Cạo Đáng Y lé Pli.ì Tho - Tliir việ ' 1 i l l I I I I III 1111 KM. 007365 BỘ Y TẾ Chủ biên: ThS. I Ế QUANG KHANH PGS. HOÀNG NGỌC CHƯƠNG NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM LỜI GIỚI THIỆU Thực hiện một số điều của Luật Giáo dục, Bộ Giáo dục & Đào tạo và Bộ Y tô đã ban hành chương trình khung đào tạo Cao đẳng Kỹ thuật y học, chuyên ngành Vật lý trị liệu/Phục hồi chức năng.
Bộ Y tê tổ chức biôn soạn tài liệu dạy-học các môn cơ sở và chuyên môn theo chương trình trên nhằm từng bước xây dựng bộ sách chuẩn trong công tác đào tạo nhân lực y tế. Sách Giải p h ẫ u chức n ă n g hệ Vận dông và hệ T h ầ n k in h được biên soạn dựa trên chương trình giáo dục của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Y tô II - Bộ Y tô trên cơ sở chương trình khung đã được phê duyệt. Sách được các nhà giáo giàu kinh nghiệm và tâm huyết vối công tác đào tạo biên soạn theo phương châm: Kiến thức cơ bản, hệ thống; nội dung chính xác, khoa học; cập nhật các tiến bộ khoa học, kỹ thuật hiện đại và thực tiễn Việt Nam. Sách G iải p h ẫ u chức n ă n g hệ Vận dông và hệ T h ầ n h ĩn h đã dược Hội đồng chuyên môn tham định sách và tài liệu dạy-học chuyên ngành Vật lý trị liệu/Phục hồi chức năng của Bộ Y tế thẩm định năm 2010.
Bộ Y tê quyết định ban hành làm tài liệu dạy —học chính thức của Ngành trong giai đoạn hiện nay. Trong thời gian từ ba đến năm năm, sách phải được chỉnh lý, bô sung và cập nhật. Bộ Y tế xin chân thành cảm ơn các tác giả và Hội đồng chuyên môn tham định đã dành nhiều công sức hoàn thành cuốn sách; cảm ơn PGS. Cao Minh ■Châu và TS.
Phạm Thị Nhuyên đã đọc và phản biện đê cuôn sách được hoàn chỉnh kịp thời phục vụ cho công tác đào tạo nhân lực y tế. Vì lần đầu xuất bản, chúng tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của dồng nghiệp, các bạn sinh viên và các độc giả đê lần tái bản sau sách được hoàn chính hơn. VỤ KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ 3 BỘ Y T Ế GIẢI PHẪU CHỨC NĂNG HỆ VẬN ĐỘNG VÀ HỆ THẨN KINH (DÙNG CHO ĐÀO TẠO CAO ĐANG vật lý trị liệu /p h ụ c hổi chứ c NĂNG) MÃ SỐ: CK10.02 (Tái bản lần thứ nhất) ĩ ỉí u 0'i'í vì Ị CAO CẦNGỊ </ rr' Y T _PHU THỌ tó r. oU»oL/ NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM LỜI NÓI ĐẦU Những kiến thức về Giải phẫu chức năng hệ Vận động và hệ Thần kinh là những kiến thức cơ bản mà sinh viên Cao đảng Kỹ th u ật y học, chuyên ngành Vật lý trị liệu / Phục hồi chức năng cần phải học và hiểu rõ.
Nhũng kiến thức này sẽ là nền tảng cho các kỹ th u ật Lượng giá chức năng hệ Vận động như Đo khốp, Thử cơ bằng tay, Đo chiểu dài và chu vi chi mà các sinh viên Vật lý trị liệu/Phục hồi chức năng phải thực hiện thành thạo. Được sự chỉ đạo của Vụ Khoa học và đào tạo - Bộ Y tế và sự giúp đõ của Ban Giám hiệu nhà trường, Phòng Đào tạo, phòng Nghiên cứu khoa học và Hợp tác quốc tế của trường Cao đẳng Kỹ thuật y tế II, Bộ môn Phục hồi chức năng biên soạn cuốn Giải phẫu chức năng Hệ Vận động và Hệ Thần kinh làm tài liệu giảng dạy cho đôi tượng là sinh viên Vật lý trị liệu/Phục hồi chức năng. Sách gồm 30 tiết vối các chủ đề và số tiết đã được thống nhất ở Hội nghị Khoa học và Đào tạo của nhà trường. Trong cuốn sách này, chúng tôi chỉ đề cập những phần quan trọng nhất, những gì liên quan đến sự vận động của con người.
Môn học này là cơ sỏ để học tập các kỹ thuật lượng giá chức năng như thử sức mạnh cơ, đo tầm vận động khỏp, phân tích dáng đi v. Đối vối phần giải phẫu chức nâng hệ thần kinh, chúng tôi chỉ đề cập những kiến thức cơ bản nhất vì hệ thần kinh là một trong những chương khó, không những về m ặt sinh lý học mà còn cả vê' mặt giải phẫu học. Ngoài ra, chúng tôi có chú thích bằng tiếng nước ngoài một số từ chuyên môn, nhằm giúp cho sinh viên có thê tham khảo thêm sách ngoại ngữ. Vì lần đầu xuất bản, mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chán còn nhiều thiêu sót, mong được các bạn đồng nghiệp trong và ngoài ngành đóng góp ý kiến xây dựng đê lần tái bản sau sách được hoàn chỉnh hơn.
Xin trân trọng cảm ơn! Đà Nang, tháng 5 năm 2010 T hay m ặ t B an b iê n soạn H iệu trư ở n g PGS. HOÀNG NGỌC CHƯƠNG 5 Chỉ đạo b iên soạn: VỤ KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y Đ ổng ch ủ biên: ThS. LẺ QUANG KHANH PGS. HOÀNG NGỌC CHƯƠNG N hững người b iên soạn: ThS.
LÊ QUANG KHANH PGS. HOÀNG NGỌC CHƯƠNG ThS. CAO THỊ BÍCH THỦY ThS. CAO HOÀNG TÂM PHÚC T ham gia tổ chử c b ản thảo: ThS.
PHÍ VÂN THÂM TS. NGUYỄN MẠNH PHA MỤC LỤC Lòi giới th iệu .7 Khung chương trình giảng d ạ y. SINH Cơ HỌC Bài 1. Vận động học.
Phân tích dáng đi. GIẢI PHẪU CHỨC NÁNG CHI TRÊN Bài 4. Giải phẫu chức năng vai và cánh tay. Giải phẫu chức năng khuỷu và cẳng tay.
Giải phẫu chức năng bàn tay. GIẢI PHẪU CHỨC NĂNG CHI DƯỚI Bài 7. Giải phẫu chức năng khớp hông và đùi. Giải phẫu chức năng khốp gối và cẳng chân.
Giải phẫu chức năng bàn chân. GIẢI PHẪU CHỨC NÁNG THÂN MÌNH VÀ ĐẦU MẬT Bài 10. Giải phẫu chức năng thân mình. Giải phẫu chức năng đầu m ặ t.
GIẢI PHẪU CHỨC NÀNG HỆ THẦN KINH Đại cương. Hệ thần kinh trung ương. Hệ thần kinh ngoại biên.199 Tài liệu tham khảo.202 7 KHUNG CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO KỸ THUẬT VIÊN VẬT LÝ TRỊ LIỆU/PHỤC Hổi CHỨC NĂNG MÔN HỌC: GIẢI PHAU CHỨC NĂNG HỆ VẬN ĐỘNG VÀ HỆ THAN KINH MỤC TIẾU 1. Giải thích những khái niệm cơ bàn về vận động học.
Giải thích những khái niệm cơ bản về động lực học. Phăn tích các yếu tô của một dáng đi bình thường. Giải thích chức năng của từng cơ chủ vận trong các cử động. Mô tả khái quát hình thể ngoái và cấu trúc bên trong cùa hệ thần kinh.
Trình bày những dấu hiệu khi bị tẩn thương hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh ngoại biên. NỘI DUNG S ố tiết TT Chú dê / bài học TS LT TH Sinh cơ học 1 Vận động học 2 2 0 2 Sinh cơ học 3 3 0 3 Phân tích dáng đi 11 3 8 Giải phẫu chúc năng chi trên 4 Giải phẫu chức năng vai và cánh tay 12 4 8 5 Giải phẫu chức năng khuỷu và cảng tay 7 1 6 6 Giải phẫu chức năng bàn tay 8 2 6 Giải phẫu chúc năng chi dưới 7 Giải p h iu chức năng khớp hông và đùi 10 2 8 8 Giải phẫu chức năng khâp gối và cảng chân 5 1 4 9 Giải phẫu chức năng bàn chân 8 2 6 Giải phẫu c h ú t năng thân minh và đẩu mặt 10 Giải phẫu chức năng thân minh 5 2 3 11 Giải phẫu chức năng đầu mặt - các cơ nét măt 5 2 3 Giải phẫu c h ú t năng hệ thán kinh Đại cương 12 Hệ thân kinh trung ương 7 3 13 Hê thần kinh ngoại biên 7 3 I 4 4 Tống cộng 90 I 30 60 8 PHẦN I SINH Cơ HỌC B ài 1 VẬN ĐỘNG HỌC MỤC TIÊU 1. Trình bày những khái niệm cơ bản về cốt học và liên kết học. Giải thích các cử động của chi thể trong mối tương quan với hình thể của các khớp động cũng như các “độ tự do" của cử động.
Giải thích các yếu tố của sinh lý cơ liên quan đến các cử động của cơ thể người. CỐT HỌC (O steology) Bộ xương, bao gồm các xương và những liên kết các xương tạo nên bộ khung cứng của cơ thể người. Bộ xương bảo vệ cho những cơ quan nội tạng khỏi bị tổn thương, ví dụ hệ thống thần kinh trung ương, tim, phổi v. Nhò ảnh hưởng tác động của những cơ bám vào xương mà chúng có thể chuyển động và những liên kết của chúng với những xương khác được giữ ở một tư thế chắc chắn.
Ngoài chức năng nâng đỡ, bảo vệ, vận động, xương còn có ý nghĩa lớn trong quá trình trao đổi chất khoáng xảy ra trong cơ thể. H ìn h t h ể c á c x ư ơ n g Các xương có hình thể khác nhau. Hình thể của các xương không những do đặc tính di truyền, mà còn do những tình trạng chức năng của xương, trong đó có những ảnh hưởng bên ngoài - ví dụ như lực kéo của các cơ bám vào xương, tác động của trọng lực, điều kiện dinh dưỡng quyết định. Người ta phân chia các xương ra làm ba loại: xương dài, xương ngắn và xương dẹt.
Ngoài ra còn gặp nhũng xương có hình dạng không đều đặn hoặc có hình dạng hỗn hợp. Hinh thè’ các xương 1. Xương dái hay xương óng; 2. Xương det; 3 và 4.
Xương ngán Đặc điểm của các xương dài hay xương ống là mỗi xương có một phần ở giữa dài, chứa ống tủy gọi là thân xương (diaphysis) và hai đầu phình to là đầu xương (epiphysis). Một đầu ở gần với thân người gọi là đầu gần (proximalis), còn đầu kia ở xa thân gọi là đầu xa (distalis). Đầu phình của xương ông là một chỗ dày lén gần giống hình cầu hoặc hình trụ dược gọi là chòm (caput); chỗ th ắ t sát vỏi chỏm gọi là cổ xương (collum). ở các đầu xương có các diện khỏp và có sụn trong bao bọc.
Các diện khớp này dùng đế tiếp khóp với các xương lân cận. Phần lớn các xương của chi là xương ống. C ấ u tạ o c ủ a x ư ơ n g Quan sát trên một mặt cắt ngang của xương, người ta thấy xương có chỗ đặc, có chỗ xốp. Xương đặc (compact bone) tạo thành lớp ngoài của các xương.
Ở các xương ống, xương đặc rất phát triển trong vùng thân xương. Xương xốp (spongy bone) nằm à phía trong, đặc biệt ở các vùng đầu xa và đầu gần của các xương ống, ỏ thân các đốt sống, ơ những vùng này, xương xốp được bao bọc bên ngoài bời một lớp xương đặc tương đối mỏng. ò mặt ngoài, các xương có màng ngoài xương (periosteum) bao bọc.