ĐẶT VẤN ĐỀ Trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, vấn đề bảo vệ và cải tạo môi trường sống luôn được đặt ra cấp bách đối với mọi nền kinh tế. Vậy, đâu là giải pháp hữu hiệu khắc phục khủng hoảng môi trường gay gắt hiện nay? Phải chăng giải pháp là ở định hướng “tăng trưởng kinh tế phải chú ý bảo vệ môi trường”. Việc làm thế nào để có thể mang lại một không gian sống trong lành đảm bảo đưa môi trường xanh vào gần gũi với con người, giúp con người sống gần thiên nhiên, đáp ứng được nhu cầu về môi trường trong lành hơn được đặc biệt quan tâm. Trước những nhu cầu như thế của xã hội thì một giải pháp được con người áp dụng đó là thiết kế mẫu nhà ở sinh thái cho những thành phố lớn, với mẫu nhà sinh thái này con người có thể đưa thiên nhiên vào gần gũi với cuộc sống của mình.
Bên cạnh đó, Quận 2 là quận mới đô thị hóa, trong tương lai gần Quận 2 là trung tâm tài chính thương mại mới của Thành phố Hồ Chí Minh, đang trên đà phát triển thành trung tâm “Dịch vụ - Thương mại – Công Nghiệp – Văn hóa – Thể dục thể thao” (theo Quyết định số 6577/QĐ - UB - QLĐT phê duyệt quy hoạch chung Quận 2 đến năm 2020) [1]. Đây là Quận được quy hoạch theo tiêu chuẩn của một đô thị hiện đại với nhiều mảng cây xanh sinh thái. Khu dân cư Thảo Điền Quận 2 là một khu dân cư (KDC) đã phát triển trên địa bàn Quận và ngay cả trong Thành phố Hồ Chí Minh (TP. KDC được xây dựng nhằm nâng cao đời sống dân cư, góp phần dãn dân tại các vùng nội thành theo Quy hoạch phát triển nhà ở của Thành phố tại Khu đô thị (KĐT) mới, cũng như kết hợp KĐT mới cho người nước ngoài thuê sinh sống cũng như kinh doanh [2].
TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Hệ thống đô thị Việt Nam tập trung ở vùng ven biển và các vùng đồng bằng, luôn đứng trước nguy cơ của bão, lũ lụt và nước biển dâng. Trong khi đó, các đô thị miền núi và trung du cũng thường chịu nhiều ảnh hưởng của lũ quét, sạt lở đất, cháy rừng và hạn hán. Tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt trên mọi miền đất nước. Các biểu hiện của biến đổi khí hậu là nhiệt độ tăng, nước biển dâng, lượng 2 mưa tăng giảm một cách tiêu cực, từ đó tác động lên cơ sở hạ tầng, đời sống người dân.
Thực tế cho thấy, nếu quy hoạch đô thị kém thì các tác động này ngày càng nghiêm trọng. Có thể lấy tình trạng ngập úng tái diễn thường xuyên nhiều năm qua ở TP.HCM làm một minh chứng. Thực tế, trong những năm gần đây TP. HCM đã nỗ lực đầu tư nhiều công trình xây dựng cho hệ thống thoát nước và vệ sinh môi trường, số điểm ngập do mưa đã giảm.
Tuy nhiên, ngập còn tái diễn là bởi quá trình đô thị hoá không hợp lý, quản lý đô thị còn hạn chế. Phía nam thành phố là nơi có nền đất yếu và thấp nhưng lại được đầu tư mạnh mẽ, phát triển tự phát tại hai bên sông Sài Gòn về phía thượng lưu khiến cho hàng nghìn héc ta diện tích chứa nước bị biến mất, phần lớn ruộng vùng ven đô biến thành đô thị… Cùng với đó là sự biến mất của 47 con kênh (16,4 ha) khiến cho thành phố bị ngập lụt khi triều cường lên hoặc khi mưa nhiều hay do lũ từ khu vực sông Đồng Nai, sông Sài Gòn trực tiếp đổ về [3]. Cùng với việc bê tông hoá đã làm giảm khả năng thấm, giảm lượng nước ngầm và gây lún cho đô thị mà còn tạo nên sự đảo nhiệt khiến cho số lượng và quy mô những cơn mưa tăng lên. Trong khi đó, hệ thống thoát nước không theo kịp tốc độ đô thị hoá và diện tích cây xanh tại các công viên nội đô giảm gần 50%.
Trong quá trình quy hoạch và xây dựng các đô thị, nhiều rừng cây, thảm cỏ, ao hồ và sông ngòi bị biến mất. Thay cho các bề mặt tự nhiên là bề mặt của các công trình xây dựng, giao thông làm cho nhiệt độ trong các đô thị tăng cao, gây ra sự nóng bức, ngột ngạt. Bên cạnh đó, trong quá trình sống, các loại chất thải rắn – lỏng – khí được con người xả ra môi trường tự nhiên, làm cho môi trường trong các đô thị bị biến đổi. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, các hiện tượng nhiệt độ trái đất gia tăng, mực nước biển trung bình tiếp tục dâng cao, các thiên tai bão lũ thường xảy ra là mối nguy cơ hiện hữu đang đe dọa môi trường sống của con người trên trái đất.
Trên thế giới hiện nay có rất nhiều các quốc gia tập trung thiết kế, xây dựng các KĐT, KDC, khu nhà ở sinh thái, xây dựng nên các bộ tiêu chí LEED, bộ tiêu chí LOTUS để đánh giá mức độ xanh hóa và sinh thái của khu vực. Tại Việt Nam, hiện nay đã có một số KDC, khu nhà ở, khu thương mại tập trung sinh thái đạt 3 chuẩn, như ở Hà Nội (Khu công nghiệp Linh Đàm), Bình Dương (Trung tâm Thương mại Big C), tuy nhiên thì tại TP. Hồ Chí Minh, với một thành phố phát triển mạnh về kinh tế thì vẫn còn tương đối ít các nghiên cứu liên quan đến tiêu chí xây dựng KDC sinh thái. Mặc dù có các bộ tiêu chí của các quốc gia, nhưng nếu áp dụng cho Thành phố thì vẫn chưa phù hợp với điều kiện TP.
Hồ Chí Minh vì vậy cần điều chỉnh cho phù hợp. Xem xét các yếu tố môi trường để tận dụng nắng gió, lượng mưa, hạn chế ngập nước, tận dụng tài nguyên thiên nhiên, tuần hoàn chất thải là vấn đề hết sức cần thiết. Do đó, một trong những mục tiêu mà đề tài hướng đến là xây dựng một bộ tiêu chí để đánh giá mức độ đáp ứng của KDC sinh thái và trên cơ sở đó để đề xuất các giải pháp kỹ thuật để định hướng KDC thành KDC sinh thái. Một công trình sinh thái thân thiện với môi trường là một công trình không gây ô nhiễm hoặc hao phí quá nhiều tài nguyên, sử dụng các vật liệu gần gũi với tự nhiên để đem lại không gian sống an toàn và thoải mái cho con người.
Đề tài: “Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp kỹ thuật xây dựng KDC Thảo Điền, Quận 2 thành KDC sinh thái” được thực hiện nhằm mục đích cải thiện môi trường đô thị, nhà ở, cũng như định hình một lối sống mới cho người dân tại địa phương nói riêng và cho toàn Quận 2 nói chung. Để thực hiện được mục đích nghiên cứu, trước tiên phải định hướng cho KDC, khảo sát lấy ý kiến về mức độ am hiểu môi trường sống xung quanh cũng như ý thức bảo vệ môi trường. Tiếp theo xem xét tại nơi khảo sát đã có những tiền đề cũng như mức độ phù hợp để hướng đến KDC sinh thái. Dựa trên các bộ tiêu chuẩn đã có, xây dựng riêng một bộ tiêu chuẩn KDC sinh thái.
Cuối cùng, dựa vào bộ tiêu chí xem xét, đánh giá cho điểm xem có đạt chuẩn và đưa ra các kiến nghị, đề xuất các giải pháp kỹ thuật để phấn đấu trở thành một KDC sinh thái hoàn chỉnh. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Đề tài tập trung giải quyết ba mục tiêu cụ thể sau: + Đánh giá hiện trạng, công tác quản lý chất lượng môi trường của KDC. + Xây dựng được bộ tiêu chí để đánh giá KDC sinh thái. Trên có sở đó đánh giá khả năng đáp ứng của KDC Thảo Điền, Quận 2.
4 + Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, từ đó định hướng Thảo Điền thành một KDC sinh thái. GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN Theo các nghiên cứu trước và hiện nay, thì đã định hình ra các KĐT sinh thái (tương đối đầy đủ, ngoài KDC thì còn có các trung tâm thương mại, vui chơi giải trí, các hoạt động chính quyền hay thành phố sinh thái (bao gồm các phòng ban chức năng, liên quan đến chính quyền và khi là thành phố sinh thái còn phải tính đến việc thu thuế, đối với cái khái niệm này nó là một phạm vi rất là lớn, tuy nhiên trong nghiên cứu này chỉ tập trung vào KDC sinh thái, là khu chỉ dành cho dân cư sinh sống và một số khu tiện ích như siêu thị, công viên vui chơi giải trí). Luận văn chỉ đi vào nội dung chứ không đi sâu vào việc phá vỡ kiến trúc hiện có, với các nội dung nghiên cứu liên quan như: + Phạm vi không gian: tập trung nghiên cứu KDC Thảo Điền. + Phạm vi thời gian: nghiên cứu trong khoảng thời gian 10 tháng.
+ Nội dung: tập trung đo đạc các chỉ tiêu môi trường tại khu căn hộ XI Riverview Palace, và không khí xung quanh KDC, sau đó xây dựng bộ tiêu chí và cho điểm cũng như đề xuất các giải pháp kiến trúc để hoàn thiện. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Đề tài “Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp kỹ thuật xây dựng KDC Thảo Điền, Quận 2 thành KDC sinh thái” tập trung nghiên cứu các nội dung cụ thể sau: - Nội dung 1: Tổng hợp, biên hội các tài liệu liên quan, đánh giá tình hình, hiện trạng sử dụng. + Dữ liệu về KDC sinh thái, các nguyên tắc xây dựng, các bộ tiêu chí đánh giá trong và ngoài nước, điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội và môi trường của KDC Thảo Điền Quận 2.
+ Tài liệu về thiết kế cơ sở hay chi tiết của KDC. - Nội dung 2: Khảo sát hiện trạng và công tác quản lý môi trường. + Đánh giá về hiện trạng chất lượng môi trường và công tác quản lý tại KDC Thảo Điền. 5 + Phát phiếu khảo sát để lấy ý kiến của người dân.
- Nội dung 3: Phân tích, lựa chọn bộ tiêu chí cho KDC sinh thái + Tham khảo các bộ tiêu chí, xây dựng các tiêu chí và đánh giá KDC Thảo Điền trên cơ sở KDC sinh thái. + Xem xét các hiện trạng tại khu vực + Điều chỉnh các tiêu chí cho phù hợp với KDC nghiên cứu. - Nội dung 4: Đánh giá KDC Thảo Điền theo yêu cầu của một KDC sinh thái - Nội dung 5: Đề xuất các giải pháp nhằm định hướng, phát triển KDC + Giải pháp về mặt chính sách + Giải pháp về mặt quản lý + Giải pháp về mặt kỹ thuật. PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.