Mở đầu Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về tăng cường giải pháp quản lý Nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm Phần 3. Phương pháp nghiên cứu Phần 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5.
Kết luận và kiến nghị 4 PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VỆ SINH AN TOÀN THỰC PHẨM 2. Khái niệm Quản lý Nhà nước về Vệ sinh an toàn thực phẩm 2.
Thực phẩm Thực phẩm là bất kỳ vật phẩm nào, bao gồm chủ yếu các chất: chất bột, chất béo, chất đạm, hoặc nước, mà con người hay động vật có thể ăn hay uống được, với mục đích cơ bản là thu nạp các chất dinh dưỡng nhằm nuôi dưỡng cơ thể hay vì sở thích (Cẩm nang an toàn thực phẩm, 2014). Thực phẩm là sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản. Thực phẩm không bao gồm mỹ phẩm, thuốc lá và các chất sử dụng như dược phẩm (Luật ATTP, 2010). Nói chung thực phẩm được hiểu như sau: "Thực phẩm là sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản.
Thực phẩm không bao gồm mỹ phẩm, thuốc lá và các chất sử dụng như dược phẩm (Cẩm nang an toàn thực phẩm, 2014). Khái niệm an toàn thực phẩm An toàn thực phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người (Luật ATTP, 2010). An toàn thực phẩm phải đảm bảo không gây hại cho người tiêu dùng khi nó được chuẩn bị và/hoặc ăn, theo mục đích sử dụng (TCVN 5603:2008). Định nghĩa về vệ sinh an toàn thực phẩm Vệ sinh an toàn thực phẩm là các điều kiện và biện pháp cần thiết để bảo đảm thực phẩm không gây hại cho sức khỏe, tính mạng của con người (Luật ATTP, 2010).
Theo các chuyên gia của Tổ chức Lương Nông (FAO) và tổ chức y tế thế giới (WHO, 2000) thì: “Vệ sinh an toàn thực phẩm là việc bảo đảm thực phẩm không gây hại cho sức khỏe, tính mạng người sử dụng, bảo đảm thực phẩm không bị hỏng, không chứa các tác nhân vật lý, hóa học, sinh học, hoặc tạp chất quá giới hạn cho phép, không phải là sản phẩm của động vật, thực vật bị bệnh có thể gây hại cho sức khỏe người sử dụng”. Quan niệm này rất đầy đủ, lột tả được bản chất 5 của vấn đề nhưng để ngắn gọn và dễ hiểu mà vẫn bao hàm được ý nghĩa trong quản lý nhà nước, khái niệm được chấp nhận hơn cả là: “Vệ sinh an toàn thực phẩm là việc đảm bảo thực phẩm không gây hại cho sức khỏe, tính mạng của con người, không chứa các tác nhân sinh học, hóa học, lý học quá giới hạn cho phép”. Khái niệm về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm Điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm là những quy chuẩn kỹ thuật và những quy định khác đối với thực phẩm, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm và hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền nhằm mục đích đảm bảo thực phẩm an toàn đối với sức khỏe, tính mạng của con người (Viện nghiên cứu quản trị kinh doanh UCI, 2015). Khái niệm về quản lý nhà nước a.
Khái niệm về quản lý Quản lý là sự tác động có ý thức để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích ý trí của con người và phù hợp với quy luật khách quan (Phan Huy Đường, 2015). Theo lý thuyết hệ thống thì quản lý là sự tác đọng có hướng đích của chủ thể một hệ thống nào đó nhằm biến đổi nó từ trạng thái này sang trạng thái khác trên nguyên lý phá vỡ hệ thống cũ để tạo lập hệ thống mới và điều khiển hệ thống (Nguyễn Thị Minh Phương, 2015). Khái niệm về quản lý nhà nước Quản lý nhà nước ra đời cùng với sự xuất hiện của Nhà nước là sự quản lý của nhà nước đối với xã hội và công dân. Quản lý nhà nước là sự chỉ huy, điều khiển xã hội để thực hiện quyền lực nhà nước, là tổng thể và thể chế về tổ chức và cán bộ của bộ máy nhà nước có trách nhiệm quản lý công việc hằng ngày của nhà nước, do các cơ quan nhà nước ( lập hiến, hiến pháp, tư pháp) có tư cách pháp nhân công pháp (công quyền) tiến hành bằng các văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện các chức năng nhiệm vụ và quyền hạn mà nhà nước có quền giao trong việc tổ chức và điều khiển các quan hệ xã hội và hành vi của con người (Phan Huy Đường, 2015).
Quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ Nhà nước trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa (Nguyễn Hữu Hải, 2014). 6 Quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật để điều chỉnh hành vi hoạt động của con người trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm thỏa mãn nhu cầu hợp pháp của con người, duy trì sự ổn định và phát triển xã hội (Ngô Huy Toàn, 2009). Khái niệm về quản lý Nhà nước Quản lý nhà nước về ATTP được hiểu là có hệ thống bộ máy tổ chức quản lý đủ năng lực, thể hiện tập trung trong việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật; tổ chức hoạt động thực thi chính sách pháp luật một cách nghiêm ngặt; công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm pháp luật và công tác tập huấn, thông tin, tuyên truyền văn bản quy phạm pháp luật, công tác phối hợp liên ngành trong quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý như mong muốn. Tăng cường quản lý nhà nước về thị trường thuốc bảo vệ thực vật liên quan tới nhiều khâu cơ bản trong quá trình quản lý gồm: Con người với tư cách trọng tâm; Nội dung văn bản, chính sách và quyết định gắn với thực tiễn; Cơ chế, tài chính, công cụ máy móc hỗ trợ bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước (Nguyễn Hữu Hải, 2014).
Vai trò, trách nhiệm của quản lý nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm 2. Vai trò của quản lý Nhà nước Trong những năm gần đây, nhiều vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra liên tiếp, gây nhiều thiệt hại đến sức khỏe và tính mạng của con người. Để giảm thiểu nguy cơ vụ ngộ độc xảy ra thì vai trò quản lý Nhà nước là vô cùng quan trọng. Thông qua việc ban hành các văn bản có liên quan đến ATTP để quy định rõ nhiệm quản lý của từng Bộ, Ngành và các cấp chính quyền quản lý chặt chẽ vấn đề ATTP.
Đồng thời, việc ban hành các văn bản là căn cứ để hướng dẫn các doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có định hướng để sản xuất, kinh doanh các thực phẩm an toàn, chất lượng theo đúng quy định của nhà nước. Nhà nước sử dụng các công cụ pháp luật cũng như đội ngũ thanh tra các cấp đề quản lý an toàn thực phẩm. Các bộ, ngành có liên quan phối hợp với Bộ Y tế để cùng quản lý các vấn đề liên quan đến ATTP. Mặc khác, Quản lý nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm là hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước nhằm định hướng phát triển, nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng sản phẩm thực phẩm đáp ứng các mục tiêu kinh tế xã hội trong từng thời kỳ.
Công tác quản lý chất lượng thực phẩm ra đời và phát triển 7 cùng với các hoạt động của đời sống kinh tế và xã hội, công tác quản lý VSATTP có vai trò quan trọng, tác động nhiều mặt và sâu sắc đến hầu khắp các lĩnh vực, từ sản xuất kinh doanh, nghiên cứu khoa học, an sinh xã hội, phát triển công nghệ cho đến việc bảo vệ môi trường, an toàn sức khoẻ con người, đảm bảo công bằng và lợi ích quốc gia. Vai trò của quản lý nhà nước về VSATTP trước hết phải là vai trò định hướng và đảm bảo cho hoạt động có tác động tích cực đối với sự phát triển kinh tế mang tính dẫn dắt và chỉ hướng. Trong giai đoạn hiện nay, sự phát triển kinh tế phải dựa vào đẩy mạnh xuất khẩu, mà muốn đẩy mạnh xuất khẩu phải dựa vào tăng cường khả năng cạnh tranh của sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ. Cơ quan nhà nước là nơi tập hợp đề xuất và ban hành các tiêu chuẩn cho các doanh nghiệp.
Thông qua việc quy định và kiểm soát về vệ sinh, an toàn, môi trường, Nhà nước đảm bảo sản phẩm, hàng hóa, nguyên vật liệu, … nhập khẩu vào Việt Nam phải bảo đảm vệ sinh, an toàn cho người tiêu dùng, an toàn cho môi trường tự nhiên và xã hội. Bằng các hoạt động kiểm tra giám sát thường xuyên ở các khu vực cửa khẩu các khu vực buôn bán để kịp thời phát hiện và xử lý những vi phạm.Qua đó khẳng định vai trò không thể thiếu của quản lý nhà nước về VSATTP là việc đảm bảo lợi ích quốc gia, dân tộc. Nhờ có vai trò quản lý của nhà nước về VSATTP đã tạo niềm tin đối với các nhà sản xuất, người tiêu dùng, giúp cho người tiêu dùng cảm thấy yên tâm hơn khi sử dụng sản phẩm dịch vụ trên thị trường. Mặt khác, vai trò của nhà nước còn thể hiện ở chỗ đề ra quy hoạch, kế hoạch tổng thể, đáp ứng những cân đối lớn của toàn bộ nền kinh tế, tránh hiện tượng đầu tư dàn trải, không hiệu quả, đồng thời khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư phát triển trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm.
Định hướng cho công tác đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm theo đúng chủ trương chính sách đã đề ra. Hạn chế tiêu cực, tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm. Vai trò của vệ sinh an toàn thực phẩm Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm là đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lý cho cộng đồng, góp phần nâng cao sức khỏe của người dân ở mọi lứa tuổi, làm tăng tuổi thọ và giảm tỷ lệ mắc bệnh, tăng cường sức lao động, học tập, thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, văn hóa xã hội, thể hiện nếp sống văn minh.