Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân gia đình của toà án nhân dân cấp huyện tại Bắc Ninh

Khóa luận phân tích thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện tại Bắc Ninh và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Nguyen Thanh Thu
• Người hướng dẫn: ThS. Va Hoang Anh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Giải Quyết Tranh Chấp Hôn Nhân Gia Đình Tại Tòa Án Nhân Dân Cấp Huyện Bắc Ninh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bắc Ninh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MẶT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình của tòa án nhân dân cấp huyện
• 1.2. Ý nghĩa của việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình của tòa án nhân dân cấp huyện
• 1.3. Cơ sở của việc phân định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình của tòa án nhân dân cấp huyện
• 1.4. Sơ lược về sự hình thành và phát triển quy định của pháp luật Việt Nam về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình của tòa án nhân dân cấp huyện
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN
• 2.1. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình theo loại việc của tòa án nhân dân cấp huyện
• 2.2. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình theo lãnh thổ của tòa án nhân dân cấp huyện
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ BẮC NINH VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
• 3.1. Thực tiễn thực hiện pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình tại Tòa án nhân dân thành phố Bắc Ninh
• 3.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tranh chấp hôn nhân gia đình

Tranh chấp hôn nhân gia đình là một vấn đề phức tạp trong xã hội hiện đại. Tranh chấp hôn nhân thường phát sinh từ những mâu thuẫn trong quan hệ vợ chồng, liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của các bên. Việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp là rất quan trọng, giúp cho các cơ quan có thẩm quyền như Tòa án nhân dân cấp huyện có thể thực hiện chức năng xét xử một cách chính xác và công bằng. Theo quy định của pháp luật, Tòa án nhân dân có trách nhiệm giải quyết các vụ án liên quan đến hôn nhân và gia đình, đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho các bên liên quan. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các đương sự mà còn góp phần duy trì trật tự xã hội.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tranh chấp hôn nhân

Khái niệm về tranh chấp hôn nhân được hiểu là những mâu thuẫn phát sinh giữa các bên trong quan hệ hôn nhân. Đặc điểm của loại tranh chấp này là tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều khía cạnh như tài sản, quyền nuôi con, và các nghĩa vụ khác. Việc giải quyết tranh chấp hôn nhân không chỉ đơn thuần là một vấn đề pháp lý mà còn mang tính nhân văn, đòi hỏi sự nhạy bén và hiểu biết sâu sắc từ phía các thẩm phán. Luật hôn nhân gia đình quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các bên, từ đó tạo cơ sở pháp lý cho việc giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả.

II. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân gia đình

Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật. Thẩm quyền này không chỉ bao gồm việc thụ lý các vụ án mà còn liên quan đến việc xác định đúng đối tượng và phạm vi giải quyết. Việc phân định thẩm quyền giúp tránh tình trạng chồng chéo giữa các cơ quan, đồng thời đảm bảo tính hiệu quả trong quá trình xét xử. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án cấp huyện có thẩm quyền giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình, bao gồm các tranh chấp về tài sản, quyền nuôi con, và các vấn đề khác liên quan đến hôn nhân. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các đương sự trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

2.1. Quy trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án

Quy trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án nhân dân cấp huyện bao gồm nhiều bước, từ việc tiếp nhận đơn khởi kiện đến khi ra phán quyết. Đầu tiên, Tòa án sẽ xem xét tính hợp lệ của đơn khởi kiện và xác định thẩm quyền giải quyết. Sau đó, Tòa án sẽ tiến hành hòa giải giữa các bên, nếu hòa giải không thành công, vụ án sẽ được đưa ra xét xử. Việc tuân thủ quy trình này không chỉ đảm bảo quyền lợi cho các bên mà còn giúp Tòa án thực hiện đúng chức năng của mình. Giải quyết tranh chấp một cách công bằng và minh bạch là mục tiêu hàng đầu của Tòa án, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các đương sự.

III. Thực trạng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Thực trạng giải quyết tranh chấp hôn nhân gia đình tại Tòa án nhân dân cấp huyện Bắc Ninh cho thấy nhiều vấn đề còn tồn tại. Mặc dù pháp luật đã quy định rõ ràng về thẩm quyền và quy trình giải quyết, nhưng trong thực tiễn, vẫn còn nhiều khó khăn và vướng mắc. Các vụ án thường kéo dài, gây khó khăn cho các đương sự trong việc bảo vệ quyền lợi của mình. Để cải thiện tình hình này, cần có những kiến nghị hoàn thiện pháp luật, nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp. Cụ thể, cần tăng cường đào tạo cho các thẩm phán, cải cách quy trình xét xử, và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong các vụ án hôn nhân gia đình.

3.1. Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật

Để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hôn nhân gia đình, cần có những kiến nghị cụ thể như: sửa đổi, bổ sung các quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật hôn nhân gia đình. Cần thiết phải quy định rõ hơn về thẩm quyền của Tòa án, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc hòa giải trước khi đưa vụ án ra xét xử. Ngoài ra, cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu cho các thẩm phán về lĩnh vực hôn nhân và gia đình, nhằm nâng cao năng lực giải quyết các vụ án phức tạp. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các đương sự mà còn góp phần nâng cao uy tín của hệ thống tư pháp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong điều kiện kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, các quan hệ xã hội giữa các chủ thể phát sinh ngày càng đa dạng, kéo theo sự gia tăng của các tranh chấp, trong đó có tranh chấp về hôn nhân và gia đình (HN&GĐ). Khi xảy ra mâu thuẫn không thể tự giải quyết, các chủ thể có xu hướng khởi kiện tới Tòa án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) năm 2015 đã ban hành nhiều quy định cụ thể về thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân (TAND) các cấp, tạo hành lang pháp lý giúp phân định rõ ràng nhiệm vụ giữa các cấp Tòa án và hỗ trợ đương sự thực hiện quyền tố tụng. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cho thấy một số quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp HN&GĐ của TAND cấp huyện vẫn còn những điểm chưa rõ ràng, thiếu đồng bộ hoặc bộc lộ bất cập khi xử lý các tình huống phức tạp. Xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện lý luận và tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, tác giả Nguyễn Thanh Thư đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Luật Tố tụng dân sự với đề tài: "Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện và thực tiễn thực hiện tại Tòa án nhân dân thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh".

Mục đích nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể qua ba nhiệm vụ:

1. Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, quan điểm khoa học và thực trạng quy định của pháp luật tố tụng dân sự về thẩm quyền giải quyết tranh chấp HN&GĐ của TAND cấp huyện.
2. Đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật tại TAND thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh; chỉ ra những kết quả đạt được, những vướng mắc phát sinh thông qua việc phân tích số liệu thống kê và các bản án sơ thẩm, đồng thời làm rõ nguyên nhân dẫn đến các hạn chế đó.
3. Đề xuất hệ thống các kiến nghị khoa học nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật tố tụng dân sự về thẩm quyền giải quyết tranh chấp HN&GĐ của TAND cấp huyện.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về thẩm quyền giải quyết tranh chấp HN&GĐ của TAND cấp huyện trong tố tụng dân sự; hệ thống quy định pháp luật hiện hành; thực tiễn áp dụng pháp luật tại TAND thành phố Bắc Ninh; các vướng mắc, tồn tại và nguyên nhân.
• Phạm vi không gian: Tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận, quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam và thực tiễn xét xử tại địa bàn TAND thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu các quy định của BLTTDS năm 2015 và các văn bản hướng dẫn liên quan; khảo sát thực tiễn xét xử các vụ án tranh chấp HN&GĐ tại TAND thành phố Bắc Ninh từ ngày 01/09/2018 đến thời điểm thực hiện đề tài (năm 2023).
• Phạm vi nội dung: Đề tài giới hạn trong phạm vi thẩm quyền giải quyết các vụ án (tranh chấp) về HN&GĐ thuộc thẩm quyền của TAND cấp huyện theo thủ tục sơ thẩm, không đi sâu vào các việc dân sự (yêu cầu không có tranh chấp) về HN&GĐ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật và các công trình nghiên cứu khoa học pháp lý chuyên sâu:

• Hệ thống văn bản pháp luật áp dụng: Hiến pháp năm 2013; Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015; Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) các năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2011) và 2015; Luật Hôn nhân và Gia đình các năm 1959, 2000 và 2014; Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014; Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự (PLTTGQCVADS) năm 1989; Luật Cư trú các năm 2006 và 2020; Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam năm 2014; Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC; Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP; Công văn số 212/TANDTC-PC ngày 13/9/2019 của TANDTC về giải đáp một số vướng mắc trong xét xử.
• Nguồn tài liệu nghiên cứu kế thừa: Khóa luận tham khảo các công trình khoa học tiêu biểu như giáo trình của Trường Đại học Luật Hà Nội; sách chuyên khảo của tác giả Chu Xuân Minh, Tạ Đình Tuyên; đề tài nghiên cứu của GS.TS. Nguyễn Văn Cừ; luận án tiến sĩ của TS. Lê Thị Hà; luận văn thạc sĩ của các tác giả Hoàng Hằng Hạnh (2020), Nguyễn Thị Thanh Nga (2019), Nguyễn Thúy Hà (2013), Nguyễn Thị Lam Linh (2022); khóa luận của tác giả Võ Hoàng Anh (2015); cùng các bài viết nghiên cứu của Huy Ảnh (2011), Trần Minh Tiên (2017), Nguyễn Thị Tố Hảo và Vũ Hoàng Anh (2020).
• Phương pháp luận: Dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật.
• Phương pháp nghiên cứu cụ thể:
  • Phương pháp phân tích, bình luận: Làm rõ các khái niệm khoa học pháp lý, phân tích các điều luật trong BLTTDS năm 2015 và Luật HN&GĐ năm 2014, đánh giá các quan điểm học thuật về thẩm quyền xét xử.
  • Phương pháp tổng hợp: Khái quát hóa thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi thẩm quyền tại Tòa án cấp cơ sở.
  • Phương pháp so sánh pháp luật: So sánh các quy định qua các thời kỳ lịch sử (PLTTGQCVADS 1989, BLTTDS 2004, BLTTDS 2015); đối chiếu thẩm quyền của TAND cấp huyện và TAND cấp tỉnh.
  • Phương pháp thống kê: Xử lý số liệu từ các Báo cáo tổng kết công tác xét xử hàng năm của TAND thành phố Bắc Ninh giai đoạn 2019 - 2023.
  • Phương pháp hệ thống hóa lý thuyết: Sắp xếp, xâu chuỗi các căn cứ thẩm quyền theo loại việc, theo cấp và theo lãnh thổ thành một chỉnh thể khoa học.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện

Chương 1 xây dựng khung lý luận nền tảng cho việc nghiên cứu thẩm quyền xét xử sơ thẩm của TAND cấp huyện đối với tranh chấp HN&GĐ qua các nội dung cốt lõi:

• Khái niệm và đặc điểm: Tác giả định nghĩa thẩm quyền giải quyết tranh chấp HN&GĐ của TAND cấp huyện là quyền xem xét, giải quyết các vụ án HN&GĐ và quyền hạn ra các quyết định khi xem xét, giải quyết các vụ án đó theo thủ tục tố tụng dân sự. Loại thẩm quyền này có 3 đặc điểm đặc thù:
  1. Bị ảnh hưởng bởi quyền yêu cầu và phạm vi yêu cầu của đương sự: Tòa án chỉ thụ lý giải quyết khi có đơn khởi kiện và chỉ xử lý trong phạm vi yêu cầu, xuất phát từ quyền tự định đoạt của các bên trong quan hệ dân sự, hôn nhân gia đình.
  2. Hướng tới giải quyết các sự kiện pháp lý phát sinh từ quan hệ pháp luật HN&GĐ: Gắn liền mật thiết với các yếu tố nhân thân (quan hệ vợ chồng, cha mẹ, con cái) và các hệ quả tài sản phát sinh từ quan hệ nhân thân đó.
  3. Phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật TTDS: Đảm bảo tính pháp chế, sự chuẩn mực trong quy trình tố tụng của cấp xét xử sơ thẩm đầu tiên nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý.
• Ý nghĩa của việc xác định thẩm quyền: Phân tích ý nghĩa trên 4 bình diện: đối với Nhà nước (duy trì trật tự xã hội, bảo vệ công lý); đối với đương sự (tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại, bảo vệ quyền lợi); đối với Tòa án (tránh chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm, tạo cơ sở thụ lý chính xác); đối với các cơ quan Nhà nước khác (tạo điều kiện thuận lợi cho công tác phối hợp và thi hành án).
• Cơ sở phân định thẩm quyền: Dựa trên 3 cơ sở: (1) Cơ cấu tổ chức của hệ thống Tòa án theo cấp xét xử (LTCTAND 2014); (2) Bản chất quan hệ pháp luật và tính chất đơn giản hay phức tạp của vụ việc; (3) Tòa án nơi tạo điều kiện thuận lợi nhất cho đương sự tham gia tố tụng và Tòa án thu thập chứng cứ.
• Lịch sử hình thành và phát triển: Khái quát quá trình phát triển qua 4 giai đoạn lịch sử:
  • Giai đoạn trước năm 1989: Đánh dấu bằng Sắc lệnh số 13/1946 về tổ chức Tòa án; Sắc lệnh số 97-SL/1950; Sắc lệnh số 159-SL/1950 (bước đầu quy định thẩm quyền của Tòa án huyện/thị xã trong việc công nhận thuận tình ly hôn); Luật HN&GĐ năm 1959 (Sắc lệnh 02-SL/1960) mở rộng thẩm quyền sang tranh chấp nhận con ngoài giá thú, cấp dưỡng.
  • Giai đoạn 1990 - 2004: Ban hành Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989 (hiệu lực 01/01/1990) và Luật HN&GĐ năm 2000, thiết lập quy trình tố tụng chính thức cho án HN&GĐ.
  • Giai đoạn 2005 - 2014: Ban hành BLTTDS năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2011) quy định chi tiết thẩm quyền theo loại việc (Điều 27), thẩm quyền theo cấp, theo lãnh thổ và Luật HN&GĐ năm 2014 với nhiều quy định tiến bộ.
  • Giai đoạn 2015 đến nay: BLTTDS năm 2015 sửa đổi, bổ sung kịp thời thẩm quyền đối với các quan hệ mới phát sinh (mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, nam nữ chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn...).

Chương 2: Thực trạng pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện

Chương 2 đi sâu phân tích hai nhóm thẩm quyền cơ bản của TAND cấp huyện theo BLTTDS năm 2015:

• Thẩm quyền theo loại việc (Điều 28 và Điều 35 BLTTDS 2015):
  • TAND cấp huyện có thẩm quyền xét xử sơ thẩm hầu hết các tranh chấp HN&GĐ: ly hôn, tranh chấp nuôi con, chia tài sản khi ly hôn; chia tài sản sau khi ly hôn; chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân; thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn; xác định cha, mẹ cho con hoặc con cho cha, mẹ; cấp dưỡng; mang thai hộ vì mục đích nhân đạo; tranh chấp giữa nam nữ sống chung như vợ chồng không đăng ký kết hôn.
  • Phân định thẩm quyền sơ thẩm giữa TAND cấp huyện và TAND cấp tỉnh: Căn cứ tính chất vụ việc và yếu tố nước ngoài. TAND cấp huyện khu vực biên giới có thẩm quyền giải quyết vụ việc ly hôn, tranh chấp quyền/nghĩa vụ của vợ chồng, cha mẹ và con giữa công dân Việt Nam cư trú ở khu vực biên giới với công dân nước láng giềng cùng cư trú ở khu vực biên giới (khoản 4 Điều 35 BLTTDS 2015, khoản 3 Điều 123 Luật HN&GĐ 2014).
  • Khóa luận làm rõ sự khác biệt giữa thuật ngữ "đương sự ở nước ngoài" (theo Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐTP) và "người nước ngoài" (theo Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam năm 2014) để tránh sai sót trong việc xác định thẩm quyền giữa cấp huyện và cấp tỉnh.
• Thẩm quyền theo lãnh thổ và quyền lựa chọn Tòa án (Điều 39 và Điều 40 BLTTDS 2015):
  • Nguyên tắc Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc (điểm a khoản 1 Điều 39): Phân tích các xung đột pháp lý giữa quy định về nơi cư trú tại BLDS năm 2015 ("nơi thường xuyên sinh sống") và Luật Cư trú năm 2020 ("nơi thường trú hoặc tạm trú"), gây khó khăn cho Tòa án khi bị đơn có cả nơi thường trú và nơi tạm trú khác nhau hoặc thay đổi địa điểm làm việc thực tế.
  • Thẩm quyền theo thỏa thuận của đương sự (điểm b khoản 1 Điều 39): Đương sự có quyền thỏa thuận bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi cư trú, làm việc của nguyên đơn giải quyết.
  • Tranh chấp có đối tượng là bất động sản (điểm c khoản 1 Điều 39): Phân biệt giữa tranh chấp "có đối tượng là bất động sản" và tranh chấp ly hôn "có yêu cầu chia tài sản là bất động sản" (quan hệ chính là hôn nhân, bất động sản là quan hệ kéo theo). Đánh giá tính hợp lý của hướng dẫn tại Công văn số 212/TANDTC-PC ngày 13/9/2019 đối với trường hợp chia tài sản là bất động sản sau khi ly hôn.
  • Quyền lựa chọn Tòa án của nguyên đơn (khoản 1 Điều 40): Áp dụng khi không biết nơi cư trú của bị đơn, bị đơn không có nơi cư trú ở Việt Nam hoặc trong vụ án tranh chấp về cấp dưỡng.

Chương 3: Thực tiễn thực hiện pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình tại Tòa án nhân dân thành phố Bắc Ninh và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật

• Khái quát địa bàn và tổ chức cơ quan:
  • Thành phố Bắc Ninh là trung tâm kinh tế, văn hóa của tỉnh Bắc Ninh, có tốc độ đô thị hóa nhanh và phát triển công nghiệp mạnh, kéo theo sự gia tăng của các quan hệ và tranh chấp pháp lý.
  • TAND thành phố Bắc Ninh được thành lập từ tháng 10/1957. Đội ngũ cán bộ gồm 12 Thẩm phán (01 Chánh án, 02 Phó Chánh án), 02 Thẩm tra viên và 06 Thư ký.
• Thực tiễn xét xử sơ thẩm án HN&GĐ giai đoạn 2019 - 2023:
  • Báo cáo tổng hợp số liệu thụ lý và kết quả giải quyết án HN&GĐ qua các năm cho thấy: Số lượng vụ án có xu hướng tăng trong giai đoạn 2019 - 2020 và giảm dần trong giai đoạn 2021 - 2023. Tỷ lệ giải quyết hàng năm luôn đạt mức cao; số lượng bản án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán chiếm tỷ lệ rất thấp.

Giai đoạn / Tiêu chí	Đặc điểm công tác xét xử tại TAND TP Bắc Ninh (2019 - 2023)
Cơ cấu nhân sự	12 Thẩm phán (01 Chánh án, 02 Phó Chánh án), 02 Thẩm tra viên, 06 Thư ký
Xu hướng thụ lý	Tăng trong giai đoạn 2019 - 2020; có xu hướng giảm dần từ 2021 đến 2023
Tỷ lệ giải quyết	Đạt tỷ lệ giải quyết cao hàng năm, xử lý kịp thời các vụ việc phức tạp
Chất lượng bản án	Tỷ lệ bản án bị cấp phúc thẩm hủy hoặc sửa do lỗi chủ quan ở mức thấp

• Kiến nghị hoàn thiện pháp luật:
  1. Hướng dẫn thống nhất cách xác định nơi cư trú của bị đơn trong tố tụng dân sự khi có sự không thống nhất giữa BLDS năm 2015 và Luật Cư trú năm 2020.
  2. Ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về thẩm quyền theo lãnh thổ đối với trường hợp chia tài sản chung là bất động sản sau khi ly hôn và chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân.
  3. Cụ thể hóa tiêu chí phân định khái niệm "nơi làm việc" của bị đơn (nơi đặt trụ sở làm việc hay văn phòng/chi nhánh thực tế công tác).
  4. Đẩy mạnh việc phân cấp thẩm quyền giải quyết một số vụ án có yếu tố nước ngoài đơn giản cho TAND cấp huyện nhằm giảm áp lực cho TAND cấp tỉnh và nâng cao tính chuyên môn hóa.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả cụ thể: Khóa luận đã hệ thống hóa toàn diện các căn cứ pháp lý của BLTTDS năm 2015 và Luật HN&GĐ năm 2014; tổng hợp bức tranh thực tế về cơ cấu tổ chức (12 Thẩm phán, 2 Thẩm tra viên, 6 Thư ký) cùng số liệu giải quyết các vụ án HN&GĐ tại TAND thành phố Bắc Ninh giai đoạn 2019 - 2023.
• Hệ thống kiến nghị: Đưa ra các giải pháp sửa đổi, bổ sung và ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật đối với các điểm nghẽn thực tiễn: xác định nơi cư trú, nơi làm việc của bị đơn, thẩm quyền xử lý bất động sản sau ly hôn và ranh giới phân cấp thẩm quyền có yếu tố nước ngoài.
• Đóng góp khoa học: So với các công trình nghiên cứu trước đây (thường nghiên cứu trên phạm vi rộng ở cả hai cấp Tòa án hoặc chỉ nghiên cứu dưới thời điểm BLTTDS 2004), khóa luận này tập trung chuyên biệt vào thẩm quyền của TAND cấp huyện theo khuôn khổ BLTTDS năm 2015, gắn liền với dữ liệu thực tiễn tại một đơn vị hành chính đô thị đang phát triển nhanh là thành phố Bắc Ninh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực tiễn chỉ giới hạn tại TAND thành phố Bắc Ninh trong giai đoạn từ tháng 9/2018 đến năm 2023; đối tượng nghiên cứu chỉ tập trung vào các vụ án (tranh chấp) HN&GĐ sơ thẩm mà chưa mở rộng sang nhóm việc dân sự (yêu cầu không có tranh chấp) về HN&GĐ.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đối sánh thực tiễn áp dụng pháp luật giữa các TAND cấp huyện thuộc vùng kinh tế, địa bàn đặc thù khác nhau (như khu vực miền núi, biên giới); nghiên cứu toàn diện cả mảng việc dân sự HN&GĐ và các vấn đề tương trợ tư pháp quốc tế trong hôn nhân gia đình.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Khóa luận là tài liệu tham khảo bổ ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Tố tụng dân sự, Luật Hôn nhân và Gia đình; các cán bộ tư pháp, Thư ký, Thẩm phán TAND cấp huyện; các luật sư và người tiến hành tố tụng trong các vụ án HN&GĐ.
• Nội dung tham khảo giá trị:
  • Phần đối chiếu lý luận và quy phạm pháp luật giữa BLTTDS năm 2004 và BLTTDS năm 2015 về thẩm quyền theo cấp và theo lãnh thổ.
  • Phân tích ranh giới áp dụng điểm c khoản 1 Điều 39 BLTTDS năm 2015 đối với tài sản là bất động sản trong án ly hôn và hướng dẫn tại Công văn số 212/TANDTC-PC.
  • Phương pháp phân tích, tổng kết thực tiễn xét xử tại TAND cấp cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu nhân sự của TAND thành phố Bắc Ninh phục vụ công tác xét xử được ghi nhận trong khóa luận gồm những ai?

Theo dữ liệu trong khóa luận, TAND thành phố Bắc Ninh (thành lập tháng 10/1957) có 12 Thẩm phán (gồm 01 Chánh án và 02 Phó Chánh án), 02 Thẩm tra viên và 06 Thư ký.

2. Tác giả phân biệt thẩm quyền theo lãnh thổ đối với vụ án ly hôn có yêu cầu chia bất động sản và tranh chấp có đối tượng là bất động sản như thế nào?

Trong vụ án ly hôn có yêu cầu chia tài sản là bất động sản, quan hệ pháp luật chính cần giải quyết là quan hệ nhân thân (ly hôn), việc chia tài sản chỉ là quan hệ phát sinh kéo theo, nên Tòa án thụ lý là Tòa án nơi bị đơn cư trú/làm việc theo điểm a khoản 1 Điều 39 BLTTDS 2015, chứ không áp dụng điểm c khoản 1 Điều 39 (chỉ dành riêng cho vụ án mà đối tượng tranh chấp trực tiếp, độc lập là bất động sản).

3. Khóa luận phân biệt thuật ngữ "đương sự ở nước ngoài" và "người nước ngoài" ra sao để xác định thẩm quyền của Tòa án?

"Người nước ngoài" là người mang quốc tịch nước ngoài hoặc người không quốc tịch. "Đương sự ở nước ngoài" (theo Nghị quyết 03/2012/NQ-HĐTP) bao gồm cả người nước ngoài và công dân Việt Nam không có mặt tại Việt Nam vào thời điểm thụ lý. Nếu người nước ngoài cư trú, làm ăn, sinh sống ổn định và có mặt tại Việt Nam vào thời điểm Tòa án thụ lý vụ án HN&GĐ thì vụ việc không đương nhiên thuộc thẩm quyền sơ thẩm của TAND cấp tỉnh mà vẫn thuộc thẩm quyền của TAND cấp huyện.

4. Bất cập trong việc xác định nơi cư trú của bị đơn giữa Luật Cư trú năm 2020 và Bộ luật Dân sự năm 2015 là gì?

BLDS năm 2015 quy định nơi cư trú là "nơi thường xuyên sinh sống", trong khi Luật Cư trú năm 2020 quy định nơi cư trú "bao gồm nơi thường trú và nơi tạm trú". Điều này gây lúng túng trong thực tiễn xác định Tòa án có thẩm quyền khi bị đơn đồng thời có nơi thường trú ở một địa phương nhưng lại đăng ký tạm trú hoặc sinh sống thực tế tại địa phương khác.

5. TAND cấp huyện khu vực biên giới có thẩm quyền giải quyết vụ án ly hôn có yếu tố nước ngoài trong trường hợp nào?

Theo khoản 4 Điều 35 BLTTDS năm 2015 và khoản 3 Điều 123 Luật HN&GĐ năm 2014, TAND cấp huyện ở khu vực biên giới có thẩm quyền giải quyết việc ly hôn, tranh chấp quyền/nghĩa vụ của vợ chồng, cha mẹ và con giữa công dân Việt Nam cư trú ở khu vực biên giới với công dân của nước láng giềng cùng cư trú ở khu vực biên giới với Việt Nam.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thanh Thư đã giải quyết có hệ thống những vấn đề lý luận và thực trạng pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình của Tòa án nhân dân cấp huyện theo BLTTDS năm 2015. Thông qua số liệu thực tiễn và các vụ án cụ thể tại Tòa án nhân dân thành phố Bắc Ninh giai đoạn 2019 - 2023, công trình đã làm rõ những thành tựu đạt được cũng như chỉ ra các vướng mắc phát sinh từ quy định pháp luật và công tác áp dụng. Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật do tác giả đề xuất có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác lập pháp và hoạt động xét xử của Tòa án cấp cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Mặt số vẫn đề lý hận về thẩm quyền gi quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình của Téa án nhân dân cấp huyện 11 Khai niệm và đặc điễm về thẫm quyên giải quyết ranh chấp hôn nhân vã gia ảnh của tòa án nhấn dân cấp huyện, 1 2. Ý ngiấa của việc xác định thẫm quyén giả quyết tranh chấp hôn nhân 13 vã gia ảnh của tòa đn nhân dân cấp huyện, 1 3.Cơ sở của vie phân đnh thẩm quyền giả quyết tranh chấp hôn nhân và 15 gaẢnh của tòa ăn nhân din cấp huyền 1.4 Sơ lược v sự hành thành và phát hiển quy định côn pháp luật Viét Nam 18 vi thim quyén giải quyết tranh chip hôn nhân và gia inh ofa toe én nhân din cấp huyện Chương 2. Thục trạng pháp lật quyết tranh chấp hôn nhân và gia đình của tòa án nhân dan cấp huyện 31.

Thêm quyền gi quyét ranh chấp hôn nhân và gia din the loại việc cit tòa án nhân din cấp huyện 32. Thim quyền giải quyết tranh chấp hôn nhân và gia định theo lãnh thổ cit toa án nhân dân cấp huyện Chương 3. Thục tiến thục hiện pháp Init về thẩm quyền ghi quyết tranh 43 chấp hôn nhân và gia dink tạ Téa án nhân dân thành phô Bắc Ninh và một ố kiến nghị hoàn thiện pháp luật 3. Thục tẾn thục hiện pháp lut véthim quyền giã quyết tranh chấp hồn 43 nhân và gia Ảnh tại Tòa án nhân din thành phố Bắc Ninh 3.

Kiên nghị hoàn thiận phip luật vé thim quyén giải quyét tranh chấp hôn 55 hận và gia Ảnh của Toa án nhấn dân cập huyện KÉT LUẬN 60 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO a 1 MODAU 1. TINH CAP THIET CUA ĐỀ TÀI Ngày nay, khi xã hội căng phát tin thi việc kéo theo các quan hệ xây ra gũn các chỗ thể rong mo Tính vục sẽ ngày cảng da deng và việc phát ánh ranh chấp la không thể tránh khối Khi đó, các chỗ thể sẽ khối kiện ti cơ quan có thẫm quyền dé yeu cầu gai quyết những tranh chấp đó, bão vệ quyền lợi của minh Từ đó, vin đề đặt xe 1ã cơ quan nào có thim quyền giải quyết những tranh chip đố? Giải quyét thể nào? Và TẢ chỉnh la cơ quan có thẫm quyén xem xé, giã quyết những tranh chip đó theo quy inh côa BLTTDS 2015, BLTTDS 2015 quy ảnh khá cụ qgyất tranh chip của TA đã tạo điều liận giúp cho việc xác nh thim quyên trong thục tiễn ổ hạng tei TA được thuân lợi, nhanh chồng, chính xác, tránh được sự chẳng chéo giữa các TA. Đẳng thi, giúp các đương mr thuận lợi trong qua tình them ga tổ tạng bio về quyển lợi ích cia mình Tuy nhiên, trong thực tấn thục thi, các quy Ảnh vi vin dé nay còn tôn tại nhiều hạ chỗ và bất cân. Suthiéu cụ thể, rõ rang của một số ty định đã gây không ít khỏ khăn cho chính TA công như các đương s dim bảo được quyền và lợi ích hợp pháp của mind, Từ những phân tích rên cho thấy, việc nghiên cứu lâm sáng tổ những vin để lý ton và thục tid thực th thim quyền giải quyét tranh chấp HN &GĐ cia TẢ nó chứng, TẢ cấp huyền để ruất nhõng kiến nghị nhằm hoàn hiện những quy định pháp tuật về vấn dé này là thực sự cần thiết Từ đó, em xin chọn để tit “Tham quyển gidt quyết tranh chấp hỗnnhận và gia din cia toa ân nhận đân cáp huyện và the hn thực hiện tai TAND Thành phd Bắc Ninh tình Bắc Ninh làn để tà nghiên cửu cho khỏa luận của mình 2.

TINH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐÈ TÀI Thân quyền gi quyết các tranh chip HN&GĐ và thục tấn thục hiện tạ TẢ. nổi chúng TA cấp huyện nồi riêng tờ trước tới nay đã được quan tân, nghiên cứu thể Tiện qua nhiễu công trình, ba viết để cập ti những vin để lin quan đến đồ tả nay * LẺ sich chườn ~ Cuốn sách như “100 câu hi vé giải quyết vụ việc Hôn nhân và gia dinh tạ Toa đại" do tác giải Chu Xuân Minh làm chủ biên Cuốn sich đơn ra các thắc mắc, tinh huống và từ đồ giả dep dm trên quy đính cie pháp luật hiện hành - Cuda "So sánh Bộ luật Tổ hạng 2004 và Bộ luật Tổ tung 2015” của tác gã Ta Dinh Thuyên Cuốn sách được tác gi lidt kê các quy định giữa hai bộ luật của ha bộ luậtBLTTDS 2004 và BLTTDS 2015, ty niin ching & sâu vào tình luận hon học i bổ Tiết này * LỄ itn khoa học ĐỂ ti nghiên cứu khos học cấp trường “Cơ sở If hiển và thực HẾn của những “đỗ mớt trong Luật Hôn nhân và gia Rnhtnăm 2014” do tác gã Nguyẫn V in Cirlém ch biên Trong để tả này gồm chuyên đủ, các tác gã nghiên cửu tinh luận nhỗng vẫn để tý luân xosy quanh Luật HN&:GD 2014 nhny Một số vẫn dé về quyên kết hôn ae những người cing ii tinh những uy dh mới vệ cp uống, * Ê luận văn luôn én - Luân án tin & “Phin cập thim quyền giã quyét tranh chấp din sx rong hệ thing toe án ð Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” của tac gi Lê Thị Ha bio vệ thành công tei trường Dai học Luật Ha Nội năm. Luân án tập rung lam rõ những vẫn để lý Inn, các quy định ca pháp lut và đưa ra các giả pháp hoàn thiện việc phân cấp thim tguyễn giã quyết tranh chip din sơ trong hệ thing TA ở Viit Nam, + Các luận văn Thạc đ Luật học nhưy + Luận vin thạc đ luật học cia tác giã Hoàng Hang Hanh vé "Thâm quyén giã qgyất anh chấp hôn nhân, gia inh và thục tin thực hiện tei các Toe án nhân din ở tình Leng Son’, bio vệ tạ trường Đai học Luật Hà Nội, năm 2020. Đây là công tình "nghiên cứu và nhiing vin để lý luận, thực trang pháp luật và thục tin thục hiện các any Ảnh về thim quyển giải quyết ia TA.

Công tinh tập trung nghiên cứu vé cả TA cắp tỉnh và cấp huyện nên khống bình luận sâu ắc về thẫm quyền của TA cắp huyện + Luin vấn thạc đ luật học của tác gia Nguyễn Thi Thanh Nga về " Áp dụng php luật trong giã quyết các vụ án hôn nhân và gia đình của Tòa én nhân dân cấp huyện 6 tinh Nghệ An hiện nay’, và Luận vin thạc đ luật học cia tác gia Nguyễn Thú Hà về "Thân quyên din sự sơ thim của Tòa án theo cập và theo lãnh th, bảo vệ tt trường Dai hoc luật Hà Nội nim 2013. Đây a các công tình nghiên cửa về quy dink của pháp uật rong TTDS cũng như đưa r rổ liêu thực Ến việc áp dạng pháp luật làm các minh ching sáng tổ, nhưng trong khuôn khổ của luận vin thee, tác gã chỉ "nghiên cứu những quy dinh của phép luật Việt Nam tạ thời đm BLTTDS năm 2004 vã luật HN&GD 2000 có hiệu lọc nến không có tinh thời nự cao + Luận vin thạc a luật học của tac giã Nguyễn Thi Lam Linh vé “Chi ti sẵn chang của vo chẳng trong hôi kỷ hôn nhân do Tòa án giã quyết theo pháp luật Việt Nan, bão vệ tai trưởng Dai học Luật Hà Nội năm 2022. Đây là công trình nghiên cứu ory quanh quy định pháp luật cia luật HN@GD về chia ti sin chung cũa vợ chẳng trong thời kỳ hôn nhân, tu nhiên tác giã đề cập tới quy định xoay quanh Luật HN&-GD là chính ít để cập dn quy dink về thẫn quyên ce TA trong BLTTDS * TÊ khóa huận tốtnghuập - Khỏa luận tết nghiệp côa tác giả Võ Hoàng Anh vé “Thi quyền ce Toa án trong việc giải quyất các vụ việc về hôn nhân và gia inh’, bảo và tạ trường Dai hoc Luật Hà Nội năm 2015. Trong khỏa luân này, tác giã đã nghiễn cứu các quy ảnh của BLTTDS 2004, Luật HN&GĐ 2000 và 2014 để từ đ bình luận những quy định của pháp luật về thấm quyền của TA trong việc giải quyết các vu việc hôn nhân và gia đánh, tác giả cũng đã đưa ra những kién nghĩ hoàn thiện pháp luật rong thời gian tối * LẺ bài báo khoa học Co thể kể đốn một sổ bã nh "Tòn án hôn nhân gia ink: Không để Hôn nhân, và Gia ảnh "lấn" trong đân sự" cũa tác giã Huy Ảnh 2011) đăng trên Cổng thông tin (điện từ Bộ tr pháp; “Co sỡ pháp lý của việc phân định thâm quyển cia Tôn án theo của tác gã Trần Minh Tiên ding trên Tap chi nghề luật số 52017).

Các bai viết đồ cập chỉnh tới thẫm quyền cũa Tön chuyên trích hay một phân nhỗ của thẩm, quyền phân định TA theo lãnh thổ, Ce thể thấy các nhóm công tỉnh trên it nhiều đã nghiên cửu bình luận, phân tíchnhõng quy định về thêm quyên của TA đãi với vụ việc HN&-GD. Tuy nhiên phạm, vi nghiên cửu cit các công tình một 1a quả lớn, ha la qua nhỏ s0 với để tai được "nghiên cửa trong khôn luận nity. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THY TIEN CUA ĐÈ TÀI ~ Khe luân sẽ lâm sing tô một số vin đ lý luận sit cơ bản, quan trọng về thấm, quyền giã quyét tranh chấp HN&GD của TAND cập huyện Các vin đổ lý luận là co sở để tấp cân các quy định pháp luật TTDS hiện hành và là dinh hướng cho những lên "nghị hoàn thiện pháp uật ~_ Khóa luân sẽ gop phần lam rõ, đính giá hơn các quy định pháp luật hiện hành vi vi thấm quyển gi quyết tranh chip HN&GĐ của TAND cập huyện, đẳng thời im hiểu việc áp dụng các quy dink này trên thục tiễn và đưa ra ning Liền nghị hoàn thiện php luật da trên những vướng mắc bất cập từ thục tiến thục hiện tei TAND thánh phổ ắc Ninh ~_ Nhõng phân tích kết luận va đ xuất má khóa luân nêu ra có cơ sở Lý luân khoa học và dim bio độ in cậy: Vi viy, khóa luận không chi có nga trong việc hoàn thiện php luật ma còn có giá ti phục vụ cổng tác học ấp, nghiên cửu khoa học về về thẳm, quyền giải quyết tranh chip HN&EGÐ cũa TAND cấp huyện trong các nghién cứu tương lại 4 4.