Giải Pháp Tái Cơ Cấu Ngành Trồng Trọt Tại Thị Xã Từ Sơn, Tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt tại thị xã từ sơn tỉnh bắc ninh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Đức Hoài
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Văn Song
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải Pháp Tái Cơ Cấu Ngành Trồng Trọt Tại Thị Xã Từ Sơn, Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. Phần 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Những đóng góp của đề tài
• 1.4. Cơ sở lý luận và thực tiễn về tái cơ cấu ngành trồng trọt
• 1.4.1. Một số khái niệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tái Cơ Cấu Ngành Trồng Trọt Tại Từ Sơn

Ngành trồng trọt đóng vai trò then chốt trong nông nghiệp Việt Nam, chiếm tỷ trọng lớn trong GDP nông nghiệp. Sự phát triển của ngành có ý nghĩa kinh tế to lớn, đảm bảo an ninh lương thực, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Tại thị xã Từ Sơn, mặc dù quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chủ yếu. Việc tái cơ cấu ngành trồng trọt là yêu cầu cấp thiết để nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững và đáp ứng nhu cầu thị trường. Thị xã Từ Sơn đang trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, trong đó có tái cơ cấu ngành trồng trọt. Theo quyết định số 1203 ngày 18/11/2014 của UBND tỉnh Bắc Ninh về ban hành kế hoạch thực hiện Đề án “Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững”, theo Quyết định số 899/QĐ- TTg này 10 tháng 6 năm 2013 của Thủ tướng Chính Phủ thị xã Từ Sơn là vùng được xây dựng để trở thành vùng sản xuất rau an toàn, hoa cây cảnh…

1.1. Vai Trò Của Ngành Trồng Trọt Trong Nền Kinh Tế Từ Sơn

Ngành trồng trọt không chỉ cung cấp lương thực, thực phẩm mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân. Phát triển ngành trồng trọt giúp nâng cao mức sống, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Ngành trồng trọt phát triển có ý nghĩ to lớn và quyết định đến việc chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Ngành trồng trọt phát triển làm cho năng suất cây trồng tăng, đặc biệt là năng suất cây lương thực tăng, nhờ đó sẽ chuyển nền sản xuất nông nghiệp từ độc canh lương thực sang nền nông nghiệp đa canh có nhiều sản phẩm hàng hoá giá trị kinh tế cao đáp ứng nhu cầu thị trường và góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

1.2. Sự Cần Thiết Của Tái Cơ Cấu Nông Nghiệp Tại Thị Xã Từ Sơn

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng, sự thay đổi của thị trường và biến đổi khí hậu đặt ra yêu cầu cấp thiết về tái cơ cấu ngành trồng trọt. Việc chuyển đổi sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, áp dụng công nghệ tiên tiến và phát triển nông nghiệp bền vững là những yếu tố then chốt. Mặc dù vậy, nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chủ yếu của thị xã. Hiện nay, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước nói chung cũng như của Bắc Ninh nói riêng, thị xã Từ Sơn đang trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, trong đó có tái cơ cấu ngành trồng trọt.

II. Thực Trạng Ngành Trồng Trọt Và Tái Cơ Cấu Ở Từ Sơn

Thực tế cho thấy, tái cơ cấu ngành trồng trọt tại Từ Sơn còn nhiều hạn chế. Cơ cấu cây trồng chưa đa dạng, năng suất và chất lượng chưa cao, liên kết sản xuất và tiêu thụ còn yếu. Bên cạnh đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ, chính sách hỗ trợ và hạ tầng cơ sở còn chưa đáp ứng được yêu cầu. Nếu như năm 2005, giá trị thu được từ trồng trọt bình quân chỉ đạt 23,8 triệu đồng/ha thì đến nay, trung bình đã tăng lên 83 triệu đồng/ha. Năng suất cây trồng, đặc biệt cây trồng chủ lực tăng mạnh như lúa từ 48,9 tạ/ha tăng lên 57,8 tạ/ha; ngô từ 36 tạ lên 44,5 tạ/ha; sắn từ 157 tạ lên 190 tạ/ha…

2.1. Phân Tích Cơ Cấu Cây Trồng Hiện Tại Ở Thị Xã Từ Sơn

Diện tích gieo trồng cây hàng năm chủ yếu tập trung vào cây lương thực, chiếm tỷ trọng lớn. Tuy nhiên, tỷ trọng cây trồng có giá trị kinh tế cao còn thấp. Cần có sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng đa dạng hóa, tăng cường các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện địa phương và nhu cầu thị trường. Trong giai đoạn 2014 – 2016 Diện tích gieo trồng cây hàng năm trên địa bàn thị xã Từ Sơn đang tập trung chủ yếu gieo trồng cây lương thực có diện tích trên 2.207,87 ha chiếm từ 91,27% tổng diện tích gieo trồng cây hàng năm, cây thực phẩm (rau củ) có diện tích 120,95 ha chiếm 5,00% , cây thực phẩm (quả) có diện tích 90,02 ha chiếm 3,72%, cây hàng năm khác có diện tích 0,34ha chiếm 0,01% trong tổng số diện tích gieo trồng cây hàng năm.

2.2. Đánh Giá Hiệu Quả Tái Cơ Cấu Ngành Trồng Trọt Giai Đoạn 2014 2016

Mặc dù đã có những kết quả nhất định, quá trình tái cơ cấu diễn ra chậm, hiệu quả sản xuất chưa cao, chưa bền vững về môi trường. Năng suất lao động nông nghiệp còn thấp, giá trị sản xuất nông sản chưa cao trong cơ cấu kinh tế chung của thị xã. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, tái cơ cấu trong nội bộ ngành nông nghiệp diễn ra chậm, tỷ trọng cầy lúa và cây trồng truyền thống vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Hiệu quả sản xuất không cao, kém bền vững về môi trường. Năng suất của lao động nông nghiệp còn rất thấp. Giá trị sản xuất nông sản chưa cao và chiếm tỷ trọng thấp trong cơ cấu kinh tế chung của thị xã.

III. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tái Cơ Cấu Trồng Trọt Từ Sơn

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tái cơ cấu ngành trồng trọt tại Từ Sơn, bao gồm quy hoạch sử dụng đất, chính sách hỗ trợ, hạ tầng cơ sở, nguồn nhân lực và biến đổi khí hậu. Việc phân tích và đánh giá các yếu tố này là cơ sở để đề xuất các giải pháp phù hợp và hiệu quả. Dịch vụ nông nghiệp tuy đã phát triển nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất, nhất là khâu làm đất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Nguyên nhân của hạn chế trong tái cơ cấu ngành trồng trọt trên địa bàn thị xã Từ Sơn: Kinh phí đầu tư cho cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất còn hạn chế nên chưa đáp ứng được yêu cầu của sản xuất.

3.1. Tác Động Của Quy Hoạch Sử Dụng Đất Đến Tái Cơ Cấu

Việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích khác, đặc biệt là xây dựng khu công nghiệp và đô thị, gây ảnh hưởng đến diện tích đất trồng trọt. Cần có quy hoạch sử dụng đất hợp lý, đảm bảo quỹ đất cho sản xuất nông nghiệp và phát triển nông nghiệp bền vững. Diện tích đất sử dụng cho sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp chủ yếu do địa phương lấy quỹ đất để xây dựng kênh mương, giao thông nội đồng; một số diện tích giảm do làm các công trình dự án khu công nghiệp, đô thị, đường giao thông.

3.2. Vai Trò Của Chính Sách Hỗ Trợ Nông Nghiệp Từ Sơn

Chính sách hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích và thúc đẩy tái cơ cấu. Cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, khoa học công nghệ, thị trường và bảo hiểm nông nghiệp để tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp tham gia vào quá trình tái cơ cấu. Theo quyết định số 1203 ngày 18/11/2014 của UBND tỉnh Bắc Ninh về ban hành kế hoạch thực hiện Đề án “Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững”, theo Quyết định số 899/QĐ- TTg này 10 tháng 6 năm 2013 của Thủ tướng Chính Phủ thị xã Từ Sơn là vùng được xây dựng để trở thành vùng sản xuất rau an toàn, hoa cây cảnh…

IV. Giải Pháp Tái Cơ Cấu Ngành Trồng Trọt Tại Thị Xã Từ Sơn

Để nâng cao hiệu quả tái cơ cấu ngành trồng trọt, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện, bao gồm tập trung và tích tụ ruộng đất, phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng khoa học công nghệ, liên kết sản xuất và tiêu thụ, tăng cường vốn đầu tư và bảo vệ môi trường. Trên cơ sở đưa ra các định hướng, mục tiêu của tái cơ cấu ngành trồng trọt. Luận văn đã trình bình một số giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt trong giai đoạn 2016-2020 gồm các giải pháp cụ thể là: Giải pháp về tập trung và tích tụ ruộng đất; giải pháp về lao động; giải pháp về đào tạo và ứng dụng khoa học công nghệ; giải pháp về liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm; giải pháp tăng cường vốn cho trang trại, doanh nghiệp; Giải pháp về bảo vệ môi trường hướng đến nông nghiệp phát triển bền vững.

4.1. Giải Pháp Về Tập Trung Và Tích Tụ Ruộng Đất Ở Từ Sơn

Tập trung và tích tụ ruộng đất tạo điều kiện cho sản xuất quy mô lớn, ứng dụng cơ giới hóa và công nghệ tiên tiến. Cần có chính sách khuyến khích và hỗ trợ quá trình này, đồng thời đảm bảo quyền lợi của người dân. Cần đưa ra các giải pháp cụ thể, có cơ chế chính sách đặc thù, mang tính đột phá đi tắt đón đầu xu thế phát triển để xây dựng cơ cấu ngành trồng trọt mới mang tính bền vững, nâng cao giá trị gia tăng.

4.2. Giải Pháp Về Ứng Dụng Khoa Học Công Nghệ Tại Từ Sơn

Ứng dụng khoa học công nghệ giúp nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất. Cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và chuyển giao khoa học công nghệ, khuyến khích sử dụng giống mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến và giải pháp nông nghiệp công nghệ cao. Cần đưa ra các giải pháp cụ thể, có cơ chế chính sách đặc thù, mang tính đột phá đi tắt đón đầu xu thế phát triển để xây dựng cơ cấu ngành trồng trọt mới mang tính bền vững, nâng cao giá trị gia tăng.

V. Định Hướng Phát Triển Ngành Trồng Trọt Bền Vững Tại Từ Sơn

Định hướng phát triển ngành trồng trọt theo hướng nâng cao năng suất cây trồng, chất lượng, hiệu quả và bền vững. Chú trọng phát triển các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh, đáp ứng nhu cầu thị trường và bảo vệ môi trường. Cơ cấu ngành trồng trọt trong tương lai luôn biến động, chuyển đổi không ngừng cùng với sử biến động của nền kinh tế, xã hội trong nước và trong khu vực nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao cả về số lượng và chất lượng sản phẩm trồng trọt. Do đó đỏi hỏi cơ quan quản lý nhà nước cần có các chính sách định hướng tái cơ cấu ngành trồng trọt trên cơ sở phát huy tối đa các nguồn lực trong sản xuất.

5.1. Phát Triển Các Cây Trồng Chủ Lực Có Giá Trị Kinh Tế Cao

Xác định và phát triển các loại cây trồng có lợi thế cạnh tranh, phù hợp với điều kiện địa phương và nhu cầu thị trường. Áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến, đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm. Thị xã Từ Sơn chủ trương tái cơ cấu nội bộ ngành sản xuất trồng trọt theo hướng tăng tỷ trọng cây trồng giá trị kinh tế cao đến hết năm 2016, tỷ trọng cây trồng có giá trị kinh tế cao.

5.2. Phát Triển Nông Nghiệp Hữu Cơ Và Nông Nghiệp Sinh Thái

Phát triển nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp sinh thái giúp bảo vệ môi trường, nâng cao giá trị sản phẩm và đáp ứng nhu cầu của thị trường. Cần có chính sách khuyến khích và hỗ trợ người dân chuyển đổi sang các phương thức sản xuất này. Cần đưa ra các giải pháp cụ thể, có cơ chế chính sách đặc thù, mang tính đột phá đi tắt đón đầu xu thế phát triển để xây dựng cơ cấu ngành trồng trọt mới mang tính bền vững, nâng cao giá trị gia tăng.

VI. Kết Luận Về Tái Cơ Cấu Ngành Trồng Trọt Ở Từ Sơn

Tái cơ cấu ngành trồng trọt là quá trình liên tục và cần có sự tham gia của tất cả các bên liên quan. Việc thực hiện thành công tái cơ cấu sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững và cải thiện đời sống của người dân. Ngành trồng trọt là ngành sản xuất chủ yếu của sản xuất nông nghiệp.Ở nước ta hiện nay tỷ trọng lĩnh vực trồng trọt chiếm 73% GDP cơ cấu trong nông nghiệp.Sự phát triển ngành trồng trọt có ý nghĩa kinh tế rất to lớn.Ngành trồng trọt là ngành sản xuất và cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người.Phát triển ngành trồng trọt sẽ nâng cao mức sản xuất và tiêu dùng lương thực, thực phẩm bình quân trên đầu người, tạo cơ sở phát triển nhanh một nền nông nghiệp toàn diện.

6.1. Tóm Tắt Các Giải Pháp Chính Để Tái Cơ Cấu Thành Công

Các giải pháp chính bao gồm tập trung và tích tụ ruộng đất, phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng khoa học công nghệ, liên kết sản xuất và tiêu thụ, tăng cường vốn đầu tư và bảo vệ môi trường. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để thực hiện thành công các giải pháp này.

6.2. Kiến Nghị Để Phát Triển Ngành Trồng Trọt Bền Vững

Cần có chính sách hỗ trợ đồng bộ và hiệu quả, quy hoạch sử dụng đất hợp lý, đầu tư cho hạ tầng cơ sở và khoa học công nghệ, tăng cường liên kết sản xuất và tiêu thụ, và bảo vệ môi trường. Cần đưa ra các giải pháp cụ thể, có cơ chế chính sách đặc thù, mang tính đột phá đi tắt đón đầu xu thế phát triển để xây dựng cơ cấu ngành trồng trọt mới mang tính bền vững, nâng cao giá trị gia tăng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành trồng trọt đóng vai trò là trụ cột quan trọng trong nền nông nghiệp Việt Nam khi chiếm khoảng 73% giá trị sản xuất toàn ngành. Tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, tổng diện tích đất tự nhiên đạt 6.133,23 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm 2.712,15 ha (tương đương 48,31%). Tuy nhiên, dưới sức ép của tiến trình công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng ở cửa ngõ phía Tây Nam tỉnh Bắc Ninh, diện tích đất phi nông nghiệp đã tăng lên mức 2.952,09 ha (chiếm 51,53%), làm quỹ đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng cơ cấu cây trồng tại thị xã Từ Sơn còn mang tính thuần nông truyền thống và kém hiệu quả. Diện tích gieo trồng cây hàng năm vẫn tập trung chủ yếu vào cây lương thực với 2.207,87 ha (chiếm tỷ trọng áp đảo 91,27%), trong khi diện tích cây thực phẩm rau củ chỉ đạt 120,95 ha (5,00%) và cây ăn quả đạt 90,02 ha (3,72%). Tình trạng canh tác manh mún, năng suất lao động thấp cùng sự phát triển hạn chế của dịch vụ chế biến và tiêu thụ đang làm giảm sút hiệu quả kinh tế trên mỗi đơn vị diện tích.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng chuyển đổi cơ cấu cây trồng giai đoạn 2014 - 2016, phân tích các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt đến năm 2020. Nghiên cứu hướng đến mục tiêu nâng tỷ trọng cây trồng có giá trị kinh tế cao lên trên 28%, gia tăng giá trị thu nhập từ mức trung bình 83 triệu đồng/ha lên hàng trăm triệu đồng/ha, tạo nền tảng cho sự phát triển nông nghiệp đô thị bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng thuyết cấu trúc và tổ chức hữu cơ trong kinh tế nông nghiệp để tiếp cận hệ thống trồng trọt như một chỉnh thể thống nhất giữa các yếu tố sinh học, công nghệ, lao động và môi trường quản lý. Đồng thời, lý thuyết lợi thế so sánh và phân công lao động xã hội được kết hợp để giải thích tính tất yếu của việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo tín hiệu thị trường.

Khung phân tích tập trung vào các khái niệm nền tảng bao gồm: hệ thống trồng trọt (tổ hợp công thức luân canh và mối quan hệ sinh thái), cơ cấu cây trồng (tỷ lệ diện tích và thành phần giống loài trong không gian, thời gian cụ thể), và tái cơ cấu ngành trồng trọt (quá trình thay đổi tỷ trọng diện tích, giá trị sản xuất nhằm nâng cao giá trị gia tăng và hiệu quả kinh tế). Theo Quyết định số 899/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 1203/QĐ-UBND của UBND tỉnh Bắc Ninh, tái cơ cấu được xác định là quá trình chuyển đổi căn bản từ nền nông nghiệp độc canh năng suất thấp sang nền nông nghiệp đa canh công nghệ cao, nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích từ mức bình quân 23,8 triệu đồng/ha trước đây lên trên 83 triệu đồng/ha trong giai đoạn phát triển mới.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong giai đoạn từ tháng 5/2016 đến tháng 5/2017, phản ánh chuỗi số liệu thực tế giai đoạn 2014 - 2016. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Niên giám thống kê thị xã Từ Sơn, báo cáo kinh tế - xã hội của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các văn bản quy hoạch sử dụng đất địa phương.

Dữ liệu sơ cấp được thực hiện thông qua điều tra khảo sát với tổng cỡ mẫu 116 đối tượng. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng để chọn ra 3 xã đại diện cho 3 phương thức sản xuất đặc trưng của thị xã gồm: xã Phù Khê đại diện cho vùng thuần nông và đất bãi ven sông (30 hộ), xã Hương Mạc đại diện cho vùng nông nghiệp kết hợp làng nghề thủ công (30 hộ), và xã Tam Sơn đại diện cho vùng nông nghiệp kiêm thương mại dịch vụ (30 hộ). Ngoài ra, mẫu điều tra còn mở rộng phỏng vấn 6 chủ trang trại trồng trọt, 5 doanh nghiệp nông nghiệp và 15 cán bộ quản lý cấp thị xã và cơ sở. Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu phân tầng và phương pháp đánh giá nhanh có sự tham gia (PRA) là nhằm phản ánh khách quan sự khác biệt về sinh kế, nguồn lực đất đai và mức độ tiếp cận công nghệ của từng nhóm hộ. Dữ liệu sau thu thập được xử lý bằng phần mềm Excel thông qua các phương pháp thống kê mô tả và phương pháp so sánh tương đối, tuyệt đối nhằm lượng hóa chính xác hiệu quả kinh tế trên mỗi hecta đất canh tác và mỗi ngày công lao động.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu diện tích gieo trồng cây hàng năm tại thị xã Từ Sơn bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng khi diện tích cây lương thực chiếm tới 2.207,87 ha (91,27%), trong khi cây thực phẩm rau củ chỉ đạt 120,95 ha (5,00%), cây thực phẩm dạng quả đạt 90,02 ha (3,72%) và các cây hàng năm khác chỉ chiếm 0,34 ha (0,01%). Tỷ trọng độc canh lúa nước vẫn ở mức quá cao, cản trở việc tối ưu hóa giá trị kinh tế trên quỹ đất ngày càng khan hiếm.

Thứ hai, tốc độ tăng trưởng kinh tế giữa các khu vực có sự chênh lệch lớn trong giai đoạn 2014 - 2016. Trong khi tốc độ tăng trưởng bình quân chung của thị xã đạt 19,23%/năm, khu vực công nghiệp - xây dựng tăng 25,35% và dịch vụ tăng 27,90%, thì khu vực nông nghiệp chỉ tăng trưởng 4,45%/năm. Hệ quả là tỷ trọng ngành nông nghiệp trong cơ cấu GDP của thị xã giảm mạnh từ 15,6% năm 2010 xuống còn 2,5% vào năm 2015.

Thứ ba, bình quân đất sản xuất nông nghiệp trên đầu người sụt giảm liên tục qua các năm, từ mức 244 m2/người năm 2014 xuống 239 m2/người năm 2015 và chỉ còn 224 m2/người vào năm 2016. Mật độ dân số cao ở mức 2.203 người/km2 kết hợp với quá trình mở rộng các khu công nghiệp, đường giao thông và đô thị đã làm thu hẹp mạnh mẽ tư liệu sản xuất chính của người nông dân.

Thứ tư, mức độ ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa chưa đồng đều. Khâu làm đất và thu hoạch đã đạt mức cơ giới hóa khá, nhưng khâu bảo quản sau thu hoạch, chế biến sâu và hệ thống kho lạnh dự trữ nông sản gần như chưa đáp ứng được yêu cầu thương mại hóa, dẫn đến tình trạng nông sản thường xuyên bị tư thương ép giá trong mùa vụ thu hoạch rộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của những hạn chế trên là do nguồn vốn đầu tư công dành cho kết cấu hạ tầng nông nghiệp còn thấp, hệ thống kênh mương và giao thông nội đồng tại một số địa phương chưa được kiên cố hóa hoàn chỉnh. Bên cạnh đó, diện tích đất canh tác manh mún, nhỏ lẻ gây cản trở lớn cho việc hình thành các cánh đồng mẫu lớn và thu hút doanh nghiệp đầu tư theo chuỗi giá trị khép kín.

Để minh họa trực quan xu hướng này, các dữ liệu chuyển dịch cơ cấu cây trồng có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường, thể hiện tương quan giữa sự suy giảm diện tích lúa nước với sự gia tăng từng bước của diện tích rau an toàn và hoa cây cảnh. Đồng thời, bảng ma trận so sánh các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế (giá trị sản xuất/ha, giá trị gia tăng/ngày công) giữa mô hình canh tác truyền thống và mô hình ứng dụng công nghệ cao sẽ phản ánh rõ mức chênh lệch thu nhập vượt trội từ 3 đến 5 lần của các cây trồng chuyển đổi. So sánh với các địa phương lân cận như Hà Nội hay vùng chuyên canh hoa, cây cảnh Văn Giang (Hưng Yên), thị xã Từ Sơn sở hữu lợi thế địa lý lớn khi cách trung tâm Hà Nội chỉ 18 km, nhưng tốc độ tái cơ cấu vẫn chậm do thiếu vắng các chính sách đột phá về tích tụ ruộng đất và liên kết đối tác công tư (PPP).

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, thực hiện dồn điền đổi thửa và tích tụ ruộng đất linh hoạt. UBND thị xã Từ Sơn cùng chính quyền các xã, phường cần rà soát quy hoạch đất đai, tạo điều kiện pháp lý cho các hộ nông dân cho thuê đất, góp vốn bằng quyền sử dụng đất để hình thành tối thiểu 5 - 10 vùng sản xuất chuyên canh tập trung quy mô trên 20 ha/vùng vào năm 2020, ưu tiên cho các mô hình sản xuất rau an toàn và hoa cây cảnh cao cấp.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển giao khoa học công nghệ và đưa giống cây trồng mới vào sản xuất. Trạm Khuyến nông và Phòng Kinh tế thị xã Từ Sơn cần chủ trì phối hợp với các viện nghiên cứu để nâng tỷ lệ sử dụng giống lúa chất lượng cao và giống cây thực phẩm đạt chuẩn xác nhận lên trên 70% trong giai đoạn 2017 - 2020. Áp dụng đồng bộ quy trình thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP) và kỹ thuật tưới tiết kiệm nước nhằm nâng giá trị sản xuất bình quân đạt trên 150 triệu đồng/ha/năm.

Thứ ba, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm nông nghiệp. Cần thu hút tối thiểu 3 - 5 doanh nghiệp đầu tư liên kết với các hợp tác xã nông nghiệp tại các xã Tam Sơn, Hương Mạc và Phù Khê để ký kết hợp đồng tiêu thụ nông sản ổn định. Thiết lập hệ thống sơ chế, bảo quản lạnh và xây dựng nhãn hiệu chứng nhận cho nông sản Từ Sơn nhằm thâm nhập sâu vào mạng lưới siêu thị tại Hà Nội và Bắc Ninh trước năm 2020.

Thứ tư, tăng cường nguồn vốn tín dụng và đào tạo nguồn nhân lực nông thôn. Ngân hàng Nông nghiệp & PTNT cùng Ngân hàng Chính sách xã hội cần nâng hạn mức vay vốn ưu đãi thêm 20 - 30% cho các mô hình trang trại và doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao. Đồng thời, các hội đoàn thể cần tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật quản trị kinh doanh nông hộ cho 100% hộ dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách: Lãnh đạo UBND thị xã, cán bộ Phòng Kinh tế, Phòng Tài nguyên và Môi trường có thể sử dụng các số liệu thực chứng và bộ giải pháp của luận văn để xây dựng quy hoạch nông nghiệp đô thị, ban hành các chính sách hỗ trợ chuyển đổi cây trồng sát với thực tiễn địa phương.

Nhóm hợp tác xã nông nghiệp và chủ trang trại: Các nhà quản lý hợp tác xã và hộ nông dân sản xuất quy mô lớn có thể tham khảo các công thức luân canh, mô hình cánh đồng mẫu và phương pháp ứng dụng tiêu chuẩn VietGAP nhằm tối ưu hóa chi phí đầu vào và nâng cao năng suất cây trồng.

Nhóm doanh nghiệp đầu tư và chế biến nông sản: Các đơn vị phân phối, doanh nghiệp logistics và chế biến nông nghiệp tìm thấy cơ sở dữ liệu quan trọng về nguồn cung nông sản, tiềm năng liên kết chuỗi giá trị và cơ hội phát triển hạ tầng bảo quản lạnh tại địa bàn cửa ngõ vùng Thủ đô.

Nhóm nghiên cứu, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp tiếp cận PRA, mô hình phân tích định lượng hiệu quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại các khu vực đang trong quá trình đô thị hóa nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao thị xã Từ Sơn cần cấp bách đẩy mạnh tái cơ cấu ngành trồng trọt? Do quá trình đô thị hóa khiến diện tích đất nông nghiệp giảm xuống còn 2.712,15 ha (48,31%), trong khi cây lương thực vẫn chiếm tới 91,27% diện tích gieo trồng với năng suất giá trị thấp. Tái cơ cấu giúp chuyển dịch sang cây trồng giá trị cao nhằm nâng cao thu nhập cho nông dân trên quỹ đất bị thu hẹp.

Mục tiêu cụ thể của việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại Từ Sơn đến năm 2020 là gì? Thị xã định hướng nâng tỷ trọng cây trồng có giá trị kinh tế cao và cây ăn quả lên trên mức 28% trong tổng cơ cấu gieo trồng, phấn đấu đưa giá trị sản xuất bình quân đạt từ 120 đến 150 triệu đồng/ha/năm thông qua việc mở rộng diện tích rau an toàn và hoa cây cảnh.

Quy mô mẫu điều tra trong nghiên cứu được thiết kế như thế nào? Luận văn tiến hành khảo sát tổng cộng 116 đối tượng, bao gồm 90 hộ nông dân phân bổ đồng đều tại 3 xã đại diện là Phù Khê, Hương Mạc, Tam Sơn (30 hộ/xã), kết hợp phỏng vấn chuyên sâu 6 chủ trang trại, 5 doanh nghiệp và 15 cán bộ quản lý nông nghiệp địa phương.

Yếu tố nào gây cản trở lớn nhất cho quá trình tái cơ cấu cây trồng tại địa phương? Rào cản lớn nhất là quỹ đất sản xuất bình quân trên đầu người giảm xuống chỉ còn 224 m2/người vào năm 2016, tình trạng ruộng đất manh mún, hạ tầng thủy lợi nội đồng thiếu đồng bộ và sự thiếu hụt các hợp đồng liên kết bao tiêu sản phẩm nông sản dài hạn.

Các nhóm cây trồng nào mang lại triển vọng kinh tế cao nhất cho nông dân Từ Sơn? Các loại rau an toàn sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, nấm ăn, nấm dược liệu và hoa, cây cảnh chất lượng cao mang lại giá trị gia tăng gấp từ 3 đến 5 lần so với trồng lúa truyền thống, rất phù hợp với nhu cầu tiêu thụ lớn tại thị trường Hà Nội.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt vùng ven đô trong bối cảnh công nghiệp hóa.
• Phản ánh rõ nét thực trạng đất nông nghiệp bị thu hẹp (còn 2.712,15 ha) và diện tích độc canh cây lương thực vẫn chiếm tỷ lệ cao tới 91,27%.
• Đánh giá sự suy giảm đất canh tác bình quân xuống mức 224 m2/người năm 2016 và tốc độ tăng trưởng nông nghiệp khiêm tốn 4,45%/năm.
• Xây dựng 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao về tích tụ đất đai, ứng dụng công nghệ VietGAP, liên kết chuỗi giá trị và cơ chế vốn tín dụng.
• Xác định lộ trình phát triển nông nghiệp đô thị bền vững, hướng tới mục tiêu đạt tỷ trọng 28% cây trồng giá trị cao giai đoạn 2016 - 2020.

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Đức Hoài tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc, đóng góp quan trọng cho công tác quản lý và định hướng phát triển nông nghiệp tại thị xã Từ Sơn. Các cơ quan ban ngành, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác các giải pháp này để triển khai hiệu quả các mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao trong thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN ĐỨC HOÀI GIẢI PHÁP TÁI CƠ CẤU NGÀNH TRỒNG TRỌT TẠI THỊ XÃ TỪ SƠN, TỈNH BẮC NINH Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60 62 01 15 Người hướng dẫn khoa học: GS. Nguyễn Văn Song NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, nội dung, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi cũng xin cam kết chắc chắn rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc; bản luận văn này là nỗ lực, kết quả làm việc của cá nhân tôi (ngoài phần đã trích dẫn). Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Đức Hoài i c LỜI CẢM ƠN Để thực hiện và hoàn thành luận văn này, ngoài sự nổ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ tận tình, sự đóng góp quý báu của nhiều cá nhân và tập thể.

Trước tiên, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo Khoa Kinh tế & Phát triển nông thôn , Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Văn Song đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian tôi thực hiện luận văn. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn UBND thị xã Từ Sơn, phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn thị xã Từ Sơn đã tạo điều kiện giúp đỡ, cung cấp số liệu, tư liệu khách quan giúp tôi hoàn thành luận văn này. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và người thân đã động viên, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu.

Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Đức Hoài ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.v Danh mục bảng. vi Trích yếu luận văn.

vii Thesis abstract………………………………………………………………………………ix Phần 1. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Cơ sở lý luận và thực tiễn về tái cơ cấu ngành trồng trọt. Một số khái niệm. Cơ cấu ngành trồng trọt. Đặc điểm của cơ cấu ngành trồng trọt.

Nội dung công tác tái cơ cấu ngành trồng trọt. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động tái cơ cấu trồng trọt. Cơ sở thực tiễn. Kinh nghiệm chuyển đổi cơ cấu cây trồng của các nước.

Kinh nghiệm của các địa phương trong nước. Bài học và kinh nghiệm rút ra. Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu.

Vị trí địa lý. Địa hình, thổ nhưỡng. Điều kiện kinh tế - xã hội. Phương pháp nghiên cứu.

Nguồn số liệu. Phương pháp xử lý số liệu. Phương pháp phân tích số liệu. Hệ thống chỉ tiêu phân tích và xử lý số liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thực trạng tái cơ cấu ngành trồng trọt của thị xã Từ Sơn. Khái quát thực ngành trạng trồng trọt của thị xã Từ Sơn. Thực trạng tái cơ cấu ngành trồng trọt ở thị xã Từ Sơn.

Các yếu tố ảnh hướng đến tái cơ cấu ngành trồng. Vấn đề quy hoạch sử dụng đất. Chính sách tái cơ cấu ngành trồng trọt. Ảnh hưởng từ yếu tố hạ tầng cơ sở.

Nhóm các yếu tố về con người. Định hướng và giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt tại thị xã Từ Sơn giai đoạn 2016 – 2020. Định hướng và mục tiêu tái cơ cấu ngành trồng trọt giai đoạn năm 2016 – 2020. Những giải pháp chủ yếu tái cơ cấu ngành trồng trọt thị xã Từ Sơn giai đoạn 2016-2020.

Kết luận và kiến nghị. 98 Tài liệu tham khảo. 102 iv c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ Viết tắt Nghĩa tiếng Việt BQ Bình quân CC Cơ cấu CNH – HĐH Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá CT Cây trồng DT Diện tích ĐVT Đơn vị tính HQKT Hiệu quả kinh tế HTTT Hệ thống trồng trọt HTX Hợp tác xã KT – XH Kinh tế - xã hội LĐ Lao động NĐ Nghị định NN Nông nghiệp PTNT Phát triển nông thôn QĐ Quyết định SL Sản lượng SPNN Sản phẩm nông nghiệp SX Sản xuất TB Trung bình Trđ Triệu đồng TT Thị trường UBND Uỷ ban nhân dân VHVL Vừa học vừa làm v c DANH MỤC BẢNG Bảng 2. So sánh chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp thập kỷ 80-90 và hiện nay.

Tình hình sử dụng đất đai trên địa bàn thị xã Từ Sơn năm 2016. Tình hình dân số thị xã Từ Sơn giai đoạn 2014 - 2016. Mẫu điều tra. Diện tích gieo trồng và cơ cấu diện tích gieo trồng cây hàng năm của thị xã năm 2014-2016.

Sản lượng một số cây hàng năm của thị xã Từ Sơn năm 2014-2016. Giá trị sản xuất hàng hoá các cây hàng năm của thị xã Từ Sơn 3 năm 2014 – 2016. Kết quả hoạt động thông tin tuyên truyền. Đánh giá của người dân về hoạt động thông tin tuyên truyền, quán triệt chủ trương tái cơ cấu ngành trồng trọt.

Địa điểm xây dựng cánh đồng mẫu thị xã Từ Sơn năm 2016. Nguồn vốn đầu tư vào kết cấu hạ tầng trồng trọt thị xã Từ Sơn. Tình hình áp dụng TBKT trồng trọt các loại hình sản xuất năm 2014 - 2016. Đánh giá của hộ, trang trại và DN điều tra về khả năng áp dụng tiến bộ KHKT.

Đánh giá của hộ, trang trại và DN điều tra về hiệu quả áp dụng KHKT. Cơ cấu diện tích đất nông nghiệp phân theo ngành sản xuất. Thực trạng cơ cấu diện tích đất trồng trọt tại các hộ điều tra. Cơ cấu cây trồng của các hộ nông dân tại 3 xã.

Đánh giá của hộ điều tra về kết quả đưa giống cây trồng mới vào sản xuất. Số liệu dự trữ nông sản tại các kho lạnh tại thị xã Từ Sơn. Đánh giá việc hỗ trợ của Nhà nước, nhà khoa học đối với hộ trồng cây lương thực, thực phẩm. Kết quả giá trị sản xuất ngành trồng trọt phân theo nhóm cây trồng giai đoạn 2014 - 2016.

Đánh giá hiệu quả tái cơ cấu trồng trọt giai đoạn 2014-2016. Nguồn thông tin để hộ ra quyết định sản xuất kinh doanh. 83 vi c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Đức Hoài Tên luận văn: “Giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh” Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60 62 01 15 Cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam 1. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở đánh giá thực trạng cơ cấu ngành trồng trọt, phân tích các yếu tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất các giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt trên địa bàn thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.

Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp điều tra thu thập + Thu thập số liệu thứ cấp: Tài liệu/Thông tin thứ cấp được thu thập từ các nguồn khác nhau như: Các sách, tạp chí, báo, báo cáo của các ngành, các cấp, trang web… có liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài. + Thu thập số liệu sơ cấp: Tiêu chí lựa chọn xã là những xã được chọn phải đại diện cho các loại hình sản xuất trồng trọt của thị xã Từ Sơn, bao gồm Hương Mạc, Phù Khê, Tam Sơn. - Phương pháp thống kê mô tả, Phương pháp tiếp cận hệ thống, Phương pháp tiếp cận có sự tham gia. Kết quả chính Trong giai đoạn 2014 – 2016 Diện tích gieo trồng cây hàng năm trên địa bàn thị xã Từ Sơn đang tập trung chủ yếu gieo trồng cây lương thực có diện tích trên 2.207,87 ha chiếm từ 91,27% tổng diện tích gieo trồng cây hàng năm, cây thực phẩm (rau củ) có diện tích 120,95 ha chiếm 5,00% , cây thực phẩm (quả) có diện tích 90,02 ha chiếm 3,72%, cây hàng năm khác có diện tích 0,34ha chiếm 0,01% trong tổng số diện tích gieo trồng cây hàng năm.

Thị xã Từ Sơn chủ trương tái cơ cấu nội bộ ngành sản xuất trồng trọt theo hướng tăng tỷ trọng cây trồng giá trị kinh tế cao đến hết năm 2016, tỷ trọng cây trồng có giá trị kinh tế cao. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, tái cơ cấu trong nội bộ ngành nông nghiệp diễn ra chậm, tỷ trọng cầy lúa và cây trồng truyền thống vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Hiệu quả sản xuất không cao, kém bền vững về môi trường. Năng suất của lao động nông vii c nghiệp còn rất thấp.

Giá trị sản xuất nông sản chưa cao và chiếm tỷ trọng thấp trong cơ cấu kinh tế chung của thị xã. Dịch vụ nông nghiệp tuy đã phát triển nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất, nhất là khâu làm đất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Nguyên nhân của hạn chế trong tái cơ cấu ngành trồng trọt trên địa bàn thị xã Từ Sơn: Kinh phí đầu tư cho cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất còn hạn chế nên chưa đáp ứng được yêu cầu của sản xuất. Diện tích đất sử dụng cho sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp chủ yếu do địa phương lấy quỹ đất để xây dựng kênh mương, giao thông nội đồng; một số diện tích giảm do làm các công trình dự án khu công nghiệp, đô thị, đường giao thông.

Kết luận Trên cơ sở đưa ra các định hướng, mục tiêu của tái cơ cấu ngành trồng trọt. Luận văn đã trình bình một số giải pháp tái cơ cấu ngành trồng trọt trong giai đoạn 2016-2020 gồm các giải pháp cụ thể là: Giải pháp về tập trung và tích tụ ruộng đất; giải pháp về lao động; giải pháp về đào tạo và ứng dụng khoa học công nghệ; giải pháp về liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm; giải pháp tăng cường vốn cho trang trại, doanh nghiệp; Giải pháp về bảo vệ môi trường hướng đến nông nghiệp phát triển bền vững. Cơ cấu ngành trồng trọt trong tương lai luôn biến động, chuyển đổi không ngừng cùng với sử biến động của nền kinh tế, xã hội trong nước và trong khu vực nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao cả về số lượng và chất lượng sản phẩm trồng trọt.