PHẦN MỞ ĐẦU TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Giám đốc thẩm là một giai đoạn tố tung quan trọng trong tố tụng hinh sự nước ta. Việc qui định và áp dung đúng đản các chế định về giám đốc thẩm góp phan thực hiện có hiéu quả - nhiệm vu của pháp luật t6 tụng hình sy, Bảng thủ tục giám đốc thẩm, Tòa án tiến hành xét lại những vụ án mà bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật (HLPL) bị kháng nghị vi phát hiện có vi phạm pháp luật nhằm kip thời khắc phục những sai lam của Tòa án cấp dưới, nhanh chóng giải oan cho những người vô tội, đồng thời hủy án để điều tra lại hoặc xét xử lại trong trưởng hợp/bỏ lọt tội phạm, có tội xử không tội hoặc tội nặng xử nhe,dam bảo sự công bằng của pháp luật, bảo vệ lợi ích của nhà nước, tổ chức xã hội,quyền và lợi ích hợp pháp của người bị kết án và các công dân khác. Là những qui định quan trọng trong luật tổ tụng hình sự nên thủ tục giám đốc thẩm đã được qui định và áp dụng trong hoạt động tố tụng của các cơ quan tiến hành tổ tụng ở nước ta ngay tu ngày đầu thành lập và ngày càng được hoàn thiện. Đến cuối thập kỷ 80, Nhà nước ta tiến hành pháp điển hóa pháp luật tố tụng hinh sự, lần đầu tiên, các qui định về giám đốc thẩm duoc tập hợp có hệ thống khoa học và cấu thành chương XXIX của BLTTHS.
Tuy các qui định giám đốc thẩm được thực hiện từ khi có Tòa án, đã được pháp điển hóa và qui định thống nhất trong một văn bản pháp luật hoàn chính là BLTTHS, nhưng các qui. định của pháp luật về Thủ tục giám đốc thẩm chưa được day đủ, chưa hoàn thiện. Có nội dung chưa phù hợp với thực tiễn xét xử. Mặc dù vệc hướng dẫn áp dụng các quy định giám đốc thẩm được dé cập trong các báo cáo sơ kết, tổng kết của TANDTC, trong các thong tư lên ngành của TANDTC-VKSNDTC - Bộ tư pháp - Bộ nội vụ nhưng vẫn bộc lộ những hạn chế trong việc áp dụng như: chưa có khái niệm đầy đủ về giám đốc thẩm; các căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm chưa cụ thể; thời hạn kháng nghị và việc bổ sung, rút kháng nghị chưa qui định chặt chẽ, thẩm quyền xét xử giám đốc thẩm qui định còn chưa hợp lý, thủ tục xét xử giám đốc thẩm qui định giản đơn; quyền hạn của Hội đồng xét xử chưa ro rang, cụ thé.
Chính do những han chế trong qui định của pháp luật về, các chế định giám đốc thẩm, củng với việc hướng dẫn, giải thích không thật đẩy đủ của các cơ quan có thẩm quyén về việc áp dung chúng nên da dẫn đến việc hiểu và vận dung thiếu thống nhất trong thực tiễn xét xử của tòa án các cấp, làm hạn chế hiệu quả xét xử giám đốc thẩm. Cỏ những sai lam của các tòa án cấp dưới do vướng mắc bởi các qui định về giám đốc thẩm nên không được khắc phục kịp thời, không bảo vệ được quyên và lợi ích hợp pháp của người bị kết án và của các công dân khác, làm giảm uy tín của các Tòa án. Tinh hinh nghiên cứu Thời gian qua việc nghiên cứu các chế định giám đốc thẩm da được dé cập đến trong các giáo trinh của trường Đại hoc Luật, khoa luật của trường Đại học Tổng hợp và một số trường đại học, cao đẳng chuyên ngành. Chúng là đối tượng nghiên cứu của bình luận khoa học BLTTHS, đồng thời cũng là đối tượng nghiên cứu được một số tác giả dé cập trong các bài đăng trên các tạp chí chuyên ngành.
Tuy vậy, trong những năm qua việc nghiên cứu để hoàn thiện các qui định về giám đốc thẩm chưa được các nhà khoa học pháp lý quan tâm thỏa đáng. Số lượng bài viết về vấn đề này còn quá it. Phan lớn trong số đó chủ yếu là giải thích nêu lên những vướng mắc và dé xuất hướng giải quyết đối với một hoặc một số khía cạnh của hoạt động giám đốc thẩm. Chưa có công trinh nào di sâu nghiên cứu một cách toàn diện, bao trùm toàn bộ quá trình giám đốc thẩm, đề xuất được những giải pháp hợp lý trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn.
Toàn bộ thực trạng pháp luật, thực tiễn áp dụng và tinh hình nghiên cứu nêu trên chứng minh cho tinh cấp thiết của đề tài luận án cao học “Giám đốc thẩm trong luật tố tụng hình sự" mà tác giả đã lựa chọn. Việc nghiên cứu vấn đề trên có ý nghĩa quan trọng trong - giai đoạn hiện nay khi Quốc hội đang chuẩn bị sửa đổi BLTTHS, đống thời cũng đáp ứng duoc yêu cầu của để án cải cách tư pháp đã được Bộ Chính trị cho ý kiến như sau: ". Nghiên cứu để sửa đổi thủ tục giải quyết các vụ án, trước hết la sửa đổi thủ tục giám đốc thẩm, tai thẩm!"Ê°l ˆ MỤC DICH, NHIEM VỤ NGHIÊN CUU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Mục dich nghiên cứu Trên cơ sở các quy định của pháp luật, thực tiễn áp dung các chế định về giám đốc tham, tác giả đặt ra cho minh mục đích nghiên cứu toàn diện về thủ tục giám đốc thấm, lien hệ với thực tiễn xét xử và đề xuất những kiến nghị cần thiết dé bo sung, hoàn thiện pháp luật tố tụng về giám đốc thẩm. Nhiệm vu nghiên cưu Để đạt được mục đích trên tác giả tập trung giải quyết nhung nhiệm vu sau đây: — Nghiên cứu ban chat pháp ly của các chế định về giám đốc thẩm.
~ Xác định các đặc điểm của trình tự giám đốc thẩm khác với trình tự sơ thẩm, phúc thẩm, tái thẩm. Trên cơ sở đó đưa ra được khái niệm giám đốc thẩm. — Phân tích các qui định của BLTTHS hiện hành về giám đốc thẩm như kháng nghị giám đốc thẩm, xét xử giám đốc thẩm và quyết định giám đốc thẩm v.v; — Liên hệ với thực tiễn áp dụng va dé xuất các giải pháp khắc phục vướng mắc nhâm hoàn thiện pháp luật tố tụng về giám đốc thẩm Phuong phap nghiên cưu Việc nghiên cứu dé tai được tiến hành trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lé-nin, tư tưởng Hồ Chi Minh và các đường lối, quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam. Ngoài phương pháp luận trên, tác giả còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: phân tích, so sánh, tổng hợp, diễn giải và qui nạp, lịch sử và thực tại, lý luận kết hợp với thực tiễn.
Để hoàn thành luận án, tác giả đã nghiên cứu hàng trăm vụ án được xét xử trong những năm gần đây. Tác giả cũng đã tham khảo ý kiến của nhiều cán bộ nghiên cứu lý luận và trực tiếp xét xử. “, KẾT QUÁ NGHIÊN CỨU VÀ CÁI MỚI CỦA LUẬN ÁN Kết quả của luận án thể hiện ở chỗ tác giả đã nghiên cứu một cách tổng hợp, toàn diện, có hệ thống các chế định giám đốc thấm, đưa ra được khái niệm giám đốc thẩm trên cơ sở phân tích các dấu hiệu đặc trưng của nó, phần tích nghiên cứu các căn cứ kháng nghị, thẩm quyền kháng nghị, thẩm quyền xét xử giám đốc thẩm. và quyền hạn của hội đồng xét xử giám đốc thẩm.
Trên cơ sở lý luận, Tác giả đã liên hệ với thực tiễn nêu lên nhưng vướng mắc trong hoạt động xét xử giám đốc thẩm và đề xuất những kiến nghị sửa doi, bd sung, nhảm hoàn thiện các chế định về giám đốc thẩm. Tác giả của luận án hy vọng rằng những kết qua rất khiêm tốn mà tác giả đạt được trong luận án này se được tham khảo trong quá xây dựng BLTTHS sửa doi, dùng làm tài liệu tham khảo trong học tập và giảng dậy. Tác gia cũng hy vọng rang luận án sẽ góp phan nhỏ giúp cho cán bộ làm công tác thực tiến hiểu và vận dụng đúng đản, thống nhất các chế định về giám đốc thẩm. ¡ CƠ CẤU CỦA LUẬN ÁN Cơ cấu của luận án bao gồm: Phần mở dau, ba chương, phần kết luận và mục lục tài liệu tham khảo.
CHUONG 1 NHUNG VAN ĐỀ CHUNG 1. — KHÁI NIỆM GIÁM ĐỐC THẤM Giám đốc thẩm là một giai đoạn tố tụng đặc biệt, được qui định và thực hiện trên thực tế từ khi Nhà nước ta có tổ chức cơ quan tòa án. Trong luật tố tụng, khái niệm giám đốc thẩm bao gồm nhiều nội dung, nhiều vấn để phức tạp, nhưng cho đến nay chưa được khoa học pháp h quan tâm nghiên cứu thỏa đáng. Do đó chưa có được khái niệm giám đốc thẩm một cách hoàn thiện, phản ánh đẩy du bản chất của giám đốc thẩm.
Có tác giả cho rằng "Giám đốc thẩm là một giai đoạn của quá trình tố bụng và là một trong những hinh thức giám đốc xét xử của Tòa án cấp trên đối với Tòa án cấp dưới nhằm kiểm tra tính hợp pháp và có căn cứ của các bản án (quyết định) đã có hiệu lực pháp luật, khác phục những vi phạm của các Tòa án cấp dưới, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dan"!26!, Theo quan điểm khác thì khái niệm giám đốc thẩm thé hiện "Giám đốc thẩm là xét lại bản án hoặc quyết định đã có HLPL nhưng bị kháng nghị vi phát hiện có vi phạm pháp luật trong việc xử ly vu an". Theo chúng tôi các quan điểm trên đều đã nêu lên được các dấu hiệu chính của giám đốc thẩm nhưng chưa day đủ. , - 10- Đối với quan điểm thứ nhất, tác giả mới chỉ nêu lên được tính chất, đối tượng và mục đích của giám đốc thẩm, chưa nêu lên được căn cứ để tiến hành giám đốc thẩm vì trình tự giám đốc thẩm chỉ phát sinh khi và chỉ khi có kháng nghị của những người có thẩm quyền theo qui định của pháp luật tố tụng. Đối với quan điểm 2 đã nêu được tương đối đẩy đủ tính chất của trinh tự giám đốc thẩm nhưng chưa thể hiện được mục dich của việc xét xử giám đốc thẩm.
Qua thực tiễn xét xử cho thấy các cấp tòa án khi xét xử giám đốc thẩm không chi xét lại bản án (quyết định) đã có HLPL bị kháng nghị mà phải xét lại toàn bộ vụ án và trình tự xét xử giám đốc có nhiều đặc điểm khác với xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm. Những đặc điểm trên phải được thể hiện trong khái niệm giám đốc thẩm. Để đi đến khái niệm hoản chính về giám đốc thẩm theo chúng tôi cẩn phải lam rõ các nội dung sau: - Tính chất của giám đốc thẩm; — Đối tượng của giám đốc thẩm; - Căn cứ phát sinh trình tự giám đốc thẩm — Mục dich của giám đốc thẩm 1.