Bản vẽ xây dựng

Giáo trình Bản vẽ xây dựng nghề Kỹ thuật xây dựng Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng

• Tác giả: Phạm Đoàn Hoài Linh
• Trường học: Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng
• Chuyên ngành: Kỹ thuật xây dựng
• Đề tài: Bản vẽ xây dựng
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Cần Thơ

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình Bản vẽ xây dựng Sóc Trăng

Giáo trình Bản vẽ xây dựng do Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng ban hành năm 2025 theo Quyết định số 325/QĐ-CĐN. Tài liệu phục vụ trực tiếp cho chương trình đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng ở trình độ sơ cấp. Nội dung giáo trình tích hợp kiến thức từ hai môn học nền tảng là vẽ kỹ thuật và phần mềm AutoCAD. Tác giả Phạm Đoàn Hoài Linh làm chủ biên công trình biên soạn này. Kết cấu chương trình chia làm hai phần chính với mười lăm bài học nối tiếp nhau. Phần thứ nhất tập trung vào cơ sở lý thuyết cùng kỹ năng vẽ tay truyền thống qua bảy bài học. Phần thứ hai hướng dẫn ứng dụng phần mềm AutoCAD chuyên dụng qua tám bài học thực hành. Giáo trình thiết lập hệ thống kiến thức từ các tiêu chuẩn trình bày đến kỹ thuật dựng hình phức tạp. Người học từng bước làm quen với quy cách đường nét, tỷ lệ trang vẽ và phương pháp chiếu hình học. Bản vẽ kỹ thuật đóng vai trò ngôn ngữ trao đổi thông tin của ngành xây dựng. Cuốn sách cung cấp nền tảng vững chắc để học viên đọc hiểu và thể hiện ý tưởng kiến trúc. Đây là điều kiện tiên quyết giúp người học nâng cao tay nghề.

1.1. Cấu trúc tổng thể chương trình đào tạo

Cấu trúc giáo trình phản ánh sự sắp xếp khoa học và hợp lý. Bảy bài học đầu tiên hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật vẽ thủ công. Học viên học cách sử dụng dụng cụ vẽ, eke, compa và bút chì. Nội dung tiếp nối bằng các phương pháp dựng hình cơ bản và phép chiếu vuông góc. Người học nắm vững hình chiếu trục đo cùng cách đọc bản vẽ mặt cắt. Tám bài học tiếp theo chuyển dịch kiến thức sang môi trường phần mềm máy tính. Người học làm quen với giao diện màn hình, phím tắt và hệ tọa độ AutoCAD. Các lệnh vẽ đường nét, hình tròn và đa tuyến được giải thích rõ ràng. Sự phân bổ này bảo đảm tính chuyển tiếp tự nhiên giữa truyền thống và công nghệ.

1.2. Mục tiêu đào tạo nghề kỹ thuật xây dựng

Mục tiêu giáo trình nhằm hình thành năng lực nghề nghiệp cốt lõi cho học viên sơ cấp. Người học cần hiểu rõ các quy định bản vẽ kỹ thuật của Nhà nước. Tài liệu rèn luyện khả năng quan sát không gian đa chiều và tư duy hình học. Người học biết cách bóc tách thông số cấu kiện từ các bản vẽ phức tạp. Ngoài ra, việc vận hành phần mềm AutoCAD giúp tối ưu hóa thời gian vẽ. Kỹ thuật viên tương lai có thể hoàn thành hồ sơ thiết kế đúng hạn. Tác phong làm việc cẩn thận, chính xác cũng được chú trọng rèn luyện xuyên suốt. Học viên sau tốt nghiệp tự tin tiếp cận công việc thực tế tại công trường.

II. Phân tích khó khăn khi học giáo trình Bản vẽ xây dựng

Việc tiếp thu kiến thức bản vẽ kỹ thuật luôn tạo ra nhiều thách thức cho người học sơ cấp. Vấn đề lớn nhất nằm ở khả năng tưởng tượng không gian ba chiều. Học viên thường gặp bối rối khi chuyển đổi vật thể thực tế sang hình chiếu phẳng. Sự nhầm lẫn giữa phương pháp chiếu góc thứ nhất và góc thứ ba diễn ra phổ biến. Ngoài ra, việc xác định các đường khuất và đường bao thấy đòi hỏi sự tập trung cao. Người vẽ dễ bỏ sót nét đứt hoặc đặt sai vị trí mặt cắt. Thao tác vẽ tay cũng đặt ra rào cản lớn về sự khéo léo. Những lỗi sai về độ đậm nhạt của nét chì làm bản vẽ mất tính thẩm mỹ. Khi tiếp cận phần mềm AutoCAD, học viên lại đối mặt với áp lực làm chủ công cụ số. Việc nhớ lệnh tắt và quản lý các lớp layer gây nhiều lúng túng lúc ban đầu. Sai số trong việc nhập tọa độ tuyệt đối hoặc tương đối dẫn đến kích thước sai lệch. Nếu không được hướng dẫn bài bản, người học dễ nản lòng trước khối lượng kiến thức đồ sộ.

2.1. Rào cản tư duy hình học và đọc bản vẽ

Nhiều học viên gặp khó khăn khi hình dung các khối hình học đa chiều. Khái niệm về mặt cắt và hình trích thường gây nhầm lẫn lớn. Bản vẽ xây dựng chứa nhiều ký hiệu quy ước phức tạp về vật liệu. Việc thiếu kinh nghiệm thực tế khiến người học không liên hệ được hình vẽ với hiện trường. Các chi tiết kết cấu bê tông cốt thép hay móng nhà đòi hỏi khả năng bóc tách chuẩn xác. Khi đọc bản vẽ chi tiết và bản vẽ lắp, sự thiếu tập trung dẫn đến hiểu sai tỷ lệ. Những sai lầm này có thể gây hậu quả nghiêm trọng trong quá trình thi công xây dựng công trình.

2.2. Khó khăn khi làm quen phần mềm AutoCAD

Học viên bắt đầu tiếp xúc AutoCAD thường bị choáng ngợp bởi giao diện đồ họa. Hệ thống thanh công cụ và cửa sổ dòng lệnh đòi hỏi khả năng thao tác nhanh. Lỗi phổ biến nhất là không làm chủ được tính năng truy bắt điểm đối tượng. Việc bắt điểm sai khiến các đoạn thẳng không khép kín hoặc lệch góc. Lỗi này làm mất nhiều thời gian sửa chữa khi thực hiện các phép dựng hình nâng cao. Thêm vào đó, việc thiết lập sai vùng vẽ dẫn đến tỷ lệ in ấn không đạt chuẩn. Học viên thường quên lưu file định kỳ khiến công sức vẽ bị mất mát khi máy tính gặp sự cố.

III. Phương pháp học tốt giáo trình Bản vẽ xây dựng chuẩn

Để nắm vững kiến thức, người học cần áp dụng lộ trình rèn luyện khoa học và kỷ luật. Bước đầu tiên là thành thạo các tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kỹ thuật nhà nước. Việc thực hành vẽ tay tạo dựng cảm quan hình học sâu sắc và tính kiên nhẫn. Người học nên luyện tập đều đặn việc dựng đường song song, đường vuông góc và chia đều đoạn thẳng. Thao tác vẽ đường cong hình học như elip, parabol hay đường xoắn ốc cần sự chính xác tuyệt đối. Sau khi vững nền tảng thủ công, người học chuyển tiếp sang phần mềm AutoCAD một cách thuận lợi. Hãy bắt đầu từ việc thiết lập không gian làm việc, tạo khung bản vẽ và định dạng đường nét. Học viên cần ghi nhớ các lệnh vẽ cơ bản qua việc gõ lệnh tắt trên bàn phím. Việc kết hợp tính năng truy bắt điểm đối tượng giúp đường nét đạt độ chính xác cao. Cuối cùng, việc làm đầy đủ câu hỏi và bài tập cuối mỗi chương là bắt buộc. Thói quen tự kiểm tra giúp củng cố kiến thức và phát hiện sai sót kịp thời.

3.1. Rèn luyện kỹ năng vẽ hình học thủ công

Kỹ năng vẽ tay là nền móng cốt lõi cho mọi chuyên môn kỹ thuật. Người học cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc sử dụng thước, eke và compa. Các bài thực hành chia đều đoạn thẳng rèn luyện tính tỉ mỉ và cẩn trọng. Phương pháp dựng đường xoắn ốc Archimedes hay đường thân khai giúp mở rộng tư duy toán học. Việc làm chủ hình chiếu vuông góc hỗ trợ tái hiện trung thực kết cấu không gian. Thao tác vẽ thủ công còn rèn luyện tính kiên trì và tác phong chuyên nghiệp. Mỗi nét vẽ sạch đẹp thể hiện trình độ kỹ thuật và sự tôn trọng nghề nghiệp.

3.2. Phương pháp làm chủ các lệnh AutoCAD căn bản

Quá trình tiếp cận phần mềm AutoCAD cần diễn ra theo từng bước vững chắc. Người học nên tập trung thành thạo các lệnh căn bản như Line, Circle và Rectang. Việc sử dụng dòng lệnh trực tiếp giúp tăng tốc độ thao tác trên máy tính. Chế độ truy bắt điểm đối tượng (Osnap) phải luôn được bật trong khi vẽ. Kỹ thuật này giúp các điểm nối tiếp xúc chính xác tuyệt đối mà không bị lệch. Người học cần rèn luyện thói quen thiết lập layer riêng cho từng loại nét vẽ. Bản vẽ nhờ vậy luôn rõ ràng, mạch lạc và thuận tiện cho việc chỉnh sửa sau này.

IV. Giá trị ứng dụng từ giáo trình Bản vẽ xây dựng thực tế

Giáo trình Bản vẽ xây dựng mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho người học ngành xây dựng. Kiến thức từ cuốn sách là hành trang giúp kỹ thuật viên làm việc hiệu quả tại công trường. Khả năng đọc hiểu bản vẽ chi tiết hỗ trợ đắc lực cho công tác thi công và nghiệm thu. Kỹ thuật viên nhanh chóng nhận diện sai lệch thiết kế so với điều kiện thi công thực tế. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro kỹ thuật và tiết kiệm chi phí xây lắp đáng kể. Hơn nữa, việc làm chủ AutoCAD giúp học viên dễ dàng tham gia vào các văn phòng thiết kế. Kỹ năng số hóa bản vẽ đáp ứng xu thế hiện đại hóa trong ngành xây dựng hiện nay. Tài liệu đào tạo này không chỉ đóng khung trong phạm vi trường học. Cuốn sách còn là cẩm nang tra cứu hữu ích cho thợ xây dựng và giám sát công trình. Việc hoàn thành chương trình tạo nền tảng vững chắc để người học thăng tiến trong sự nghiệp. Năng lực chuyên môn được khẳng định qua từng bản vẽ chuẩn chỉ.

4.1. Ứng dụng đọc bản vẽ trong giám sát thi công

Năng lực đọc bản vẽ là chìa khóa để kiểm soát chất lượng xây lắp tại công trường. Cán bộ kỹ thuật có thể đối chiếu kích thước thiết kế với kết cấu thực tế. Việc phát hiện sớm sai lệch vị trí dầm, cột hay thép chờ giúp tránh tổn thất kinh tế. Thợ thi công đọc tốt bản vẽ sẽ phân bổ vật tư và nhân lực hiệu quả hơn. Các quy cách liên kết và mặt cắt móng được triển khai chính xác theo tiêu chuẩn. Nhờ sự am hiểu bản vẽ, tiến độ dự án luôn được bảo đảm theo kế hoạch đã lập.

4.2. Cơ hội việc làm cho học viên ngành xây dựng

Nhu cầu tuyển dụng thợ kỹ thuật xây dựng có tay nghề vẽ kỹ thuật luôn ở mức cao. Học viên thành thạo cả vẽ tay và AutoCAD dễ dàng tìm được việc làm phù hợp. Các vị trí như họa viên kiến trúc hay kỹ thuật viên hiện trường mở ra nhiều triển vọng. Doanh nghiệp đánh giá cao những ứng viên có khả năng bóc tách khối lượng từ bản vẽ. Sự am hiểu quy chuẩn kỹ thuật giúp nâng cao năng suất lao động và giảm thiểu lỗi sai. Đây là bệ phóng vững vàng để người học phát triển lên các bậc học cao hơn.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Bản vẽ xây dựng (mã môn học: 23050445MHXD) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề Kỹ thuật xây dựng, được ban hành chính thức theo Quyết định số 325/QĐ-CĐN ngày 29 tháng 8 năm 2025 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng, do Phạm Đoàn Hoài Linh làm chủ biên. Trong cấu trúc khung chương trình đào tạo, môn học được xếp vào học kỳ đầu tiên, giữ vai trò mô đun cơ sở cung cấp kiến thức nền tảng về tiêu chuẩn kỹ thuật, phương pháp biểu diễn không gian và quy trình thiết lập bản vẽ chuyên ngành xây dựng.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ qua ba chuẩn đầu ra:

• Kiến thức: Người học trình bày được hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật nhà nước, quy ước ký hiệu đồ họa trong bản vẽ xây dựng khi thao tác thủ công và trên máy tính;
• Kỹ năng: Đọc, phân tích chính xác bản vẽ kết cấu, kiến trúc; thực hiện vẽ kỹ thuật bằng dụng cụ thủ công; vận hành thành thạo phần mềm AutoCAD để lập hồ sơ bản vẽ;
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Nhận thức được vai trò của bản vẽ đối với hoạt động thi công, rèn luyện tính chuẩn xác trong môi trường kỹ thuật, có khả năng tổ chức công việc độc lập hoặc phối hợp nhóm trong hoạt động thiết kế cơ bản.

Cấu trúc giáo trình gồm 15 bài học phân bổ liên tục qua hai phần chính: Phần 1: Cơ sở lý thuyết, vẽ thủ công (7 bài) và Phần 2: Ứng dụng phần mềm AutoCAD (8 bài). Cách tiếp cận sư phạm đi từ việc trang bị nguyên lý hình học phẳng, phương pháp hình chiếu vuông góc kinh điển đến việc chuyển đổi năng lực vẽ sang môi trường số hóa trên máy tính. Điểm đặc thù của tài liệu là tích hợp trực tiếp các tiêu chuẩn kỹ thuật Việt Nam (TCVN) và quốc tế (ISO) vào hệ thống câu hỏi gắn liền với hiện trường thi công xây dựng thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung giáo trình được triển khai theo 15 bài học cụ thể:

• Bài 1 (Phần 1) - Tiêu chuẩn trình bày bản vẽ kỹ thuật: Trình bày quy định về vật liệu, dụng cụ vẽ (bút chì, bút kim, tẩy, giấy vẽ A3, A4); các quy chuẩn nhà nước về khổ giấy, khung bản vẽ, khung tên, tỷ lệ, chữ và số viết, phân loại đường nét và nguyên tắc ghi kích thước; quy trình 4 bước lập bản vẽ chi tiết và 5 bước đọc bản vẽ.
• Bài 2 (Phần 1) - Vẽ hình học: Cung cấp phương pháp dựng đường thẳng song song, đường thẳng vuông góc, dựng và tính độ dốc ($i = \tan \alpha$); kỹ thuật chia đều đoạn thẳng, chia đường tròn thành 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 phần; phương pháp vẽ nối tiếp tiếp tuyến, cung nối tiếp với đường thẳng và đường tròn; dựng các đường cong kỹ thuật gồm elip, ovan, parabol, xoắn ốc Acsimet và đường thân khai.
• Bài 3 (Phần 1) - Hình chiếu vuông góc: Lý thuyết các phép chiếu (xuyên tâm, song song, xiên, vuông góc); phương pháp biểu diễn đồ thức của điểm trên 2 và 3 mặt phẳng hình chiếu ($P_1, P_2, P_3$); hình chiếu của đoạn thẳng, hình phẳng; hình chiếu của các khối đa diện (lăng trụ, hình chóp, chóp cụt) và khối tròn xoay (hình trụ, hình nón, hình cầu).
• Bài 4 (Phần 1) - Biểu diễn vật thể: Hệ thống 6 hình chiếu cơ bản theo TCVN 5-78; hình chiếu phụ, hình chiếu riêng phần; phương pháp chiếu góc thứ nhất (PPCG1) và phương pháp chiếu góc thứ ba (PPCG3); phân loại hình cắt (cắt đứng, cắt bằng, cắt cạnh, cắt nghiêng; cắt đơn giản, cắt bậc, cắt xoay, cắt riêng phần, cắt bán phần); quy cách vẽ mặt cắt (mặt cắt rời, mặt cắt chập) và hình trích chi tiết bằng chữ số La Mã.
• Bài 5, 6, 7 (Phần 1) - Khối kiến thức hoàn thiện bản vẽ thủ công: Hướng dẫn nguyên lý dựng hình chiếu trục đo (Bài 5); quy trình phân tích, đọc bản vẽ cơ khí và bản vẽ xây dựng (Bài 6); phương pháp thiết lập bản vẽ chi tiết và bản vẽ lắp hoàn chỉnh (Bài 7).
• Bài 1 đến Bài 8 (Phần 2) - Ứng dụng phần mềm AutoCAD: Hướng dẫn khởi động, giao diện màn hình đồ họa và chức năng phím tắt (Bài 1); tạo lập file bản vẽ mới, quản lý không gian vẽ (Bài 2); nhập tọa độ, chế độ truy bắt điểm (Object Snap) và các lệnh vẽ cơ bản: Line (L), Circle (C), Pline (PL), Polygon (POL), Rectang (REC), Ellipse (EL), Spline (Bài 3); các lệnh hiệu chỉnh và chọn đối tượng: Extend (EX), vát mép Chamfer, bo cung Fillet (Bài 4); các lệnh biến đổi nhanh: Offset, Move, Copy, Rotate, Scale, Mirror, Array (Bài 5); quản lý đối tượng, tạo kiểu chữ với lệnh Style (ST) và nhập văn bản Text (Bài 6); thiết lập và ghi kích thước qua lệnh DimLinear, DimDiameter (DDI) (Bài 7); biểu diễn mặt cắt và ký hiệu vật liệu bằng lệnh Hatch (Bài 8).

Progression logic của giáo trình đi từ cơ sở lý thuyết chuẩn hóa đồ họa, rèn luyện kỹ năng tư duy không gian thủ công, sau đó tiến hành số hóa bản vẽ xây dựng bằng phần mềm chuyên dụng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống kiến thức dựa trên hai trục nguyên lý:

• Hệ thống Tiêu chuẩn Kỹ thuật Quốc gia và Quốc tế:

  • TCVN 2-74 tương ứng ISO 5457-1999: Quy chuẩn khổ giấy chính dãy A (A0: $1189 \times 841\text{ mm}$, A1: $594 \times 841\text{ mm}$, A2: $594 \times 420\text{ mm}$, A3: $297 \times 420\text{ mm}$, A4: $297 \times 210\text{ mm}$) với nguyên tắc ký hiệu hai chữ số;
  • TCVN 3821-83: Quy cách khung bản vẽ (cách mép 5 mm, lề đóng tập cách mép trái 25 mm) và khung tên đặt tại góc phải phía dưới;
  • TCVN 3-74 tương ứng ISO 5455-1979: Dãy tỷ lệ chuẩn gồm tỷ lệ thu nhỏ (1:2, 1:2.5, 1:4, 1:5, 1:10, 1:15, 1:20, 1:40, 1:50), tỷ lệ nguyên hình (1:1) và tỷ lệ phóng to (2:1 đến 100:1);
  • TCVN 6-85 tương ứng ISO 3098-1:2000: Thông số chữ và số viết kỹ thuật, chiều cao danh nghĩa $h \in {2.5; 3.5; 5; 7; 10; 14; 20; 28; 40}\text{ mm}$; kiểu A nghiêng $75^\circ$ với nét chữ $d = 1/14h$, kiểu B đứng với $d = 1/10h$;
  • TCVN 8-1993 tương ứng ISO 128-1982: Phân loại đường nét (nét liền đậm, nét liền mảnh, nét lượn sóng, nét đứt, nét chấm gạch mảnh, nét cắt) với chiều rộng chọn trong dãy từ 0,18 mm đến 2,0 mm và tỷ lệ nét đậm / nét mảnh không nhỏ hơn 2:1;
  • TCVN 5705-1993 tương ứng ISO 129:1993: Quy tắc bố trí đường dóng, đường kích thước và con số kích thước thực tế;
  • TCVN 5-78: Sáu hướng chiếu cơ bản của vật thể đặt trong hộp hình chiếu.

• Nguyên lý hình học họa hình: Cơ sở phép chiếu song song và vuông góc; mối liên hệ hình chiếu của điểm: $A_1A_2 \perp Ox$, $A_1A_3 \perp Oz$, $A_2A_x = A_3A_z$; phương pháp tạo hình mặt tròn xoay thông qua đường sinh chuyển động quay quanh trục cố định.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thao tác chính xác với thước kẻ, êke, compa, bút kim; pha vẽ tỷ lệ thực tế; nhập lệnh, điều khiển hệ tọa độ Descartes và cực trong AutoCAD; cài đặt tham số hiển thị, tạo lớp đối tượng (layer), kiểu kích thước (DimStyle), kiểu chữ viết (TextStyle).
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Khả năng phân tích vật thể phức tạp thành các khối hình học cơ bản (lăng trụ, chóp, nón, trụ, cầu); đọc hiểu bản vẽ qua quy trình 5 bước; xác định vị trí mặt phẳng cắt, hướng chiếu và phân biệt bản chất giữa mặt cắt chập và mặt cắt rời.
• Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Ứng dụng các quy tắc dựng hình học vào việc vạch dấu thi công tại công trường; lập bản vẽ chi tiết các cấu kiện xây dựng; hoàn thiện hồ sơ thiết kế kỹ thuật đáp ứng các quy chuẩn TCVN hiện hành.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng phương pháp giảng dạy tích hợp giữa thuyết minh lý thuyết quy chuẩn và rèn luyện kỹ năng thực nghiệm. Tiến trình sư phạm được thiết kế song song: giảng viên trang bị cơ sở lý thuyết hình họa và tiêu chuẩn kỹ thuật nhà nước, sau đó người học tiến hành thực hành vẽ thủ công trên khổ giấy A4, A3 trước khi chuyển sang phòng máy tính để thực hiện trên phần mềm AutoCAD.

Hệ thống bài tập và tình huống học tập được cấu trúc theo định hướng ứng dụng kỹ thuật trực tiếp. Sau mỗi bài học lý thuyết hình học, giáo trình đặt ra các câu hỏi ôn tập gắn liền với quy trình thi công xây lắp:

• Bài tập Bài 1 yêu cầu người học phân tích quy trình 5 bước kiểm tra chất lượng và an toàn khi thi công trát gờ thẳng;
• Bài tập Bài 2 yêu cầu vận dụng phương pháp chia đều đoạn thẳng vào việc phân chia khoảng cách gạch lát nền, áp dụng cung nối tiếp vào mối nối dầm - cột tròn, vẽ đường cong elip và parabol ứng dụng trong thiết kế mái vòm và bậc cầu thang xoắn;
• Bài tập Bài 3 và Bài 4 tập trung vào bài toán tìm hình chiếu thứ ba khi biết hai hình chiếu, dựng hình chiếu vật thể có mặt phẳng nghiêng, vẽ hình cắt bậc, hình cắt xoay và thể hiện ký hiệu mặt cắt vật liệu.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập căn cứ vào các tiêu chí định lượng trên sản phẩm bản vẽ: độ sai lệch kích thước, độ đồng đều của nét vẽ theo tiêu chuẩn TCVN 8-1993, tính chuẩn xác của khung tên theo TCVN 3821-83, khả năng tổ chức bản vẽ và kiểm soát lệnh trên phần mềm AutoCAD.

Trong hoạt động tự học, người học được yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt 4 bước tạo lập bản vẽ:

1. Bố trí các hình biểu diễn, khung tên và kẻ đường trục tâm;
2. Vẽ mờ cấu tạo bao quanh và bên trong;
3. Kiểm tra sai sót và tô nét đậm theo quy định;
4. Ghi kích thước, ký hiệu dung sai, yêu cầu kỹ thuật và hoàn thiện khung tên.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuẩn hóa đồng bộ giữa Tiêu chuẩn Việt Nam và Quốc tế: Toàn bộ hệ thống quy ước đồ họa trong giáo trình được viện dẫn chính xác theo các văn bản tiêu chuẩn còn hiệu lực: TCVN 2-74 (ISO 5457-1999) về khổ giấy, TCVN 3-74 (ISO 5455-1979) về tỷ lệ, TCVN 6-85 (ISO 3098-1:2000) về chữ viết, TCVN 8-1993 (ISO 128-1982) về đường nét, và TCVN 5705-1993 (ISO 129:1993) về ghi kích thước. Điều này bảo đảm tính tương thích giữa quy chuẩn quốc gia với quy chuẩn thiết kế quốc tế.
• Cấu trúc tích hợp hai giai đoạn: Giáo trình liên kết trực tiếp giữa kỹ năng vẽ tay truyền thống và công nghệ CAD. Khác với các tài liệu chỉ dạy lệnh phần mềm đơn thuần, giáo trình yêu cầu người học nắm vững bản chất toán học của phép chiếu vuông góc, phương pháp xác định giao tuyến hình học trước khi sử dụng các lệnh trợ giúp như Object Snap, Extend, Fillet hay Hatch trong AutoCAD.
• Định hướng gắn kết hiện trường thi công: Hệ thống câu hỏi ôn tập cuối các chương lý thuyết tích hợp nội dung công nghệ thi công nghề xây dựng. Điển hình là các câu hỏi liên quan đến kỹ thuật vạch dấu kết cấu tròn, an toàn lao động và nghiệm thu bề mặt trát gờ thẳng theo thiết kế, giúp môn học không dừng lại ở mức độ lý thuyết thuần túy mà gắn chặt với năng lực thực hiện tại công trường.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên và người học: Được biên soạn chính thức cho học viên nghề Kỹ thuật xây dựng trình độ sơ cấp (theo Quyết định số 325/QĐ-CĐN ngày 29 tháng 8 năm 2025) tại Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng. Tài liệu cũng phù hợp với sinh viên các chuyên ngành xây dựng dân dụng, công nghiệp, cầu đường ở học kỳ đầu tiên của chương trình cao đẳng và đại học cần bổ trợ môn học vẽ kỹ thuật cơ sở.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững kiến thức hình học phẳng phổ thông (quan hệ vuông góc, song song, tính chất góc và cung tròn) và kỹ năng sử dụng máy tính cơ bản để thao tác hệ điều hành, quản lý thư mục và vận hành phần mềm đồ họa.
• Giảng viên: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho môn học Bản vẽ xây dựng (Mã môn: 23050445MHXD). Là căn cứ chuyên môn để biên soạn đề cương bài giảng, tổ chức giờ học tích hợp trên lớp học và phòng thực hành máy vi tính, đồng thời làm chuẩn đánh giá kết quả học tập của người học.
• Kỹ thuật viên và người tự học: Dùng làm tài liệu tham khảo cho công nhân kỹ thuật xây dựng, thợ thi công cần tra cứu quy chuẩn ký hiệu, rèn luyện quy trình đọc bản vẽ kết cấu hoặc tự học các lệnh vẽ 2D trong phần mềm AutoCAD.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được ban hành chính thức cho người học nghề Kỹ thuật xây dựng trình độ sơ cấp, sinh viên các khối ngành kỹ thuật công trình trong giai đoạn bắt đầu học môn vẽ kỹ thuật, cùng các thợ kỹ thuật công trường cần chuẩn hóa kỹ năng đọc hiểu hồ sơ bản vẽ.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần có kiến thức hình học cơ bản về đường thẳng, góc, đường tròn và phép chiếu hình học sơ cấp. Đối với phần AutoCAD, người học chỉ cần kỹ năng thao tác máy tính văn phòng cơ bản; toàn bộ lệnh vẽ từ cơ bản đến quản lý bản vẽ đều được hướng dẫn chi tiết từ Bài 1 đến Bài 8 của Phần 2.

3. Điểm khác biệt của tài liệu so với các giáo trình vẽ kỹ thuật khác?

Tài liệu kết hợp 2 học phần riêng biệt (vẽ kỹ thuật thủ công và đồ họa máy tính AutoCAD) thành một cấu trúc đồng nhất gồm 15 bài học liên tục. Ngoài ra, phần bài tập củng cố không sử dụng các khối hình trừu tượng mà lồng ghép trực tiếp các bài toán nghề nghiệp thực tế như chia ô lát gạch nền, vạch dấu dầm - cột, trát gờ phào và mái vòm kiến trúc.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học cần học tuần tự từ Phần 1 sang Phần 2. Trong Phần 1, cần trực tiếp sử dụng compa, êke để giải các bài toán dựng hình học, tìm hình chiếu thứ ba và tuân thủ quy trình lập bản vẽ 4 giai đoạn. Khi chuyển sang Phần 2, cần thực hành trực tiếp các lệnh AutoCAD trên máy tính theo đúng cú pháp lệnh tắt và áp dụng quản lý bản vẽ theo tiêu chuẩn TCVN đã học.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu vận hành kèm theo hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật nhà nước (TCVN 2-74, TCVN 3-74, TCVN 6-85, TCVN 8-1993, TCVN 5705-1993, TCVN 5-78), đề cương bài tập vẽ hình học, câu hỏi ôn tập chuyên ngành và phần mềm AutoCAD cài đặt trên máy vi tính.

---

Kết luận

Giáo trình Bản vẽ xây dựng do Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng ban hành năm 2025 cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện về tiêu chuẩn biểu diễn đồ họa kỹ thuật theo quy chuẩn TCVN/ISO hiện hành, kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp dựng hình thủ công và kỹ năng vận hành phần mềm AutoCAD. Lộ trình học tập được thiết kế khoa học: bắt đầu từ việc chuẩn hóa các yếu tố kỹ thuật (khổ giấy, tỷ lệ, chữ viết, đường nét), xây dựng tư duy không gian qua phép chiếu vuông góc, hoàn thiện kỹ năng đọc - lập bản vẽ chi tiết, và kết thúc bằng việc làm chủ công cụ thiết kế kỹ thuật số trên máy tính. Để đạt hiệu quả cao nhất, người học cần kết hợp nghiên cứu lý thuyết trong tài liệu với việc thực hành vẽ dụng cụ trên giấy và luyện tập các lệnh đồ họa AutoCAD trên hệ thống máy vi tính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UBND THÀNH PHỐ CẦN THƠ TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ SÓC TRĂNG GIÁO TRÌNH Môn học : Bản vẽ xây dựng Nghề : Kỹ thuật xây dựng Trình độ: Sơ cấp (Ban hành kèm theo Quyết định số 325/QĐ- CĐN, ngày 29 tháng 8 năm 2025 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng) Cần Thơ - Năm 2025 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình Bản vẽ xây dựng là sự kết hợp giữa 2 môn học vẽ kỹ thuật và AutoCad được tổng hợp để phù hợp giảng dạy trong trường cao đẳng Nghề Sóc Trăng. Quá trình biên soạn bao gồm tổng hợp, rà soát từ môn học vẽ kỹ thuật và AutoCad sau có có điều chỉnh để phù hợp với chương trình đào tạo.

Giáo trình Bản vẽ xây dựng là một trong những điều kiện để thực hiện môn học, là cơ sở để nhà giáo đánh giá quá trình học tập của người học. Cấu trúc giáo trình bao gồm 2 phần chính bao gồm: Phần cơ sở lý thuyết vẽ thủ công gồm 7 chương và phần Ứng dụng phần mềm AutoCad có 8 chương được sắp xếp liên tục trong giáo trình. Cần Thơ, ngày 29 tháng 8 năm 2025 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: Phạm Đoàn Hoài Linh Mục lục PHẦN 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT, VẼ THỦ CÔNG .1 BÀI 1: TIÊU CHUẨN TRÌNH BÀY BẢN VẼ KỸ THUẬT.

Vật liệu- Dụng cụ vẽ và cách sử dụng. Tiêu chuẩn nhà nước về bản vẽ. Trình tự lập bản vẽ. Câu hỏi, bài tập.

VẼ HÌNH HỌC. Dựng đường thẳng song song, đường thẳng vuông góc, dựng và chia góc. Chia đều đoạn thẳng, chia đều đường tròn. Vẽ nối tiếp.

Vẽ một số đường cong hình học. Câu hỏi và bài tập. HÌNH CHIẾU VUÔNG GÓC. Khái niệm về các phép chiếu.

Hình chiếu của điểm. Hình chiếu của một đường thẳng. Hình chiếu của một mặt phẳng. Hình chiếu của các khối hình học.

Hình chiếu của vật thể đơn giản. Câu hỏi và bài tập. BIỂU DIỄN VẬT THỂ. Hình trích.

42 BÀI 5 HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO. Khái niệm về hình chiếu trục đo. Các loại hình chiếu trục đo. Cách dựng hình chiếu trục đo.

Câu hỏi và bài tập. 50 BÀI 6: ĐỌC VÀ PHÂN TÍCH BẢN VẼ. Đọc và phân tích bản vẽ cơ khí. Đọc và phân tích bản vẽ xây dựng.

56 BÀI 7 BẢN VẼ CHI TIẾT, BẢN VẼ LẮP. Bản vẽ chi tiết. Bản vẽ lắp. 69 PHẦN 2 ỨNG DỤNG PHẦN MỀM AUTOCAD .70 BÀI 1: SỬ DỤNG CHƯƠNG TRÌNH ATUTOCAD VÀ MÀN HÌNH ĐỒ HỌA.

Khởi động AutoCAD. Các cách vào lệnh trong AutoCAD. Chức năng một số phím đặc biệt. 70 BÀI 2: THIẾT LẬP BẢN VẼ MỚI NẰM TRONG VÙNG VẼ.

Tạo file bản vẽ mới. Mở bản vẽ có sẵn. Đóng bản vẽ. Thoát khỏi autoCad.

75 BÀI 3: SỬ DỤNG CÁC LỆNH VẼ CƠ BẢN VÀ HỆ TỌA ĐỘ. Các phương pháp tọa độ. Các phương pháp truy bắt đối tượng (Objects Snap). Lệnh đường thẳng line (L).

Lệnh vẽ đường tròn Circle (C). Lệnh vẽ đường đa tuyến Pline (PL). Lệnh vẽ đa giác đều Polygon (POL). Lệnh vẽ hình chữ nhật Rectang (REC).

Lệnh vẽ Elip Ellipse (EL). Lệnh vẽ đường spline. Lệnh chia đối tượng thành nhiều phần bằng nhau. 85 BÀI 4: SỬ DỤNG LỆNH TRỢ GIÚP VÀ LỰA CHỌN ĐỐI TƯỢNG.

Lệnh xóa đối tượng. Lệnh hủy bỏ lệnh vừa thực hiện. Lệnh kéo dài đối tượng Extend (EX). Lệnh vác mép các cạnh.

Lệnh bo cung. 89 BÀI 5: SỬ DỤNG CÁC LỆNH VẼ NHANH. Lệnh tạo các đối tượng song song với đối tượng cho trước. Lệnh di dời đối tượng.

Lệnh sao chép đối tượng. Lệnh quay đối tượng. Lệnh phóng to thu nhỏ. Lệnh đối xứng.

Lệnh sao chép dãy. 94 BÀI 6: QUẢN LÝ ĐỐI TƯỢNG, GHI VÀ HIỆU CHỈNH VĂN BẢN. Trình tự nhập và hiệu chỉnh văn bản. Tạo kiểu chữ lệnh Style (ST) hoặc menu Format/ TextStyle.

Lệnh nhập dòng chữ vào bản vẽ Text. 99 BÀI 7: GHI VÀ HIỆU CHỈNH KÍCH THƯỚC. Các thành phần kích thước. Tạo các kiểu kích thước.

Lệnh ghi kích thước thẳng. Lệnh DimDiameter (DDI) ghi kích thước đường kính. 101 BÀI 8: MẶT CẮT-VẼ KÝ HIỆU VẬT LIỆU. Trình tự vẽ mặt cắt.

Vẽ mặt cắt bằng lệnh Hatch. Hiệu chỉnh mặt cắt. 105 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: BẢN VẼ XÂY DỰNG Tên môn học: Bản vẽ xây dựng Mã môn học: 23050445MHXD Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học: - Vị trí: Là mô đun chuyên môn nghề, cung cấp cho người học nội dung liên quan đến tiêu chuẩn, trình tự tạo lập bản vẽ kỹ thuật trong xây dựng. Được bố trí giảng dạy trong học kỳ đầu tiên của chương trình đào tạo - Tính chất: Là mô đun trang bị kiến thức lý thuyết, thực hành mang tính chất thực nghiệm về tiêu chuẩn, hình chiếu và ứng dụng phần mềm trong hoàn thành bản vẽ xây dựng liên quan hoạt động nghề nghiệp sau này.

Mục tiêu của môn học: - Kiến thức: + Trình bày được một số kiến thức liên quan đến tiêu chuẩn, ký hiệu được sử dụng trong bản vẽ xây dựng khi vẽ thủ công cũng như sử dụng phần mềm AutoCad - Kỹ năng: + Biết được các tiêu chuẩn, ký hiệu cơ bản áp dụng trong vẽ bản vẽ xây dựng + Đọc, phân tích được bản vẽ kỹ thuật xây dựng. + Vẽ được bản vẽ xây dựng bằng phương pháp thủ công + Ứng dụng phần mềm AutoCad vào công tác vẽ bản vẽ xây dựng - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Nhận thức được tầm quan trọng, có trách nhiệm trong việc sử dụng bản vẽ xây dựng trong học tập và nghề nghiệp. + Có thể làm việc độc lập hoặc theo nhóm trong hoạt động thiết kế sau khi tốt nghiệp. PHẦN 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT, VẼ THỦ CÔNG BÀI 1: TIÊU CHUẨN TRÌNH BÀY BẢN VẼ KỸ THUẬT Mã bài: Giới thiệu: Trong chương này giới thiệu về vật liệu dụng cụ để có thể vẽ một bản vẽ thủ công, giới thiệu đến người học tiêu chuẩn nhà nước quy định về bản vẽ, trình tự lập một bản vẽ Mục tiêu: - Trình bày được những kiến thức cơ bản về tiêu chuẩn bản vẽ - Lựa chọn, sử dụng thành thạo các dụng cụ, vật liệu vẽ.

- Có ý thức trách nhiệm, chủ động học tập. Nội dung chính: 1. Vật liệu- Dụng cụ vẽ và cách sử dụng Dụng cụ bao gồm: bút chì, bút kim, giấy A4 A3, tẩy. Tiêu chuẩn nhà nước về bản vẽ 2.

Khổ giấy Khổ giấy được xác định bằng các kích thước mép ngoài của bản vẽ. Các khổ giấy có hai loại: các khổ giấy chính và các khổ giấy phụ. Khổ chính gồm có khổ có kích thước 1189x841 với diện tích 1m2 và các khổ khác được chia từ khổ giấy này. Các khổ giấy chính của TCVN 2-74 (hình 1.1) tương ứng với các khổ giấy dãy ISO-A của Tiêu chuẩn Quốc tế ISO 5457-1999.

Khổ giấy và các phần tử của tờ giấy vẽ. Kí hiệu của mỗi khổ chính gồm hai chữ số, trong đó chữ số thứ nhất là thương của kích thước của một cạnh của khổ giấy (tính bằng mm) chia cho 297, chữ số thứ hai là thương của kích thước cạnh còn lại của khổ giấy chia cho 210. Tích của hai chữ số kí hiệu là số lượng khổ 11 chứa trong khổ giấy đó. Ví dụ khổ 22 gồm có 2x2=4 khổ 11 nằm trong đó.

Kí hiệu và kích thước của các khổ giấy chính như bảng 1. Kích thước và ký hiệu các loại khổ giấy Kí hiệu khổ giấy 44 24 22 12 11 Kích thước các cạnh 1189x841 594x841 594x420 297x420 297x210 khổ giấy (mm) Kí hiệu tương ứng A0 A1 A2 A3 A4 1 Hình 1.1 Các khổ giấy chính 2. Khung bản vẽ- khung tên Hình 1.2 Khung bản vẽ- khung tên Nội dung khung bản vẽ và khung tên của bản vẽ dùng trong sản xuất được qui định trong tiêu chuẩn TCVN 3821-83. 2 - Khung bản vẽ: Được vẽ bằng nét liền đậm và cách đều mép khổ giấy 5mm.

Khi cần đóng thành tập thì cạnh trái khung bản vẽ được vẽ cách mép khổ giấy 25mm. - Khung tên: Được đặt ở góc phải phiá dưới của bản vẽ. Khung tên có thể đặt theo cạnh ngắn hay cạnh dài của khung bản vẽ (hình 1. Kích thước và nội dung khung tên của bản vẽ dùng trong học tập như Hình 1.3 Khung tên mẫu 2.

Tỉ lệ Trên các bản vẽ kỹ thuật, tùy theo độ lớn và mức độ phức tạp của vật thể mà ta chọn tỉ lệ thích hợp. Tỉ lệ của bản vẽ là tỉ số giữa kích thước đo được trên hình biểu diễn với kích thước tương ứng đo được trên vật thể. Trị số kích thước ghi trên hình biểu diễn không phụ thuộc vào tỉ lệ cuả hình biểu diễn đó. Trị số kích thước là kích thước thực của của vật thể.

Tiêu chuẩn TCVN 3-74 tương ứng với Tiêu chuẩn Quốc tế ISO 5455- 1979. Tỉ lệ qui định các hình biểu diễn trên các bản vẽ cơ khí phải chọn tỉ lệ trong các dãy sau (Bảng 1. Bảng tỉ lệ theo tiêu chuẩn TCVN 3-74 Tỉ lệ thu nhỏ 1: 2 1: 2.5 1: 4 1: 5 1: 10 1: 15 1:20 1: 40 1: 50 Tỉ lệ nguyên hình 1: 1 Tỉ lệ phóng to 2: 1 2.5: 1 4: 1 5: 1 10: 1 20: 1 40: 1 50: 1 100: 1 Kí hiệu tỉ lệ là chữ TL, vídụ: TL 1:1; TL 2:1. Nếu tỉ lệ ghi ở ô dành riêng trong khung tên thì không cần ghi kí hiệu 2.

Chữ và số Trên bản vẽ kỹ thuật ngoài hình vẽ, còn có những con số kích thước, những kí hiệu bằng chữ, những ghi chú.Chữ và chữ số đó phải được viết rõ ràng, thống nhất, dễ đọc và không gây lầm lẫn. TCVN 6-85 Chữ viết trên bản vẽ, qui định chữ viết gồm chữ, số và dấu dùng trên bản vẽ và các tài liệu kỹ thuật.Tiêu chuẩn này phù hợp với Tiêu chuẩn Quốc tế ISO 3098 -1: 2000.1 Khổ chữ: 3 Khổ chữ (h) là giá trị được xác định bằng chiều cao của chữ hoa tính bằng mm, có các khổ chữ sau: 2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14; 20; 28; 40. Chiều rộng của nét chữ (d) phụ thuộc vào kiểu chữ và chiều cao của chữ.