CHƯƠNG 1 Cơ SỞ KHOA HỌC VÈ DỊCH vụ PHI TÍN DỤNGCỦA NGÂN HÀNGTHƯƠNG MẠI 1. LÝ LUẬN CHUNG VÈ DỊCH vụ PHI TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Dịch vụ phi tín dụng của NHTM /. Khải niệm lỉịch vụ phỉ tín dụng Đê làm rõ khái niệm dịch vụ phi tín dụng trước hết cần xác định rõ khái niệm dịch vụ nói chung và dịch vụ ngân hàng thương mại nói riêng.
Dịch vụ là một quá trình hoạt động diễn ra theo một trình tự bao gồm nhiêu khâu, nhiều bước khác nhau. Theo Từ điển Bách khoa của Việt Nam, “Dịch vụ là các hoạt động phục vụ nhằm thỏa mãn những nhu cầu sản xuất kinh doanh hoặc sinh hoạt” [4, trl67]. Dựa trên tính chất của dịch vụ người ta lại có thê dưa ra khái niệm về dịch vụ: “Dịch vụ là các lao động của con người dược kết tinh trong giá trị các loại sản phẩm vô hình và không thể nắm bắt được”. Khái niệm này thê hiện 2 đặc trưng cơ bản của dịch vụ: thứ nhât, dịch vụ là một sản phẩm; thứ hai, dịch vụ là vô hình, khác với hàng hóa hữu hình.
Ngân hàng là một doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho công chúng và doanh nghiệp. Khác với các doanh nghiệp sản xuất thông thường, sản phẩm đâu ra là các loại hàng hóa hữu hình, NHTM là một doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ có sản phẩm đầu ra cũng là các sản phẩm nhưng là các sản phẩm dịch vụ. Dịch vụ NHTM được hiểu là toàn bộ các hoạt động mà một ngân hàng có thế tạo ra nhằm cung cấp làm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng về dịch vụ tiền tệ, tài chính, góp phần trực tiếp hoặc gián tiếp làm tăng thu nhập của ngân hàng. Với định nghĩa trên có thể hiểu tất cả các hoạt động của ngân hàng thương mại nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng đều là dịch vụ.
7 Các dịch vụ của NHTM được chia thành hai loại là dịch vụ tín dụng và dịch vụ phi tín dụng. Dịch vụ tín dụng là dịch vụ ngân hàng cung cấp cho khách hàng nhằm dáp ứng nhu cầu về vốn, tài sản để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, tiêu dùng hoặc đâu tư của khách hàng. Trong quan hệ tín dụng có sự dịch chuyển quyền sử dụng vốn (dưới dạng tiền mặt hoặc tài sản) tạm thời trong thời gian nhất định từ bên cho vay qua bên đi vay. Khi hết thời hạn sử dụng bên đi vay phải hoàn lại cho bên cho vay và giá trị hoàn lại thường lớn hơn giá trị ban đầu.
Như vậy, trong quan hệ tín dụng các NHTM có thê đóng vai trò là bên đi vay thê hiện dưới hình thức nhận tiền gửi của khách hàng, bán kỳ phiếu, trái phiếu. hoặc bên cho vay thể hiện dưới hình thức cho vay, cho thuê tài chính, bảo lãnh. Hiện nay chưa có định nghĩa trực tiếp dịch vụ phi tín dụng của NHTM là gì, tuy nhiên ta có thể định nghĩa dịch vụ phi tín dụng thông qua dịch vụ tín dụng. Dịch vụ phi tín dụng là bất cứ dịch vụ hoặc sản phẩm nào cung cấp bởi ngân hàng hoặc các tố chức tài chính đáp ứng nhu cầu về tài chính, tiền tệ của khách hàng nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp đem lại cho ngân hàng một khoản thu nhập nhất định mà không phải là những dịch vụ tín dụng.
Phân loại (lịch vụ phi tín (lụng Dịch vụ ngân hàng nói chung và dịch vụ phi tín dụng nói riêng được phân loại theo nhiều cách khác nhau tùy theo mục đích nghiên cứu và gốc độ nhìn nhận. - Căn cứ vào đổi tượng khách hàng thì dịch vụ ngân hàng được phân thành 3 loại: dịch vụ dành cho khách hàng cá nhân, dịch vụ dành cho khách hàng tô chức, dịch vụ dành cho các nhà xuất nhập khẩu. 1 rong mỗi loại hình dịch vụ cho từng loại đối tượng khách hàng lại dược chia ra nhiều loại khác nhau phù họp với nghiệp vụ hoạt động. 8 + Dịch vụ dành cho khách hàng cá nhân: Séc, thẻ ATM, thẻ tín dụng, dịch vụ ngân hàng tại nhà.
+ Dịch vụ dành cho khách hàng tồ chức: Dịch vụ chuyển tiền, ngoại hối, bảo hiếm. + Dịch vụ dành cho các nhà xuất nhập khẩu: Các dịch vụ nhà xuất khẩu, thanh toán quốc tế, các chứng từ thương mại quốc tế, các phương thức đảm bảo thanh toán trong thương mại quốc tế. - Căn cứ vào thời gian ra đời và tính chất nghiệp vụ thì dịch vụ phi tín dụng của NHTM được phân thành 2 nhóm: + Nhóm dịch vụ phi tín dụng truyền thống: là nhũng dịch vụ phi tín dụng ra đời và phát triển từ hàng thập kỷ qua bao gồm: Dịch vụ thanh toán tiên mặt và dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, dịch vụ ngân quỹ. + Nhóm dịch vụ phi tín dụng hiện đại: Là nhũng dịch vụ phi tín dụng mới được ra đời hoặc mới được du nhập vào nước ta được thực hiện trên nền tảng cộng nghệ ngân hàng hiện đại bao gồm: Dịch vụ thanh toán thẻ, dịch vụ môi giới chứng khoán, dịch vụ ngân hàng điện tử.
Đặc trung của sán phăm dịch vụ phi tín dụng của ngăn hàng thương mại Không trực tiêp tham gia vào sản xuât và lưu thông hàng hóa như các doanh nghiệp thông thường, NHTM thực hiện các chức năng trung gian tín dụng, trung gian thanh toán và làm dịch vụ tiền tệ, tư vấn tài chính cho khách hàng.Thông qua việc thực hiện các chức năng trung gian tài chính của mình, NHTM đã cung ứng dịch vụ đe đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Do vậy giống như các dịch vụ Ngân hàng nói chung, các dịch vụ phi tín dụng của NHTM có nhiều đặc điếm riêng biệt của dịch vụ ngân hàng. - Tính vô hình: Đây là dặc diêm chính đê phân biệt sản phấm dịch vụ ngân hàng với các sản phẩm của các ngành sản xuất vật chất khác trong nền 9 kinh tế quốc dân. Các sản phẩm ngân hàng không thể nhìn thấy được, cảm nhận được, nghe được trước khi mua chúng như bất cứ các dịch vụ nào khác.
Khách hàng khi đến ngân hàng không thể biết chắc được số tiền của mình có được an toàn hay không, chuyển tiền có đến đúng thời gian yêu cầu hay không. Có thể nói ngân hàng hoạt động dựa trên cơ sở lòng tin. Do đó hoạt động của ngân hàng phải hướng vào việc tạo và củng cố được niềm tin đối với khách hàng bằng cách nâng cao chât lượng dịch vụ, tăng tính tiện ích của sản phàm, gia tăng hình ảnh, uy tín, thương hiệu của ngân hàng, khiến mỗi khách hàng là một kênh truyền thông hữu ích cho ngân hàng. - Tính k h ô n g t h ê tách b i ệ t : quá trình cung câp và tiêu dùng sản phẩm dịch vụ ngân hàng được diễn ra đồng thời, có sự tham gia trực tiếp của khách hàng vào quá trình cung ứng sản phẩm dịch vụ.
Đồng thời mỗi dịch vụ lại tuân theo một quy trình nhất định không thể chia cắt thành các loại thành phâm khác nhau như quy trình tiên gửi, quy trình cho vay. Do đó, sản phẩm dịch vụ của ngân hàng có tính phi vật chất, không có sản phẩm dở dang, không thê dự trữ, không thể tồn kho để khi thị trường cần thì đưa ra tiêu thụ như hàng hóa hữu hình. Sản phẩm dịch vụ của NHTM chỉ bắt đầu khi có yêu câu của khách hàng và kết thúc khi yêu câu đó được đáp ứng. Khách hàng có thê đánh giá được chât lượng dịch vụ sau khi đã mua và sử dụng chúng.
Do vậy khi thực hiện cung cấp các sản phẩm dịch vụ NHTM trước hết phải quan tâm đên nhu cầu của khách hàng. - Tính không ôn định: Chất lượng các dịch vụ ngân hàng thường không xác định, nó phụ thuộc vào người thực hiện dịch vụ, thời gian, địa diêm thực hiện. Đông thời giữa các ngân hàng khác nhau thì chất lượng dịch vụ khác nhau tùy thuộc vào trình độ chuyên môn, nhận thức mà cung ứng dịch vụ với các mức độ khác nhau. Cùng nhân viên thì chất lượng dịch vụ này cũng phụ thuộc vào tình trạng sức khoe, tinh thần tại thời điểm giao dịch với 10 khách hàng.
Quá trình cung ứng sản phâm dịch vụ của ngân hàng thường là những quy trình, kinh nghiệm do đó chất lượng của sản phẩm phụ thuộc rất lớn vào trình độ, năng lực, kinh nghiệm, phẩm chất đạo đức của nhân viên ngân hàng. Bên cạnh dó còn chịu ảnh hưởng rất lớn từ hệ thống cơ sở vật chât, kỳ thuật và công nghệ của mỗi ngân hàng. - I inh không thê lưu trữ đưọ'c: Các sản phấm ngân hàng mang đặc tính vô hình do đó không thể lưu trữ được. Trong khi đó nhu cầu lại dao động rắt lớn tuy nhiên ngân hàng cũng không thể sản xuất sẵn rồi lưu kho để sử dụng tại những thời điểm nhu cầu tăng đột biến được.
Ví dụ dịch vụ thanh toán chuyên tiên tại thời diêm cuối năm là rất lớn, các ngân hàng phải tăng cường phương tiện, nhân lực để đảm bảo phục vụ khách hàng nhưng một sổ thòi diêm trong năm thì hoạt động này lại rất ít tuy vậy ngân hàng không thể san bớt công việc cuối năm để thực hiện vào các thời điểm này được. Do đó chi phí dịch vụ ngân hàng thường tương đối cao. Các loại hình dịch vụ phi tín dụng chủ yếu của ngân hàng thương mại 1 heo nghiên cứu đến nay đã có tới trên ba nghìn các loại dịch vụ do các NHÍ M cung ứng ra thị trường, từ các dịch vụ ngân hàng đã có từ lâu như đổi tiên, cho thuê két săt. cho đèn ngày nay theo đà phát triển của nền kinh tế thê giới đặc biệt những ứng dụng công nghệ tiên tiến vào hoạt động ngân hàng đã thúc đây dịch vụ ngân hàng phát triển không ngùng cả về số lượng và chât lượng, dân tới những bước ngoặt cải thiện chất lượng dịch vụ, nâng cao tiện ích như đơn giản, thuận tiện, chính xác, an toàn và chi phí cạnh tranh.
Các dịch vụ truyền thống và dịch vụ mới của các NHTM trên thể giới đã ra đời từ rất sớm trong khi tại Việt Nam mới hình thành và phát triển trong thời gian gân đây, do đó đê khái quát về việc phân nhóm dịch vụ phi tín dụng, chúng ta có thê chia dịch vụ phi tín dụng thành dịch vụ chủ yếu như sau: 1.