CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG VÀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG THI CÔNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG 1.1 Khái quát về chất lượng thi công xây dựng: Công trình xây dựng 1.1 Khái niệm: Công trình xây dựng là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình được liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây dựng theo thiết kế. Công trình xây dựng bao gồm công trình xây dựng dân dụng, công trình công nghiệp, giao thông, nông nghiệp và phát triển nông thôn, công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình khác.2 Đặc điểm: Công trình xây dựng thường có vốn đầu tư lớn, chiếm tỉ trọng lớn trong ngân sách quốc gia. Công trình xây dựng có quy mô, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc, thời gian sản xuất xây lắp kéo dài. Công trình xây dựng tập trung tại một vị trí như đối với công trình dân dụng hay thường xuyên trải dài, di chuyển địa điểm như công trình giao thông, thủy thợi… Chất lượng công trình xây dựng Chất lượng công trình xây dựng là phải đảm bảo yêu cầu kỹ thuật về an toàn, bền vững, mỹ quan của công trình nhưng phải đảm bảo phù hợp với các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy chuẩn kỹ thuật, các quy định trong văn bản quy phạm pháp luật có liên quan và hợp đồng kinh tế.
Chất lượng công trình xây dựng không chỉ đảm bảo sự an toàn khi đưa vào khai thác sử dụng mà còn phải đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật hiện hành. 4 Để có được công trình có chất lượng, có nhiều yếu tố ảnh hưởng, trong đó yếu tố cơ bản nhất là năng lực điều hành, quản lý của CĐT và năng lực của các nhà thầu tham gia (TVTK, TVGS, tư vấn thẩm tra, nhà thầu thi công) để hình thành sản phẩm xây dựng. Chất lượng công trình xây dựng là quá trình hình thành và tổng hợp về chất lượng từ chất lượng khảo sát, chất lượng thiết kế, chất lượng giám sát, chất lượng thẩm định, chất lượng thi công xây lắp đến khi đưa công trình vào vận hành khai thác sử dụng. Sản phẩm xây dựng và người thụ hưởng sản phẩm xây dựng, chất lượng công trình xây dựng được đánh giá bởi các đặc tính cơ bản như: độ bền vững, tin cậy; tính thẩm mỹ; an toàn trong khai thác, sử dụng; tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, tính kinh tế và đảm bảo về tính thời gian (thời gian phục vụ của công trình), sự tiện lợi cho người sử dụng.
Ngoài ra, chất lượng công trình xây dựng còn được đánh giá trong quá trình hình thành sản phẩm xây dựng đó, sự hài lòng của người sử dụng sản phẩm. Một số vấn đề cơ bản về chất lượng công trình xây dựng gồm: + Chất lượng công trình xây dựng cần được chú ý, quan tâm các tác động đến con người và xã hội, tác động đến môi trường, cảnh quan, phải được nghiên cứu kỹ càng từ bước quy hoạch, lập dự án đến kiểm tra chất lượng khảo sát, chất lượng thiết kế xem đầy đủ hạng mục không làm phá vỡ cảnh quan và không tác động tiêu cực đến môi trường cũng như đóng góp cho nền kinh tế xã hội. + Chất lượng công trình phải được kiểm tra, kiểm soát từ vật liệu sử dụng cho công trình, cấu kiện, chất lượng của toàn bộ công trình, được hình thành qua quá trình kiểm tra từng bộ phận, hạng mục công trình và toàn bộ công trình. + Các tiêu chuẩn kỹ thuật là khuôn khổ, thước đo cho việc hình thành công trình chất lượng.
Tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật sẽ góp phần mang lại công trình chất lượng. + An toàn cho người và phương tiện thi công được đặt lên hàng đầu, chỉ cần một sai sót nhỏ sẽ dẫn đến hậu quả to lớn. Ngoài ra còn phải đảm bảo an toàn cho người sử dụng công trình về lâu dài. + Tính thời gian thể hiện ở việc thi công hoàn thành công trình, đưa công trình vào khai thác sử dụng và tuổi thọ công trình.
5 + Tính kinh tế thể hiện ở giá trị công trình mang lại cho sự phát triển của vùng, của khu vực, quốc gia, và còn đảm bảo lợi luận trong hoạt động xây dựng cho các nhà thầu thực hiện các dịch vụ xây dựng như lập dự án, khảo sát, thiết kế, thi công xây dựng và số tiền quyết toán công trình của CĐT… + Vấn đề môi trường: phải có đánh giá tác động môi trường đối với các công trình ảnh hưởng đến tự nhiên, phải bảo vệ môi trường trong quá trình thi công, tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường do nhà nước quy định. Quản lý chất lượng xây dựng công trình giao thông đường bộ. QLCL công trình xây dựng nói chung và QLCL xây dựng CTGT đường bộ nói riêng là tập hợp các hoạt động từ đó đề ra các yêu cầu, quy định và thực hiện các yêu cầu, quy định đó bằng các biện pháp như kiểm soát chất lượng, đảm bảo chất lượng, cải tiến chất lượng trong khuôn khổ một hệ thống. Hoạt động QLCL công trình xây dựng chủ yếu là công tác kiểm tra giám sát của CĐT và của các chủ thể khác.
Việc QLCL các công trình, đặc biệt chất lượng xây dựng công trình giao thông đường bộ có vai trò to lớn đối với CĐT, nhà thầu tư vấn khảo sát, thiết kế và xây dựng cụ thể là: Đối với CĐT, công tác đảm bảo và nâng cao chất lượng công trình là vấn đề thiết yếu, đảm bảo được chất lượng sẽ thỏa mãn được các yêu cầu của CĐT, mang đến sự hài lòng cho khách hàng, tiết kiệm chi phí, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. Đảm bảo và nâng cao chất lượng sự tin tưởng, sự ủng hộ của CĐT đối với nhà thầu, góp phần phát triển mối quan hệ hợp tác lâu dài; góp phần mang lại thương hiệu cho nhà thầu thi công. Đối với nhà thầu, việc kiểm soát được chất lượng thi công, từ đó sẽ nâng cao chất lượng công trình xây dựng, góp phần tiết kiệm nguyên vật liệu, ca máy móc, nhân công, tăng năng suất lao động. Nâng cao chất lượng công trình xây dựng là được hình thành từ việc áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ, áp dụng hệ thống QLCL, nâng cao năng suất lao động.
QLCL công trình xây dựng là yếu tố quan trọng, quyết định sức cạnh tranh của các doanh nghiệp xây dựng, quyết định uy tín của danh nghiệp trên thị trường kinh doanh. Hàng năm, vốn đầu tư dành cho xây dựng rất lớn, vì vậy QLCL 6 công trình xây dựng rất cần được quan tâm. Thời gian qua, còn có những công trình có chất lượng kém, bị bớt xén, rút ruột khiến dư luận bất bình, gây mất an toàn cho quá trình thi công, mất an toàn cho ngưởi sử dụng, đánh mất lòng tin vào CĐT và nhà thầu xây dựng. Do vậy vấn đề cần thiết đặt ra là làm sao để công tác QLCL công trình xây dựng có hiệu quả.
Nội dung hoạt động QLCL theo các giai đoạn của dự án: Sản phẩm công trình xây dựng được đặt hàng bao tiêu sử dụng trước khi có sản phẩm, để đạt được một sản phẩm có chất lượng thì từ ban đầu phải có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ quá trình khảo sát, thiết kế, thi công; từng loại vật liệu; thiết bị, dây chuyền công nghệ, con người thực hiện… đều phải tuân thủ quy chuẩn, tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành. Để đảm bảo chắc chắn quá trình đầu tư xây dựng đã thỏa mãn các yêu cầu về chất lượng cần phải thực hiện công tác giám sát trong suốt quá trình thực hiện để QLCL công trình xây dựng. Do vậy công tác QLCL công trình xây dựng thực chất là công tác giám sát, đây là nhiệm vụ của tất cả các chủ thể tham gia vào quá trình hình thành nên sản phẩm xây dựng bao gồm: Người quyết định đầu tư có giám sát của CĐT, nhà thầu giám sát thi công, sự kiểm tra giám sát của cơ quan quản lý chuyên nghành về đầu tư xây dựng, và các tổ chức, cá nhân liên quan trong công tác khảo sát, thiết kế, thi công xây dựng công trình. Giám sát là nhiệm vụ của CĐT và các chủ thể ký kết hợp đồng với CĐT.
Có thể gọi chung công tác giám sát là Giám sát xây dựng. Nội dung công tác giám sát tùy theo nội dung của thành phần công việc. Tự giám sát là nhiệm vụ của các chủ thể tham gia công tác khảo sát, thiết kế, xây lắp và lắp đặt thiết bị công trình đã ký kết hợp đồng thực hiện công việc với CĐT. Cơ quan QLNN chuyên ngành kiểm tra quá trình thực hiện công tác giám sát và tuân thủ luật pháp của CĐT và các chủ thể tham gia xây dựng công trình.
[1]Theo Nghị định số 46/2015/NĐ-CP ngày 12/5/2015 của Chính phủ về QLCL và bảo trì công trình xây dựng, công tác quản lý chất lượng xuyên suốt các giai đoạn từ khâu khảo sát, thiết kế đến thi công và khai thác công trình theo nguyên tắc: 7 - Công tác khảo sát, thiết kế, thi công xây dựng công trình phải đảm bảo an toàn cho bản thân công trình và các công trình lân cận; đảm bảo an toàn trong quá trình thi công xây dựng và tuân thủ các quy định của pháp luật. - Công trình, hạng mục công trình chỉ được nghiệm thu đưa vào khai thác sử dụng khi đáp ứng được các yêu cầu của thiết kế, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, tiêu chuẩn áp dụng cho công trình, chỉ dẫn kỹ thuật và các yêu cầu khác của CĐT theo nội dung của hợp đồng và quy định của pháp luật có liên quan. - Tổ chức, cá nhân khi tham gia hoạt động xây dựng phải có đủ điều kiện năng lực phù hợp với công việc thực hiện, có hệ thống QLCL và chịu trách nhiệm về chất lượng các công việc do mình thực hiện trước CĐT và trước pháp luật. - CĐT có trách nhiệm tổ chức QLCL phù hợp với tính chất, quy mô và nguồn vốn đầu tư xây dựng công trình trong quá trình thực hiện đầu tư xây dựng công trình theo qui định của Nghị định.
- Người quyết định đầu tư có trách nhiệm thường xuyên kiểm tra việc QLCL công trình xây dựng của CĐT và các nhà thầu có liên quan theo đúng qui định của pháp luật hiện hành.