Thực trạng và giải pháp tăng cường công tác kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp tại cục thuế thành phố hà nội luận văn thạc sỹ kinh tế

Bài viết phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp tăng cường công tác kiểm tra thuế doanh nghiệp tại Cục Thuế Hà Nội, hỗ trợ hiệu quả quản lý thuế.

• Tác giả: Nguyễn Thị Đào
• Người hướng dẫn: TS. Tạ Văn Khoái
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Thực trạng và giải pháp tăng cường công tác kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp tại Cục Thuế thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KIỂM TRA THUẾ CỦA CƠ QUAN THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
• 2.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KIỂM TRA THUẾ
• 2.1.1. Khái niệm, đặc điểm hoạt động kiểm tra thuế
• 2.2. Sự cần thiết phải tăng cường công tác kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp
• 2.3. Nguyên tắc kiểm tra thuế
• 2.3.1. Nguyên tắc tuân thủ pháp luật
• 2.3.2. Nguyên tắc trung thực, chính xác, khách quan
• 2.3.3. Nguyên tắc công khai, dân chủ
• 2.3.4. Không làm cản trở hoạt động bình thường của đối tượng kiểm tra
• 2.3.5. Nguyên tắc bảo vệ bí mật

Tóm tắt

I. Kiểm tra thuế và vai trò của nó trong quản lý thuế

Kiểm tra thuế là hoạt động giám sát của Cơ quan thuế (CQT) nhằm đảm bảo việc tuân thủ pháp luật thuế của doanh nghiệp (DN). Mục đích chính của kiểm tra thuế là phát hiện, ngăn ngừa và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật thuế, đồng thời thúc đẩy việc hoàn thành nghĩa vụ thuế của các DN. Cục Thuế Hà Nội đã áp dụng các biện pháp kiểm tra thuế để tăng cường hiệu quả quản lý thuế, đặc biệt trong bối cảnh Hà Nội là trung tâm kinh tế, chính trị của cả nước, nơi các hoạt động kinh doanh đa dạng và phức tạp.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của kiểm tra thuế

Kiểm tra thuế được định nghĩa là hoạt động giám sát của CQT đối với các hoạt động liên quan đến nghĩa vụ thuế của NNT. Đặc điểm của kiểm tra thuế bao gồm mục đích phát hiện vi phạm, chủ thể là CQT, đối tượng là các DN, và nội dung kiểm tra bao gồm việc chấp hành pháp luật thuế ở các giai đoạn khác nhau. Phương pháp kiểm tra thuế phải đảm bảo tính chính xác, khách quan và tuân thủ pháp luật.

1.2. Sự cần thiết của kiểm tra thuế đối với DN

Kiểm tra thuế đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu cho Ngân sách nhà nước (NSNN). Với sự gia tăng số lượng DN và sự phức tạp của các hình thức kinh doanh, việc tăng cường kiểm tra thuế là cần thiết để ngăn chặn các hành vi gian lận, trốn thuế. Cục Thuế Hà Nội đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc kiểm soát thuế do sự đa dạng của các loại hình DN và sự tinh vi của các thủ đoạn trốn thuế.

II. Thực trạng kiểm tra thuế tại Cục Thuế Hà Nội

Cục Thuế Hà Nội đã thực hiện nhiều biện pháp để tăng cường hiệu quả kiểm tra thuế đối với DN. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều hạn chế do sự thay đổi liên tục của chính sách thuế và sự phức tạp của các hoạt động kinh doanh. Các số liệu thống kê từ năm 2014 đến 2016 cho thấy, mặc dù công tác kiểm tra thuế đã được cải thiện, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, đặc biệt là trong việc phát hiện và xử lý các hành vi gian lận thuế.

2.1. Kết quả kiểm tra thuế giai đoạn 2014 2016

Theo báo cáo của Cục Thuế Hà Nội, kết quả kiểm tra thuế trong giai đoạn 2014-2016 cho thấy sự gia tăng đáng kể về số lượng các vụ việc được phát hiện và xử lý. Tuy nhiên, hiệu quả kiểm tra vẫn chưa đạt được như mong đợi do sự phức tạp của các hoạt động kinh doanh và sự thiếu đồng bộ trong hệ thống thuế. Các biện pháp kiểm tra tại trụ sở DN và kiểm tra hồ sơ khai thuế đã được áp dụng, nhưng vẫn cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả.

2.2. Những hạn chế trong công tác kiểm tra thuế

Một trong những hạn chế lớn nhất trong công tác kiểm tra thuế tại Cục Thuế Hà Nội là sự thiếu đồng bộ giữa các quy trình kiểm tra và sự thay đổi liên tục của chính sách thuế. Ngoài ra, sự phức tạp của các hoạt động kinh doanh và sự tinh vi của các thủ đoạn trốn thuế cũng gây khó khăn cho việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện hiệu quả kiểm tra thuế, đặc biệt là trong việc áp dụng các công nghệ hiện đại và nâng cao năng lực của cán bộ kiểm tra.

III. Giải pháp tăng cường kiểm tra thuế tại Cục Thuế Hà Nội

Để tăng cường hiệu quả kiểm tra thuế đối với DN, Cục Thuế Hà Nội cần áp dụng các giải pháp cụ thể, bao gồm việc cải thiện quy trình kiểm tra, nâng cao năng lực của cán bộ kiểm tra, và áp dụng các công nghệ hiện đại. Các giải pháp này không chỉ giúp phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm thuế mà còn góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế của các DN.

3.1. Cải thiện quy trình kiểm tra thuế

Một trong những giải pháp quan trọng là cải thiện quy trình kiểm tra thuế để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả. Cục Thuế Hà Nội cần xây dựng các quy trình kiểm tra rõ ràng, minh bạch, và phù hợp với thực tế hoạt động của các DN. Đồng thời, cần tăng cường việc áp dụng các công nghệ hiện đại trong quá trình kiểm tra để nâng cao tính chính xác và hiệu quả.

3.2. Nâng cao năng lực cán bộ kiểm tra

Việc nâng cao năng lực của cán bộ kiểm tra là yếu tố then chốt để tăng cường hiệu quả kiểm tra thuế. Cục Thuế Hà Nội cần tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn để cập nhật kiến thức và kỹ năng cho cán bộ kiểm tra. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế đánh giá và khen thưởng để khuyến khích cán bộ thực hiện tốt nhiệm vụ kiểm tra thuế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước (NSNN), đóng vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực và phân phối thu nhập xã hội. Tại thành phố Hà Nội, trung tâm kinh tế, chính trị của cả nước, số lượng doanh nghiệp (DN) ngày càng tăng nhanh, đặc biệt là khu vực kinh tế ngoài quốc doanh, với hơn 110.000 DN hoạt động năm 2016, chiếm gần 93% tổng số DN trên địa bàn. Sự đa dạng và phức tạp của các loại hình kinh doanh tạo điều kiện cho các hành vi gian lận thuế, gây thất thu NSNN. Trong giai đoạn 2014-2016, tổng thu NSNN trên địa bàn đạt 432.784 tỷ đồng, vượt 8,6% so với dự toán pháp lệnh, với tốc độ tăng bình quân 12,8% mỗi năm.

Công tác kiểm tra thuế đối với DN tại Cục Thuế TP Hà Nội có vai trò then chốt trong việc phát hiện, ngăn ngừa vi phạm pháp luật thuế, góp phần nâng cao ý thức chấp hành của người nộp thuế (NNT) và tăng thu NSNN. Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng công tác kiểm tra thuế, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp nhằm tăng cường công tác này trong bối cảnh chính sách thuế liên tục thay đổi và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong công tác kiểm tra thuế tại trụ sở cơ quan thuế và trụ sở DN trên địa bàn Hà Nội, sử dụng số liệu từ năm 2014 đến 8 tháng đầu năm 2017.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp hoàn thiện chính sách quản lý thuế, nâng cao hiệu quả kiểm tra thuế, góp phần bảo đảm nguồn thu NSNN ổn định và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý thuế hiện đại, trong đó trọng tâm là:

• Lý thuyết quản lý rủi ro thuế: Phân loại và đánh giá rủi ro tiềm tàng, rủi ro kiểm soát và rủi ro phát hiện trong hoạt động kiểm tra thuế nhằm tập trung nguồn lực vào các DN có mức độ rủi ro cao nhất.
• Mô hình kiểm tra thuế toàn diện: Bao gồm kiểm tra hồ sơ khai thuế tại trụ sở cơ quan thuế và kiểm tra tại trụ sở DN, kết hợp phương pháp thủ công và ứng dụng công nghệ thông tin.
• Khái niệm kiểm tra thuế: Hoạt động giám sát của cơ quan thuế nhằm đảm bảo NNT thực hiện đúng nghĩa vụ thuế, phát hiện và xử lý vi phạm pháp luật thuế.
• Nguyên tắc kiểm tra thuế: Tuân thủ pháp luật, trung thực, khách quan, công khai, không gây cản trở hoạt động kinh doanh, bảo vệ bí mật và hiệu quả trong kiểm tra.

Các khái niệm chính bao gồm: rủi ro thuế, kiểm tra hồ sơ khai thuế, kiểm tra tại trụ sở DN, phần mềm quản lý rủi ro, hóa đơn điện tử, và tuân thủ pháp luật thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp dữ liệu sơ cấp và thứ cấp:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ báo cáo tổng kết công tác thuế hàng năm, báo cáo quý, tháng của ngành thuế, các văn bản pháp luật, tài liệu chuyên ngành và các nghiên cứu liên quan.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua quan sát trực tiếp, phỏng vấn cán bộ kiểm tra thuế, tham gia thực tế các đoàn kiểm tra chuyên đề tại Cục Thuế TP Hà Nội.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích định lượng: Sử dụng số liệu thống kê về số lượng DN, số hồ sơ kiểm tra, số tiền thuế truy thu, tăng thu qua các năm.
• Phân tích định tính: Đánh giá thực trạng, nguyên nhân tồn tại, hiệu quả công tác kiểm tra thuế dựa trên phỏng vấn và quan sát thực tế.
• Phương pháp so sánh: So sánh kết quả kiểm tra qua các năm và với các nghiên cứu trước đây.
• Phương pháp tổng hợp: Kết hợp các kết quả phân tích để đề xuất giải pháp phù hợp.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ DN đang hoạt động trên địa bàn Hà Nội trong giai đoạn 2014-2017, với trọng tâm là các DN có rủi ro cao được lựa chọn kiểm tra thuế. Phương pháp chọn mẫu dựa trên phân tích rủi ro và đánh giá hồ sơ khai thuế bằng phần mềm quản lý rủi ro (TTR, TMS, ASM).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng DN và hồ sơ kiểm tra: Năm 2016, số DN ngoài quốc doanh đạt 110.808, tăng 8.381 DN so với năm 2015. Số hồ sơ khai thuế kiểm tra tại trụ sở cơ quan thuế năm 2016 là 190.510, tăng 8,5% so với năm 2015. Số cuộc kiểm tra tại trụ sở DN đạt 15.884, tăng 42% so với năm trước.

2. Hiệu quả công tác kiểm tra thuế: Tổng số tiền thuế xử lý tăng thu, truy thu và phạt qua công tác kiểm tra giai đoạn 2014-2016 đạt hàng nghìn tỷ đồng. Năm 2016, số tiền xử lý tăng thu qua kiểm tra hồ sơ khai thuế tại cơ quan thuế là 176,5 tỷ đồng; truy thu, hoàn và phạt tại trụ sở DN là 2.106 tỷ đồng.

3. Tỷ lệ hồ sơ điều chỉnh và xử lý: Trong 538.660 hồ sơ kiểm tra giai đoạn 2014-2016, có 6.303 hồ sơ điều chỉnh, trong đó điều chỉnh tăng thu 176,5 tỷ đồng, giảm khấu trừ 47,6 tỷ đồng và giảm lỗ 314 tỷ đồng. Tỷ lệ hồ sơ điều chỉnh chiếm khoảng 1,17%, cho thấy phần lớn DN chấp hành kê khai đúng nhưng vẫn còn sai sót cần xử lý.

4. Ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra: Cục Thuế TP Hà Nội đã triển khai phần mềm quản lý rủi ro (TTR, TMS, ASM) để phân tích, đánh giá và xếp hạng DN theo mức độ rủi ro, giúp tập trung nguồn lực kiểm tra hiệu quả hơn. Tỷ lệ kiểm tra tại trụ sở DN dao động từ 22% đến 25% số NNT đang quản lý.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác kiểm tra thuế tại Cục Thuế TP Hà Nội đã có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần tăng thu NSNN và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế của DN. Việc áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro và phần mềm ứng dụng giúp phân loại DN theo mức độ rủi ro, từ đó tập trung kiểm tra những DN có nguy cơ gian lận cao, nâng cao hiệu quả kiểm tra.

So với các nghiên cứu trước đây, công tác kiểm tra thuế tại Hà Nội đã mở rộng phạm vi và nâng cao tính chuyên nghiệp, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan khác như Bảo hiểm xã hội để kiểm tra đồng bộ các nghĩa vụ của DN. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những khó khăn như thủ đoạn gian lận ngày càng tinh vi, việc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp và chậm nộp bảo hiểm xã hội vẫn phổ biến.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng DN và hồ sơ kiểm tra qua các năm, bảng so sánh số tiền thuế truy thu và xử phạt, cũng như biểu đồ phân loại DN theo mức độ rủi ro. Các bảng số liệu chi tiết giúp minh chứng cho hiệu quả công tác kiểm tra và những điểm cần cải thiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin: Đẩy mạnh triển khai phần mềm quản lý rủi ro và hóa đơn điện tử trên toàn địa bàn TP Hà Nội từ năm 2018 nhằm nâng cao tính chính xác và minh bạch trong kê khai thuế. Chủ thể thực hiện: Cục Thuế TP Hà Nội phối hợp Tổng cục Thuế.

2. Nâng cao năng lực cán bộ kiểm tra thuế: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ kế toán, pháp luật thuế và kỹ thuật phân tích rủi ro cho cán bộ kiểm tra, đảm bảo đáp ứng yêu cầu kiểm tra các DN phức tạp. Thời gian: hàng năm, chủ thể: Cục Thuế TP Hà Nội.

3. Tăng cường phối hợp liên ngành: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Cục Thuế với các cơ quan như Bảo hiểm xã hội, Ngân hàng, Công an để trao đổi thông tin, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm thuế và bảo hiểm xã hội. Thời gian: triển khai ngay, chủ thể: Cục Thuế và các cơ quan liên quan.

4. Xây dựng bộ tiêu chí rủi ro linh hoạt, cập nhật thường xuyên: Hoàn thiện và điều chỉnh bộ tiêu chí đánh giá rủi ro dựa trên thực tiễn và các biến động kinh tế xã hội để lựa chọn đối tượng kiểm tra hiệu quả hơn. Chủ thể: Phòng Thanh tra 1, Cục Thuế TP Hà Nội, thời gian: hàng năm.

5. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức DN: Tăng cường công tác tuyên truyền, hỗ trợ DN hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ thuế, khuyến khích tuân thủ tự nguyện, giảm thiểu vi phạm. Chủ thể: Cục Thuế TP Hà Nội, thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý thuế và kiểm tra thuế: Nghiên cứu giúp nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro và công nghệ thông tin trong quản lý thuế.

2. Doanh nghiệp và kế toán thuế: Hiểu rõ quy trình, nguyên tắc kiểm tra thuế, từ đó chủ động tuân thủ pháp luật, giảm thiểu rủi ro bị kiểm tra và xử phạt.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Kế toán, Tài chính, Quản lý thuế: Tài liệu tham khảo bổ ích về lý luận và thực tiễn công tác kiểm tra thuế tại một địa bàn kinh tế trọng điểm.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích thực trạng để xây dựng chính sách thuế phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

Câu hỏi thường gặp

1. Công tác kiểm tra thuế tại Cục Thuế Hà Nội có những phương pháp nào?
   Cục Thuế Hà Nội áp dụng kết hợp phương pháp thủ công và phần mềm quản lý rủi ro để phân tích, đánh giá hồ sơ khai thuế, từ đó lựa chọn DN có rủi ro cao để kiểm tra tại trụ sở DN. Ví dụ, phần mềm TTR giúp gán điểm rủi ro cho từng tiêu chí và xếp hạng DN.

2. Tỷ lệ kiểm tra thuế tại trụ sở DN chiếm bao nhiêu phần trăm?
   Tỷ lệ kiểm tra tại trụ sở DN dao động từ 22% đến 25% số NNT đang quản lý trên địa bàn, giúp tập trung nguồn lực vào các DN có nguy cơ vi phạm cao.

3. Kết quả kiểm tra thuế có ảnh hưởng thế nào đến NSNN?
   Giai đoạn 2014-2016, công tác kiểm tra thuế đã giúp tăng thu hàng nghìn tỷ đồng cho NSNN, trong đó năm 2016 số tiền truy thu và phạt tại trụ sở DN đạt hơn 2.100 tỷ đồng, góp phần đảm bảo nguồn thu ổn định.

4. Làm thế nào để DN giảm thiểu rủi ro bị kiểm tra thuế?
   DN cần tuân thủ nghiêm túc quy định pháp luật thuế, kê khai chính xác, đầy đủ hồ sơ, sử dụng hóa đơn hợp pháp và phối hợp với cơ quan thuế khi được yêu cầu giải trình.

5. Cục Thuế Hà Nội có kế hoạch gì để nâng cao hiệu quả kiểm tra thuế?
   Cục Thuế đang triển khai áp dụng hóa đơn điện tử bắt buộc cho DN có rủi ro cao từ năm 2018, đồng thời nâng cấp phần mềm quản lý rủi ro và tăng cường phối hợp liên ngành để phát hiện và xử lý vi phạm hiệu quả hơn.

Kết luận

• Công tác kiểm tra thuế tại Cục Thuế TP Hà Nội đã góp phần quan trọng vào việc tăng thu NSNN, với số tiền truy thu và phạt hàng nghìn tỷ đồng trong giai đoạn 2014-2016.
• Việc áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro và phần mềm ứng dụng giúp nâng cao hiệu quả kiểm tra, tập trung nguồn lực vào DN có mức độ rủi ro cao.
• Tỷ lệ kiểm tra tại trụ sở DN duy trì ở mức 22-25%, đảm bảo kiểm soát chặt chẽ các hoạt động kinh doanh phức tạp.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao năng lực cán bộ, phối hợp liên ngành và tuyên truyền nâng cao nhận thức DN.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho việc hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý thuế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

Cục Thuế TP Hà Nội cần đẩy mạnh triển khai các giải pháp đề xuất, đặc biệt là áp dụng hóa đơn điện tử và nâng cấp hệ thống quản lý rủi ro, nhằm đảm bảo công tác kiểm tra thuế ngày càng hiệu quả và minh bạch hơn. Các DN cũng nên chủ động tuân thủ pháp luật thuế để giảm thiểu rủi ro và chi phí kiểm tra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Những vấn đề cơ bản về kiểm tra thuế của cơ quan thuế đối với doanh nghiệp Chƣơng 2: Thực trạng công tác kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp tại Cục Thuế thành phố Hà Nội Chƣơng 3: Giải pháp tăng cƣờng công tác kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp tại Cục Thuế thành phố Hà Nội. 6 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KIỂM TRA THUẾ CỦA CƠ QUAN THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KIỂM TRA THUẾ 1. Khái niệm, đặc điểm hoạt động kiểm tra thuế  Khái niệm về kiểm tra thuế Lịch sử xã hội loài ngƣời đã chứng minh rằng thuế ra đời là một tất yếu khách quan, gắn với sự hình thành và phát triển của nhà nƣớc.

Để duy trì sự tồn tại và thực hiện chức năng của mình, nhà nƣớc cần có nguồn vật chất để thực hiện những chi tiêu có tính chất xã hội. Theo Gaston (1934) trong cuốn “Tài chính công” đã đƣa ra một khái niệm về thuế và đây đƣợc coi là cổ điển nhất và cũng nổi tiếng nhất. Theo tác giả, “Thuế là một khoản đóng góp bằng tiền, có tính chất xác định, không hoàn trả trực tiếp do các công dân đóng góp cho nhà nước thông qua con đường quyền lực nhằm bù đắp các khoản chi tiêu của nhà nước”. Theo từ điển Tiếng Việt (2010) do Viện Ngôn ngữ học biên soạn, kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét.

Theo từ điển Luật học, kiểm tra là xem xét tình hình thực tế thi hành pháp luật, thực hiện nhiệm vụ quyền hạn nói chung hay một công tác cụ thể đƣợc giao để đánh giá, nhận xét. Theo Giáo trình Quản lý thuế (2010) của Học viện Tài chính, kiểm tra thuế là hoạt động của cơ quan thuế (CQT) trong việc xem xét tình hình thực tế của đối tƣợng kiểm tra, từ đó đối chiếu với chức năng, nhiệm vụ, yêu cầu đặt ra đối với đối tƣợng kiểm tra để có những nhận xét, đánh giá. Tổng hợp các quan niệm trên có thể hiểu: kiểm tra thuế là hoạt động giám sát của CQT đối với các hoạt động, giao dịch liên quan đến phát sinh nghĩa vụ thuế và tình hình thực hiện thủ tục hành chính thuế, chấp hành nghĩa 7 vụ thuế của ngƣời nộp thuế (NNT) nhằm đảm bảo pháp luật thuế đƣợc thực thi nghiêm chỉnh trong đời sống kinh tế xã hội.  Đặc điểm của kiểm tra thuế Thứ nhất, về mục đích: Kiểm tra thuế là một nội dung quan trọng của quản lý thuế có cùng mục đích phát hiện, ngăn ngừa, xử lý những vi phạm pháp luật thuế, góp phần thúc đẩy các tổ chức, cá nhân hoàn thành nhiệm vụ theo quy định của pháp luật thuế, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý thuế, tăng cƣờng pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích hợp pháp của NNT.

Thứ hai, về chủ thể: Chủ thể kiểm tra thuế là cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền theo quy định của pháp luật, thƣờng là CQT. Thứ ba, về đối tượng: Đối tƣợng của kiểm tra thuế rất rộng, bao gồm mọi tổ chức, cá nhân trong xã hội thuộc phạm vi điều chỉnh của các luật thuế. Thứ tư, về nội dung: Kiểm tra thuế là kiểm tra việc chấp hành pháp luật thuế của NNT ở tất cả các giai đoạn: đăng ký, kê khai, nộp thuế và trên mọi sắc thuế của NNT. Thứ năm, về phương pháp: Kiểm tra thuế phải xem xét hoạt động thực tế của đối tƣợng để phát hiện, phân tích, đánh giá thực trạng đối tƣợng một cách chính xác, khách quan, làm rõ đúng, sai, chỉ rõ nguyên nhân để có biện pháp khắc phục, xử lý vi phạm.

Sự cần thiết phải tăng cƣờng công tác kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp Thuế là nguồn thu chủ yếu của NSNN, là công cụ tài chính có tính cƣỡng chế dùng để tạo lập nguồn thu cho NSNN và phân phối thu nhập trong xã hội. Thuế có tác động và có tầm ảnh hƣởng sâu rộng tới mọi lĩnh vực của nền kinh tế, đóng vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực và tạo môi trƣờng đầu tƣ nhằm đạt các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội bền vững. Quản lý thuế là hoạt động tổ chức, điều hành và giám sát của CQT nhằm đảm bảo NNT chấp hành nghĩa vụ thuế vào NSNN theo quy định của 8 pháp luật. Luật quản lý thuế số 78/2006/QH11 đƣợc Quốc hội khóa XI thông qua và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2007, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều luật quản lý thuế số 21/2012/QH13 đã tạo nền tảng cho việc áp dụng cơ chế quản lý thuế tiên tiến, hiện đại, theo đó NNT tự tính, tự khai, tự nộp thuế vào NSNN, CQT thực hiện quản lý thuế theo chức năng.

Kiểm tra thuế là một trong các chức năng cơ bản của quản lý thuế, có nhiệm vụ kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật thuế của NNT. Kiểm tra thuế vừa phát hiện, ngăn ngừa các trƣờng hợp vi phạm pháp luật thuế, vừa khuyến khích sự tuân thủ tự nguyện của NNT, giúp NNT nhận thấy luôn có một hệ thống giám sát hiệu quả tồn tại và kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm của họ. Trong kết quả thu ngân sách hàng năm của ngành thuế có sự đóng góp không nhỏ của công tác kiểm tra thuế. Xu thế hội nhập, liên kết kinh tế trong khu vực tiến tời toàn cầu hóa kinh tế là tất yếu khách quan.

Theo đó hội nhập kinh tế quốc tế về thuế ngày càng sâu rộng, nhằm khuyến khích đầu tƣ, tự do hóa thƣơng mại trong khu vực và trên thế giới. Hệ thống pháp luật sẽ dần đƣợc hoàn thiện, xây dựng hệ thống chính sách thuế tƣơng thích, công tác quản lý thuế phải đƣợc cải cách và hiện đại hóa theo các chuẩn mực quản lý thuế quốc tế, cơ sở trang thiết bị vật chất kỹ thuật ngày càng đƣợc hiện đại hóa và số lƣợng NNT không ngừng tăng lên nhanh chóng… Tất cả những biến đổi trên đều tác động lớn tới hiệu quả công tác kiểm tra thuế. Hệ thống pháp luật thuế đồng bộ, hoàn thiện, phù hợp với tình hình kinh tế xã hội của đất nƣớc sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để hoạt động kiểm tra thuế đi vào khuôn khổ, đồng thời nó cũng giúp cho NNT hiểu và nghiêm túc thực hiện theo quy định của pháp luật. Ngoài ra, đầu tƣ trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại cũng hỗ trợ cho công tác kiểm tra thuế đƣợc tiến hành thuận lợi, có tính chính xác và hiệu quả cao hơn.

9 Cùng với sự gia tăng về số lƣợng NNT sẽ là sự đa dạng hóa các loại hình DN và các hình thức kinh doanh, kèm theo đó là sự phức tạp, tinh vi hơn về thủ đoạn trốn, tránh, gian lận thuế của NNT, gây khó khăn trong việc phát hiện và xử lý kịp thời các vụ gian lận, ẩn lậu thuế, gây thất thu cho NSNN. Do đó, số lƣợng NNT ngày càng tăng sẽ là một thách thức không nhỏ đối với công tác kiểm tra. Xã hội ngày càng phát triển, trình độ dân trí đƣợc nâng cao, sự hiểu biết về pháp luật thuế cũng nhƣ ý thức tự tuân thủ của NNT ngày càng đƣợc cải thiện, bởi họ hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm của mình khi tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, cũng vì sự hiểu biết sâu sắc về pháp luật thuế mà khả năng, thủ đoạn trốn, tránh thuế của NNT ngày càng tinh vi, phức tạp hơn, gây khó khăn cho cán bộ kiểm tra thuế trong việc phát hiện ra các gian lận, giảm hiệu quả kiểm tra thuế.

Vì vậy, cần thiết phải tăng cƣờng kiểm tra thuế đối với DN. Nguyên tắc kiểm tra thuế Nguyên tắc kiểm tra thuế là tập hợp các quy tắc chỉ đạo, những tiêu chuẩn hành động mà các cơ quan quản lý nhà nƣớc, cơ quan thuế, cán bộ thực hiện công tác kiểm tra phải tuân theo trong quá trình thực hiện hoạt động kiểm tra. Các nguyên tắc kiểm tra chỉ đạo và chi phối mối quan hệ trong kiểm tra nhằm đảm bảo cho hoạt động kiểm tra đạt đƣợc mục đích đề ra. Mục tiêu của kiểm tra thuế là phát huy nhân tố tích cực, ngăn ngừa, xử lý những sai phạm gây tổn thất tới lợi ích của Nhà nƣớc, của nhân dân, của các DN, góp phần hoàn thiện chính sách thuế, tăng cƣờng pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Để đạt đƣợc mục tiêu đã đề ra thì hoạt động kiểm tra thuế cần tuân thủ những nguyên tắc sau: 10 Thứ nhất, nguyên tắc tuân thủ pháp luật Hoạt động kiểm tra thuế phải tuân theo pháp luật và ngƣời làm công tác kiểm tra thuế phải chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật. Nguyên tắc này đòi hỏi cơ quan, cán bộ công chức tham gia kiểm tra thuế phải thực hiện đúng chức năng, trách nhiệm, quyền hạn mà pháp luật quy định; phải căn cứ vào các quy định của pháp luật để kết luận, kiến nghị những vấn đề kiểm tra, không chịu tác động của bất kỳ tổ chức hoặc cá nhân nào và chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về kết luận và kiến nghị của mình. Đây là nguyên tắc cần thiết để đề cao trách nhiệm của chủ thể kiểm tra; nâng cao hiệu lực của công tác kiểm tra thuế; ngăn ngừa tình trạng làm trái pháp luật, vô hiệu hóa hoạt động kiểm tra thuế. Thứ hai, nguyên tắc trung thực, chính xác, khách quan Đảm bảo tính trung thực, chính xác, khách quan là vấn đề có tính nguyên tắc cao trong công tác kiểm tra, có nhƣ vậy mới cho phép đánh giá đúng thực trạng của đối tƣợng kiểm tra, xử lý đúng ngƣời, đúng việc, đúng pháp luật.

Nguyên tắc trung thực đòi hỏi hoạt động kiểm tra thuế phải tuân thủ các quy tắc về đạo đức nghề nghiệp, phản ánh đúng thực tế sự việc, không thiên lệch, bóp méo sự việc dẫn đến kết luận không đúng thực tế. Nguyên tắc chính xác đòi hỏi chủ thể kiểm tra thuế phải nhận thức đúng vấn đề, nội dung kiểm tra; xác định, đánh giá chính xác bản chất của sự việc để kết luận, giúp cho việc xử lý sai phạm đúng ngƣời, đúng tội, đúng pháp luật. Tính chính xác đảm bảo cho công tác kiểm tra thuế đạt hiệu quả cao. Nguyên tắc khách quan yêu cầu chủ thể kiểm tra thuế phải phản ánh đúng sự vật, hiện tƣợng vốn có, tôn trọng sự thật.

Tính khách quan và chính xác có mối quan hệ tác động qua lại. Tính khách quan tạo tiền đề cho việc kết 11 luận chính xác và kết luận kiểm tra có chính xác mới thể hiện đƣợc tính khách quan của hoạt động kiểm tra thuế.