Mở đầu trang 13 Lịch sử 10: Đền Hùng và ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10-3 âm lịch) là biểu tượng của truyền thống yêu nước và đoàn kết hướng về cội nguồn của dân tộc Việt Nam. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã trở thành nét đặc sắc trong văn hóa truyền thống của người Việt Nam. Vậy tri thức lịch sử có vai trò, ý nghĩa như thế nào đối với cuộc sống của mỗi cá nhân và xã hội? Vì sao chúng ta cần phải học tập và khám phá lịch sử? Trả lời: * Vai trò, ý nghĩa của tri thức lịch sử - Vai trò tri thức lịch sử: + Tri thức lịch sử trang bị những hiểu biết về quá khứ cho cá nhân và xã hội. + Góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa của các cộng đồng.
+ Là cơ sở để các cộng đồng cùng chung sống và phát triển bền vững. - Ý nghĩa quan trọng: + Giúp con người nhận thức được cội nguồn,bản sắc của cá nhân và cộng đồng trong mọi thời đại. Hiểu biết về cội nguồn là cơ sở để con người hiểu về chính mình và thế giới. Đây là nền tảng để giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc và chung sống trong thế giới đa dạng.
+ Giúp con người đúc kết và vận dụng thành công những bài học kinh nghiệm trong cuộc sống, tránh gặp những sai lầm trong quá khứ. + Giúp con người dự báo chính xác về nguy cơ và thời cơ trong tương lai hoặc thấy được chiều hướng vận động phát triển của hiện tại. * Chúng ta phải học tập và khám phá lịch sử vì: + Tri thức lịch sử rất rộng lớn và đa dạng. Muốn hiểu đầy đủ và đúng đắn về lịch sử cần có một quá trình lâu dài.
+ Tri thức về lịch sử không ngừng biến đổi và phát triển gắn với sự xuất hiện của các nguồn sử liệu mới, lĩnh vực nghiên cứu mới,…Nhận thức lịch sử có thể thay đổi theo thời gian. + Việc học tập lịch sử sẽ giúp con người mở rộng và cập nhật vốn kiến thức , hoàn thiện kĩ năng, xây dựng sự tự tin để thích ứng với những thay đổi mới của xã hội, tạo ra cơ hội mới trong cuộc sống và nghề nghiệp,… 1. Vai trò và ý nghĩa của tri thức lịch sử Câu hỏi trang 14 Lịch sử 10: Đọc thông tin, tư liệu và quan sát Sơ đồ 2.2 hãy: - Cho biết vai trò và ý nghĩa của tri thức lịch sử đối với cuộc sống của con người. - Trong bối cảnh toàn cầu hóa, theo em cần phải làm gì để giữ gìn bản sắc văn hóa? Trả lời: Yêu cầu số 1: Vai trò và ý nghĩa của tri thức lịch sử - Vai trò tri thức lịch sử: + Trang bị những hiểu biết về quá khứ cho cá nhân và xã hội.
+ Góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa của các cộng đồng. + Là cơ sở để các cộng đồng cùng chung sống và phát triển bền vững. - Ý nghĩa quan trọng: + Giúp con người nhận thức được cội nguồn,bản sắc của cá nhân và cộng đồng trong mọi thời đại. Hiểu biết về cội nguồn là cơ sở để con người hiểu về chính mình và thế giới.
Đây là nền tảng để giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc và chung sống trong thế giới đa dạng. + Giúp con người đúc kết và vận dụng thành công những bài học kinh nghiệm trong cuộc sống, tránh gặp những sai lầm trong quá khứ. + Giúp con người dự báo chính xác về nguy cơ và thời cơ trong tương lai hoặc thấy được chiều hướng vận động phát triển của hiện tại. Yêu cầu số 2: Giữ gìn bản sắc văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa, chúng ta cần: + Tự mình phấn đấu, rèn luyện và trau dồi kiến thức về văn hóa dân tộc.
+ Xây dựng bản lĩnh văn hóa, sẵn sàng đấu tranh với những hoạt động, sản phẩm văn hóa không lành mạnh, lên án những hành vi sai trái làm suy đồi đạo đức, văn hóa, tuyên truyền những thông tin chính thống, đúng đắn cho mọi người và phải rèn luyện lối sống tốt đẹp, bảo lưu những giá trị tinh thần tốt đẹp của dân tộc. + Đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục ý thức tự giác của mọi người trong việc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa gắn với quảng bá du lịch. Từ đó khơi dậy lòng tự hào của mỗi người đối với di sản văn hóa tốt đẹp của đất nước. + Tham gia tích cực các phong trào, hoạt động tìm hiểu về lịch sử hào hùng, truyền thống văn hóa của đất nước, của quê hương; tham gia nghiên cứu, thực hiện các đề tài khoa học, trong đó chú trọng các đề tài liên quan bảo vệ, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Lưu ý: Học sinh trình bày quan điểm cá nhân. Bài làm trên chỉ mang tính tham khảo 2. Học tập và khám phá lịch sử suốt đời Câu hỏi trang 15 Lịch sử 10: Đọc thông tin và quan sát Bảng 2.3, hãy giải thích vì sao phải học tập lịch sử suốt đời. Trả lời: - Giải thích: chúng ta phải học tập và khám phá lịch sử suốt đời vì: + Tri thức lịch sử rất rộng lớn và đa dạng.
Muốn hiểu đầy đủ và đúng đắn về lịch sử cần có một quá trình lâu dài. + Tri thức về lịch sử không ngừng biến đổi và phát triển gắn với sự xuất hiện của các nguồn sử liệu mới, lĩnh vực nghiên cứu mới,…Nhận thức lịch sử có thể thay đổi theo thời gian. + Việc học tập lịch sử sẽ giúp con người mở rộng và cập nhật vốn kiến thức , hoàn thiện kĩ năng, xây dựng sự tự tin để thích ứng với những thay đổi mới của xã hội, tạo ra cơ hội mới trong cuộc sống và nghề nghiệp,… - Ví dụ: trong lịch sử dân tộc Việt Nam, trước kia, chúng ta cho rằng “Việt Nam có lịch sử hơn 4000 năm dựng nước và giữ nước”; tuy nhiên, thông qua các nguồn sử liệu về sự hình thành và phát triển của nhà nước Văn Lang, chúng ta đã có nhận thức mới rằng: lịch sử dựng nước và giữ nước của Việt Nam cho tới hiện nay là khoảng 2700 năm. Câu hỏi trang 16 Lịch sử 10: Đọc thông tin và quan sát Bảng 2.2, hãy nêu cách thức sưu tầm, thu thập, xử lí thông tin và sử liệu trong quá trình học tập, khám phá lịch sử.
Trả lời: - Cách thức sưu tầm, thu thập, xử lí thông tin và sử liệu trong quá trình học tập, khám phá lịch sử: + Bước 1: Lập thư mục và danh mục các nguồn sử liệu cần thu thập, để phục vụ cho việc nghiên cứu, tìm hiểu lịch sử. + Bước 2: Sưu tầm, đọc và ghi chép thông tin sử liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Có thể thực hiện phỏng vấn, sử dụng bảng hỏi, khảo sát, quan sát, điền dã… để thu thập thông tin. + Bước 3: Chọn lọc, phân loại sử liệu để thuận lợi cho việc xác minh và đánh giá.
+ Bước 4: Xác minh, đánh giá về nguồn gốc sử liệu, thời điểm ra đời, nội dung sử liệu phản ánh,… Câu hỏi trang 14 Lịch sử 10: Đọc thông tin, tư liệu và quan sát Hình 2.4, hãy: - Cho biết kiến thức và bài học lịch sử có mối liên hệ như thế nào với cuộc sống hiện tại. - Vận dụng kiến thức lịch sử để giải thích nguyên nhân băng tan ở Bắc Cực và cho biết tác động của hiện tượng này đối với nhân loại. Trả lời: Yêu cầu số 1: Kiến thức và bài học lịch sử có mối liên hệ không thể tách rời với cuộc sống hiện tại vì: - Hiện tại luôn khởi nguồn từ quá khứ. Những vấn đề thực tiễn hiện nay đều bắt nguồn từ những gì đã diễn ra trong quá khứ, là kết quả của quá trình hình thành, phát triển, biến đổi qua thời gian.
- Tri thức lịch sử có mối liên hệ chặt chẽ với các lĩnh vực của cuộc sống (chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, môi trường,…). - Muốn hiểu rõ và giải thích được những vấn đề của cuộc sống hiện tại cần sử dụng tri thức lịch sử trong quá khứ, qua đó rút ra những bài học kinh nghiệm, vận dụng vào thực tiễn để giải quyết vấn đề hiện tại. Thậm chí có thể dự đoán được thời cơ và thách thức trong tương lai. Yêu cầu số 2: giải thích nguyên nhân và phân tích tác động của hiện tượng băng tan ở Bắc Cực - Nguyên nhân gây băng tan: + Hiện tượng băng tan có thể xuất phát từ một số nguyên nhân tự nhiên, như: hoạt động phun trào của núi lửa; nhiệt độ Trái Đất tăng… + Tuy nhiên, nguyên nhân chính và chủ yếu dẫn đến hiện tượng băng tan là do những hoạt động của con người, bởi: Con người hoạt động công nghiệp xả khí thải ra môi trường, hoạt động giao thông, chặt phá rừng bừa bãi,….
làm khí hậu toàn cầu bị biến đổi. Các khí nhà kính khi thải vào khí quyển sẽ ngăn bức xạ Mặt Trời, làm cho nhiệt độ Trái Đất tăng lên - Tác động đối với nhân loại khi băng tan ở Bắc cực: + Ảnh hưởng tới tàu thuyền qua lại trên biển + Mực nước biển dâng cao, thúc đẩy quá trình biển xâm thực đất liền. + Khi băng tan, mực nước biển gia tăng, độ mặn của nước biển của sẽ thay đổi, từ đó dẫn đến những biến đổi chuỗi thức ăn sinh vật; nhiều loài sinh vật có nguy cơ bị diệt vong. Lưu ý: Học sinh trình bày quan điểm cá nhân.
Bài làm trên chỉ mang tính tham khảo Luyện tập và Vận dụng (trang 17) Luyện tập 1 trang 17 Lịch sử 10: Tri thức lịch sử có vai trò, ý nghĩa như thế nào đối với cá nhân và xã hội? Trả lời: - Vai trò tri thức lịch sử: + Trang bị những hiểu biết về quá khứ cho cá nhân và xã hội. + Góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa của các cộng đồng. + Là cơ sở để các cộng đồng cùng chung sống và phát triển bền vững. - Ý nghĩa quan trọng: + Giúp con người nhận thức được cội nguồn,bản sắc của cá nhân và cộng đồng trong mọi thời đại.
+ Giúp con người đúc kết và vận dụng thành công những bài học kinh nghiệm trong cuộc sống, tránh gặp những sai lầm trong quá khứ. + Giúp con người dự báo chính xác về nguy cơ và thời cơ trong tương lai hoặc thấy được chiều hướng vận động phát triển của hiện tại.