ MỤC TRANG Lời giới thiệu Mục lục Chương 1: Các khái niệm về hệ thống dung sai lắp ghép 8 Chương 2: Hệ thống dung sai lắp ghép 54 Chương 3: Dụng cụ đo thông dụng trong cơ khí 83 Tài liệu tham khảo 118 6 MÔN HỌC DUNG SAI LẮP GHÉP VÀ ĐO LƯỜNG KỸ THUẬT Mã số của môn học: MH 11 I. Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học: - Vị trí: Môn học được bố trí giảng dạy song song với các môn học/mô đun sau: MH 02, MĐ 03, MĐ 04 - Tính chất: Là môn học kỹ thuật cơ sở. - Ý nghĩa: giúp cho sinh viên có kiến thức cơ bản về dung sai đo lường, góp phần vào học các môn chuyên môn nghề ôtô được tốt hơn, nâng cao hiệu quả học tập. - Vai trò: môn học trang bị cho sinh viên những khái niệm cơ bản về dung sai đo lường, để ứng dụng vào các môn học chuyên môn, ứng dụng vào thực tế. Mục tiêu của môn học: + Nêu và giải thích được hệ thống dung sai lắp ghép của TCVN. + Trình bày đầy đủ các khái niệm, đặc điểm, ký hiệu của các mối lắp. + Trình bày đầy đủ công dụng, cấu tạo, nguyên lý, phương pháp sử dụng và bảo quản các loại dụng cụ đo thường dùng. + Đo, đọc chính xác kích thước và kiểm tra được độ không song song, không vuông góc, không đồng trục, không tròn, độ nhám đảm bảo chất lượng sản phẩm bằng các dụng cụ đo kiểm thường dùng trong ngành cơ khí chế tạo. + Chuyển hoá được các ký hiệu dung sai thành các trị số gia công tương ứng. + Thao tác sử dụng các loại dụng cụ đo đúng yêu cầu kỹ thuật. + Sử dụng đúng các dụng cụ, thiết bị đo đảm bảo đúng chính xác và an toàn + Tuân thủ đúng quy định, quy phạm về dung sai và kỹ thuật đo. + Rèn luyện tác phong làm việc nghiêm túc, cẩn thận. Nội dung tổng quát và phân phối thời gian: Số Thời gian (giờ) Tên chương, mục TT T.số LT TH Kiểm tra* I Các khái niệm về hệ thống dung sai lắp ghép 12 9 3 Các khái niệm cơ bản về dung sai lắp ghép 3 3 Hệ thống dung sai lắp ghép bề mặt trơn 3 3 Dung sai hình dạng, vị trí và độ nhám bề mặt 6 3 3 II Hệ thống dung sai lắp ghép 18 13 3 2 Dung sai kích thước và lắp ghép các mối 4 4 7 ghép thông dụng Dung sai kích thước và lắp ghép các mối ghép ren 3 3 Dung sai truyền động bánh răng 4 3 1 Chuỗi kích thước 7 3 3 1 III Dụng cụ đo thông dụng trong cơ khí 15 8 6 1 Cơ sở đo lường kỹ thuật 3 3 Căn mẫu 1 1 Thước cặp 2 1 1 Pan me 3 1 2 Đồng hồ so 3 1 2 Dụng cụ đo góc 3 1 1 1 IV Tổng cộng 45 30 12 3 8 CHƯƠNG 1 CÁC KHÁI NIỆM VỀ HỆ THỐNG DUNG SAI LẮP GHÉP Mã số của chương 1: MH 01 – 01 Giới thiệu: Là môn học cơ sở tuy nhiên dung sai đo lường lại là môn học có nhiều kiến thức bổ ích đối với người học, nó mang lại cho người học những kiến thức về các lắp ghép chi tiết, về sai lệch kích thước,…phục vụ cho công việc gia công và chế tạo. Mục tiêu: - Trình bày đầy đủ kích thước danh nghĩa, kích thước thực, kích thước giới hạn, dung sai chi tiết, dung sai lắp ghép - Trình bày rõ đặc điểm của các kiểu lắp ghép: Lắp lỏng - Lắp chặt - lắp trung gian - Trình bày đầy đủ các quy định về lắp ghép theo hệ thống lỗ và hệ thống trục, hai dãy sai lệch cơ bản của lỗ và trục các lắp ghép tiêu chuẩn - Vẽ đúng sơ đồ phân bố miền dung sai theo hệ thống lỗ và hệ thống trục và xác định được các đặc tính của lắp ghép khi cho một lắp ghép - Xác định đựợc phạm vi phân tán kích thước của trục và lỗ để điều chỉnh dụng cụ cắt và kiểm tra kích thước gia công - Giải thích đúng các dạng sai lệch về hình dạng, sai lệch vị trí bề mặt được ghi trên bản vẽ gia công - Biểu diễn và giải thích đúng các ký hiệu độ nhám trên bản vẽ gia công - Tuân thủ đúng quy định, quy phạm về dung sai và kỹ thuật đo. Nội dung chính: 1.1 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ DUNG SAI LẮP GHÉP Mục tiêu: - Trình bày được tính đổi lẫn chức năng trong cơ khí - Trình bày được các khái niệm về kích thước và dung sai lắp ghép - Ứng dụng vào việc giải các bài tập có liên quan 1.1 Tính đổi lẫn chức năng trong ngành cơ khí chế tạo 1.1 Bản chất của tính lắp lẫn Máy do nhiều bộ phận hợp thành, mỗi bộ phận do nhiều khâu, khớp, chi tiết lắp ghép lại với nhau, trong chế tạo cũng như sửa chữa máy, con người mong muốn các chi tiết máy cùng loại có khả năng lắp đổi lẫn được cho nhau - nghĩa là khi cần thay thế nhau, không cần lựa chọn và sửa chữa gì thêm mà vẫn đảm bảo được yêu cầu kỹ thuật của mối lắp ghép. Tính chất đó của chi tiết gọi là tính lắp lẫn (đổi lẫn chức năng ). 9 Tính lắp lẫn của một loại chi tiết máy là khả năng thay thế cho nhau trong lắp ghép mà không cần lựa chọn và sửa chữa gì thêm vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm đã quy định. Tính lắp lẫn có 2 loại đó là lắp lẫn hoàn toàn và lắp lẫn không hoàn toàn. Nếu trong một loạt chi tiết cùng loại, mà các chi tiết đều có thể lắp lẫn được cho nhau thì loạt chi tiết đó đạt được tính lắp lẫn hoàn toàn; nếu một số trong các chi tiết ấy không lắp lẫn cho nhau được hoặc khi lắp lẫn cho nhau cần phải gia công thêm mới lắp ghép được thì loạt chi tiết đó chỉ đạt được tính lắp lẫn không hoàn toàn. Các chi tiết có tính lắp lẫn phải giống nhau về hình dạng về kích thước, hoặc kích thước chỉ được khác nhau trong một phạm vi cho phép nào đó, phạm vi cho phép đó gọi là dung sai. Như vậy dung sai là yếu tố quyết định tính lắp lẫn, tuỳ theo giá trị của dung sai mà chi tiết đạt được tính lắp lẫn hoàn toàn hay lắp lẫn không hoàn toàn. Lắp lẫn hoàn toàn đòi hỏi chi tiết phải có độ chính xác cao, do đó giá thành sản phẩm cao. Đối với các chi tiết tiêu chuẩn như bu lông - đai ốc, bánh răng, ổ lăn., các chi tiết dự trữ, thay thế thường được chế tạo có tính lắp lẫn hoàn toàn. Lắp lẫn không hoàn toàn cho phép các chi tiết chế tạo với phạm vi dung sai lớn hơn, thường thực hiện đối với công việc lắp ráp trong nội bộ phân xưởng hoặc nhà máy.2 Vai trò của tính lắp lẫn Tính lắp lẫn trong chế tạo máy là điều kiện cơ bản và cần thiết của nền sản xuất tiên tiến. Trong sản xuất hàng loạt, nếu không đảm bảo các nguyên tắc của tính lắp lẫn thì không thể sử dụng bình thường nhiều loại đồ dùng phương tiện trong cuộc sống của chúng ta. Ví dụ : Lắp một bóng đèn điện vào đui đèn; vặn đai ốc vào một bulông bất kỳ có cùng kích cỡ kích thước, lắp ổ lăn có cùng số hiệu về kích thước vào trục và ổ trục nào đó v. Trong sản xuất, nhờ tính lắp lẫn của chi tiết quá trình lắp ráp được đơn giản thuận tiện. Trong sửa chữa, nếu thay thế một chi tiết bị hỏng bằng một chi tiết dự trữ cùng loại. Ví dụ: xéc măng, piston .thì máy có thể làm việc được ngay, giảm thời gian ngừng máy để sửa chữa, tận dụng được thời gian sản xuất của nó.