Luận án tiến sĩ giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ việt nam hiện nay

Luận án tiến sĩ giáo dục nghiên cứu giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ việt nam hiện, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Mai Thị Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Kiệt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Giáo Dục Giá Trị Đạo Đức Truyền Thống Dân Tộc Trong Xây Dựng Lối Sống Cho Thế Hệ Trẻ Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Dục Giá Trị Đạo Đức Truyền Thống Dân Tộc

Trong bất kỳ giai đoạn lịch sử nào, thế hệ trẻ luôn đóng vai trò quan trọng, quyết định tương lai đất nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta luôn đánh giá cao vai trò này, xác định "bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là việc làm rất quan trọng". Sau hơn 25 năm đổi mới, thế hệ trẻ Việt Nam đã có nhiều đức tính tốt đẹp, yêu nước, có ý chí vươn lên, quyết tâm đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận sống thiếu lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít quan tâm đến tình hình đất nước, coi thường giá trị đạo đức truyền thống. Tình trạng này gây ra nỗi lo chung cho xã hội. Vì thế, nhận thức đúng đắn về khái niệm lối sống và định hướng xây dựng lối sống mới cho thế hệ trẻ là yêu cầu cấp bách. Trong các nhân tố ảnh hưởng đến việc xây dựng lối sống, giáo dục giá trị đạo đức truyền thống có vai trò quan trọng. Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ là hoạt động tác động có hệ thống đến sự phát triển tinh thần và thể chất của họ. Việc giáo dục giá trị đạo đức như thế nào để xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ vừa kế thừa giá trị truyền thống, vừa tiếp thu tinh hoa nhân loại là việc khó khăn. Đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu, tuy nhiên, cần phải tiếp tục nghiên cứu thêm để có phương hướng và giải pháp đúng đắn. Đề tài "Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay" nhằm phục vụ mục tiêu trên.

1.1. Vai trò của giáo dục giá trị đạo đức cho thế hệ trẻ

Giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc hình thành nhân cách và lối sống cho thế hệ trẻ. Nó không chỉ trang bị kiến thức mà còn định hướng giá trị, giúp thanh niên hiểu rõ bản sắc văn hóa và đạo đức của dân tộc. Qua đó, họ có thể tự tin hội nhập quốc tế mà không đánh mất gốc rễ của mình. Việc bồi dưỡng lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc cũng được thực hiện hiệu quả hơn thông qua giáo dục.

1.2. Tầm quan trọng của giá trị truyền thống trong xã hội hiện đại

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống càng trở nên quan trọng. Nó không chỉ giúp duy trì bản sắc văn hóa dân tộc mà còn tạo nên sức mạnh nội tại, giúp Việt Nam vững vàng trên con đường phát triển. Giá trị truyền thống còn là nền tảng đạo đức, giúp thanh niên tránh xa các tệ nạn xã hội và xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ.

II. Thách Thức Trong Giáo Dục Giá Trị Đạo Đức Hiện Nay

Thực tế hiện nay cho thấy, còn có một bộ phận thế hệ trẻ sống thiếu lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít quan tâm đến tình hình đất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng, tuyệt đối hóa đời sống vật chất, ít quan tâm đến gia đình; coi thường và xa rời các giá trị đạo đức truyền thống. Tình trạng này ngày càng có chiều hướng gia tăng, gây ra nỗi lo chung. Việc xây dựng lối sống mới không chỉ xuất phát từ tình hình suy thoái đạo đức hiện nay mà còn vì định hướng phát triển lâu dài. Phát triển kinh tế cần đến sức mạnh kinh tế, nhưng kinh tế không phải là cứu cánh. Không xây dựng được nền tảng tinh thần, lối sống lành mạnh, xã hội không thể phát triển bền vững, cuộc sống của từng cá nhân và cả cộng đồng không thể bình yên. Càng hướng tới văn minh và hiện đại, xã hội càng phải chú trọng những đảm bảo đạo đức và văn hóa trong phát triển.

2.1. Ảnh hưởng của kinh tế thị trường đến giá trị đạo đức

Kinh tế thị trường mang lại sự phát triển nhưng cũng tạo ra những thách thức đối với giá trị đạo đức. Sự cạnh tranh, chạy theo lợi nhuận có thể dẫn đến những hành vi vi phạm đạo đức, làm suy thoái các giá trị truyền thống. Cần có những giải pháp để hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn giá trị đạo đức.

2.2. Tác động của văn hóa ngoại lai đến bản sắc văn hóa Việt Nam

Sự du nhập của văn hóa ngoại lai, đặc biệt là qua internet, có thể làm xói mòn bản sắc văn hóa Việt Nam. Thanh niên dễ bị ảnh hưởng bởi những lối sống, giá trị xa lạ, thậm chí trái ngược với truyền thống dân tộc. Cần có những biện pháp để tăng cường giáo dục về bản sắc văn hóa, giúp thanh niên có khả năng chọn lọc và tiếp thu những giá trị tích cực từ bên ngoài.

III. Phương Pháp Nâng Cao Giáo Dục Giá Trị Đạo Đức Thế Hệ Trẻ

Trong các nhân tố ảnh hưởng đến việc xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ, giáo dục giá trị đạo đức truyền thống có vai trò quan trọng. Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống các truyền thống tốt đẹp của dân tộc đến sự phát triển tinh thần và thể chất của thế hệ trẻ để họ có định hướng đúng đắn trong quá trình phát triển và hoàn thiện nhân cách. Việc giáo dục giá trị đạo đức như thế nào để xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay vừa kế thừa giá trị truyền thống, vừa tiếp thu tinh hoa nhân loại là việc làm khó khăn, phức tạp. Đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu ở các góc độ khác nhau, tuy nhiên, do tính phức tạp của đối tượng và mục tiêu của vấn đề, nên đòi hỏi cần phải tiếp tục nghiên cứu thêm, có tính hệ thống để có phương hướng và giải pháp đúng đắn.

3.1. Đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục đạo đức

Cần đổi mới nội dung giáo dục đạo đức sao cho phù hợp với thực tế xã hội hiện đại, tránh lối giáo dục khô khan, giáo điều. Sử dụng các phương pháp giáo dục trực quan, sinh động, khuyến khích sự tham gia của học sinh, sinh viên. Tăng cường các hoạt động trải nghiệm thực tế để thanh niên có cơ hội rèn luyện và vận dụng đạo đức vào cuộc sống.

3.2. Phát huy vai trò của gia đình nhà trường và xã hội

Giáo dục đạo đức là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và xã hội. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để tạo môi trường giáo dục đồng bộ, hiệu quả. Gia đình cần quan tâm đến việc giáo dục con cái từ nhỏ, nhà trường cần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, xã hội cần tạo điều kiện để thanh niên phát triển toàn diện.

3.3. Đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là nguồn cảm hứng lớn lao cho thanh niên Việt Nam. Cần đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương của Bác, từ những việc nhỏ nhất trong cuộc sống hàng ngày. Qua đó, thanh niên có thể rèn luyện bản thân, trở thành những công dân tốt, đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

IV. Ứng Dụng Giáo Dục Giá Trị Truyền Thống Vào Thực Tiễn Cuộc Sống

Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà còn phải hướng đến việc ứng dụng vào thực tiễn cuộc sống. Thanh niên cần được tạo điều kiện để tham gia các hoạt động xã hội, tình nguyện, giúp đỡ cộng đồng. Qua đó, họ có thể phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp và đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Việc xây dựng môi trường sống văn minh, lành mạnh cũng góp phần quan trọng vào việc củng cố và phát huy giá trị đạo đức.

4.1. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong cộng đồng

Môi trường văn hóa có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành nhân cách của thanh niên. Cần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, trong đó đề cao các giá trị đạo đức truyền thống, phê phán những hành vi tiêu cực. Tăng cường các hoạt động văn hóa, nghệ thuật mang đậm bản sắc dân tộc để thanh niên có cơ hội tiếp xúc và cảm nhận những giá trị tốt đẹp.

4.2. Tạo điều kiện cho thanh niên tham gia các hoạt động xã hội

Tham gia các hoạt động xã hội là cơ hội để thanh niên rèn luyện và phát huy những giá trị đạo đức. Cần tạo điều kiện để thanh niên tham gia các hoạt động tình nguyện, giúp đỡ người nghèo, bảo vệ môi trường. Qua đó, họ có thể học hỏi, trưởng thành và đóng góp vào sự phát triển của cộng đồng.

V. Kết Luận và Tương Lai Giáo Dục Đạo Đức Cho Thế Hệ Trẻ

Việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, tâm huyết và sự phối hợp của nhiều lực lượng. Để đạt được hiệu quả cao, cần có những giải pháp đồng bộ, phù hợp với thực tế xã hội hiện đại. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu, đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục, đồng thời tạo môi trường thuận lợi để thanh niên phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

5.1. Vai trò của chính sách và pháp luật trong giáo dục đạo đức

Chính sách và pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và bảo vệ các giá trị đạo đức. Cần hoàn thiện hệ thống chính sách và pháp luật liên quan đến giáo dục đạo đức, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm đạo đức.

5.2. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục đạo đức

Hợp tác quốc tế là cơ hội để học hỏi kinh nghiệm và tiếp thu những giá trị đạo đức tiến bộ của nhân loại. Cần tăng cường hợp tác với các nước trên thế giới trong lĩnh vực giáo dục đạo đức, trao đổi chuyên gia, chia sẻ kinh nghiệm và tham gia các chương trình giáo dục quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cuộc chiến đấu với bọn bóc lột, khi người ta thấy 8 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] rằng muốn tiếp tục chiến đấu thì phải hy sinh to lớn như thế nào để bảo vệ những thắng lợi mà cha, anh đã giành được và thấy rõ bọn địa chủ và bọn tư sản là những kẻ hung tợn như thế nào thì khi đó người ta tự rèn luyện mình trong hoàn cảnh này để trở thành những người cộng sản” [59, tr. Tư tưởng về đạo đức của các nhà kinh điển mác xít cũng được quán triệt sâu sắc. Cụ thể là, trong tác phẩm “Nguyên lý đạo đức cộng sản” A.Siskin tiếp tục làm sáng tỏ nguồn gốc của đạo đức và khẳng định đạo đức là một hình thái ý thức xã hội: “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, nói đến đạo đức là nói đến những lề thói và tập tục biểu hiện mối quan hệ nhất định giữa người với người trong giao dịch với nhau hàng ngày” [96, tr. Trong tác phẩm này, ông còn cho rằng: “Thế giới quan của chủ nghĩa Mác-Lênin là cơ sở khoa học của đạo đức cộng sản” [96, tr.

Cuốn “Đạo đức học - thử trình bày một hệ thống đạo đức học mácxít” của G.Bandzeladze đã làm sáng tỏ nhiều hiện tượng đạo đức và vai trò của đạo đức. Tác giả cho rằng, đạo đức bắt nguồn từ chỗ con người quan hệ với người khác cũng như quan hệ với chính mình, đồng thời đi sâu phân tích mối quan hệ giữa đạo đức với tính cách của con người. Con người sở dĩ là người bởi nhờ có đạo đức, “Đạo đức là phẩm giá cơ bản của con người, là bản chất của tính người, của nhân phẩm” [8, tr. Tác giả còn chỉ rõ đặc trưng cơ bản, bản chất nhất của đạo đức là “chí công vô tư”; “Bản chất của đạo đức là sự quan tâm tự giác của những con người đến lợi ích của nhau, đến lợi ích của xã hội” [8, tr.

“Những cơ sở của giáo dục đạo đức và những cơ sở của sự tự giáo dục” của A.Côchêtốp khẳng định lại quan điểm của V.Lênin khi bàn về đạo đức cộng sản: “Chúng ta nói rằng: đạo đức - đó là những gì góp phần đoàn kết tất cả những người lao động xung quanh giai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới, cộng sản chủ nghĩa” [11, tr. Ở Việt Nam, vấn đề đạo đức, các phạm trù cơ bản của đạo đức học mác xít thường xuyên được quan tâm trong cả nghiên cứu lý luận và thực tiễn đời sống, góp phần làm sáng tỏ quan niệm mác xít về đạo đức. Một số cuốn sách tiêu biểu trong nước bàn về đạo đức là: “C.Lênin bàn về đạo đức”, Viện Triết học, 1972; “Đảng ta bàn về đạo đức”, Viện Triết học, 1973; “Đạo đức mới”, nhà xuất bản (Nxb) Khoa học Xã hội (KHXH), 1974. Trong cuốn “Đạo đức học”, biên soạn 1997, Nxb Giáo dục, khẳng định: “Đạo đức là tổng hợp những nguyên 9 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhờ đó con người tự điều chỉnh hành vi của mình vì lợi ích xã hội, hạnh phúc của con người trong mối quan hệ giữa con người và con người, giữa cá nhân và tập thể hay toàn xã hội… Đạo đức học Mác-Lênin là khoa học nghiên cứu đạo đức” [48, tr.

Trong tác phẩm này, tác giả còn phân tích một số phạm trù cơ bản của đạo đức học cũng như phân tích một số nguyên tắc đạo đức xã hội chủ nghĩa (XHCN), đạo đức học Mác- Lênin và yêu cầu của đạo đức trong một số lĩnh vực đời sống xã hội. “Các dạng đạo đức xã hội” của tác giả Trần Hậu Kiêm, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1993 đã phân tích các dạng đạo đức của xã hội: xã hội nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và XHCN và đi đến kết luận: “Đạo đức là một hệ thống các chuẩn mực xã hội, quy định, điều chỉnh sự giao tiếp và hành vi xử sự của con người trong quan hệ xã hội, nhằm đảm bảo sự thống nhất lợi ích của cá nhân, tập thể và cộng đồng” [47, tr. Trên các tạp chí chuyên ngành, các bài viết cũng phân tích sâu sắc các khía cạnh của đạo đức, đạo đức cách mạng. Trong bài “Quan niệm mác xít về thiện và ác” của Vũ Văn Thuấn, tạp chí Nghiên cứu lý luận số 1, 1997, tác giả làm rõ hơn quan niệm của C.Ăngghen về các phạm trù đạo đức thiện, ác cơ bản; khẳng định “Theo C.Ăgghen, thiện và ác là khái niệm đối lập nhau, hoàn toàn thuộc về lĩnh vực đạo đức, do hình thái ý thức xã hội và tồn tại xã hội quyết định.

Cho nên, muốn tìm hiểu và đánh giá đúng đắn về thiện và ác, không thể chỉ dừng lại ở chỗ giải thích nội dung của khái niệm, mà phải đi sâu tìm hiểu nguyên nhân đích thực của nó là tồn tại xã hội, nghĩa là ở trong phương thức sản xuất của xã hội chứ không phải ở bên ngoài xã hội hay ở trong đời sống tinh thần thuần túy của xã hội” [105, tr. Bài viết “Giá trị đạo đức trong xã hội ta ngày nay” của tác giả Vũ Khiêu, 1993, Tạp chí Triết học số 2, đã khẳng định: “Giá trị đạo đức của chúng ta phải là sự thống nhất chặt chẽ giữa động cơ và hiệu quả, phải là sản phẩm cao nhất của lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc, với chủ nghĩa xã hội (CNXH) và của tinh thần quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ, đó là: Giá trị đạo đức là những hành vi được con người lựa chọn và đánh giá như việc làm có ý nghĩa tích cực đối với đời sống xã hội… Giá trị đạo đức vì thế có tính chất thiết yếu đối với đời sống xã hội.Lênin bàn về đạo đức cách mạng” của Trần Ngọc Linh (Tạp chí Khoa học chính trị, số 4/2005) phân tích quan niệm của V.Lênin về bản chất đạo đức cách 10 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mạng, Theo V.Lênin những biểu hiện của đạo đức cách mạng như: tinh thần giác ngộ cách mạng cao, lòng trung thành cao độ với lý tưởng, suốt đời phấn đấu cho lý tưởng cách mạng, sẵn sàng hy sinh lợi ích của bản thân, thậm chí cả tính mạng vì sự nghiệp cách mạng và biến lý tưởng thành hiện thực, kỷ luật cách mạng… Qua đó tác giả đề cập những quan niệm của V.Lênin về xây dựng đạo đức cách mạng, song vẫn cần lưu ý rằng, “phải làm cho toàn bộ sự nghiệp giáo dục, rèn luyện, học tập trở thành sự nghiệp giáo dục đạo đức cộng sản và toàn bộ sự nghiệp này không được tách rời cuộc sống sôi nổi” [64, tr. Nghiên cứu về vấn đề đạo đức trong nền kinh tế thị trường (KTTT), năm 1996 Viện Thông tin KHXH đăng một số bài viết đề cập đến sự tác động của KTTT tới đạo đức, mối quan hệ giữa đạo đức với KTTT… chẳng hạn: “Những vấn đề đạo đức trong điều kiện KTTT” [107, tr. 14], các nhà khoa học Trung Quốc còn tập trung lý giải “Về kinh tế thị trường và đạo đức”, “Bàn về quan hệ kinh tế thị trường và đạo đức” [107, tr.

120] “Tình hình đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường và việc xây dựng nó” [107, tr. Trong bài “Định hướng xã hội chủ nghĩa về các quan hệ đạo đức trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học số 5, 1998, tác giả cho rằng, để giữ vững định hướng XHCN về đạo đức phải tiến hành đồng bộ ba việc lớn: thứ nhất là phải gắn đạo đức với pháp luật và khoa học, mặt khác, phải coi các chuẩn mực pháp luật và khoa học là cơ sở đánh giá và điều chỉnh các quan hệ đạo đức. Thứ hai là xã hội phải có cơ chế phù hợp, trong đó đào tạo con người gắn liền đức với tài. Thứ ba là giáo dục nhân dân biết hưởng quyền dân chủ và biết dùng quyền dân chủ của mình để xây dựng quan hệ đạo đức mới.

Luận án tiến sỹ Triết học của Mai Xuân Hợi, Học viện Chính trị quốc gia (CTQG) Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2005 với đề tài: “Vấn đề đạo đức của cán bộ lãnh đạo, quản lý trong điều kiện KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay”; “Đạo đức người cán bộ lãnh đạo chính trị - Thực trạng và giải pháp” của tác giả Nguyễn Thế Kiệt (chủ biên), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005 đã đề cập đến vai trò của đạo đức và sự biến đổi của đạo đức người cán bộ, lãnh đạo quản lý trong điều kiện nền KTTT định hướng XHCN, từ đó các tác giả nêu ra phương hướng và giải pháp để nâng cao đạo đức cách mạng của đội ngũ cán bộ quản lý trong điều kiện phát triển KTTT ở Việt Nam hiện nay.nay TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các công trình đề cập đến đạo đức truyền thống, giáo dục giá trị đạo đức truyền thống, xây dựng đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ Về đạo đức truyền thống, giáo dục giá trị ĐĐTT có nhiều tác giả với các công trình nghiên cứu: đó là, “Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam” của giáo sư (GS) Trần Văn Giàu, Nxb KHXH, Hà Nội, 1980 đã phân tích một cách sâu sắc về các giá trị tinh thần truyền thống của người Việt Nam. Đặc biệt, dưới góc độ sử học và đạo đức học, ông đã phân tích sự vận động của những giá trị tinh thần truyền thông qua những giai đoạn của lịch sử Việt Nam; “Truyền thống dân tộc trong công cuộc đổi mới và hiện đại hóa đất nước Việt Nam” của GS. Phan Huy Lê, đề tài KX 07- 02, Hà Nội, 1995; “Đạo đức học - mỹ học và đời sống văn hóa nghệ thuật” của GS Đỗ Huy, Nxb KHXH, Hà Nội 2002 bàn về “cái truyền thống và cái hiện đại trong sự nghiệp xây dựng nền văn hóa mới ở nước ta từ góc nhìn đạo đức học”; “các giá trị ĐĐTT ở nước ta và sự chuyển biến của chúng sang hiện đại”, đã khẳng định: “Bảng giá trị Việt Nam đang quá độ rất mạnh mẽ với mục tiêu kết hợp được các giá trị truyền thống với các giá trị hiện đại, kết hợp các giá trị dân tộc với các giá trị quốc tế, kết hợp các giá trị dân tộc với các giá trị sắc tộc, các giá trị cá nhân với các giá trị cộng đồng… Hiện nay trong xã hội đang thiết lập một hệ thống giá trị mà ở đó cái lợi phải thống nhất cái đúng, cái tốt và cái đẹp” [45, tr.