mở đầu cho một câu chuyện để dẫn dắt vào môn học, bài giảng, hoặc một cuộc gặp mặt. Thông qua trang phục, dáng vẻ, cử chỉ cũng như cách thức xuất hiện, giáo viên cũng có nhiều cơ hội gây thiện cảm nơi học sinh. Những yếu tố này cần phải được chuẩn bị một cách cẩn trọng trước khi bắt đầu buổi gặp gỡ, và có thể không hoàn toàn theo ý muốn của chính mình. Không ít người lầm tưởng “ấn tượng tốt” với “ấn tượng khác biệt”, hoặc thậm chí với “ấn tượng choáng”.
Sự “choáng” hoặc “khác biệt” chỉ trở nên tốt khi nó phù hợp với bối cảnh, đối tượng, nội dung giao tiếp và với bản thân chủ thể giao tiếp. Với môi trường sư phạm, hẳn nhiên các thầy cô giáo không cần loại ấn tượng đặc biệt đến vậy. Mặc dù vẻ ngoài đóng một vai trò khá quan trọng, nhưng suy cho cùng, bao trùm lên tất cả những biểu hiện trên, thì ấn tượng tốt nhất vẫn là một tấm lòng nhiệt thành, một thái độ hứng khởi, một sự mong chờ sâu sắc khi gặp đối tượng. Nếu chúng ta có điều này, thì ấn tượng tốt chắc chắn sẽ được duy trì rất lâu dài sau lần đầu tiên ấy nơi các em học sinh.
̵ Lắng nghe ý kiến của đối tượng giao tiếp Ý kiến quan trọng đầu tiên của đối tượng giao tiếp, nếu như đây là lần đầu gặp mặt, mà chúng ta không những cần phải lắng nghe mà còn nhất thiết phải nhớ, đó là phần tự giới thiệu của họ. Trong phần quan trọng ấy lại có một phần quan trọng hơn cả, đó chính là cái tên của đối tượng. Chúng ta hẳn đã có một vài lần do quá chú trọng vào nội dung câu chuyện cũng như sự thành công của công việc, mà đã vô tình quên ngay tên của người đối diện ngay sau khi họ vừa giới thiệu. Điều này thật vô cùng tai hại và biến chúng ta thành một kẻ vô duyên khi đúng lúc mình cần gọi lên cái tên của người ấy.
Tiếp sau đó, với những ý kiến được đối tượng trình bày, cho dù đối với chúng ta có những mức độ thú vị khác nhau, nhưng đối với họ đều mang một ý nghĩa nào đó, chúng ta đều nên chú ý lắng nghe một cách thực tâm nhất. Chỉ khi nào đến thời điểm thực sự không 11 thể nghe tiếp ý kiến đó, chúng ta mới cần sử dụng đến một vài kỹ thuật ngắt lời người khác trong sự khéo léo, tế nhị. Hãy luôn hiểu rằng, nếu chúng ta muốn người khác nghe mình, thì mình hãy nghe người khác một cách tập trung nhất có thể. Trong giao tiếp sư phạm, điều này cần đặc biệt lưu ý.
Thật chẳng công bằng chút nào khi giáo viên yêu cầu học sinh phải tập trung lắng nghe trong giờ học, mà đến khi mời học sinh trả lời hay chính các em thỉnh thoảng có thắc mắc về bài học, thì chúng ta lại thiếu nhiệt tình, thậm chí thờ ơ với ý kiến của họ. Đôi khi giáo viên sẽ cảm thấy có một chút phiền phức khi học sinh hỏi quá nhiều, hoặc quá khó đến mức gây khó khăn trong giờ giảng của mình, thì hãy nghĩ một cách tích cực rằng điều đó chứng tỏ học sinh thực sự quan tâm đến những gì chúng ta truyền đạt. Cho nên, người biết lắng nghe sẽ luôn bao quát được cuộc trò chuyện. ̵ Khích lệ ưu điểm Ai cũng thích được khen, và sẽ thích hơn khi được khen vào đúng ưu điểm của mình.
Vì lẽ tự nhiên đó mà việc lấy lòng người khác trở nên khá dễ dàng: tìm ra ưu điểm của họ và khích lệ điều đó. Chú ý là khích lệ chứ không phải chỉ khen ngợi một cách bình thường. Phương thức này bao gồm sự khen ngợi một cách thật lòng và tạo ra một lực đẩy để đối phương mong muốn làm tốt hơn nữa cái ưu điểm ấy. Có như vậy đối phương mới cảm nhận thấy rằng chúng ta thực sự quan tâm đến thành tích, đến chiến công của họ chứ không phải chỉ đơn giản là khen cho có hoặc giả như theo kiểu nịnh nọt.
Vì thế chúng ta cần hết sức chú ý nguyên tắc nhỏ này kẻo nó trở thành con dao hai lưỡi. Đối với những người tinh tế, đến mức quá nhạy cảm, thì việc người khác đề cao ưu điểm của mình không mấy làm họ dễ chịu. Họ dễ qui kết sự đề cao ấy thành sự ca tụng một cách thái quá, và né tránh kiểu xu nịnh dễ thấy ở những kẻ chuẩn bị cầu cạnh họ. Chúng ta nhất quyết không để bị nhận định thành những kẻ đó.
Hãy sử dụng tấm lòng chân thực của mình, để khích lệ vừa phải, đủ để đối phương cảm nhận được và cũng đủ để họ nhận ra rằng chúng ta chỉ mong muốn họ làm tốt hơn còn họ mới chính là người quyết định nên những điều tuyệt vời ấy. Đối với giao tiếp sư phạm, nguyên tắc này giúp cho giáo viên động viên, khuyến khích học sinh đạt những thành quả trong học tập từ những hành động nhỏ như chú ý nghe giảng, hoàn thành bài tập đúng yêu cầu, phát biểu ý kiến, tham gia văn nghệ, thể thao…, hay những nghĩa cử tốt đẹp như giúp đỡ bạn bè, thầy cô, cán bộ nhân viên trong trường. Những hành động nhỏ nhưng được sự quan sát và ghi nhận đúng lúc từ phía giáo viên, sẽ khiến học sinh cảm thấy được vai trò và ý nghĩa của mình trong ngôi trường mình đang theo học. Bởi không ít học sinh đã cảm thấy hụt hẫng khi phát biểu ý kiến trong lớp, vô nghĩa khi tham gia phong trào văn thể mỹ, thậm chí là “không được tích sự gì” trong mắt của thầy cô, bạn bè.
̵ Trang phục lịch sự, hài hòa Trang phục là một thành phần của công cụ giao tiếp phi ngôn ngữ, cùng với khuôn mặt, cử chỉ, điệu bộ, tác phong… Khi nói đến trang phục không chỉ có quần áo, mà còn là trang sức, trang điểm và những yếu tố khác tác động vào thị giác của người giao tiếp. Ngày xưa ông bà ta vẫn thường khuyên con cháu “Tốt gỗ hơn tốt nước sơn”. Nhưng ngày nay, “nước sơn” có khi đã trở thành mặt mạnh khi muốn gây ấn tượng tốt, hơn là “chất gỗ” tiềm ẩn bên trong khó nhận biết. Đành rằng trang phục chỉ là kích thích ban đầu và khó thay đi trong suốt cuộc giao tiếp, nhưng không vì lẽ đó mà ta coi thường chúng.
Trang phục lịch sự, hài hòa sẽ là thông điệp gián tiếp nhưng quan trọng cho đối tượng biết rằng “Tôi coi trọng bạn và coi trọng cuộc gặp gỡ này”, “Tôi mong đợi được gặp bạn”, 12 hoặc “Tôi hân hoan tiếp chuyện với bạn”. Những thông điệp này không dễ dàng nói ra bằng lời. Là thầy cô giáo, khi lên lớp chính thức hay tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho học sinh, thì chúng ta luôn phải chú ý đến trang phục của mình, sao cho lịch sự, giản dị nhưng không kém phần tinh tế. Nếu nhà trường có qui định đồng phục thì đó cách mà các thầy cô thể hiện sự tôn trọng của mình, cũng như cho thấy bản thân là một phần của nơi công tác.
Tránh những trang phục gây sự chú ý không cần thiết, tuy mang đậm màu sắc cá tính nhưng không phù hợp với môi trường sư phạm. ̵ Sử dụng ngôn ngữ rõ ràng, phù hợp Ngôn ngữ là phương tiện cơ bản và trực tiếp trong quá trình giao tiếp, đặc biệt là ngôn ngữ nói. Tục ngữ đã từng khuyên “Lời nói không mất tiền mua; Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Bản thân mỗi chúng ta chắc đã đôi lần rơi vào tình cảnh không biết nói thế nào cho đúng, lỡ lời không sửa lại được, không biết dùng từ ngữ cho phù hợp, hoặc nói những câu vô duyên, hớ hênh.
Vậy phải tập luyện để có được ngôn ngữ rõ ràng và phù hợp. “Rõ ràng” là rành mạch, từ ngữ chỉ đúng nghĩa, câu nói chỉ đúng ý. “Rõ ràng” là tránh ẩn ý để dẫn đến hiểu lầm. “Rõ ràng” còn là ngắn gọn, súc tích, không dài dòng, không rườm rà gây nên rối nghĩa ở người nghe.
“Phù hợp” được xét trong bối cảnh, nội dung và đối tượng giao tiếp. Nói phù hợp là nói sao cho người nghe chấp nhận được. “Phù hợp” còn là không gây phản cảm, không gây khó xử cho người nghe. Ngôn ngữ còn là phương tiện truyền đạt kiến thức chủ yếu của giáo viên trong khi giảng dạy.
Mà kiến thức thì cần độ chính xác cao, cho nên tất yếu chúng ta không được xem thường những gì mình nói hoặc viết ra. Bên cạnh đó, khi trò chuyện với học sinh và phụ huynh bên ngoài lớp học, các thầy cô cũng phải tránh tối đa sự hiểu lầm chỉ vì cách trình bày thiếu rõ ràng, chưa phù hợp của mình. ̵ Hành vi lịch sự, văn hóa Ngoài trang phục như đã nói ở trên, hành vì và cử chỉ là những thành phần trong hệ thống phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ. Tùy vào những trường hợp khác nhau mà hành vi được quan sát với tỉ lệ cao hơn là ngôn ngữ.
Hành vi lịch sự, văn hóa là hành vì đúng chuẩn được chấp nhận trong bối cảnh giao tiếp hiện tại. Bạn có thể là một người có kiến thức sâu rộng, có những lời nói bay bổng nhưng lại có những hành vi khiếm nhã, kết luận lại là bạn vẫn không thành công trong giao tiếp, hơn nữa, chúng còn làm phản tác dụng tích cực của những kiến thức trước đó đã trình bày. Muốn biết cư xử thế nào cho lịch sự, văn hóa trong buổi giao tiếp thì chúng ta cần phải quan tâm đến thời gian (buổi nào trong ngày, ngày nào trong tuần, đang diễn ra sự kiện thời gian nào…), không gian (đang ở trong công sở, cửa hàng hay nhà riêng… hoặc thậm chí cần phải biết đang ở địa phương với những phong tục tập quán nào); lý do (gặp nhau để yêu cầu, đề nghị hay hỏi thăm, chuyện phiếm, xã giao…); và đặc biệt nhất là quan tâm sâu sắc đến đặc điểm tâm lý và hành vi cư xử của những người xung quanh. Có như vậy chúng ta mới tránh được sự phán xét theo kiểu “nhập gia mà không biết tùy tục”.
Môi trường sư phạm ít nhiều cũng qui định cho thầy cô giáo những hành vi chuẩn mực khi tiếp xúc với học sinh, đồng nghiệp cũng như phụ huynh, cũng giống như những qui định về trang phục. Những hành vi khiếm nhã thường sẽ khó xảy ra đối với các thầy cô giáo thực sự yêu nghề, yêu học sinh.