Giải Phẫu Chức Năng Hệ Vận Động và Hệ Thần Kinh Phần 1

Giải phẫu chức năng hệ vận động và hệ thần kinh là một lĩnh vực quan trọng trong y học, đặc biệt là trong… 55 trang · Trường Cao đẳng Kỹ thuật Y tế II · 2010.

• Tác giả: ThS. Lê Quang Khanh
• Người hướng dẫn: ThS. Lê Quang Khanh (Chủ biên)
• Trường học: Trường Cao đẳng Kỹ thuật Y tế II
• Chuyên ngành: Vật lý trị liệu/Phục hồi chức năng
• Đề tài: Giải Phẫu Chức Năng Hệ Vận Động và Hệ Thần Kinh
• Loại tài liệu: Tài liệu đào tạo
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN I: SINH CƠ HỌC
• 1.1. Bài 1: VẬN ĐỘNG HỌC
• 1.2. Phân tích dáng đi
• 2. GIẢI PHẪU CHỨC NĂNG CHI TRÊN
• 2.1. Giải phẫu chức năng vai và cánh tay
• 2.2. Giải phẫu chức năng khuỷu và cẳng tay
• 2.3. Giải phẫu chức năng bàn tay
• 3. GIẢI PHẪU CHỨC NĂNG CHI DƯỚI
• 3.1. Giải phẫu chức năng khớp hông và đùi
• 3.2. Giải phẫu chức năng khớp gối và cẳng chân
• 3.3. Giải phẫu chức năng bàn chân
• 4. GIẢI PHẪU CHỨC NĂNG THÂN MÌNH VÀ ĐẦU MẶT
• 4.1. Giải phẫu chức năng thân mình
• 4.2. Giải phẫu chức năng đầu mặt
• 5. GIẢI PHẪU CHỨC NĂNG HỆ THẦN KINH
• 5.1. Đại cương
• 5.2. Hệ thần kinh trung ương
• 5.3. Hệ thần kinh ngoại biên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giải Phẫu Chức Năng Hệ Vận Động và Thần Kinh

Giải phẫu chức năng hệ vận động và hệ thần kinh là một lĩnh vực quan trọng trong y học, đặc biệt là trong đào tạo kỹ thuật viên vật lý trị liệu. Kiến thức về giải phẫu giúp sinh viên hiểu rõ hơn về cấu trúc và chức năng của cơ thể con người. Điều này không chỉ hỗ trợ trong việc chẩn đoán và điều trị mà còn giúp nâng cao hiệu quả trong quá trình phục hồi chức năng. Tài liệu này được biên soạn dựa trên chương trình khung đào tạo của Bộ Y tế, nhằm cung cấp kiến thức cơ bản và hệ thống cho sinh viên.

1.1. Khái niệm cơ bản về Giải Phẫu Hệ Vận Động

Giải phẫu hệ vận động bao gồm các cấu trúc như xương, khớp và cơ. Những kiến thức này là nền tảng cho việc thực hiện các kỹ thuật lượng giá chức năng. Sinh viên cần nắm vững các khái niệm như cốt học và liên kết học để hiểu rõ hơn về sự vận động của cơ thể.

1.2. Khái niệm cơ bản về Giải Phẫu Hệ Thần Kinh

Hệ thần kinh bao gồm hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh ngoại biên. Kiến thức về giải phẫu hệ thần kinh giúp sinh viên nhận biết các dấu hiệu tổn thương và cách thức hoạt động của hệ thần kinh trong việc điều khiển các hoạt động của cơ thể.

II. Vấn đề và Thách thức trong Giải Phẫu Chức Năng

Một trong những thách thức lớn trong việc giảng dạy giải phẫu chức năng là sự phức tạp của hệ thần kinh. Hệ thần kinh không chỉ có cấu trúc phức tạp mà còn có nhiều chức năng khác nhau. Việc hiểu rõ các khái niệm này là rất cần thiết để sinh viên có thể áp dụng vào thực tiễn. Ngoài ra, việc cập nhật kiến thức mới trong lĩnh vực này cũng là một thách thức không nhỏ.

2.1. Những khó khăn trong việc học Giải Phẫu Hệ Vận Động

Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc ghi nhớ các cấu trúc và chức năng của từng bộ phận trong hệ vận động. Việc sử dụng mô hình 3D và các phần mềm mô phỏng có thể giúp cải thiện khả năng ghi nhớ và hiểu biết.

2.2. Những khó khăn trong việc học Giải Phẫu Hệ Thần Kinh

Hệ thần kinh có nhiều phần và chức năng khác nhau, điều này khiến cho việc học trở nên khó khăn. Cần có các phương pháp giảng dạy sáng tạo để giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về hệ thần kinh.

III. Phương pháp Giải Quyết Vấn Đề trong Giải Phẫu Chức Năng

Để giải quyết các vấn đề trong việc học giải phẫu chức năng, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy có thể giúp sinh viên tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng hơn. Ngoài ra, việc tổ chức các buổi thực hành cũng rất quan trọng để sinh viên có thể áp dụng lý thuyết vào thực tiễn.

3.1. Sử dụng Công Nghệ trong Giảng Dạy

Việc áp dụng công nghệ như mô hình 3D và phần mềm mô phỏng giúp sinh viên hình dung rõ hơn về cấu trúc và chức năng của hệ vận động và thần kinh. Điều này không chỉ giúp sinh viên dễ dàng tiếp thu kiến thức mà còn tạo hứng thú trong học tập.

3.2. Tổ Chức Thực Hành và Thảo Luận

Các buổi thực hành và thảo luận nhóm giúp sinh viên áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. Việc này không chỉ giúp củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Giải Phẫu Chức Năng

Kiến thức về giải phẫu chức năng có ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực y tế, đặc biệt là trong vật lý trị liệu và phục hồi chức năng. Các kỹ thuật viên cần nắm vững kiến thức này để có thể thực hiện các phương pháp điều trị hiệu quả. Việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn không chỉ giúp cải thiện sức khỏe cho bệnh nhân mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

4.1. Ứng Dụng trong Vật Lý Trị Liệu

Kiến thức về giải phẫu giúp kỹ thuật viên xác định đúng vị trí và phương pháp điều trị cho từng bệnh nhân. Việc này rất quan trọng trong việc phục hồi chức năng cho bệnh nhân sau chấn thương.

4.2. Ứng Dụng trong Chẩn Đoán và Điều Trị

Giải phẫu chức năng cũng hỗ trợ trong việc chẩn đoán các bệnh lý liên quan đến hệ vận động và thần kinh. Kỹ thuật viên có thể sử dụng kiến thức này để đưa ra các phương pháp điều trị phù hợp.

V. Kết Luận và Tương Lai của Giải Phẫu Chức Năng

Giải phẫu chức năng hệ vận động và thần kinh là một lĩnh vực không ngừng phát triển. Việc cập nhật kiến thức mới và áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại là rất cần thiết để nâng cao chất lượng đào tạo. Tương lai của lĩnh vực này hứa hẹn sẽ có nhiều tiến bộ, đặc biệt là trong việc ứng dụng công nghệ thông tin và các phương pháp điều trị mới.

5.1. Tương Lai của Đào Tạo Giải Phẫu Chức Năng

Đào tạo giải phẫu chức năng cần được cải tiến liên tục để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Việc áp dụng công nghệ mới trong giảng dạy sẽ giúp sinh viên tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn.

5.2. Xu Hướng Nghiên Cứu trong Giải Phẫu Chức Năng

Nghiên cứu trong lĩnh vực giải phẫu chức năng sẽ tiếp tục phát triển, đặc biệt là trong việc tìm hiểu sâu hơn về cơ chế hoạt động của hệ thần kinh và hệ vận động. Điều này sẽ mở ra nhiều cơ hội mới trong việc điều trị và phục hồi chức năng.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Giải phẫu chức năng hệ Vận động và hệ Thần kinh (Mã số: CK10.02) là tài liệu dạy – học chính thức được biên soạn theo chương trình khung đào tạo Cao đẳng Kỹ thuật Y học, chuyên ngành Vật lý trị liệu / Phục hồi chức năng do Bộ Giáo dục & Đào tạo và Bộ Y tế ban hành. Tài liệu do Vụ Khoa học và Đào tạo – Bộ Y tế chỉ đạo biên soạn, đồng chủ biên bởi ThS. Lê Quang Khanh và PGS. Hoàng Ngọc Chương, cùng sự tham gia của các giảng viên bộ môn Phục hồi chức năng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Y tế II và sự phản biện chuyên môn của PGS. Cao Minh Châu, TS. Phạm Thị Nhuyên. Sách do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hành năm 2010.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, môn học đóng vai trò là học phần cơ sở chuyên môn bắt buộc, gồm 90 tiết (30 tiết lý thuyết và 60 tiết thực hành). Môn học cung cấp hệ thống lý thuyết giải phẫu học ứng dụng và cơ sinh học, làm cơ sở khoa học trực tiếp cho các môn học kỹ thuật lượng giá chức năng và can thiệp phục hồi chức năng tiếp theo.

Mục tiêu học tập của giáo trình bao gồm:

• Giải thích các khái niệm cơ bản về cốt học, liên kết học, vận động học và vận động lực học.
• Phân tích các yếu tố cấu thành một chu kỳ dáng đi bình thường và cơ chế điều hòa cử động của các nhóm cơ.
• Giải thích chức năng vận động của từng cơ chủ vận, cơ đối kháng, cơ hiệp đồng và cơ ổn định trong các cử động khớp.
• Mô tả hình thể ngoài và cấu trúc bên trong của hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh ngoại biên.
• Trình bày các dấu hiệu lâm sàng và cơ chế rối loạn chức năng vận động khi tổn thương hệ thần kinh hoặc cơ xương khớp.

Cách tiếp cận của giáo trình tập trung vào giải phẫu chức năng thay vì giải phẫu mô tả đơn thuần, kết hợp song song giữa giải phẫu học, sinh lý học cơ – thần kinh và các nguyên lý cơ học (đòn bẩy, ngẫu lực, phân tích lực, chuỗi động học).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                               CẤU TRÚC GIÁO TRÌNH (90 TIẾT: 30 LT / 60 TH)
 PHẦN I: SINH CƠ HỌC    PHẦN II: CHI TRÊN       PHẦN III: CHI DƯỚI     PHẦN IV: THÂN - ĐẦU   PHẦN V: HỆ THẦN KINH

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được phân bổ thành 5 phần chính với 13 bài học:

1. Phần I: Sinh cơ học (16 tiết: 8 lý thuyết, 8 thực hành)

   • Bài 1: Vận động học (2 LT): Trình bày đại cương về cốt học (Osteology), phân loại xương (xương dài, xương ngắn, xương dẹt), cấu tạo xương (xương đặc, xương xốp, màng ngoài xương, tủy đỏ, tủy vàng); liên kết học (Syndesmology) với 3 nhóm liên kết (sợi, sụn, hoạt dịch), 6 độ tự do của vật thể rắn, 3 mặt phẳng không gian (đứng dọc, trán, nằm ngang) tương ứng với 3 trục quay; hình thể các khớp động (khớp chỏm cầu, bầu dục, yên, bản lề, trụ, phẳng); cơ bắp học (Myology) và sinh lý co cơ (đơn vị vận động, thụ thể bản thể, phân loại cơ mạnh – cơ khéo, co cơ đẳng trường, co cơ đẳng trương hướng tâm và ly tâm, chuỗi động mở và chuỗi động kín).
   • Bài 2: Sinh cơ học (3 LT): Khảo sát vận động lực học, bao gồm hướng kéo cơ, tổng hợp hợp lực theo quy tắc hình bình hành, phân tích lực thành phần (lực hữu dụng gây cử động và lực làm ổn định khớp), góc kéo của cơ, ngẫu lực và mômen quay ($M = F \times d$), phân loại ba dạng đòn bẩy trong cơ thể (đòn bẩy cân bằng loại 1, đòn bẩy lực loại 2, đòn bẩy tốc độ loại 3); phân tích thế đứng thẳng, vị trí trọng tâm (cách trước đốt sống cùng S2 khoảng 2 cm) và diện tích mặt chân đế.
   • Bài 3: Phân tích dáng đi (3 LT, 8 TH): Phân tích chu kỳ đi (thì chống chiếm 60%, thì đu chiếm 40%), các thời điểm then chốt (chạm gót 0%, bằng chân 15%, nhấc gót 30%, gập gối 45%, nhấc ngón 60%, chạm gót lại 100%), sự dịch chuyển của trọng tâm theo đường hình sin trong không gian, hoạt động cơ và mômen phản lực mặt đất tại từng thì; phân tích các dáng đi bệnh lý và nguyên tắc sử dụng dụng cụ hỗ trợ (gậy, nạng cẳng tay).

2. Phần II: Giải phẫu chức năng chi trên (27 tiết: 7 lý thuyết, 20 thực hành)

   • Bài 4: Giải phẫu chức năng vai và cánh tay (4 LT, 8 TH).
   • Bài 5: Giải phẫu chức năng khuỷu và cẳng tay (1 LT, 6 TH).
   • Bài 6: Giải phẫu chức năng bàn tay (2 LT, 6 TH).

3. Phần III: Giải phẫu chức năng chi dưới (23 tiết: 5 lý thuyết, 18 thực hành)

   • Bài 7: Giải phẫu chức năng khớp hông và đùi (2 LT, 8 TH).
   • Bài 8: Giải phẫu chức năng khớp gối và cẳng chân (1 LT, 4 TH).
   • Bài 9: Giải phẫu chức năng bàn chân (2 LT, 6 TH).

4. Phần IV: Giải phẫu chức năng thân mình và đầu mặt (10 tiết: 4 lý thuyết, 6 thực hành)

   • Bài 10: Giải phẫu chức năng thân mình (2 LT, 3 TH).
   • Bài 11: Giải phẫu chức năng đầu mặt – các cơ nét mặt (2 LT, 3 TH).

5. Phần V: Giải phẫu chức năng hệ thần kinh (14 tiết: 6 lý thuyết, 8 thực hành)

   • Bài 12: Hệ thần kinh trung ương (3 LT, 4 TH): Cấu trúc giải phẫu và chức năng của não bộ, tủy sống, các đường dẫn truyền vận động và cảm giác.
   • Bài 13: Hệ thần kinh ngoại biên (3 LT, 4 TH): Các đám rối thần kinh, các dây thần kinh sọ và dây thần kinh gai sống, chi phối cảm giác và vận động từng nhóm cơ.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Cơ sở cấu trúc xương và khớp: Cơ chế hấp thụ lực của mô sụn trong (articular cartilage), vai trò giảm ma sát của bao hoạt dịch (synovial capsule) và dịch khớp (synovial fluid), mối liên hệ giữa hình thái diện khớp với số trục quay và số độ tự do cử động.
• Cơ học co cơ và điều hòa thần kinh: Phân biệt sợi cơ đỏ (chứa nhiều myoglobin/cơ tương, co chậm, bền bỉ, tạo nên nhóm cơ mạnh) và sợi cơ trắng (co nhanh, dễ mỏi, tạo nên nhóm cơ khéo); khái niệm trương lực cơ (tonus) và phản xạ kéo giãn (stretching reflex); cơ chế tương quan giữa chiều dài cơ nhiều khớp với biên độ cử động khớp (như sự căng của nhóm cơ ụ ngồi – cẳng chân hamstrings khi duỗi gối làm giới hạn tầm gập hông).
• Động lực học hệ vận động: Ứng dụng quy luật cân bằng mômen lực; vai trò của các lồi củ, mấu chuyển, mỏm xương và xương vừng (điển hình là xương bánh chè) trong việc gia tăng chiều dài cánh tay đòn cơ ($d$), từ đó làm tăng mômen lực của cơ tứ đầu đùi trong cử động duỗi khớp gối.

Kỹ năng phát triển cho sinh viên

• Kỹ năng lượng giá vận động: Nhận diện mốc giải phẫu và xác định trục chuyển động phục vụ kỹ thuật đo tầm vận động khớp (đo khớp), kỹ thuật thử cơ bằng tay (Manual Muscle Testing - MMT), đo chiều dài tương đối/tuyệt đối và đo chu vi chi thể.
• Kỹ năng phân tích dáng đi: Nhận diện các sai lệch về thời gian, chiều dài bước chân (step length), chiều dài sải chân (stride length), độ rộng bước chân (stride width - trung bình 6 cm) và góc xoay ngoài bàn chân (khoảng 15°); phát hiện các mẫu dáng đi bệnh lý như dáng đi Trendelenburg do yếu cơ mông vừa, dáng đi gập gối do yếu cơ tứ đầu đùi, dáng đi bàn chân rủ (drop foot/steppage gait), dáng đi co cứng duỗi nửa người ở bệnh nhân đột quỵ não, dáng đi thất điều tiểu não (ataxic gait), dáng đi bước nhỏ vội vã (festinating gait) ở bệnh nhân Parkinson.
• Kỹ năng chỉ định và hướng dẫn dụng cụ trợ đi: Tính toán mức độ giảm tải trọng lượng cơ thể khi sử dụng gậy chống (giảm tối đa khoảng 25% trọng lượng) hoặc nạng cẳng tay (chịu lực tối đa tới 45% trọng lượng), thực hiện đúng các mẫu dáng đi hai điểm luân phiên và ba điểm.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo tỷ lệ phân bổ 1 phần lý thuyết : 2 phần thực hành (30 tiết lý thuyết / 60 tiết thực hành), thể hiện định hướng đào tạo kỹ năng thực hành nghề nghiệp:

Phân bổ thời lượng:

• Phương pháp sư phạm tích hợp: Giảng viên sử dụng mô hình giải phẫu, tranh biểu đồ vectơ lực và phân tích tình huống cử động thực tế trên cơ thể người. Lý thuyết sinh cơ học được đưa vào để giải thích các hiện tượng lâm sàng thay vì chỉ học thuộc nguyên ủy – bám tận đơn thuần.
• Hệ thống bài tập lượng giá: Cuối mỗi bài học đều có bộ câu hỏi tự lượng giá dạng trắc nghiệm khách quan 4 lựa chọn (MCQ) nhằm củng cố các khái niệm định lượng (độ tự do, trục quay, loại đòn bẩy, các thì dáng đi).
• Bài tập thảo luận và tình huống thực hành: Giáo trình cung cấp các bài toán cơ học ứng dụng như:
  • Phân tích hướng lực kéo của cơ quạ – cánh tay, cơ gập cổ tay quay để xác định cử động khớp.
  • Phân tích tổng hợp lực của 3 bó cơ đenta (bó trước, bó giữa, bó sau) để suy ra chức năng dạng cánh tay.
  • Phân tích cơ chế suy giảm lực duỗi gối sau phẫu thuật cắt bỏ xương bánh chè dựa trên công thức mômen quay.
  • Thử nghiệm so sánh hiệu quả cơ học khi dạng cánh tay ở tư thế khuỷu duỗi thẳng so với khuỷu gập 90° dựa trên quy tắc đòn bẩy.
• Hướng dẫn tự học: Giáo trình cung cấp danh mục chú thích thuật ngữ chuyên môn quốc tế bằng tiếng Anh song song với thuật ngữ tiếng Việt (osteology, syndesmology, myology, open/closed kinematic chain, agonist, antagonist, synergist, fixator, stance/swing phase, heel strike, foot flat, toe off...) giúp sinh viên tra cứu tài liệu chuyên khảo quốc tế.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính chuẩn hóa chương trình: Giáo trình được thẩm định bởi Hội đồng chuyên môn của Bộ Y tế năm 2010, ban hành làm tài liệu chuẩn dạy – học chính thức cho chuyên ngành Vật lý trị liệu / Phục hồi chức năng trên phạm vi toàn quốc.
• Tích hợp liên ngành: Kết hợp cấu trúc giải phẫu học hình thái với vật lý cơ học ứng dụng (cơ học tĩnh và cơ học động) và sinh lý học thần kinh – cơ.
• Mô hình hóa cử động người: Chuyển tải các khái niệm cơ học vật lý thuần túy (hệ tọa độ không gian 3 chiều, ngẫu lực, cánh tay đòn, quy tắc hình bình hành lực, chuỗi động học mở và chuỗi động học kín) thành các công cụ phân tích cử động lâm sàng cụ thể.
• Mô tả chi tiết động học dáng đi: Phân tích sự dịch chuyển trọng tâm cơ thể theo 3 chiều không gian (độ di động đứng dọc < 50 mm, dịch chuyển bên < 50 mm, hạ chậu 5°, xoay chậu 4°, xoay vai 4° ngược chiều chậu) cùng hoạt động đồng thì của từng nhóm cơ ở từng pha tiếp xúc đất.
• Định lượng tải trọng hỗ trợ: Cung cấp số liệu kỹ thuật chính xác về tỷ lệ chịu lực của dụng cụ trợ đi (gậy: 25%, nạng cẳng tay: 45% trọng lượng cơ thể) phục vụ lập kế hoạch tập đi cho bệnh nhân tổn thương chi dưới.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đào tạo chính quy: Sinh viên Cao đẳng Kỹ thuật Y học chuyên ngành Vật lý trị liệu / Phục hồi chức năng; học viên các hệ đào tạo kỹ thuật viên y tế, cử nhân phục hồi chức năng.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có kiến thức cơ bản về sinh học, lý sinh y học và giải phẫu học đại cương trước khi tiếp cận học phần giải phẫu chức năng chuyên sâu.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng giáo trình làm khung chương trình chuẩn để xây dựng kế hoạch bài giảng lý thuyết 30 tiết, thiết kế 60 tiết bài tập thực hành trên phòng thực tập giải phẫu – cơ sinh học và lượng giá chức năng.
• Cán bộ y tế và kỹ thuật viên lâm sàng: Dùng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực tại các khoa Phục hồi chức năng, bệnh viện y học cổ truyền, trung tâm chỉnh hình để đối chiếu cơ chế tổn thương vận động, phân tích dáng đi bệnh lý và lựa chọn nẹp chỉnh hình / dụng cụ trợ đi phù hợp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên Cao đẳng Kỹ thuật Y học (chuyên ngành Vật lý trị liệu / Phục hồi chức năng), đồng thời là tài liệu tham khảo cho giảng viên và kỹ thuật viên phục hồi chức năng tại các cơ sở y tế.

2. Cần kiến thức nền nào để học tốt môn này?

Người học cần nắm vững kiến thức Sinh học đại cương, Lý sinh đại cương (đặc biệt là các nguyên lý cơ học cổ điển: đòn bẩy, mômen lực, phân tích vectơ lực) và cấu trúc giải phẫu người cơ bản.

3. Điểm khác biệt cốt lõi so với các sách Giải phẫu thông thường là gì?

Sách giải phẫu y khoa thông thường tập trung mô tả hình thái, vị trí, liên quan giải phẫu tĩnh và mạch máu – thần kinh. Giáo trình này tập trung vào giải phẫu chức năng và cơ sinh học: phân tích cử động khớp theo số độ tự do, vai trò của các nhóm cơ (chủ vận, đối kháng, hiệp đồng), chuỗi động học và phân tích động học dáng đi người.

4. Làm sao để tự học giáo trình này hiệu quả?

Người học nên kết hợp đọc lý thuyết với vẽ sơ đồ phân tích lực; tự đối chiếu cử động trên cơ thể; sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm và câu hỏi thảo luận nhóm ở cuối mỗi bài học để luyện tập phân tích các ca lâm sàng; đồng thời tra cứu các thuật ngữ tiếng Anh đi kèm trong sách.

5. Giáo trình có tài liệu bổ trợ hoặc thuật ngữ đi kèm không?

Giáo trình có hệ thống danh pháp giải phẫu và cơ sinh học đối chiếu Anh – Việt trực tiếp trong từng phần nội dung, cùng danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành ở trang 202 để người đọc mở rộng nghiên cứu.

---

Kết luận

Giáo trình Giải phẫu chức năng hệ Vận động và hệ Thần kinh là tài liệu học thuật cơ sở chuyên môn của ngành Vật lý trị liệu / Phục hồi chức năng. Cuốn sách cung cấp cơ sở lý thuyết về giải phẫu chức năng, cơ sinh học và phân tích dáng đi, tạo tiền đề trực tiếp cho các kỹ thuật lượng giá và điều trị vận động trị liệu. Lộ trình học tập đề xuất là nắm vững Phần I (Sinh cơ học), tiếp tục với Giải phẫu chức năng từng phân đoạn chi thể (Phần II, III, IV), hoàn thiện với Phần V (Hệ thần kinh) và thực hành chuyên sâu 60 tiết kỹ năng lượng giá chức năng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Cạo Đáng Y lé Pli.ì Tho - Tliir việ ' 1 i l l I I I I III 1111 KM. 007365 BỘ Y TẾ Chủ biên: ThS. I Ế QUANG KHANH PGS. HOÀNG NGỌC CHƯƠNG NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM LỜI GIỚI THIỆU Thực hiện một số điều của Luật Giáo dục, Bộ Giáo dục & Đào tạo và Bộ Y tô đã ban hành chương trình khung đào tạo Cao đẳng Kỹ thuật y học, chuyên ngành Vật lý trị liệu/Phục hồi chức năng.

Bộ Y tê tổ chức biôn soạn tài liệu dạy-học các môn cơ sở và chuyên môn theo chương trình trên nhằm từng bước xây dựng bộ sách chuẩn trong công tác đào tạo nhân lực y tế. Sách Giải p h ẫ u chức n ă n g hệ Vận dông và hệ T h ầ n k in h được biên soạn dựa trên chương trình giáo dục của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Y tô II - Bộ Y tô trên cơ sở chương trình khung đã được phê duyệt. Sách được các nhà giáo giàu kinh nghiệm và tâm huyết vối công tác đào tạo biên soạn theo phương châm: Kiến thức cơ bản, hệ thống; nội dung chính xác, khoa học; cập nhật các tiến bộ khoa học, kỹ thuật hiện đại và thực tiễn Việt Nam. Sách G iải p h ẫ u chức n ă n g hệ Vận dông và hệ T h ầ n h ĩn h đã dược Hội đồng chuyên môn tham định sách và tài liệu dạy-học chuyên ngành Vật lý trị liệu/Phục hồi chức năng của Bộ Y tế thẩm định năm 2010.

Bộ Y tê quyết định ban hành làm tài liệu dạy —học chính thức của Ngành trong giai đoạn hiện nay. Trong thời gian từ ba đến năm năm, sách phải được chỉnh lý, bô sung và cập nhật. Bộ Y tế xin chân thành cảm ơn các tác giả và Hội đồng chuyên môn tham định đã dành nhiều công sức hoàn thành cuốn sách; cảm ơn PGS. Cao Minh ■Châu và TS.

Phạm Thị Nhuyên đã đọc và phản biện đê cuôn sách được hoàn chỉnh kịp thời phục vụ cho công tác đào tạo nhân lực y tế. Vì lần đầu xuất bản, chúng tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của dồng nghiệp, các bạn sinh viên và các độc giả đê lần tái bản sau sách được hoàn chính hơn. VỤ KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ 3 BỘ Y T Ế GIẢI PHẪU CHỨC NĂNG HỆ VẬN ĐỘNG VÀ HỆ THẨN KINH (DÙNG CHO ĐÀO TẠO CAO ĐANG vật lý trị liệu /p h ụ c hổi chứ c NĂNG) MÃ SỐ: CK10.02 (Tái bản lần thứ nhất) ĩ ỉí u 0'i'í vì Ị CAO CẦNGỊ </ rr' Y T _PHU THỌ tó r. oU»oL/ NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM LỜI NÓI ĐẦU Những kiến thức về Giải phẫu chức năng hệ Vận động và hệ Thần kinh là những kiến thức cơ bản mà sinh viên Cao đảng Kỹ th u ật y học, chuyên ngành Vật lý trị liệu / Phục hồi chức năng cần phải học và hiểu rõ.

Nhũng kiến thức này sẽ là nền tảng cho các kỹ th u ật Lượng giá chức năng hệ Vận động như Đo khốp, Thử cơ bằng tay, Đo chiểu dài và chu vi chi mà các sinh viên Vật lý trị liệu/Phục hồi chức năng phải thực hiện thành thạo. Được sự chỉ đạo của Vụ Khoa học và đào tạo - Bộ Y tế và sự giúp đõ của Ban Giám hiệu nhà trường, Phòng Đào tạo, phòng Nghiên cứu khoa học và Hợp tác quốc tế của trường Cao đẳng Kỹ thuật y tế II, Bộ môn Phục hồi chức năng biên soạn cuốn Giải phẫu chức năng Hệ Vận động và Hệ Thần kinh làm tài liệu giảng dạy cho đôi tượng là sinh viên Vật lý trị liệu/Phục hồi chức năng. Sách gồm 30 tiết vối các chủ đề và số tiết đã được thống nhất ở Hội nghị Khoa học và Đào tạo của nhà trường. Trong cuốn sách này, chúng tôi chỉ đề cập những phần quan trọng nhất, những gì liên quan đến sự vận động của con người.

Môn học này là cơ sỏ để học tập các kỹ thuật lượng giá chức năng như thử sức mạnh cơ, đo tầm vận động khỏp, phân tích dáng đi v. Đối vối phần giải phẫu chức nâng hệ thần kinh, chúng tôi chỉ đề cập những kiến thức cơ bản nhất vì hệ thần kinh là một trong những chương khó, không những về m ặt sinh lý học mà còn cả vê' mặt giải phẫu học. Ngoài ra, chúng tôi có chú thích bằng tiếng nước ngoài một số từ chuyên môn, nhằm giúp cho sinh viên có thê tham khảo thêm sách ngoại ngữ. Vì lần đầu xuất bản, mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chán còn nhiều thiêu sót, mong được các bạn đồng nghiệp trong và ngoài ngành đóng góp ý kiến xây dựng đê lần tái bản sau sách được hoàn chỉnh hơn.

Xin trân trọng cảm ơn! Đà Nang, tháng 5 năm 2010 T hay m ặ t B an b iê n soạn H iệu trư ở n g PGS. HOÀNG NGỌC CHƯƠNG 5 Chỉ đạo b iên soạn: VỤ KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y Đ ổng ch ủ biên: ThS. LẺ QUANG KHANH PGS. HOÀNG NGỌC CHƯƠNG N hững người b iên soạn: ThS.

LÊ QUANG KHANH PGS. HOÀNG NGỌC CHƯƠNG ThS. CAO THỊ BÍCH THỦY ThS. CAO HOÀNG TÂM PHÚC T ham gia tổ chử c b ản thảo: ThS.

PHÍ VÂN THÂM TS. NGUYỄN MẠNH PHA MỤC LỤC Lòi giới th iệu .7 Khung chương trình giảng d ạ y. SINH Cơ HỌC Bài 1. Vận động học.

Phân tích dáng đi. GIẢI PHẪU CHỨC NÁNG CHI TRÊN Bài 4. Giải phẫu chức năng vai và cánh tay. Giải phẫu chức năng khuỷu và cẳng tay.

Giải phẫu chức năng bàn tay. GIẢI PHẪU CHỨC NĂNG CHI DƯỚI Bài 7. Giải phẫu chức năng khớp hông và đùi. Giải phẫu chức năng khốp gối và cẳng chân.

Giải phẫu chức năng bàn chân. GIẢI PHẪU CHỨC NÁNG THÂN MÌNH VÀ ĐẦU MẬT Bài 10. Giải phẫu chức năng thân mình. Giải phẫu chức năng đầu m ặ t.

GIẢI PHẪU CHỨC NÀNG HỆ THẦN KINH Đại cương. Hệ thần kinh trung ương. Hệ thần kinh ngoại biên.199 Tài liệu tham khảo.202 7 KHUNG CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO KỸ THUẬT VIÊN VẬT LÝ TRỊ LIỆU/PHỤC Hổi CHỨC NĂNG MÔN HỌC: GIẢI PHAU CHỨC NĂNG HỆ VẬN ĐỘNG VÀ HỆ THAN KINH MỤC TIẾU 1. Giải thích những khái niệm cơ bàn về vận động học.

Giải thích những khái niệm cơ bản về động lực học. Phăn tích các yếu tô của một dáng đi bình thường. Giải thích chức năng của từng cơ chủ vận trong các cử động. Mô tả khái quát hình thể ngoái và cấu trúc bên trong cùa hệ thần kinh.

Trình bày những dấu hiệu khi bị tẩn thương hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh ngoại biên. NỘI DUNG S ố tiết TT Chú dê / bài học TS LT TH Sinh cơ học 1 Vận động học 2 2 0 2 Sinh cơ học 3 3 0 3 Phân tích dáng đi 11 3 8 Giải phẫu chúc năng chi trên 4 Giải phẫu chức năng vai và cánh tay 12 4 8 5 Giải phẫu chức năng khuỷu và cảng tay 7 1 6 6 Giải phẫu chức năng bàn tay 8 2 6 Giải phẫu chúc năng chi dưới 7 Giải p h iu chức năng khớp hông và đùi 10 2 8 8 Giải phẫu chức năng khâp gối và cảng chân 5 1 4 9 Giải phẫu chức năng bàn chân 8 2 6 Giải phẫu c h ú t năng thân minh và đẩu mặt 10 Giải phẫu chức năng thân minh 5 2 3 11 Giải phẫu chức năng đầu mặt - các cơ nét măt 5 2 3 Giải phẫu c h ú t năng hệ thán kinh Đại cương 12 Hệ thân kinh trung ương 7 3 13 Hê thần kinh ngoại biên 7 3 I 4 4 Tống cộng 90 I 30 60 8 PHẦN I SINH Cơ HỌC B ài 1 VẬN ĐỘNG HỌC MỤC TIÊU 1. Trình bày những khái niệm cơ bản về cốt học và liên kết học. Giải thích các cử động của chi thể trong mối tương quan với hình thể của các khớp động cũng như các “độ tự do" của cử động.

Giải thích các yếu tố của sinh lý cơ liên quan đến các cử động của cơ thể người. CỐT HỌC (O steology) Bộ xương, bao gồm các xương và những liên kết các xương tạo nên bộ khung cứng của cơ thể người. Bộ xương bảo vệ cho những cơ quan nội tạng khỏi bị tổn thương, ví dụ hệ thống thần kinh trung ương, tim, phổi v. Nhò ảnh hưởng tác động của những cơ bám vào xương mà chúng có thể chuyển động và những liên kết của chúng với những xương khác được giữ ở một tư thế chắc chắn.

Ngoài chức năng nâng đỡ, bảo vệ, vận động, xương còn có ý nghĩa lớn trong quá trình trao đổi chất khoáng xảy ra trong cơ thể. H ìn h t h ể c á c x ư ơ n g Các xương có hình thể khác nhau. Hình thể của các xương không những do đặc tính di truyền, mà còn do những tình trạng chức năng của xương, trong đó có những ảnh hưởng bên ngoài - ví dụ như lực kéo của các cơ bám vào xương, tác động của trọng lực, điều kiện dinh dưỡng quyết định. Người ta phân chia các xương ra làm ba loại: xương dài, xương ngắn và xương dẹt.

Ngoài ra còn gặp nhũng xương có hình dạng không đều đặn hoặc có hình dạng hỗn hợp. Hinh thè’ các xương 1. Xương dái hay xương óng; 2. Xương det; 3 và 4.

Xương ngán Đặc điểm của các xương dài hay xương ống là mỗi xương có một phần ở giữa dài, chứa ống tủy gọi là thân xương (diaphysis) và hai đầu phình to là đầu xương (epiphysis). Một đầu ở gần với thân người gọi là đầu gần (proximalis), còn đầu kia ở xa thân gọi là đầu xa (distalis). Đầu phình của xương ông là một chỗ dày lén gần giống hình cầu hoặc hình trụ dược gọi là chòm (caput); chỗ th ắ t sát vỏi chỏm gọi là cổ xương (collum). ở các đầu xương có các diện khỏp và có sụn trong bao bọc.

Các diện khớp này dùng đế tiếp khóp với các xương lân cận. Phần lớn các xương của chi là xương ống. C ấ u tạ o c ủ a x ư ơ n g Quan sát trên một mặt cắt ngang của xương, người ta thấy xương có chỗ đặc, có chỗ xốp. Xương đặc (compact bone) tạo thành lớp ngoài của các xương.

Ở các xương ống, xương đặc rất phát triển trong vùng thân xương. Xương xốp (spongy bone) nằm à phía trong, đặc biệt ở các vùng đầu xa và đầu gần của các xương ống, ỏ thân các đốt sống, ơ những vùng này, xương xốp được bao bọc bên ngoài bời một lớp xương đặc tương đối mỏng. ò mặt ngoài, các xương có màng ngoài xương (periosteum) bao bọc.