CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT QUA HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ. Vị trí, vai trò của báo chí trong quá trình giáo dục pháp luật. Xây dựng ý thức pháp luật cho công chúng. Ngày nay báo chí có vi trí, vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống xã hội.
Đặc biệt là trong việc xây dựng ý thức pháp luật cho công chúng. Xây dựng ý thức pháp luật cho công chúng là nhằm hình thành cho công chúng lối sống tuân thủ theo pháp luật. Lối sống tuân thủ pháp luật thực chất là lối sống mà các hành vi biểu hiện ra của từng cá nhân, một cộng đồng người luôn hợp với pháp luật trên cơ sở tôn trọng và làm theo pháp luật. Lối sống này chỉ có thể có được khi công chúng hiểu đúng và hiểu thấu đáo bản chất của pháp luật trong mối liên hệ tương quan với những công cụ điều chỉnh khác của xã hội như: Đạo đức, tôn giáo, tập quán truyền thống, cơ chế quản lý xã hội.
Dé giúp công chúng hiểu đúng và thấu đáo bản chất pháp luật thì báo chí đóng một vai trò quan trọng. Vai trò quan trọng đó được thể hiện qua việc báo chí tiến hành: + Cưng cấp kiến thức pháp luật cho công chúng: Kiến thức là những điều hiểu biết có được hoặc do từng trải, hoặc nhờ có sự tác động hoặc học tập. Báo chí cung cấp kiến thức pháp luật cho công chúng trước hết là cung cấp thông tin làm rõ bản chất nội dung của các văn bản pháp luật. Báo chí phản ánh sự tiếp nhận nội dung văn bản pháp luật của công chúng trên thực tế như thế nào của các vùng dân cư, các tầng lớp trong xã hội.
Cùng với việc cung cấp kiến thức pháp luật, báo chí còn theo dõi đánh giá sự tiếp nhận kiến thức pháp luật đó của công chúng. Hình thức cung cấp kiến thức pháp luật được thông qua các thể loại hình báo chí và các thể loại báo chí. Với mục đích đưa đến cho công chúng biết những vấn đề xã hội đang được quản lý bằng pháp luật. Cung cấp kiến thức pháp luật cho công chúng là nhằm từng bước nâng cao ý thức pháp luật cho công chúng.
Những thông tin pháp luật trên báo chí là rất thiết thực góp phần nâng cao nhận thức pháp luật cho công chúng, giúp công chúng 10 biến nhân thức pháp luật đó trở thành ý thức pháp luật. Nâng cao ý thức pháp luật cho công chúng qua hoạt động báo chí là thông qua những thông tin mang tính tập trung, đồng loạt di sâu về từng chuyên đề pháp luật mà trong đời sống được coi là đang nổi cOm của một giai đoạn nào đó. Ví dụ: Vấn dé giao thông đường bộ; Vấn đề chống tham nhũng; Vấn đề dạy học bậc tiểu học; Vấn đề thi cử. với những vấn đề nổi côm đó báo chí đi sâu phân tích, làm rõ, cái mạnh, cái đúng, cái mới, cái phù hợp với pháp luật, phù hợp với cái chung của các nước trong khu vực và thế giới.
Báo chí rộng mở diễn đàn đề nghị công chúng cùng tham gia trao đổi, vận dụng vào thực tiễn cho từng lĩnh vực, từng vấn dé mà dư luận quan tâm. Do vấn đề nhận thức pháp luật của mỗi cá nhân trong cộng đồng phụ thuộc rất nhiều bởi sự tác động của thông tin pháp luật, đặc biệt là những thông tin pháp luật này được chuyển tải tới công chúng qua hoạt động của báo chí. Về vấn đề này V. Lê- nin nhắc các tờ báo: “Trong một tờ báo cơ quan của Dang sẽ có một số bài, mà người công nhân trung bình không hiểu được, hay có những vấn đề lý luận và thực tiễn phức tạp mà người đó không hiểu được đầy đủ.
Hoàn toàn không phải vì thế mà tờ báo phải hạ thấp ngang trình độ quần chúng bạn đọc của mình. Trái lại, chính nó có nhiệm vụ phải nâng cao trình độ bạn đọc và góp phần đào tạo những công nhân tiên tiến từ trong lớp công nhân bình thudng”[59, tr. Dac biệt là lĩnh vực pháp luật phong phú và đa dạng này, báo chí càng phải thể hiện rõ hơn chức năng, nhiệm vụ của mình trong việc tiến hành giáo dục pháp luật. + Hình thành tâm lý pháp luật cho công chúng: Bằng những thông tin pháp luật liên tục và lặp đi, lặp lại của báo chí, nhằm hình thành cho công chúng về những sự kiện liên quan đến pháp luật.
Báo chí không đơn thuần là chuyển tải nội dung những văn bản pháp luật được Nhà nước ban hành, báo chí còn phản ánh sự tiếp nhận kiến thức pháp luật của công chúng. Báo chí phản ánh cách vận dụng kiến thức pháp luật nhận được từ báo chí vào đời sống thường ngày trên tất cả mọi lĩnh vực. Sự phản ánh kịp thời của báo chí về các hành vi thực hiện tốt pháp luật của cá nhân, tổ chức để qua đó nhân điển hình đã có tác động rất tốt đến việc hình thành tâm lý pháp luật. II Ngày nay báo chí hoạt động trong khuôn khổ pháp luật và được sự đồng tình ủng hộ của nhân dân.
Chính vì thế mà thông tin pháp luật trên báo chí luôn có sự tham gia tích cực của đông đảo quần chúng nhân dân. Rất nhiều thông tin phan ánh về vi phạm pháp luật được nhân dân phát hiện cung cấp cho báo chí. Bằng nghiệp vụ của mình, báo chí đi sâu nắm bắt và xử lý theo những cách của mình như đưa tin đó vào lúc nào, dung lượng bao nhiêu cho phù hợp để hình thành dần trong công chúng, tạo dư luận xã hội ủng hộ tiếp tục những vấn đề báo chí nêu. Từ những thông tin về vi phạm pháp luật trên báo chí đã góp phần cung cấp thêm cho các cơ quan có chức năng bảo vệ pháp luật biết và có cách xử lý kịp thời.
Trên thực tế nhiều vụ vi phạm pháp luật nghiêm trọng được báo chí phản ánh đều được đưa ra xét xử một cách nghiêm minh, qua đó giáo dục ý thức pháp luật cho công chúng, hình thành cho công chúng tâm lý pháp luật rõ ràng. Những thông tin giáo dục pháp luật trên báo chí còn góp phần xây dựng ý thức pháp luật cho công chúng, qua đó hình thành tâm lý pháp luật. Tạo tâm lý thoái mái khi tiếp nhận thông tin pháp luật. Nhất là những thong tin pháp luật đó giúp công chúng hiểu biết pháp luật một cách đúng đắn.
Tương ứng với hiểu biết pháp luật một cách đúng dan đó là những hành động xử su đúng. Những hành vi xử sự đúng được báo chí phản ánh luôn tao ra niềm tin và trạng thái tâm lý tốt cho công chúng, hướng công chúng tôn trọng và làm theo pháp luật. + Tạo thói quen tôn trọng pháp luậi: Báo chí đưa tin, bài về các cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật là nhằm giáo dục pháp luật cho công chúng, qua đó nói rõ cho công chúng biết mọi hoạt động của con người trong thường nhật, hàng ngày đều nằm trong khuôn khổ của pháp luật. Biết tôn trọng pháp luật là tôn trọng chính mình.
Bởi chính mình cũng lên tiếng xây dựng pháp luật, đóng gdp những ý kiến khi soạn thảo xây dựng pháp luật. Pháp luật được thông qua và đi vào cuộc sống có hiệu quả bởi pháp luật đó luôn sát với thực tế đời sống xã hội. Báo chí luôn chú trọng đưa những tin bài nói về hoạt động tuân thủ pháp luật của các tổ chức, cá nhân có những hành động ứng xử đúng trước các vấn đề pháp luật, để từ đó tạo ra thói quen tôn trọng pháp luật. Rất nhiều bài báo phân tích đúng sai trước một hiện tượng xã hội được pháp luật điều chỉnh để hướng 12 công chúng chú ý đến những hiện tượng đó khi xảy ra với mình.
Báo chí phản ánh việc ton trong pháp luật của công chúng để qua đó hướng công chúng tự hình thành và tạo lập thói quen tuân thủ và tôn trọng pháp luật. Phát hiện, dé xuất, hoàn thiện pháp luật. + Phat hiện những vấn dé mới nảy sinh, bất cập trong đời sống xã hội. Bằng thực tế hoạt động của mình, báo chí luôn bám sát thực tế đời sống xã hội.
Báo chí đi vào thực tế cuộc sống hàng ngày để phát hiện những vấn dé nay sinh mà từ trước tới nay chưa có văn bản pháp luật nào điều chính như: Vào những năm của thập kỷ 80 tin học mới thâm nhập vào Việt Nam, cho đến nay thì thực sự đã bùng nổ. Có rất nhiều vấn đề bây giờ mới xuất hiện, đòi hỏi Nhà nước phải có van bản quản lý hoạt động này. Tương tự như vậy, hoạt động Thị trường chứng khoán đối với nước ta là hoàn toàn mới và mới chỉ có vào những năm của thập ky 90. Hoạt động này cũng cần có những văn bản pháp luật điều chỉnh.
Do chúng ta chưa có luật, chưa có những văn bản điều chỉnh kịp thời nên trong giai đoạn giao thời đã xảy ra một số sự việc tranh chấp trong quá trình chuyển nhượng cổ phiếu mà sau này toà án phải xét xử mất rất nhiều thời gian. Báo chí với tư cách là một phương tiên thông tin dai chúng thiết yếu cua xã hội đã phát hiện và đưa lên công luận về những vấn đề mới nảy sinh qua đó kiến nghị Nhà nước sớm có những văn bản pháp luật điều chỉnh những hoạt động mới nảy sinh này. Đó chính là hiện tượng xã hội phát sinh được báo chí phát hiện và phản ánh. Ngoài ra báo chí còn phát hiện những bất cập trong quá trình thực hiện pháp luật để phản ánh và kiến nghị sửa đổi.
Những phản ánh của báo chí có cơ sở khoa học, có gía trị làm chứng cứ để các nhà xây dựng dự thảo các điều luật sát với thực tế hơn. + Đề xuất những kiến nghị: Quá trình phản ánh đời sống xã hội, báo chí luôn đi sâu, đi sát với thực tế, lắng nghe ý kiến phản ánh từ quần chúng nhân dân phản hồi về việc thực hiện, áp dụng pháp luật để phan ánh những kiến nghi dé xuất hợp lý. Tuy nhiên, quá trình đó còn phải được hoà cùng với chủ trương chung của Nhà nước trước những sự thay đổi của đất nước trên mọi mặt hoạt động của đời sống xã hội. Tuỳ theo mức độ áp dụng các văn bản pháp luật của Nhà nước đã ban hành trước đây kể cả mới nhất, thực tế đã nảy sinh ra nhiều van đề, đó là: Có những van bản luôn di sau so với thực tế, nên khi áp dụng luôn bị chậm hoặc ách tắc do mức độ phù hợp không cao.