Chương 1.Tổng quan đề tài nghiên cứu và Cơ sở lý luận Chương 2. Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chương 3. Thực trạng hoạt động giám sát thị trƣờng bảo hiểm Việt Nam Chương 4. Giải pháp hoàn thiện hoạt động giám sát thị trƣờng bảo hiểm Việt Nam 3 z CHƢƠNG 1:TỔNG QUAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.Tổng quan đề tài nghiên cứu 1.1 Những công trình nghiên cứu tham khảo Từ thực tế nghiên cứu vấn đề này học viên nhận thấy chƣa có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về hoạt động giám sát thị trƣờng bảo hiểm.
Tuy nhiên đã có những bài nghiên cứu trong nƣớc và nƣớc ngoài liên quan đến từng góc độ riêng trong hoạt động quản lý giám sát thị trƣờng bảo hiểm. Các công trình nghiên cứu này có thể đƣợc coi là cơ sở nền tảng cho vấn đề nghiên cứu Hoạt động giám sát thị trƣờng bảo hiểm, cụ thể: -Cuốn sách “Phƣơng pháp đánh giá, hƣớng dẫn, chuẩn mực và các nguyên tắc nòng cốt trong lĩnh vực bảo hiểm” (Insurance core principles, standards, guidance and Assessment methodology) đƣợc Hiệp hội Quốc tế các cơ quan giám sát bảo hiểm (International Association of Insurance Supervisors) IAIS ban hành năm 2011đã tập trung nêu lên 26 nguyên tắc mà các cơ quan giám sát bảo hiểm cần phải tuân thủ để nâng cao hiệu quả giám sát IAIS là Hiệp hội quốc tế các cơ quan quản lý giám sát bảo hiểm, đƣợc thành lập năm 1994 bởi đại điện của những cơ quan quản lý, giám sát bảo hiểm trên thế giới. IAIS gồm 190 cơ quan, tổ chức quản lý, giám sát bảo hiểm của gần 140 quốc gia, chiếm tới 97% doanh thu phí bảo hiểm toàn cầu, có hơn 120 quan sát viên. IAIS có trụ sở chính tại Basel, Thụy Sỹ.
Việt Nam là thành viên của IAIS từ năm 2007. IAIS đã phối hợp với Ngân hàng thế giới và Quỹ tiền tệ quốc tế xây dựng 26 nguyên tắc (trƣớc đây là 28 nguyên tắc, năm 2003) quản lý, giám sát bảo hiểm để hƣớng tới áp dụng rộng rãi trên phạm vi quốc tế nhằm đảm bảo tính hiệu quả và thống nhất trong việc giám sát thị trƣờng bảo hiểm. 26 ICPs mà IAIS đƣa ra chính là khung chuẩn mực để các cơ quan quản lý, giám sát về bảo hiểm của các nƣớc soi rọi, đánh giá và nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát. Các chuẩn mực tập trung vào những vấn đề cụ thể.
Chuẩn mực đặt ra nguyên tắc thực hành thận trọng, tốt nhất cho cơ quan giám sát; mô tả nguyên tắc thực hành 4 z tốt nhất các công ty bảo hiểm cần tuân thủ, vì thế giúp các cơ quan giám sát đánh giá hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm. Các hƣớng dẫn bổ trợ các nguyên tắc và chuẩn mực, thiết kế để trợ giúp cho các nhà quản lý giám sát và đảm bảo tính hiệu quả trong quản lý. Phạm vi và quy mô ICPs đƣợc xác định để cung cấp khung pháp lý và giám sát đƣợc thừa nhận trên toàn thế giới trong lĩnh vực bảo hiểm; cung cấp cơ sở đánh giá hệ thống pháp lý, phƣơng pháp, cách thức giám sát bảo hiểm; yêu cầu cơ quan giám sát quản lý hoạt động với một thái độ minh bạch và có trách nhiệm, có quyền lực về pháp lý và có nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ. - Với đề tài nghiên cứu khoa học cấp học viện: “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát của Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm ở Việt Nam” (2011) của tác giảPGS.TS Hoàng Trần Hậu và PGS.
TS Hoàng Mạnh Cừ. Các tác giả đã nghiên cứu các vấn đề về lý luận và thực tiễn hoạt động quản lý giám sát của Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm. Bằng những đánh giá xác đáng từ các quy định pháp lý cho đến các hoạt động thực tiễn, đề tài đã nêu lên những hạn chế và bất cập của một số văn bản pháp lý và thực tế hoạt động quản lý giám sát thị trƣờng bảo hiểm ở Việt Nam. Ngoài ra, trên cơ sở thực trạng thị trƣờng bảo hiểm và những hạn chế về quản lý, giám sát thị trƣờng bảo hiểm đƣợc trình bày trong đề tài nhóm tác giả đã đƣa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát thị trƣờng bảo hiểm.
-Bài báo khoa học “Giám sát an toàn tài chính đối với các doanh nghiệp bảo hiểm ở Việt Nam” trong tạp chí Phát triển và hội nhập (2013) của tác giả PGS. Hoàng Trần Hậu và THS. Nguyễn Tiến Hùng,các tác giả đã trình bày những phân tích về thể chế của Nhà nƣớc liên quan đến việc giám sát an toàn tài chính đối với các doanh nghiệp bảo hiểm ở Việt Nam và đƣa ra một số gợi ý về chính sách đối với các cơ quan quản lý Nhà nƣớc về bảo hiểm. Bài nghiên cứu cũng nêu lên nội dung giám sát tài chính đối với các doanh nghiệp bảo hiểm trong thể chế tài chính hiện hành.
Bài nghiên cứu đi tiếp phân tích thực tế hoạt động giám sát tài chính đối với các công ty bảo hiểm, đƣa ra những đánh giá sâu hơn về giám sát an toàn tài 5 z chính đối với các doanh nghiệp bảo hiểm từ đó vạch ra định hƣớng tăng cƣờng năng lực giám sát an toàn tài chính đối với các doanh nghiệp bảo hiểm trong thời gian tới. -Với một nghiên cứu công phu và hệ thống, quyển sách:“Hệ thống giám sát tài chính Việt Nam” (2011) của tác giả Tô Ngọc Hƣng, Nhà xuất bản Hà Nội. Công trình nghiên cứu đã cho một cái nhìn tổng quát về hệ thống giám sát tài chính Việt Nam trong đó có giám sát thị trƣờng bảo hiểm. Tác giả đã chỉ ra những rủi ro chéo từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác và những rủi ro những lỗ hổng trong việc giám sát tập đoàn, giám sát các sản phẩm tích hợp và nguyên nhân của những tồn tại đó là do hiện nay mô hình giám sát tài chính của Việt Nam đang đi heo hƣớng giám sát riêng lẻ.
Hiện nay xuất hiện nhiều tập đoàn tài chính dƣới dạng tập đoàn Bảo hiểm – Ngân hàng – Chứng khoán. Các công ty mẹ là công ty bảo hiểm, công ty con là ngân hàng hoặc công ty chứng khoán nhƣng việc giám sát tập đoàn tài chính này còn gặp nhiều bất cập. -Bài viết “Chọn lối đi riêng”trong tập san Toàn cảnh Bảo hiểm Việt Nam 2014 (2014) của Tác giả Trịnh Quang Tuyến – Chủ tịch Hiệp hội bảo hiểm Việt Nam, xuất bản ngày 30/5/2014, Báo Đầu tƣ chứng khoán. Bài viết đƣa ra 19 nhóm giải pháp cơ bản để phát triển thị trƣờng bảo hiểm.
Tác giả nêu rõ ngành bảo hiểm đã đạt đƣợc những kết quả nhất định, nhƣng cũng còn tồn tại không ít vấn đề cần giải quyết. Thực tế này không chỉ đòi hỏi sự nỗ lực từ phía các doanh nghiệp, mà rất cần sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý, để xây dựng hành lang pháp lý thông thoáng hơn, tạo đà cho sự phát triển của thị trƣờng. Các giải pháp về hoàn thiện hành lang pháp lý, khắc phục tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, hạn chế trục lợi bảo hiểm, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu toàn ngành bảo hiểm phục vụ việc tính phí, tháo gỡ khó khăn về kế toán, thắt chặt quy định trong đầu tƣ tài chính…đều là những giải pháp mang tính khả thi. -Với bài nghiên cứu “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát thị trƣờng tài chính”trên Tạp chí Tài chính (2014) của tác giả Trần Tuấn Anh, tác giả đã phân tích những thành công và hạn chế trong thực tế hoạt động quản lý giám sát thị trƣờng tài chính Việt Nam.
Tác giả có nêu lên những tồn tạivề giám sát, quản lý 6 z nhƣ: Công tác giám sát, quản lý thị trƣờng tài chính của Việt Nam hiện vẫn chƣa theo kịp với xu thế phát triển của các tập đoàn tài chính thế giới. Trong việc chia sẻthông tin và sự phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình giám sát thị trƣờng còn nhiều vƣớng mắc làm hạn chế khả năng giám sát của toàn hệ thống. Hành lang pháp lý cho hoạt động giám sát tài chính còn chƣa đồng bộ và thiếu đầy đủ, chƣa đáp ứng đầy đủ theo chuẩn quốc tế. - Các báo cáo hàng năm của Cục quản lý giám sát bảo hiểm – Bộ Tài chính - Báo cáo giám sát định kỳ 6 tháng/ năm của Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia.
- Tài liệu về thị trƣờng bảo hiểm của Hiệp hội bảo hiểm - Văn bản pháp luật kinh doanh bảo hiểm cũng nhƣ các Nghị định, Thông tƣ hƣớng dẫn. - Các báo cáo trong và ngoài nƣớc về ngành bảo hiểm.2 Sự khác biệt các công trình nghiên cứu với nội dung luận văn Qua các phân tích các công trình nghiên cứu có liên quan nêu ở trên cho thấy sự khác biện, không trùng lắp của luận văn nhƣ sau: a) Đa phần các công trình nghiên cứu, bài viết chủ yếu đề cập đến hoạt động thị trƣờng bảo hiểm Việt Nam, tập trung nghiên cứu đánh giá những tác động có liên quan đến hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Tuy nhiên các tác giả chỉ tập trung chủ yếu vào các nội dung hoạt động kinh doanh của lĩnh vực bảo hiểm, những nội dung đề cập đến giám sát thị trƣờng bảo hiểm chỉ mang tính chất khái quát chƣa chuyên sâu nhƣ nội dung của luận văn; b) Về nguồn số liệu của các công trình nghiên cứu chƣa có tính hệ thống, sử dụng chuỗi thời gian có hạn, chƣa đủ để khái quát, đại diện cho cả thị trƣờng bảo hiểm; c) Với việc xây dựng bảng câu hỏi phỏng vấn chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực bảo hiểm, đại diện cho các cơ quan quản lý nhà nƣớc, các Cty bảo hiểmđể làm nguồn dữ liệu sơ cấp cho luận văn đã thể hiện sự không trùng lắp của luận văn với các công trình nghiên cứu trƣớc đây.2 Những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động giám sát thị trƣờng bảo hiểm 1. Lý luận chung về thị trường bảo hiểm 1.
Khái niệm và đặc trưng của thị trường bảo hiểm Khái niệm thị trường bảo hiểm Thị trƣờng có thể đƣợc khái niệm theo nhiều cách khác nhau. Chúng đƣợc xem xét từ nhiều gốc độ và đƣợc đƣa vào các giai đoạn khác nhau trong quá trình phát triển kinh tế hàng hoá. Theo David Begg, thị trƣờng là tập hợp các sự thỏa thuận thông qua đó ngƣời bán và ngƣời mua tiếp xúc với nhau để trao đổi hàng hoá và dịch vụ. Theo cách hiểu này thì ngƣời ta nhấn mạnh đến các quan hệ trao đổi cũng nhƣ thể chế và các điều kiện thực hiện việc mua bán.