Đặt vấn đề Nước ta đang trên đà phát triển mạnh mẽ trong công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước đã đem lại bộ mặt thật sự khởi sắc. Đặc biệt sau khi chính thức trở thành thành viên của WTO thì đất nước ta đã chính tỏ được khả năng phát triển và hòa mình vào xu thế đi lên của toàn cầu, tuy nhiên mặt trái của sự phát triển là môi trường sinh thái bị hủy hoại, hàng loạt các vấn đề về môi trường bức xúc nảy sinh. Ở nước ta, trong những năm gần đây chính phủ rất coi trọng việc bảo vệ môi trường. Hiện nay việc thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn đô thị đang là vấn đề nan giải gây khó khăn đối với nhiều địa phương trong cả nước.
Với khối lượng phát sinh lớn nhưng tỷ lệ thu gom còn hạn chế, chất thải rắn sinh ra chưa được thu gom và xử lý triệt để là nguồn gây ô nhiễm cả ba môi trường: đất, nước và không khí. Tại các bãi đổ rác, nước rò rỉ và khí bãi rác là mối đe dọa đối với nguồn nước mặt và nước ngầm trong khu vực. Khối lượng chất thải rắn của các khu đô thị ngày càng gia tăng nhanh chóng theo tốc độ gia tăng dân số, và phát triển kinh tế xã hội. Lượng chất thải rắn nếu không được xử lý tốt sẽ dẫn đến hàng loạt các hậu quả môi trường không thể lường trước được.
Với lượng rác thải phát sinh ngày càng nhiều tại các đô thị công việc này càng khó khăn, trong khi đó địa điểm chôn lấp rác thải ngày càng ít vì tình hình đô thị hoá, dân số tăng nhanh. Nền công nghiệp phát triển, kinh tế dịch vụ tăng do đó lượng rác thải nguy hại cũng tăng. Vì lẽ đó quản lý chất thải đô thị đã trở nên bức bách không thể trì hoãn được. Thành phố Thái Nguyên là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội của tỉnh Thái Nguyên và vùng Việt Bắc: Có vị trí thuận lợi, quan trọng trong việc phát triển Kinh tế - Xã hội của tỉnh Thái Nguyên và các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam.
Tập trung nhiều trường Đại học, Cao đẳng và THCS cùng với các trường từ cấp tiểu học tới THPT, tại thành phố Thái Nguyên, số lượng rác thải ra hàng ngày đang là mối đe dọa cho môi trường sống tại đây. Hiện nay, chất thải rắn trong toàn tỉnh có khối lượng 720 tấn/ngày, trong đó chất thải rắn sinh hoạt chiếm nhiều nhất với 82% tập trung ở TP Thái Nguyên (215 tấn/ngày). Tỷ lệ thu gom, xử lý tại các huyện, thành phố, thị xã cũng chênh lệch khá nhiều, ở TP Thái Nguyên và Thị xã Sông Công đạt 70 - n 2 80%, còn ở các thị trấn chỉ đạt 20 - 30%. Toàn tỉnh mới có 2 Khu liên hợp xử lý chất thải rắn là Sông Công (thị xã Sông Công) và Tân Cương (TP Thái Nguyên).
Ngoài ra, tổ chức bộ máy quản lý chất thải rắn cũng chưa đáp ứng được yêu cầu xử lý, chưa xã hội hóa rộng rãi. Bên cạnh đó, năng lực của đơn vị thu gom, xử lý rác còn yếu kém, thiếu kinh phí; việc vận hành các cơ sở xử lý chưa đúng quy trình hợp vệ sinh; việc lựa chọn công nghệ và quy hoạch xử lý rác thải còn nhiều bất cập, đang ở giai đoạn thí điểm; chưa thu hút được sự tham gia của các đơn vị tư nhân trong quản lý chất thải rắn; các dự án đầu tư quản lý chất thải rắn nông thôn chưa được quan tâm đúng mức; ý thức bảo vệ môi trường thấp kém. Đại học Thái Nguyên là một Đại học vùng, đa cấp, đa ngành và là một Đại học trọng điểm của Việt Nam. Đại học Thái Nguyên có 8 trường Đại học thành viên và 2 khoa trực thuộc, 5 trung tâm, 3 viện nghiên cứu.
Là một trong số 5 đại học theo mô hình đại học hai cấp, đại học được giao trọng trách. Là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực cho các tỉnh, các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề trên địa bàn, đồng thời thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, góp phần quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội của vùng trung du, miền núi phía Bắc - vùng có nhiều đồng bào các dân tộc sinh sống. Hàng năm, Đại học Thái Nguyên tuyển sinh hàng chục nghìn sinh viên hệ chính quy và không chính quy, đồng thời cũng "cho ra lò" hàng vạn sinh viên có trình độ đại học và trên đại học ra phục vụ xã hội. Với quy mô lớn như vậy lượng rác thải hàng ngày của các trường Đại học Thái Nguyên chiếm tỷ rất cao trong toàn thành phố Thái Nguyên và cần có những giải pháp quản lý rác thải sinh hoạt phù hợp tại các trường đảm bảo môi trường sống tại đây.
Để đánh giá đúng thực trạng rác thải tại các trường học, dưới sự hướng dẫn của TS. Phan Thị Thu Hằng, tôi đã nghiên cứu và lựa chọn đề tài: “Đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp quản lý rác thải sinh hoạt tại trường Đại học Nông Lâm Thái nguyên”. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá thực trạng công tác quản quản lý rác thải sinh hoạt của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. n 3 - Đề xuất các giải pháp thực tiễn để quản lý rác thải sinh hoạt của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên nhằm đem lại hiểu quả cao hơn trong công tác quản lý môi trường, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, tạo cảnh quan của trường.
Mục đích của đề tài. Dựa trên những phân tích thực tế về thực trạng rác thải, công tác thu gom, hiện trạng quản lý cũng như nhận thức, kiến thức của học sinh, sinh viên về rác thải và quản lý rác thải từ đó đề xuất các giải pháp hữu hiệu quản lý rác thải tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. - Đánh giá tình hình phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt. - Đánh giá hiệu quả công tác quản lý rác thải sinh hoạt.
- Đánh giá thực trạng kiến thức, nhận thức của học sinh, sinh viên về công tác bảo vệ môi trường nói chung và quản lý rác thải nói riêng. - Đề xuất các giải pháp quản lý phù hợp với điều kiện thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý rác thải sinh hoạt. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả của đề tài sẽ cung cấp cơ sở khoa học trong công tác đánh giá hiện trạng rác thải sinh hoạt tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên cũng như trong việc đề xuất các giải pháp quản lý hữu hiệu rác thải.
- Xây dựng và đề xuất các giải pháp quản lý rác thải sinh hoạt nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường và tăng cường tiết kiệm nguyên liệu thông qua việc phân loại tại nguồn và tái chế. Nhằm hướng tới mục tiêu “phát triển bền vững” trên cơ sở kết hợp chặt chẽ hài hòa giữa phát triển kinh tế, đảm bảo tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Ý nghĩa trong thực tiễn - Kết quả của đề tài sẽ là cơ sở áp dụng biện pháp quản lý rác thải sinh hoạt được hiệu quả, góp phần bảo vệ môi trường tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. - Nâng cao nhận thức của sinh viên về công tác quản lý rác thải sinh hoạt và bảo vệ môi trường.
n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Khái niệm về chất thải - Luật môi trường Việt Nam đã đưa ra định nghĩa tại Khoản 10 Điều 3 Luật Bảo vệ Môi Trường năm 2005 như sau: “ chất thải là chất ở thể rắn, lỏng, khí được thải ra từ sản xuất, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác”. - Chất thải là toàn bộ các loại vất chất được con người loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội của mình (bao gồm các hoạt đồng sản xuất hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng…) trong đó quan trọng nhất là các loại rác thải sinh ra từ hoạt động sản xuất và hoạt động sống.
Khái niệm về rác thải sinh hoạt Có rất nhiều định nghĩa rác thải sinh hoạt được đưa ra. Một số khái niệm sau đây là minh chứng cho thấy tính đa dạng trong định nghĩa về rác thải sinh hoạt: Rác thải là các chất rắn bị loại ra trong quá trình sống, sinh hoạt, hoạt động sản xuất của con người và động vật. Rác thải đô thị bao gồm các loại rác thải phát sinh từ các hộ gia đình, khu công cộng, khu thương mại, các công trình xây dựng, khu xử lý chất thải…, trong đó, rác thải sinh hoạt sinh ra từ các hộ gia đình thường được gọi là rác sinh hoạt chiếm tỷ lệ cao nhất. Theo Nguyễn Văn An (2005) [1], RTSH (hay chất thải rắn sinh hoạt) được định nghĩa: Là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí được sinh ra từ mọi người và mọi nơi như: gia đình, trường học, chợ, nơi mua bán, nơi công cộng, nơi vui chơi giải trí, cơ sở y tế, cơ sở sản xuất kinh doanh, bến xe, bến đò.
Theo Nguyễn Văn An (2005) [1], RTSH là chất thải do con người thải ra sau khi sử dụng những sản phẩm trực tiếp từ thiên nhiên hoặc qua chế biến xử lý của con người từ các khu dân cư và nó được xuất phát từ sinh hoạt hằng ngày của con người. Khái niệm về quản lý rác thải sinh hoạt Theo Nghị định 59/2007/NĐ-CP ngày 9/4/2007 của Chính phủ về quản lý chất thải rắn [5] định nghĩa một số từ ngữ như sau. Chất thải rắn sinh hoạt (rác thải sinh hoạt) là chất thải rắn phát thải trong sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng. n 5 - Thu gom chất thải rắn sinh hoạt (rác thải sinh hoạt) là hoạt động tập hợp, phân loại đóng gói và lưu giữ tạm thời chất thải rắn tại nhiều điểm thu gom tới địa điểm hoặc cơ sở được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận.
- Lưu giữ chất thải rắn sinh hoạt (rác thải sinh hoạt) là việc giữ chất thải rắn trong một thời gian nhất định ở nơi đươc cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận trước khi vận chuyển đến cơ sở xử lý. Nguồn gốc phát sinh chất thải sinh hoạt.