CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CHUNG VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP. Những vấn đề cơ bản về hiệu quả kinh doanh. Một số quan điểm khái niệm hiệu quả kinh doanh. Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù có khả năng phản ánh được cách mà doanh nghiệp đã và đang sử dụng nguồn nhân lực, các yếu tố đầu vào để từ đó đạt được hiệu quả cao nhất của các mục tiêu và và kế hoạch kinh doanh được xác định đặt ra trước đó hướng đến tối đa hóa lợi nhuận của doanh nghiệp.
Cụ thể là doanh nghiệp có thể so sánh được sự chênh lệch giữa kết quả đầu ra với các yếu tố đầu vào, hay giữa chi phí đầu tư bỏ ra và doanh thu doanh nghiệp đó nhận được. Bên cạnh đó có rất nhiều luồng ý kiến, quan điểm về hiệu quả kinh doanh tùy theo từng lĩnh vực nghiên cứu như: Theo quan điểm của nhà kinh tế học người Anh – Adam Smith (1776): “Hiệu quả kinh doanh là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hóa”. Theo quan điểm này Adam Smith đã đồng nhất giữa hiệu quả với chỉ tiêu kết quả của hoạt động kinh doanh. Đây cũng chính là điểm hạn chế của quan điểm khi chỉ tiêu doanh thu bao gồm cả chi phí tạo thành và lợi nhuận sinh ra, mà bỏ qua sự ảnh hưởng trực tiếp của chi phí tới kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Nếu kết quả kinh doanh đạt được đều tăng lên do chi phí sản xuất hay do mở rộng các nguồn lực sản xuất khác đều cho ra cùng một kết quả thì sẽ không phân biệt được sự tác động của các yếu tố xem yếu tố nào hiệu quả hơn. Chính vì vậy quan điểm của Adam Smith chỉ đúng với trường hợp kết quả sản xuất kinh doanh tăng nhanh hơn tốc độ tăng của chi phí đầu vào của doanh nghiệp. Tiếp sau Adam-Smith, để bổ sung và khắc phục những hạn chế trong quan điểm về hiệu quả kinh doanh, GS.TS Đặng Đình Đào (1998) đã đưa ra quan điểm rằng: “Hiệu quả kinh doanh là quan hệ tỷ lệ giữa phần tăng thêm của phần kết quả và phần tăng thêm của chi phí”. Quan điểm này đã xác định được hiệu quả kinh doanh dựa trên cơ sở so sánh tương đối giữa kết quả doanh nghiệp đạt được với phần chi phí đã bỏ ra để đạt được kết quả đó.
Mặc dù quan điểm đã có phần cải tiến 7 hơn nhưng sản xuất kinh doanh là quá trình tăng thêm không chỉ của chi phí mà còn nhiều yếu tố có sẵn, nó chỉ xem xét phần tăng thêm mà không đánh giá được phần chi phí và kết quan ban đầu trước đó. Vì vậy quan điểm này chỉ đánh giá được kết quả sản xuất mà không thể đánh gia được toàn bộ hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đó. Một luồng quan điểm khác theo tác giả Manfred Kuhn (1990) lại cho rằng: “Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh”. Tức là hiệu quả kinh tế được xác định bởi tỷ số giữa kết quả đạt được và chi phí doanh nghiệp phải bỏ ra để đạt được kết quả đó.
Đây cũng là quan điểm được nhiều nhà kinh tế học áp dụng vào để tính hiệu quả kinh doanh trong các quá trình kinh tế của doanh nghiệp, với công thức cụ thể: H=K/C Trong đó: H – Hiệu quả; K – Kết quả; C – Hao phí nguồn lực cần thiết tương ứng với kết quả đó. Quan điểm này đã phần nào phản ánh được bản chất của hiệu quả kinh doanh, nó phản ánh về mặt chất lượng, và hiệu quả được gắn liền với trình độ sử dụng các yếu tố liên quan trong quá trình sản xuất kinh doanh, mức độ sử dụng nguồn chi phí; Còn kết quả kinh doanh (doanh thu, lợi nhuận) chỉ phản ánh được về mặt số lượng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên nó cũng chưa phản ánh được độ tính tương quan giữa hai mặt lượng và chất, giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra. Đỗ Hoàng Toàn (1994): “Hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế - xã hội tổng hợp để lựa chọn các phương án hoặc các quyết định trong quá trình hoạt động thực tiễn ở mọi lĩnh lực kinh doanh và tại mọi thời điểm.
Bất kỳ các quyết định cần đạt được phương án tốt nhất trong điều kiện cho phép, giải pháp thực hiện có tính cân nhắc, tính toán chính xác phù hợp với sự tất yếu của quy luật khách quan trong từng điều kiện cụ thể”. Chúng ta có thể hiểu như sau: hiệu quả là kết quả 8 hoặt động thực tiễn của con người; biểu hiện của kết quả là đưa ra được phương án quyết định; kết quả đạt được là tốt nhất trong điều kiện cụ thể. Như vậy nhìn chung, dù được nêu lên định nghĩa theo cách nào thì hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp vẫn có thể được hiểu nó là một phạm trù kinh tế phản ánh được trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, máy móc, thiết bị, vốn và các yêu tố xung quanh khác) để nhằm đạt được mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra. Bản chất của hiệu quả kinh doanh.
Qua những quan điểm được đề cập phía trên, có thể hiểu rằng bất kỳ hoạt động nào của con người nói chung hay hoạt động kinh doanh nói riêng họ đều mong muốn đạt được một kết quả tốt nhất. Kết quả kinh doanh sẽ phản ánh những cái gì mà họ thu được sau một quá trình kinh doanh trong một khoảng thời gian. Kết quả cuối cùng sẽ là mục tiêu lớn nhất của doanh nghiệp, nó phản ánh được chất lượng của cả quá trình sản xuất kinh doanh một cách định tính như sự uy tín, danh tiếng của doanh nghiệp, chất lượng sản phẩm dịch vụ mà doanh nghiệp đó tạo ra. Bên cạnh đó, kết quả được tạo ra ở mức nào với mức giá cả như nào cúng là vấn đề cần xem xét vì nó phản ánh chất lượng của hoạt động kinh doanh.
Mặt khác nhu cầu tiêu dùng của con người thì ngày càng tăng cao với nhu cầu lớn và khắt khe hơn, vì vậy doanh nghiệp cần tìm và lựa chọn cách để đạt được kết quả lớn nhất với chất lượng tốt nhất. Chình vì thế, khi đánh giá hoạt động kinh doanh doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc đánh giá kết quả mà còn phải đánh giá cả chất lượng hoạt động kinh doanh tạo ra kết quả đó, tức là đánh giá hiệu quả kinh doanh. Bản chất của hiệu quả kinh doanh chính là hiệu quả của lao động xã hội được xác định bằng việc so sánh lượng kết quả hữu ích thu được cuối cùng với lượng hao phí lao động xã hội. Và thước đo của hiệu quả kinh doanh là sự tiết kiệm hao phí lao động xã hội và đặt ra tiêu chuẩn tối đa hóa lợi nhuận, tối thiểu hóa chi phí dựa trên những nguồn lực sẵn có.
Xét về mặt định tính, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được thể hiện ở những nỗ lực đóng góp của doanh nghiệp vào lợi ích chung, sự phát triển nền kinh tế chung. 9 Xét về mặt định lượng, hiệu quả kinh doanh là đại lượng có thể biểu hiện được mối tương quan giữa kết quả thu được trong quá trình hoạt đông kinh doanh với những chi phí phải bỏ ra để thu được kết quả đó. Đại lượng này được cụ thể hóa thành một hệ thống các chỉ tiêu như: doanh thu, chi phí, lợi nhuận, tỷ suất sinh lời,…. Xét về mặt thời gian, mức độ hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được tính và xác nhận trong một thời điểm nhất định, thông thường nó được đánh giá vào cuối mỗi chu kì kinh doanh.
Tuy nhiên, có thể thấy hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp không chỉ là một chỉ tiêu đánh giá lợi ích nhất thời trước mắt mà nó là lợi ích lâu dài. Doanh nghiệp sẽ không thể tồn tại và phát triển lâu dài nếu chỉ vì mục tiêu lợi nhuận mà bỏ qua không xem xét để ý đến lợi ích của người tiêu dùng sử dụng hàng hóa dịch vụ, của nhà cung cấp hay của những trung gian thương mại tham gia vào quá trình phân phối tiêu dùng. Xét về không gian, hiệu quả kinh doanh còn được thể hiện ở vị thế mà doanh nghiệp đạt được trên thị trường, hay mức độ bao phủ thị trường của doanh nghiệp. Phân loại hiệu quả kinh doanh.
Để đánh giá khách quan chính xác được hiệu quả kinh doanh, nhà quản lý sẽ phân loại hiệu quả kinh doanh theo một số tiêu chí khác nhau như sau: 1. Dựa vào mục tiêu hoạt động kinh doanh Hiệu quả kinh doanh bao gồm: hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội. Hiệu quả kinh tế sẽ phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp để đạt được các mục tiêu kinh tế ở một thời kỳ nhất định. Các mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp đó là: tốc độ tăng trưởng kinh doanh, thị phần trong ngành, kết quả sản xuất, mức tiêu thụ, lợi nhuận trong kỳ sản xuất kinh doanh,….
Hiệu quả xã hôi sẽ là những đóng góp của doanh nghiệp đối với dự phát triển của xã hội thông qua quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, dựa vào một số chỉ tiêu sau: giải quyết tình trạng thất nghiệp, tạo công ăn việc làm cho công nhân; thực hiện kinh doanh đảm bảo vệ sinh môi trường xung quanh; tạo ra nguồn thu nhập giúp nâng cao đời sống cho người lao động… 10 1. Căn cứ vào tiêu chí thời gian. Hiệu quả kinh doanh bao gồm: hiệu quả ngắn hạn và hiệu quả dài hạn. Hiệu quả kinh doanh ngắn hạn là hiệu quả kinh doanh được xem xét và đánh giá trong một khoảng thời gian ngắn như tuần, tháng, quý.
Còn trái lại, hiệu quả kinh doanh dài hạn lại được xem xét đánh giá trong một khoảng thời gian dài hơn được gắn liền với các chiến lược, cac kế hoạch dài hạn tính theo năm hoặc có thể là mục tiêu xuyên suốt quá trình tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp. Một số chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Nhóm chỉ tiêu đo lường hiệu quả sản xuất – kinh doanh (Doanh thu – Lợi nhuận). Ta có thể thấy, mục đích cuối cùng của hầu hết các doanh nghiệp khi thực hiện đánh giá hiệu quả kinh doanh đều hướng đến lợi nhuận mà doanh nghiệp đã đạt được trong quá trình sản xuất kinh doanh.
Lợi nhuận là thứ tuyệt đối, là mục tiêu để đánh giá xem doanh nghiệp của bạn có hoạt động hiệu quả hay không?