Giải pháp tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của EU vào Việt Nam

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp giải pháp tăng cường thu hút fdi của eu vào việt nam, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể cho vấn đề .

• Tác giả: Nguyễn Thị Giang
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Bích Ngọc
• Trường học: Học Viện Chính Sách Và Phát Triển
• Chuyên ngành: Đào Tạo Quốc Tế
• Đề tài: Giải Pháp Tăng Cường Thu Hút FDI Của EU Vào Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.3.1. Về thời gian
• 0.3.2. Về không gian
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DÒNG VỐN FDI
• 1.1. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.2. Đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.3. Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.3.1. Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với nước đi đầu tư và doanh nghiệp đi đầu tư
• 1.3.2. Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với nước nhận đầu tư và doanh nghiệp trong nước
• 1.4. Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài theo hình thức thực hiện
• 1.5. Yếu tố ảnh hưởng đến việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài từ phía nước nhận đầu tư
• 1.5.1. Yếu tố thị trường
• 1.5.2. Yếu tố lao động
• 1.5.3. Yếu tố cơ sở hạ tầng
• 1.5.4. Yếu tố chính trị, chính sách, pháp luật
• 1.5.5. Yếu tố điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý
• 1.6. Các chỉ tiêu đánh giá việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.7. Kinh nghiệm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài của một số quốc gia
• 1.8. Các hình thức hỗ trợ đầu tư
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI CỦA EU VÀO VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2017-2020
• 2.1. Tình hình thu hút vốn FDI vào Việt Nam thời gian qua
• 2.2. Những thuận lợi và khó khăn của Việt Nam trong thu hút FDI
• 2.3. Thực trạng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam giai đoạn 2017-2020
• 2.4. Thực trạng thu hút vốn FDI của EU vào Việt Nam giai đoạn 2017-2020
• 2.5. Tổng quan về quan hệ kinh tế giữa EU và Việt Nam
• 2.6. Công tác quản lý và xúc tiến các dự án FDI của EU vào Việt Nam
• 2.7. Kết quả thu hút vốn FDI của EU vào Việt Nam giai đoạn 2017-2020
• 2.8. Đánh giá tình hình thu hút vốn FDI của EU vào Việt Nam
• 2.8.1. Những kết quả đạt được
• 2.8.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THU HÚT VỐN FDI CỦA EU VÀO VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ EU vào Việt Nam giai đoạn 2021-2030
• 3.1.1. Định hướng chung về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam
• 3.1.2. Định hướng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ EU vào Việt Nam
• 3.2. Một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút FDI từ EU vào Việt Nam giai đoạn 2021-2030
• 3.2.1. Giải pháp cải thiện môi trường đầu tư
• 3.2.2. Giải pháp xúc tiến đầu tư
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về FDI và EU

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Đặc biệt, sự gia tăng FDI từ Liên minh Châu Âu (EU) đã mở ra nhiều cơ hội cho nền kinh tế Việt Nam. Theo thống kê, FDI từ EU đã có sự tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây, nhờ vào các hiệp định thương mại tự do như EVFTA. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc thu hút FDI từ EU vào Việt Nam. Các chính sách đầu tư cần được cải thiện để tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

1.1. Khái niệm và vai trò của FDI

FDI được định nghĩa là việc đầu tư của một cá nhân hoặc tổ chức từ một quốc gia vào một quốc gia khác, với mục đích kiểm soát và quản lý tài sản. FDI không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn chuyển giao công nghệ, kỹ năng quản lý và tạo ra việc làm. Đối với Việt Nam, FDI từ EU không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước.

1.2. Tình hình FDI của EU vào Việt Nam

Trong giai đoạn 2017-2020, FDI từ EU vào Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, số lượng dự án vẫn chủ yếu là vừa và nhỏ, chưa tương xứng với tiềm năng của Việt Nam. Các lĩnh vực như công nghệ thông tin, sản xuất chế biến và dịch vụ đang thu hút nhiều sự quan tâm từ các nhà đầu tư EU. Điều này cho thấy rằng, mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng vẫn cần có những chính sách cụ thể để thu hút nhiều hơn nữa FDI từ EU.

II. Thực trạng thu hút FDI từ EU vào Việt Nam

Việt Nam đã có những nỗ lực đáng kể trong việc thu hút FDI từ EU. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các yếu tố như môi trường đầu tư, chính sách thu hút FDI, và cơ sở hạ tầng đều ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các doanh nghiệp EU. Đặc biệt, sự cạnh tranh từ các quốc gia khác trong khu vực cũng là một yếu tố quan trọng. Để cải thiện tình hình, Việt Nam cần phải nâng cao chất lượng môi trường đầu tư và cải cách các chính sách liên quan đến FDI.

2.1. Những thuận lợi và khó khăn

Việt Nam có nhiều lợi thế trong việc thu hút FDI từ EU, bao gồm vị trí địa lý thuận lợi, nguồn lao động dồi dào và chi phí sản xuất thấp. Tuy nhiên, những khó khăn như thủ tục hành chính phức tạp, thiếu minh bạch trong chính sách và cơ sở hạ tầng chưa phát triển đồng bộ cũng là những rào cản lớn. Các nhà đầu tư EU thường lo ngại về tính ổn định của môi trường đầu tư và sự thay đổi trong chính sách.

2.2. Đánh giá thực trạng thu hút FDI

Thực trạng thu hút FDI từ EU vào Việt Nam trong giai đoạn 2017-2020 cho thấy sự tăng trưởng nhưng chưa bền vững. Các dự án đầu tư chủ yếu tập trung vào một số lĩnh vực nhất định, trong khi nhiều lĩnh vực khác vẫn chưa được khai thác. Đánh giá tổng thể cho thấy, mặc dù có những kết quả tích cực, nhưng vẫn cần có những giải pháp cụ thể để tăng cường thu hút FDI từ EU.

III. Giải pháp thu hút FDI của EU vào Việt Nam

Để tăng cường thu hút FDI từ EU, Việt Nam cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cải thiện môi trường đầu tư là điều cần thiết. Điều này bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và ổn định trong chính sách. Thứ hai, cần có các chương trình xúc tiến đầu tư mạnh mẽ hơn để giới thiệu tiềm năng của Việt Nam đến các nhà đầu tư EU. Cuối cùng, việc phát triển cơ sở hạ tầng cũng là một yếu tố quan trọng để thu hút FDI.

3.1. Cải thiện môi trường đầu tư

Cải thiện môi trường đầu tư là một trong những giải pháp quan trọng nhất để thu hút FDI từ EU. Việt Nam cần phải đơn giản hóa các thủ tục hành chính, giảm thiểu thời gian và chi phí cho các nhà đầu tư. Đồng thời, cần có các chính sách rõ ràng và minh bạch để tạo niềm tin cho các nhà đầu tư nước ngoài. Việc xây dựng một môi trường đầu tư ổn định và hấp dẫn sẽ giúp thu hút nhiều hơn FDI từ EU.

3.2. Xúc tiến đầu tư

Xúc tiến đầu tư là một yếu tố quan trọng trong việc thu hút FDI từ EU. Việt Nam cần tổ chức các hội nghị, hội thảo để giới thiệu tiềm năng đầu tư, đồng thời tạo cơ hội cho các nhà đầu tư EU gặp gỡ và trao đổi với các doanh nghiệp trong nước. Các chương trình xúc tiến đầu tư cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để tạo ra sự quan tâm từ các nhà đầu tư nước ngoài.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Từ những năm cuối thập niên 1990, khi Việt Nam bắt đầu mở cửa và thiết lập quan hệ ngoại giao rộng rãi với cộng đồng quốc tế, nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một thành tố quan trọng đóng góp vào quá trình tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Bước vào giai đoạn phát triển mới, nhu cầu thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, đi kèm công nghệ tiên tiến và năng lực quản trị hiện đại từ các nền kinh tế phát triển — đặc biệt là Liên minh Châu Âu (EU) — ngày càng trở nên cấp thiết.

Vào tháng 6/2019, Việt Nam và EU đã chính thức ký kết Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA), chính thức có hiệu lực từ ngày 01/8/2020. Sự kiện này tạo ra khuôn khổ pháp lý thuận lợi thúc đẩy trao đổi thương mại và dòng vốn đầu tư song phương. Tuy nhiên, theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các dự án FDI từ EU vào Việt Nam trong thời gian qua phần lớn vẫn có quy mô vừa và nhỏ, tổng lượng vốn giải ngân và đăng ký chưa tương xứng với tiềm năng của hai bên. Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam vẫn duy trì được mức tăng trưởng GDP dương 2,91% trong năm 2020 và kiểm soát tốt tình hình dịch bệnh. Điều này đặt ra yêu cầu phải đánh giá toàn diện thực trạng và tìm kiếm các giải pháp cụ thể để khơi thông dòng vốn FDI từ khu vực này.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của khóa luận là đề xuất các giải pháp khả thi nhằm tăng cường thu hút dòng vốn FDI từ Liên minh Châu Âu vào Việt Nam.

Để đạt được mục tiêu nêu trên, khóa luận xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa và tổng quan cơ sở lý luận về dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
2. Phân tích thực trạng thu hút dòng vốn FDI từ EU vào Việt Nam giai đoạn 2017–2020, từ đó chỉ rõ những kết quả đạt được, các hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp nhằm khắc phục các điểm nghẽn và gia tăng thu hút dòng vốn FDI từ EU vào Việt Nam trong giai đoạn 2021–2030.

Phạm vi nghiên cứu được xác định rõ ràng:

• Về không gian: Tập trung vào thực trạng thu hút dòng vốn FDI từ các quốc gia thành viên Liên minh Châu Âu trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
• Về thời gian: Dữ liệu thực trạng được thu thập và phân tích chủ yếu trong giai đoạn 2017–2020 (kết hợp chuỗi số liệu bối cảnh 2010–2020); các giải pháp và định hướng được xây dựng cho tầm nhìn 2021–2030.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hệ thống khái niệm chuẩn mực quốc tế và quy định pháp lý hiện hành của Việt Nam để xây dựng khung phân tích:

• Khái niệm và bản chất FDI: Dẫn chiếu định nghĩa của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), xác định FDI là hình thức đầu tư mà nhà đầu tư từ nước chủ đầu tư có được tài sản tại nước nhận đầu tư gắn liền với quyền kiểm soát và điều hành tài sản đó. Đồng thời, tác giả viện dẫn quy định tại Khoản 3 Điều 2 Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 2005 và các điều khoản trong Luật Đầu tư năm 2014.
• Hình thức thực hiện FDI: Khóa luận phân loại các hình thức đầu tư theo pháp luật Việt Nam, bao gồm: doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài (Wholly-foreign-owned), doanh nghiệp liên doanh (Joint Venture), hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) và các hợp đồng đối tác công tư như Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT), Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh (BTO), Xây dựng - Chuyển giao (BT).
• Yếu tố tác động và chỉ tiêu đánh giá: Khung lý thuyết xem xét 5 nhóm yếu tố tác động từ phía nước tiếp nhận (thị trường, lao động, cơ sở hạ tầng, thể chế chính trị - chính sách - pháp luật, điều kiện tự nhiên - vị trí địa lý) và hệ thống chỉ tiêu đánh giá quy mô (số dự án, vốn đăng ký, vốn thực hiện, tỷ lệ giải ngân, quy mô vốn bình quân) cùng chất lượng dòng vốn (cơ cấu ngành, đối tác, địa bàn).
• Kinh nghiệm quốc tế: Tổng hợp chính sách ưu đãi thuế và cơ chế hỗ trợ đầu tư của Singapore (vai trò của Ban Phát triển Kinh tế - EDB, quỹ phát triển kỹ năng), Indonesia (miễn giảm thuế TNDN và thuế nhập khẩu tư liệu sản xuất), và Thái Lan (mô hình dịch vụ một cửa của Ủy ban Đầu tư - BOI).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả sử dụng phối hợp các phương pháp:

• Phương pháp thu thập và tổng hợp tài liệu: Thu thập thông tin lý thuyết, các báo cáo chuyên ngành và dữ liệu thứ cấp từ các tổ chức trong nước và quốc tế.
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Thống kê mô tả, phân loại, so sánh số liệu theo chuỗi thời gian, ngành nghề và đối tác nhằm đánh giá quy mô, tốc độ tăng trưởng và cơ cấu dòng vốn.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Thế giới (World Bank), Cơ quan Thống kê Châu Âu (EUROSTAT), Hiệp hội Cơ khí Công nghiệp Đức (VDMA), Liên đoàn Quốc tế về Người máy (IFR) và Ngân hàng Trung ương Đức.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan cơ sở lý luận về dòng vốn FDI

Chương 1 trình bày hệ thống lý luận căn bản về đầu tư trực tiếp nước ngoài, làm rõ bản chất của FDI là sự dịch chuyển tư bản quốc tế gắn liền với quyền quản lý và điều hành trực tiếp của chủ đầu tư nước ngoài, chủ yếu do các công ty xuyên quốc gia (TNCs/MNEs) tiến hành.

Tác giả phân tích tính hai mặt trong vai trò của FDI:

• Đối với bên đi đầu tư: FDI giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, khai thác tài nguyên và nhân công chi phí thấp, tối ưu hóa chuỗi giá trị toàn cầu, tiếp thu công nghệ tiên tiến và vượt qua các hàng rào bảo hộ mậu dịch của nước sở tại.
• Đối với bên tiếp nhận đầu tư: Bổ sung nguồn vốn đầu tư phát triển, tiếp thu công nghệ mới, nâng cao năng lực quản lý, thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm cho người lao động. Ngược lại, việc tiếp nhận FDI thiếu chọn lọc có thể dẫn đến nguy cơ ô nhiễm môi trường, mất cân đối liên kết vùng, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên và tạo áp lực cạnh tranh gay gắt đối với doanh nghiệp nội địa.

Về hình thức đầu tư, chương này phân tích 4 nhóm hình thức chủ đạo tại Việt Nam kèm ví dụ thực tế:

• Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài: Điển hình như Samsung Electronics Việt Nam, Intel Products Việt Nam, Posco Việt Nam.
• Doanh nghiệp liên doanh: Các liên doanh Nhật Bản - Việt Nam như Toyota Việt Nam, Honda Việt Nam, Yamaha Việt Nam.
• Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC): Phân chia lợi nhuận và sản phẩm mà không hình thành pháp nhân mới.
• Hợp đồng dự án hạ tầng (BOT, BTO, BT): Áp dụng trong phát triển cầu đường, cảng biển và hạ tầng kỹ thuật.

Phần cuối chương 1 tổng hợp kinh nghiệm thu hút FDI của ba quốc gia Đông Nam Á:

• Singapore: Miễn 100% thuế TNDN (mức 22%) từ 5 đến 10 năm cho các ngành sản xuất mũi nhọn; miễn thuế thu nhập đến 50% vốn đầu tư cố định mới. Cơ quan EDB tham gia góp vốn dưới 30% hỗ trợ doanh nghiệp và tài trợ 80% kinh phí hoạt động cho quỹ phát triển kỹ năng nội bộ.
• Indonesia: Miễn thuế TNDN từ 3–10 năm tại Java, Bali và 5–12 năm tại các vùng khác cho 22 ngành ưu tiên; miễn thuế nhập khẩu linh kiện, máy móc và hoàn thuế GTGT/nguyên liệu đối với dự án hướng về xuất khẩu.
• Thái Lan: Ủy ban BOI vận hành trung tâm dịch vụ một cửa cấp thị thực và giấy phép hoạt động trong vòng 3 giờ, đẩy mạnh kết nối TNCs với nhà cung ứng bản địa.

Chương 2: Tình hình thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của EU vào Việt Nam giai đoạn 2017-2020

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng dòng vốn FDI tại Việt Nam nói chung và dòng vốn từ EU nói riêng, gắn với bối cảnh quan hệ kinh tế song phương.

Về điều kiện tiếp nhận đầu tư của Việt Nam:

• Thuận lợi: Tốc độ tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2010–2020 duy trì trên 6%/năm (năm 2020 đạt 2,91%); lạm phát giữ ổn định dưới 5%; dân số hơn 98 triệu người với 60% dưới 35 tuổi; vị trí địa lý đắc địa (chiều dài bờ biển 3.200 km, 700.000 km² thềm lục địa, nằm trên tuyến hàng hải quốc tế); chính trị - xã hội ổn định.
• Khó khăn: GDP bình quân đầu người dưới 3.000 USD/năm làm hạn chế sức mua hàng cao cấp; chất lượng lao động chưa cao (năm 2019, lao động giản đơn chiếm 35%, ngành chế biến chế tạo chiếm 12%, lao động kỹ thuật cao và quản lý dưới 10%); hạ tầng kỹ thuật phân bổ không đồng đều ngoài các đô thị lớn; khung khổ pháp lý về sở hữu trí tuệ và hiệu quả lan tỏa công nghệ còn hạn chế.

Bảng 1: Số lượng vốn và dự án FDI đăng ký mới vào Việt Nam giai đoạn 2010–2020

Năm	Tổng vốn FDI đăng ký (Tỷ USD)	Vốn FDI thực hiện (Tỷ USD)	Số dự án đăng ký mới
2010	19,89	11,00	1.237
2011	15,60	11,00	1.186
2012	16,35	10,46	1.287
2013	22,35	11,50	1.530
2014	21,92	12,50	1.843
2015	22,70	14,50	2.013
2016	26,90	15,80	2.613
2017	30,80	17,50	2.741
2018	35,46	19,10	3.147
2019	38,95	20,38	3.883
2020	28,53	19,98	2.523

(Nguồn: Tác giả xử lý số liệu từ Cục Đầu tư nước ngoài)

Về cơ cấu ngành và đối tác: Lũy kế đến năm 2020, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng áp đảo (năm 2019 chiếm 59% tổng vốn đăng ký với 214,6 tỷ USD; năm 2020 dẫn đầu với 800 dự án cấp mới và 680 lượt điều chỉnh vốn). Lĩnh vực bất động sản và sản xuất, phân phối điện lần lượt chiếm các vị trí tiếp theo. Trong tổng số 139 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam (lũy kế trên 337 tỷ USD và 33.000 dự án), nhóm dẫn đầu gồm Hàn Quốc (69,8 tỷ USD, 9.149 dự án, chiếm 18,3%), Nhật Bản (60,1 tỷ USD, 4.674 dự án, chiếm 15,9%) và Singapore (14,8%).

Về đặc điểm kinh tế và xu hướng đầu tư của EU:

• Khối EU có 27 quốc gia thành viên, quy mô dân số trên 437 triệu người, diện tích hơn 4 triệu km², GDP năm 2019 đạt 15.626 tỷ USD (trong đó Đức đạt 3.861 tỷ USD, Pháp đạt 2.715 tỷ USD). Dòng vốn FDI ra ngoài thế giới của EU đạt đỉnh 1.638 tỷ USD (2006–2008) và đạt 245,989 tỷ USD vào năm 2019, tập trung vào lĩnh vực tài chính - bảo hiểm (gần 40%) và chế biến chế tạo (29,5%). Các nước xuất khẩu vốn lớn nhất trong khối là Hà Lan (30,6%), Luxembourg (23,8%), Vương quốc Anh (8,8%) và Đức (8,0%).
• Thế mạnh công nghệ: Đức dẫn đầu về tự động hóa và người máy (mật độ 309 robot/10.000 lao động), chi 500 triệu Euro trong 30 năm cho nghiên cứu AI; Pháp triển khai Luật Chuyển đổi Năng lượng 2015 (hướng đến 32% năng lượng tái tạo vào năm 2030), đẩy mạnh Chính phủ điện tử (Service-Public.fr, nền tảng France Connect, Etat-Plateforme), IoT và công nghệ in 3D.

Về quan hệ kinh tế và dòng vốn EU vào Việt Nam:

• Hai bên thiết lập quan hệ ngoại giao từ 22/10/1990, ký Hiệp định Khung hợp tác (FCA) năm 1995, ký Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA) năm 2012 và EVFTA có hiệu lực ngày 01/8/2020. Kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ 4,1 tỷ USD năm 2000 lên 56,45 tỷ USD năm 2019. EU đã viện trợ không hoàn lại 1,5 tỷ USD (cùng 12,5 tỷ USD từ các nước thành viên) giai đoạn 1993–2013 và 400 triệu Euro giai đoạn 2014–2020, thông qua các dự án hỗ trợ kỹ thuật lớn như EuroTAPViet, SMEDF và MUTRAP (kéo dài 19 năm).

Bảng 2: Tình hình dự án FDI đăng ký từ khu vực EU vào Việt Nam giai đoạn 2017–2021

Năm	Số dự án từ khu vực EU	Tổng số dự án FDI toàn cầu vào Việt Nam	Tỷ trọng dự án EU (%)
2017	1.959	24.580	7,96
2019	2.244	28.398	7,90
2021 (tháng 1)	2.153	33.165	6,49

(Nguồn: Tác giả xử lý số liệu từ Cục Đầu tư nước ngoài)

Tính đến tháng 1/2021, tổng vốn FDI đăng ký của EU vào Việt Nam đạt 22.355,4 triệu USD với 2.153 dự án. Vốn FDI của EU tập trung chủ yếu vào công nghiệp chế biến, chế tạo (đạt 8.005,8 triệu USD tính đến 20/02/2021), sản xuất phân phối điện khí và bất động sản. Tuy nhiên, tỷ trọng dự án của EU có xu hướng giảm nhẹ từ 7,96% năm 2017 xuống 6,49% vào đầu năm 2021.

Chương 3: Một số giải pháp tăng cường thu hút vốn FDI của EU vào Việt Nam

Chương 3 xây dựng hệ thống giải pháp cho giai đoạn 2021–2030 dựa trên các định hướng chiến lược của Nhà nước và các phân tích thực trạng:

• Định hướng thu hút đầu tư: Chuyển trọng tâm từ thu hút số lượng sang chất lượng, ưu tiên các dự án công nghệ cao, chuyển đổi xanh, năng lượng tái tạo và tự động hóa phù hợp với thế mạnh của các tập đoàn EU; tận dụng tối đa các cam kết mở cửa thị trường và bảo hộ đầu tư từ Hiệp định EVFTA.
• Nhóm giải pháp cải thiện môi trường đầu tư:
  • Hoàn thiện thể chế và hệ thống pháp luật: Tăng cường tính minh bạch, hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ để tạo niềm tin cho các doanh nghiệp công nghệ EU; rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính không cần thiết.
  • Chính sách ưu đãi tài chính và đất đai: Thực hiện ưu đãi thuế TNDN có chọn lọc cho các dự án công nghệ cao và R&D; áp dụng chính sách miễn, giảm thuế nhập khẩu tư liệu sản xuất và tiền thuê đất theo Luật Đầu tư 2014.
  • Nâng cấp cơ sở hạ tầng: Triển khai Điều 20 Luật Đầu tư 2014 nhằm hỗ trợ vốn ngân sách và tín dụng ưu đãi xây dựng hạ tầng kỹ thuật trong và ngoài hàng rào các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao; hiện đại hóa mạng lưới logistics và cảng biển.
  • Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Đổi mới chương trình đào tạo nghề, tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu - trường đại học với doanh nghiệp FDI để nâng tỷ lệ lao động có kỹ thuật, đáp ứng tiêu chuẩn của các nhà đầu tư Châu Âu.
• Nhóm giải pháp xúc tiến và quản lý đầu tư: Đổi mới phương thức xúc tiến đầu tư theo hướng chủ động tiếp cận các tập đoàn đa quốc gia (MNEs) hàng đầu của Đức, Pháp, Hà Lan; cung cấp thông tin minh bạch qua nền tảng số; rút ngắn thời gian xử lý thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư xuống dưới thời hạn quy định (5 ngày đối với dự án có chấp thuận chủ trương và 15 ngày đối với dự án thông thường).

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh FDI của EU tại Việt Nam với các phát hiện chính:

• Thống kê chi tiết quy mô FDI của EU tại Việt Nam: Tính đến đầu năm 2021, EU đạt 2.153 dự án với tổng vốn đăng ký 22.355,4 triệu USD, chiếm 6,49% tổng số dự án FDI của cả nước; trong đó ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng lớn nhất với hơn 8,0 tỷ USD vốn đăng ký.
• Chỉ rõ thực trạng cơ cấu đầu tư: Dù là đối tác thương mại hàng đầu, dòng vốn FDI của EU vào Việt Nam vẫn còn khiêm tốn so với dòng vốn ra thế giới của EU (đạt 245,989 tỷ USD năm 2019) và đứng sau các đối tác Châu Á như Hàn Quốc (69,8 tỷ USD), Nhật Bản (60,1 tỷ USD) và Singapore.
• Phân tích kinh nghiệm quốc tế thực chứng từ Singapore (ưu đãi thuế 22% và vai trò EDB), Indonesia (ưu đãi thuế 3-12 năm) và Thái Lan (dịch vụ cấp phép BOI trong 3 giờ), từ đó đề xuất các nhóm giải pháp chính sách bám sát quy định của Luật Đầu tư 2014 và Hiệp định EVFTA.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận phản ánh một số giới hạn gắn liền với phạm vi và dữ liệu nghiên cứu:

• Dữ liệu thực trạng dừng lại ở mốc tháng 1/2021, thời điểm Hiệp định EVFTA mới có hiệu lực (từ tháng 8/2020) và chịu sự tác động bất thường của đại dịch Covid-19, do đó chưa thể hiện hết tác động dài hạn của hiệp định này trong điều kiện bình thường mới.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng chuỗi số liệu giai đoạn phục hồi hậu Covid-19 (từ sau năm 2021), đánh giá sâu mức độ lan tỏa công nghệ và liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp EU với các nhà cung ứng công nghiệp phụ trợ trong nước.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích phục vụ cho:

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Quản lý kinh tế, Kinh doanh quốc tế và Thương mại quốc tế; các chuyên viên xúc tiến đầu tư tại các Ban Quản lý khu công nghiệp, khu công nghệ cao và cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài.
• Nội dung tham khảo trọng tâm: Hệ thống chuỗi dữ liệu thống kê FDI giai đoạn 2010–2020; phương pháp tổng hợp phân tích kinh nghiệm thu hút FDI của các nước ASEAN; các phân tích về thế mạnh công nghệ (AI, tự động hóa, chuyển đổi năng lượng) của các quốc gia trụ cột EU như CHLB Đức và Cộng hòa Pháp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tính đến đầu năm 2021, quy mô và tỷ trọng vốn FDI của EU vào Việt Nam đạt mức nào?
Theo số liệu trong khóa luận, tính đến tháng 1/2021, các quốc gia EU có tổng cộng 2.153 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký đạt 22.355,4 triệu USD, chiếm tỷ trọng khoảng 6,49% trong tổng số 33.165 dự án FDI đăng ký từ tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.

2. Các nhà đầu tư EU tập trung nguồn vốn nhiều nhất vào những ngành nghề nào tại Việt Nam?
Dòng vốn FDI của EU vào Việt Nam tập trung chủ yếu vào 3 lĩnh vực trọng điểm: (1) Công nghiệp chế biến, chế tạo (đạt 8.005,8 triệu USD tính đến ngày 20/02/2021); (2) Sản xuất, phân phối điện, khí đốt, nước và điều hòa không khí; (3) Hoạt động kinh doanh bất động sản.

3. Khóa luận ghi nhận những kinh nghiệm thu hút FDI cụ thể nào từ Singapore và Indonesia?
Singapore áp dụng chính sách miễn 100% thuế TNDN (22%) trong 5–10 năm cho ngành mũi nhọn, cơ quan EDB tài trợ 80% kinh phí đào tạo nhân lực và góp vốn dưới 30% cho doanh nghiệp mục tiêu. Indonesia miễn thuế TNDN từ 3–10 năm (tại Java, Bali) hoặc 5–12 năm (vùng khác) cho 22 ngành ưu tiên, đồng thời miễn/giảm thuế nhập khẩu máy móc thiết bị và hoàn thuế GTGT cho dự án xuất khẩu.

4. Dữ liệu trong khóa luận chỉ ra điểm nghẽn nào về cơ cấu nguồn nhân lực Việt Nam khi tiếp nhận FDI?
Năm 2019, lao động thuộc nhóm ngành nghề đơn giản tại Việt Nam chiếm tỷ trọng lớn tới 35%, trong khi lao động trong ngành sản xuất, chế biến, chế tạo chỉ chiếm 12%. Tỷ trọng nhân lực có trình độ chuyên môn kỹ thuật bậc trung, bậc cao và nhân viên quản lý đều ở mức dưới 10%, gây khó khăn cho việc hấp thụ công nghệ tiên tiến từ các tập đoàn EU.

5. Thời gian giải quyết thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo Luật Đầu tư được quy định như thế nào?
Đối với dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư, cơ quan đăng ký đầu tư cấp giấy chứng nhận trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản chấp thuận. Đối với dự án không thuộc diện chấp thuận chủ trương, thời hạn thẩm định và trả lời kết quả là 15 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

---

Kết luận

Khóa luận đã khái quát cơ sở lý luận về dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và bức tranh thực trạng thu hút FDI từ Liên minh Châu Âu vào Việt Nam giai đoạn 2017–2020. Nghiên cứu chỉ ra rằng mặc dù quan hệ song phương và khuôn khổ pháp lý từ Hiệp định EVFTA đã mở ra nhiều cơ hội lớn, quy mô dòng vốn FDI từ EU vào Việt Nam vẫn còn khiêm tốn và chưa khai thác hết tiềm lực công nghệ của các nước thành viên. Trên cơ sở đối chiếu kinh nghiệm quốc tế và điểm nghẽn về hạ tầng, nguồn nhân lực và thể chế, công trình đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm tối ưu hóa môi trường đầu tư và nâng cao hiệu quả thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao từ EU giai đoạn 2021–2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DÒNG VỐN FDI 1. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài Tổ chức Thương mại Thế giới đưa ra định nghĩa như sau về Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) như sau: FDI xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước chủ đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó. Phương diện quản lý là tiêu chí để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh.

Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư thường hay được gọi là "công ty mẹ" và các tài sản được gọi là "công ty con" hay "chi nhánh công ty". Theo khoản 3 điều 2 trong Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 2005: “Đầu tư nước ngoài là là việc các tổ chức, cá nhân nước ngoài trực tiếp đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền nước ngoài hoặc bất kỳ tài sản nào được Chính phủ Việt Nam chấp thuận để hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hoặc thành lập xí nghiệp liên doanh hoặc xí nghiệp 100% vốn nước ngoài theo quy định của Luật này”. Đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài (i) FDI thực chất là việc di chuyển vốn từ nước đi đầu tư đến nước nhận đầu tư để thực hiện các hoạt động kinh doanh. (ii) FDI được thực hiện bằng hình thức bỏ vốn mở doanh nghiệp mới hoặc liên doanh với các doanh nghiệp trong nước, mua lại và sáp nhập hoặc mua lại vốn chứng khoán và năm quyền điều hành.

7 Luan van (iii) Chủ nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài thường là chủ sở hữu vốn đầu tư hoặc đồng sở hữu vốn đầu tư nhưng được chia theo tỷ lệ để có thể tham gia điều hành hoạt động trực tiếp. (iv) Là hoạt động kinh doanh theo hướng thương mại quốc tế được điều hành bởi chủ sở hữu vốn hoặc đồng điều hành bởi các chủ doanh nghiệp trong nước nên ít bị ảnh hưởng bởi các hoạt động chính trị, xã hội và mối quan hệ giữa hai nước nhận đầu tư và đi đầu tư. (v) Đầu tư FDI chủ yếu là các doanh nghiệp xuyên quốc gia thực hiện. Các doanh nghiệp có nhu cầu mở rộng thị trường sang thị trường nước ngoài và thường là các doanh nghiệp có nguồn vốn lớn.

Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài 1. Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với nước đi đầu tư và doanh nghiệp đi đầu tư Đối với các doanh nghiệp đi đầu tư, việc thực hiện đầu tư trực tiếp ra nước ngoài có vai trò rất quan trọng, cụ thể: (i) FDI mang lại cho doanh nghiệp đi đầu tư cơ hội mở rộng thị trường, giảm thiểu chi phí và làm tăng lợi nhuận. Đầu tiên, khi các doanh nghiệp mở rộng đầu tư sẽ lựa chọn những thị trường có tiềm năng tiêu thụ lớn hoặc sức tiêu dùng của người dân lớn để làm tăng doanh số của doanh nghiệp cũng như khẳng định khi doanh nghiệp tham gia vào thị trường này có cơ hội phát triển. Thứ hai, khi tham gia đầu tư vào thị trường mới, doanh nghiệp đầu tư sẽ có cơ hội được sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên, giá thành lao động rẻ, … (nếu có).

Điều này sẽ góp phần làm giảm chi phí đầu tư của doanh nghiệp đầu tư nước ngoài và làm tăng lợi nhuận. 8 Luan van (ii) FDI giúp các chủ đầu tư có điều kiện đổi mới cơ cấu sản xuất, áp dụng công nghệ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi các doanh nghiệp đi đầu tư từ các quốc gia có nền kinh tế, khoa học và kỹ thuật kém phát triển hơn đến các quốc gia có nền kinh tế, khoa học, kỹ thuật hiện đại, tiên tiến và phát triển hơn thì sẽ là cơ hội giúp các doanh nghiệp đi đầu tư được học hỏi cũng như tiếp cận, áp dụng những kỹ thuật tiên tiến vào hoạt động kinh doanh và cơ cấu tổ chức kinh doanh nhằm nâng cao sức cạnh tranh ở thị trường mới cũng như thị trường nước đi đầu tư. (iii) Với việc đầu tư ra nước ngoài, các doanh nghiệp đầu tư có thể tránh được các rào cản bảo hộ mậu dịch, phí mậu dịch của nước nhận đầu tư làm giảm các chi phí không đáng có mà chủ đầu tư vẫn có thể tham gia mở rộng doanh nghiệp vào thị trường tiềm năng.

Với nhiều quốc gia phát triển có sử dụng bảo hộ mậu dịch nhằm nâng cao tiêu chuẩn của một số lĩnh vực như chất lượng, vệ sinh, an toàn, môi trường, lao động, …hay nâng cao thuế xuất nhập khẩu đối với các mặt hàng nhập khẩu từ nước ngoài để bảo vệ ngành sản xuất các mặt hàng tương tự trong nước. Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với nước nhận đầu tư và doanh nghiệp trong nước (i) Bổ sung cho nguồn vốn trong nước: Nguồn vốn ngân sách luôn là một yếu tố rất quan trọng trong mọi nền kinh tế. Khi các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vốn FDI sang nước nhận đầu tư đồng nghĩa với việc chuyển vốn từ nước đi đầu tư sang nước nhận đàu tư. Điều này làm tăng nguồn vốn của nước nhận đầu tư, nguồn thu ngân sách tăng lên, đồng nghĩa với việc tăng kim ngạch xuất khẩu và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế trong nước và thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

9 Luan van (ii) Nước nhận đầu tư sẽ chịu ít rủi ro và ảnh hưởng nếu kết quả đầu tư của chủ đầu tư không hiệu quả hay thua lỗ. Khi doanh nghiệp chủ đầu tư gặp vấn đề thì người chịu rủi ro nhiều nhất vẫn là người đi đầu tư khi họ sẽ mất vốn và mất nhiều chi phí khác khi tham gia đầu tư. (iii) Ngoài nguồn vốn được chủ đầu tư mang đến, khi nhận đầu tư nước ngoài, nước nhận đầu tư sẽ được tiếp nhận khoa học, kỹ thuật, công nghệ và phương pháp quản lý mới… do chủ đầu tư mang đến để tạo ra những sản phẩm mới cũng như năng suất lao động cao hơn. (iv) Vốn đầu tư nước ngoài cũng làm tăng cơ hội việc làm tại các nước nhận đầu tư.

Khi các doanh nghiệp đi đầu tư rót vốn cũng như mở rộng kinh doanh tại thị trường nước nhận đầu tư sẽ cần nhân công hiểu và nắm rõ được văn hóa kinh doanh tại thị trường này. Điều này cũng khiến các doanh nghiệp đi đầu tư tạo cơ hội việc làm cho các nguồn lao động tại nước nhận đầu tư. Bên cạnh những vai trò tích cực như trên, dòng vốn FDI cũng có một số tác động tiêu cực đến nước nhận đầu tư và doanh nghiệp trong nước. Cụ thể, khi để các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đầu tư một cách tràn lan, không có quy hoạch cụ thể sẽ dễ dẫn đến tình trạng mất cân bằng vùng cũng như tài nguyên bị khai thác cạn kiệt, ô nhiễm môi trường.

Ngoài ra, khi doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phát triển mạnh, chiếm lĩnh thị trường trong nước thì sẽ tạo sức ép cạnh tranh lớn, khiến các doanh nghiệp trong nước không thể phát triển, thậm chí bị phá sản. Và nghiêm trọng hơn khi đối mặt với nguy cơ môi trường chính trị sẽ bị ảnh hưởng do đồng ý với những điều khoản có lợi cho doanh nghiệp đi đầu tư. Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài theo hình thức thực hiện Luật đầu tư của Việt Nam quy định các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài như sau: Thứ nhất, đầu tư thành lập tổ chức kinh tế hay doanh nghiệp sử dụng 100% vốn đầu tư nuớc ngoài (Wholly – foreign – owned FDI): Đây là hình thức các chủ sở hữu doanh nghiệp nước ngoài sử dụng hoàn toàn vốn đầu tư của mình để thực hiện mở doanh nghiệp trong nước. Với hình thức này, chủ doanh nghiệp FDI được toàn quyền quyết định, sử dụng vốn cũng như định hướng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong nước.

Nhưng để đầu tư theo hình thức 100% vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp FDI cần phải đáp ứng đủ số vốn Luật đầu tư nước ngoài được nước nhận đầu tư quy định, cũng như phải đáp ứng đầy đủ các thủ tục pháp luật quy định. Đây là hình thức chủ yếu được thực hiện bởi các doanh nghiệp lớn khi muốn mở rộng thị trường, tại Việt Nam hình thức này khá phổ biến và được thực hiện bởi các công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam, Công ty TNHH Intel Products Việt Nam, Công ty TNHH Posco-Việt Nam… Thứ hai, hình thức đầu tư góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp vào tổ chức kinh tế hay doanh nghiệp liên doanh (Joint Venture): Đây là hình thức đầu tư được thực hiện bởi các doanh nghiệp FDI kết hợp với một bên là doanh nghiệp của nước đi nhận đầu tư và một bên nữa là chủ đầu tư ở nước ngoài khác. Một doanh nghiệp liên doanh được tham gia bởi một hay nhiều chủ sở hữu. Đây là hình thức giảm thiểu sự rủi ro rất nhiều đối với các doanh nghiệp FDI cũng như các doanh nghiệp tham gia, khi lợi nhuận và rủi ro được chia đều theo tỷ lệ góp vốn.

Tại Việt Nam có khá nhiều các doanh nghiệp liên doanh giữa Việt Nam và các doanh nghiệp nước ngoài, điển hình là một số doanh nghiệp liên doanh Việt Nam – Nhật Bản như Công ty TNHH Toyota Việt Nam, Công ty TNHH Yamaha Việt Nam, Công ty TNHH Honda Việt Nam, … 11 Luan van Thứ ba, đầu tư theo hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh (Business Cooperation Contract -BCC): Hợp đồng hợp tác kinh doanh là hình thức đầu tư được ký kết giữa các nhà đầu tư trong và ngoài nước để hợp tác kinh doanh nhằm phân chia lợi nhuận và phân chia sản phẩm mà không thành lập pháp nhân. Hình thức đầu tư này chỉ thích hợp khi các doanh nghiệp FDI ở nước chưa phát triển đầu tư vào doanh nghiệp ở nước nhận đầu tư phát triển hơn. Vì với hình thức đầu tư này, các doanh nghiệp tại nước sở tại sẽ giữ được công nghệ, quyền điều hành và kiểm soát hoạt động kinh doanh của công ty. Và đối với doanh nghiệp FDI sẽ được chia lợi nhuận nhưng lại rất khó kiểm soát được hoạt động kinh doanh và đây cũng là hình thức đơn giản nhất khi không đồi hỏi nhiều thủ tục.