Giải pháp quản lý bền vững tài nguyên rừng tại Việt Nam

Luận văn đề xuất giải pháp quản lý rừng bền vững tại trại thực nghiệm trường trung cấp nghề cơ điện và kỹ thuật nông lâm Đông Bắc.

• Tác giả: Nguyễn Quang Chung
• Người hướng dẫn: PGS. TS: Hoàng Kim Ngò
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Giải Pháp Quản Lý Bền Vững Tài Nguyên Rừng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những khái niệm, quan niệm về quản lý rừng bền vững

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Rừng Bền Vững tại Việt Nam Khái Niệm

Hệ sinh thái rừng (HSTR) là tài nguyên quý giá, có khả năng tái tạo. Nghề rừng tạo ra sản phẩm, dịch vụ đóng góp cho kinh tế quốc dân, bảo vệ môi trường (phòng hộ đầu nguồn, hạn chế lũ lụt, giữ đất, điều hòa khí hậu). Rừng cải thiện đời sống, xóa đói giảm nghèo cho dân vùng nông thôn, miền núi và bảo vệ an ninh quốc phòng vùng biên giới hải đảo. Biến đổi môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến người dân vùng núi, gây ra hạn hán, lũ lụt, bão, lốc. Báo cáo năm 2007 của Liên Hợp Quốc cho thấy Việt Nam là một trong mười quốc gia chịu ảnh hưởng nhiều nhất của biến đổi môi trường. Nguyên nhân chính là do diện tích rừng ngày càng thu hẹp, gây ra giảm sút đa dạng sinh học, gia tăng hiệu ứng nhà kính, thoái hóa đất đai và biến đổi khí hậu.

1.1. Định Nghĩa và Tầm Quan Trọng của Quản Lý Rừng Bền Vững

Quản lý rừng bền vững (QLRBV) đảm bảo khai thác, sử dụng, quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng hợp lý theo quan điểm phát triển bền vững. ITTO định nghĩa QLRBV là quá trình quản lý rừng để đạt mục tiêu quản lý, đảm bảo sản xuất liên tục sản phẩm và dịch vụ mà không làm giảm giá trị di truyền và năng suất tương lai, không gây tác động xấu đến môi trường và xã hội.Tiến trình Helsinki định nghĩa QLRBV là sự quản lý rừng và đất rừng để duy trì đa dạng sinh học, năng suất, khả năng tái sinh, sức sống của rừng và duy trì tiềm năng kinh tế, xã hội của chúng. QLRBV hay sử dụng bền vững tài nguyên rừng là cách quản lý đảm bảo đạt được các mục tiêu bền vững về kinh tế, môi trường và xã hội, được xem xét bình đẳng và đồng thời.

1.2. Chính Sách Lâm Nghiệp và Luật Bảo Vệ và Phát Triển Rừng ở Việt Nam

Hiện nay, mất rừng đã trở thành vấn đề quan trọng ở Việt Nam, thể hiện ở sự thu hẹp diện tích và suy giảm trữ lượng, chất lượng rừng. Nhiều loài động, thực vật có nguy cơ tuyệt chủng đe dọa sự cân bằng sinh thái. Nguyên nhân là do công tác quản lý, sử dụng vốn rừng còn nhiều bất cập.Việc lập kế hoạch, xác định các giải pháp quản lý sử dụng rừng thường dựa trên hiện trạng tài nguyên rừng và định hướng chủ quan của yêu cầu quản lý. Việc lập quy hoạch quản lý, phát triển rừng thường không xuất phát từ nhu cầu của cộng đồng dân cư hoặc không đảm bảo lợi ích lâu dài về đất đai của người dân bản địa. Từ thực tế đó, vấn đề đặt ra trong quản lý, sử dụng rừng hiện nay là phải đảm bảo tính ổn định, bền vững.

II. Thách Thức trong Phát Triển Rừng Bền Vững Vấn Đề Nhức Nhối

Việt Nam có tổng diện tích tự nhiên phần lục địa là 33,12 triệu ha, trong đó diện tích có rừng là 12,28 triệu ha tương ứng với độ che phủ của rừng 36,7% và có khoảng 5,07 triệu ha đất chưa sử dụng. Năm 1943, Việt nam có 14,3 triệu ha rừng, độ che phủ là 43%, đến năm 1990 chỉ còn 9,18 triệu ha, độ che phủ rừng 27,2%. Hiện nay, mất rừng đã trở thành vấn đề quan trọng ở Việt Nam, không chỉ thể hiện ở sự thu hẹp diện tích hàng năm mà còn ở sự suy giảm về trữ lượng và chất lượng của rừng, nhiều loài động, thực vật có nguy cơ tuyệt chủng đe dọa sự cân bằng sinh thái.

2.1. Nguyên Nhân Suy Giảm Tài Nguyên Rừng Việt Nam Phân Tích Chi Tiết

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng suy giảm số lượng và chất lượng rừng là do công tác quản lý, sử dụng vốn rừng còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng kịp thời cũng như phù hợp với nhu cầu và tốc độ phát triển của xã hội.Việc lập kế hoạch, xác định các giải pháp quản lý sử dụng rừng thường mới chỉ dựa trên hiện trạng tài nguyên rừng và định hướng chủ quan của yêu cầu quản lý mà ít khi xem xét đến những tiềm năng, định hướng lâu dài và khả năng đáp ứng của tài nguyên rừng đối với nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội và đảm bảo an ninh môi trường.Việc lập quy hoạch quản lý, phát triển rừng thường không được xuất phát từ nhu cầu của cộng đồng dân cư hoặc không đảm bảo lợi ích lâu dài về đất đai của người dân bản địa. Do vậy, khi tổ chức triển khai thường gặp rất nhiều khó khăn, hiệu quả không cao, không đảm bảo tính ổn định, bền vững.

2.2. Áp Lực từ Gia Tăng Dân Số và Nhu Cầu Lâm Sản Ảnh Hưởng

Áp lực từ gia tăng dân số trong khu vực và nhu cầu về lâm sản, đất canh tác đã tác động, ảnh hưởng trực tiếp đến tài nguyên rừng và đất rừng. Hệ sinh thái rừng trên khu vực đang bị đe dọa, mất dần các giá trị, chức năng phòng hộ và bảo vệ môi trường sống bởi các hoạt động canh tác của cộng đồng dân cư trên khu vực. Mặt khác một số chính sách của Nhà nước, phương thức quản lý, sử dụng và quy hoạch phát triển rừng cũng chưa phù hợp, không đáp ứng với nhu cầu của thực tiễn trong quản lý, sử dụng rừng hiện nay.

III. Giải Pháp Quản Lý Đất Sử Dụng Đất Lâm Nghiệp Bền Vững

Để có thể sử dụng tài nguyên rừng bền vững, trong sản xuất lâm nghiệp cần tuân thủ một số vấn đề cơ bản có tính nguyên tắc như duy trì và cải thiện độ phì của đất, bảo đảm tái sinh, ổn định năng suất, nâng cao sức chống chịu của lâm phần, bảo tồn đa dạng sinh học và đáp ứng các yêu cầu về kinh tế - xã hội. Có thể hiểu nội dung cơ bản của vấn đề sử dụng bền vững tài nguyên rừng như sau:

3.1. Sử Dụng Tài Nguyên Rừng Bền Vững Về Mặt Kinh Tế Yếu Tố

Một hệ thống sử dụng tài nguyên rừng bền vững về kinh tế phải đáp ứng được 4 yêu cầu cơ bản: đạt năng suất cao và ngày càng tăng, chất lượng tốt, đạt giá trị sản phẩm trên đơn vị diện tích cao, giảm rủi ro đến mức tối thiểu. Hệ thống sử dụng tài nguyên rừng phải có mức năng suất sinh học cao trên mức bình quân vùng có điều kiện tự nhiên.Các nhân tố rủi ro phải được tính toán sao cho có thể giảm đến mức thấp nhất như thiên tai, sâu bệnh hại, lửa rừng. Cần chú ý cả khía cạnh thị trường trong kinh doanh, tránh cho người sản xuất bị người mua độc quyền ép giá. Sản phẩm ưu tiên phải là các sản phẩm dễ bảo quản, ít hư hỏng, để được lâu và có thị trường rộng.

3.2. Sử Dụng Tài Nguyên Rừng Bền Vững Về Mặt Bảo Vệ Môi Trường Cần Thiết

Sử dụng tài nguyên rừng bền vững về mặt bảo vệ môi trường phải thoả mãn 3 yêu cầu cơ bản: duy trì và không ngừng cải thiện sức sản xuất của đất, tăng độ che phủ của lớp thảm thực vật. Yêu cầu về bảo vệ đất được thể hiện bằng chỉ tiêu giảm lượng mất đất hàng năm dưới mức cho phép, mức này được xác định cho từng loại đất, từng loại thảm thực vật và cho từng vùng địa lý khác nhau. Độ phì của đất tăng dần là đòi hỏi bắt buộc đối với sử dụng đất bền vững trong bất kỳ hệ canh tác nào, trong đó tuần hoàn các chất hữu cơ được cải thiện có vai trò quan trọng hàng đầu. Độ che phủ mặt đất phải đạt tối thiểu trên mức an toàn sinh thái, thông thường là 35%. Khả năng bảo vệ nguồn nước bao gồm 2 mặt: số lượng và chất lượng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Chứng Chỉ Rừng Bền Vững Ở Việt Nam

Để có thể sử dụng tài nguyên rừng bền vững, trong sản xuất lâm nghiệp cần tuân thủ một số vấn đề cơ bản có tính nguyên tắc như duy trì và cải thiện độ phì của đất, bảo đảm tái sinh, ổn định năng suất, nâng cao sức chống chịu của lâm phần, bảo tồn đa dạng sinh học và đáp ứng các yêu cầu về kinh tế - xã hội. Có thể hiểu nội dung cơ bản của vấn đề sử dụng bền vững tài nguyên rừng như sau:

4.1. Thực Hành Quản Lý Rừng Cộng Đồng để Tăng Cường Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Đa dạng sinh học bao gồm 3 thành phần chính: Đa dạng về gen, đa dạng về loài và đa dạng về hệ sinh thái. Mỗi thành phần của đa dạng sinh học có những giá trị riêng về khoa học, kinh tế và môi trường và giữa chúng với nhau có những mối quan hệ hữu cơ ràng buộc. Bảo tồn đa dạng sinh học phải chú ý bảo tồn cả 3 thành phần của nó, trong đó quan trọng nhất là bảo tồn các hệ sinh thái, vì đây là nơi cư trú của loài, nơi giữ gìn các gen đã được hình thành và thích nghi với từng điều kiện sống cụ thể. Khai thác HSTR quá mức đã làm cho nhiều loài động, thực vật có nguy cơ bị tuyệt chủng.

4.2. Hợp Tác Quốc Tế trong Quản Lý Tài Nguyên Thiên Nhiên và Rừng

Những tiêu chí phản ánh tính bền vững về mặt xã hội của một hệ thống sử dụng tài nguyên rừng cũng tương tự như các hệ thống quản lý sử dụng đất đai khác bao gồm: Khả năng đáp ứng các nhu cầu đa dạng của người dân, sự phù hợp với năng lực thực tế của người thực hiện, không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, phù hợp với pháp luật hiện hành.Điều quan trọng là thu nhập phải thường xuyên, thời gian sản xuất ngắn và vốn đầu tư thấp, người sản xuất ít vốn không thể chờ đợi thu thập lâm sản chính ở cuối chu kỳ, nếu trong chu kỳ cây lâm nghiệp họ không có thu nhập đủ bảo đảm cuộc sống.

V. Số Hóa Lâm Nghiệp và Công Nghệ Quản Lý Rừng Xu Hướng Tương Lai

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng, các giải pháp công nghệ số đang được ứng dụng rộng rãi. GIS, dữ liệu vệ tinh và các phần mềm quản lý giúp theo dõi diễn biến rừng, phát hiện sớm các nguy cơ cháy rừng, phá rừng. Ứng dụng di động cung cấp thông tin về rừng cho người dân và lực lượng chức năng.

5.1. Tiềm Năng của Thông Tin Địa Lý GIS trong Quản Lý Rừng Bền Vững

GIS cho phép chồng xếp các lớp thông tin khác nhau (địa hình, loại đất, thảm thực vật...) để phân tích và đưa ra các quyết định quản lý rừng tối ưu. Nó hỗ trợ quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp, đánh giá tác động môi trường và giám sát tài nguyên rừng hiệu quả.

5.2. Ứng dụng Giám Sát Tài Nguyên Rừng và Thu thập Dữ Liệu từ xa

Sử dụng ảnh vệ tinh và máy bay không người lái (drone) để theo dõi diện tích rừng, phát hiện các khu vực bị mất rừng, ước tính trữ lượng gỗ và giám sát các hoạt động khai thác. Dữ liệu từ xa cung cấp thông tin nhanh chóng và chính xác, giúp cơ quan quản lý đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời.

VI. Hướng Tới Quản Lý Rừng Bền Vững Tiêu Chuẩn Và Giải Pháp

QLRBV là hoạt động góp phần vào việc sử dụng bền vững, tối ưu không gian sống, phát huy tiềm năng và giá trị thực của tài nguyên rừng. Với ý nghĩa to lớn về sinh thái - kinh tế - môi trường, QLRBV hiện được xem như là một trong những nhiệm vụ cấp bách của hoạt động quản lý tài nguyên rừng, là giải pháp để đảm bảo an ninh, an toàn và ổn định cho sự tồn tại lâu bền của con người và sinh vật trên trái đất.

6.1. Giải Pháp Tăng Cường Năng Lực cho Lực Lượng Quản Lý Rừng Địa Phương

Đào tạo, tập huấn nâng cao kiến thức và kỹ năng cho cán bộ lâm nghiệp địa phương về QLRBV. Trang bị các công cụ, phương tiện làm việc hiện đại để tăng cường khả năng giám sát và thực thi pháp luật. Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các lực lượng chức năng trong công tác quản lý, bảo vệ rừng.

6.2. Thúc đẩy Du Lịch Sinh Thái Rừng gắn liền với cộng đồng và Kinh Tế

Phát triển du lịch sinh thái rừng có kiểm soát, tạo nguồn thu nhập cho người dân địa phương và nâng cao nhận thức về bảo vệ rừng. Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động du lịch, như hướng dẫn viên, cung cấp dịch vụ ăn uống, lưu trú, bán đồ thủ công mỹ nghệ. Xây dựng các sản phẩm du lịch sinh thái hấp dẫn, gắn liền với văn hóa bản địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT TR¦êNG §¹I HäC L¢M NGHIÖP NguyÔn quang chung nghiªn cøu, ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng t¹i tr¹i thùc nghiÖm tr­êng trung cÊp nghÒ c¬ ®iÖn vµ kü thuËt n«ng l©m ®«ng b¾c luËn v¨n Th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ néi, n¨m 2008 Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT TR¦êNG §¹I HäC L¢M NGHIÖP NguyÔn quang chung nghiªn cøu, ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng t¹i tr¹i thùc nghiÖm tr­êng trung cÊp nghÒ c¬ ®iÖn vµ kü thuËt n«ng l©m ®«ng b¾c Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n Th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: PGS. TS: Hoµng Kim Ngò Hµ néi, n¨m 2008 1 §Æt vÊn ®Ò HÖ sinh th¸i rõng (HSTR) lµ nguån tµi nguyªn quÝ gi¸ cña mçi quèc gia, lµ lo¹i tµi nguyªn thiªn nhiªn cã kh¶ n¨ng t¸i t¹o ®­îc. NghÒ rõng kh«ng nh÷ng t¹o ra c¸c s¶n phÈm l©m s¶n hµng hãa vµ dÞch vô ®ãng gãp cho nÒn kinh tÕ quèc d©n mµ cßn cã vai trß quan träng trong viÖc b¶o vÖ m«i tr­êng nh­: phßng hé ®Çu nguån, h¹n chÕ lò lôt, gi÷ ®Êt, gi÷ n­íc, ®iÒu hßa khÝ hËu, lµm trong s¹ch m«i tr­êng. gãp phÇn quan träng trong viÖc c¶i thiÖn ®êi sèng, xãa ®ãi gi¶m nghÌo cho ng­êi d©n vïng n«ng th«n miÒn nói vµ b¶o vÖ an ninh quèc phßng vïng biªn giíi h¶i ®¶o.

Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, sù biÕn ®æi bÊt lîi vÒ m«i tr­êng ®· lµm ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn cuéc sèng cña ng­êi d©n ®Æc biÖt lµ ng­êi d©n vïng nói, nhiÒu th¶m ho¹ tõ tù nhiªn xuÊt hiÖn h¬n nh­: h¹n h¸n, lò lôt, b·o, lèc. ®· g©y ¶nh h­ëng ®Õn t×nh h×nh ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi cña mçi quèc gia. Theo b¸o c¸o vÒ ¶nh h­ëng biÕn ®æi m«i tr­êng cña Liªn hîp quèc n¨m 2007 th× ViÖt Nam sÏ lµ mét trong m­êi quèc gia chÞu ¶nh h­ëng nhiÒu nhÊt cña biÕn ®æi m«i tr­êng. Nguyªn nh©n chÝnh cña vÊn ®Ò trªn lµ do diÖn tÝch rõng trªn tr¸i ®Êt ®ang ngµy cµng bÞ thu hÑp vµ mÊt rõng chÝnh lµ nguyªn nh©n quan träng nhÊt cña sù gi¶m sót ®a d¹ng sinh häc, gia t¨ng hiÖu øng nhµ kÝnh, tho¸i ho¸ ®Êt ®ai vµ biÕn ®æi khÝ hËu - nh÷ng hiÖn t­îng ®ang ®e do¹ sù tån t¹i l©u dµi cña thÕ giíi sinh vËt vµ c¶ con ng­êi trªn toµn hµnh tinh.

ViÖt Nam cã tæng diÖn tÝch tù nhiªn phÇn lôc ®Þa lµ 33,12 triÖu ha, trong ®ã diÖn tÝch cã rõng lµ 12,28 triÖu ha t­¬ng øng víi ®é che phñ cña rõng 36,7% vµ cã kho¶ng 5,07 triÖu ha ®Êt ch­a sö dông, trong ®ã cã kho¶ng 4,31 triÖu ha ®Êt trèng ®åi nói träc lµ ®èi t­îng cña s¶n xuÊt l©m n«ng nghiÖp. N¨m 1943, ViÖt nam cã 14,3 triÖu ha rõng, ®é che phñ lµ 43%, ®Õn n¨m 1990 chØ cßn 9,18 triÖu ha, ®é che phñ rõng 27,2%; thêi kú 1980-1990, b×nh qu©n mçi n¨m h¬n 100 ngh×n ha rõng ®· bÞ mÊt [1]. HiÖn nay, mÊt rõng ®· trë thµnh vÊn ®Ò quan träng ë ViÖt Nam, nã kh«ng chØ thÓ hiÖn ë sù thu hÑp vÒ diÖn tÝch hµng tr¨m ngh×n hÐc ta mçi n¨m, mµ cßn thÓ hiÖn ë sù suy gi¶m vÒ tr÷ l­îng vµ chÊt l­îng cña rõng, nhiÒu loµi ®éng, thùc vËt cã nguy c¬ tuyÖt chñng ®e do¹ sù c©n b»ng sinh th¸i. Nguyªn nh©n dÉn ®Õn t×nh tr¹ng suy gi¶m sè l­îng vµ chÊt l­îng rõng lµ do c«ng t¸c qu¶n lý, sö dông vèn rõng cßn nhiÒu bÊt cËp, ch­a ®¸p øng kÞp thêi còng 2 nh­ phï hîp víi nhu cÇu vµ tèc ®é ph¸t triÓn cña x· héi.

ViÖc lËp kÕ ho¹ch, x¸c ®Þnh c¸c gi¶i ph¸p qu¶n lý sö dông rõng th­êng míi chØ dùa trªn hiÖn tr¹ng tµi nguyªn rõng vµ ®Þnh h­íng chñ quan cña yªu cÇu qu¶n lý mµ Ýt khi xem xÐt ®Õn nh÷ng tiÒm n¨ng, ®Þnh h­íng l©u dµi vµ kh¶ n¨ng ®¸p øng cña tµi nguyªn rõng ®èi víi nhu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi vµ ®¶m b¶o an ninh m«i tr­êng. ViÖc lËp quy ho¹ch qu¶n lý, ph¸t triÓn rõng th­êng kh«ng ®­îc xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu cña céng ®ång d©n c­ hoÆc kh«ng ®¶m b¶o lîi Ých l©u dµi vÒ ®Êt ®ai cña ng­êi d©n b¶n ®Þa. Do vËy, khi tæ chøc triÓn khai th­êng gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n, hiÖu qu¶ kh«ng cao, kh«ng ®¶m b¶o tÝnh æn ®Þnh, bÒn v÷ng. Tõ thùc tÕ ®ã, vÊn ®Ò ®Æt ra trong qu¶n lý, sö dông rõng hiÖn nay lµ ph¶i ®¶m b¶o tÝnh æn ®Þnh, bÒn v÷ng vµ quan t©m ®Õn vai trß còng nh­ lîi Ých cña céng ®ång d©n c­ sèng b»ng nghÒ rõng.

Tr­êng Trung cÊp nghÒ C¬ ®iÖn vµ Kü thuËt N«ng l©m §«ng B¾c (Tr­êng TCN §«ng B¾c) ®­îc Nhµ n­íc giao qu¶n lý, sö dông 499,95 ha rõng vµ ®Êt rõng. Tr¹i thùc nghiÖm lµ ®¬n vÞ chøc n¨ng trong tr­êng cã nhiÖm vô qu¶n lý, sö dông vµ ph¸t triÓn tµi nguyªn rõng phôc vô c¸c nhu cÇu vÒ thùc hµnh thùc tËp, thùc nghiÖm khoa häc, tham quan vµ s¶n xuÊt rõng. Trong 25 n¨m qua, Tr¹i thùc nghiÖm ®· qu¶n lý vµ sö dông rõng ®¸p øng ®­îc víi nhu cÇu ®µo t¹o vµ nghiªn cøu khoa häc, nhiÒu m« h×nh rõng cã gi¸ trÞ cao trong ®a d¹ng sinh häc vµ phßng hé. Tuy nhiªn trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y cïng víi sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ ¸p lùc vÒ gia t¨ng d©n sè trong khu vùc vµ nhu cÇu vÒ l©m s¶n, ®Êt canh t¸c ®· t¸c ®éng, ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn tµi nguyªn rõng vµ ®Êt rõng cña Tr¹i thùc nghiÖm.

HSTR trªn khu vùc ®ang bÞ ®e do¹, mÊt dÇn c¸c gi¸ trÞ, chøc n¨ng phßng hé vµ b¶o vÖ m«i tr­êng sèng bëi c¸c ho¹t ®éng canh t¸c cña céng ®ång d©n c­ trªn khu vùc. MÆt kh¸c mét sè chÝnh s¸ch cña Nhµ n­íc, ph­¬ng thøc qu¶n lý, sö dông vµ quy ho¹ch ph¸t triÓn rõng cña Tr¹i thùc nghiÖm hiÖn còng ch­a phï hîp, kh«ng ®¸p øng víi nhu cÇu cña thùc tiÔn trong qu¶n lý, sö dông rõng hiÖn nay. XuÊt ph¸t tõ thùc tr¹ng trªn vµ ®Ó gãp phÇn bæ sung, hoµn thiÖn nh÷ng c¬ së lý luËn còng nh­ t×m ra gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng trªn mét khu vùc cô thÓ. Chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi: “Nghiªn cøu, ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng t¹i Tr¹i thùc nghiÖm Tr­êng Trung cÊp nghÒ C¬ ®iÖn vµ Kü thuËt N«ng l©m §«ng B¾c” 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1.

Nh÷ng kh¸i niÖm, quan niÖm vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng Kh¸i niÖm ph¸t triÓn bÒn v÷ng ®­îc ®Ò cËp chÝnh thøc trong b¸o c¸o “T­¬ng lai cña chóng ta” cña Héi ®ång thÕ giíi vÒ ph¸t triÓn bÒn v÷ng häp ë Brundland (WCED, 1987). Theo kh¸i niÖm nµy “Ph¸t triÓn bÒn v÷ng lµ sù ph¸t triÓn nh»m tho¶ m·n mäi nhu cÇu cña thÕ hÖ hiÖn t¹i mµ kh«ng lµm tæn h¹i ®Õn nh÷ng kh¶ n¨ng ph¸t triÓn ®Ó tho¶ m·n mäi nhu cÇu cña nh÷ng thÕ hÖ tiÕp theo” [12]. ThuËt ng÷ sö dông bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng ®­îc dïng ®Ó chØ c¸c c¸ch thøc khai th¸c, sö dông, qu¶n lý b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn tµi nguyªn rõng mét c¸ch hîp lý theo quan ®iÓm ph¸t triÓn bÒn v÷ng. Tuy nhiªn, ®Ó tr¸nh sù hiÓu biÕt kh«ng ®Çy ®ñ vÒ b¶n chÊt cña thuËt ng÷ vµ nhÊn m¹nh h¬n vÒ tÝnh tæng hîp cña vÊn ®Ò, kh«ng chØ giíi h¹n ë sö dông theo nghÜa hÑp, mét thuËt ng÷ kh¸c th­êng ®­îc sö dông vµ ®­îc xem nh­ ®ång nghÜa lµ Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng (QLRBV).

Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, QLRBV ®· trë thµnh mét nguyªn t¾c ®èi víi qu¶n lý kinh doanh rõng ®ång thêi còng lµ mét tiªu chuÈn mµ qu¶n lý kinh doanh rõng ph¶i ®¹t tíi. HiÖn t¹i cã hai ®Þnh nghÜa ®ang ®­îc sö dông ë ViÖt Nam: Tæ chøc gç nhiÖt ®íi quèc tÕ (ITTO) ®Þnh nghÜa: "Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng lµ qu¸ tr×nh qu¶n lý c¸c khu rõng cè ®Þnh nh»m ®¹t mét hoÆc nhiÒu h¬n c¸c môc tiªu qu¶n lý ®· ®­îc ®Ò ra mét c¸ch râ rµng nh­ ®¶m b¶o s¶n xuÊt liªn tôc nh÷ng s¶n phÈm vµ dÞch vô cña rõng mµ kh«ng lµm gi¶m ®¸ng kÓ nh÷ng gi¸ trÞ di truyÒn vµ n¨ng suÊt t­¬ng lai cña rõng vµ kh«ng g©y ra nh÷ng t¸c ®éng kh«ng mong muèn ®èi víi m«i tr­êng vµ x· héi". TiÕn tr×nh Helsinki ®Þnh nghÜa: "Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng lµ sù qu¶n lý rõng vµ ®Êt rõng theo c¸ch thøc vµ møc ®é phï hîp ®Ó duy tr× tÝnh ®a d¹ng sinh häc, n¨ng suÊt, kh¶ n¨ng t¸i sinh, søc sèng cña rõng vµ duy tr× tiÒm n¨ng cña rõng trong hiÖn t¹i vµ t­¬ng lai, c¸c chøc n¨ng sinh th¸i, kinh tÕ, x· héi cña chóng ë cÊp ®Þa ph­¬ng, quèc gia vµ toµn cÇu vµ kh«ng g©y ra nh÷ng t¸c h¹i ®èi víi c¸c hÖ sinh th¸i kh¸c". 4 Theo c¸c kh¸i niÖm vµ ®Þnh nghÜa trªn, cã thÓ hiÓu mét c¸ch ®¬n gi¶n QLRBV hay sö dông bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng lµ c¸ch qu¶n lý ®¶m b¶o ®¹t ®­îc c¸c môc tiªu: BÒn v÷ng vÒ kinh tÕ, m«i tr­êng vµ x· héi, chóng ph¶i ®­îc xem xÐt mét c¸ch b×nh ®¼ng vµ ®ång thêi.

TÝnh bÒn v÷ng thÓ hiÖn ë hai cÊp ®é: Møc ®é cã thÓ ®¹t ®­îc trong thùc tÕ lu«n nhá h¬n møc ®é bÒn v÷ng tèi ­u vÒ mÆt lý thuyÕt. C¸c kh¸i niÖm, ®Þnh nghÜa trªn còng chØ râ sù cÇn thiÕt ph¶i ¸p dông mét c¸ch linh ho¹t c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý rõng ph¶i phï hîp víi ®iÒu kiÖn ë tõng ®Þa ph­¬ng vµ ph¶i ®­îc thùc hiÖn mét c¸ch ®ång bé, liªn th«ng trªn ph¹m vi toµn cÇu. Cho ®Õn nay, trªn thÕ giíi vÉn ch­a cã mét ®Þnh nghÜa thèng nhÊt vÒ l©m nghiÖp bÒn v÷ng nh­ng vÒ tæng thÓ lµ nhÊt trÝ víi ph¸t triÓn bÒn v÷ng. C¸c chuyªn gia trong vµ ngoµi n­íc ®· cã nh÷ng t­ t­ëng lµ luËn ®iÓm tæng thÓ gÇn nh­ nhau.

Mét sè quan ®iÓm cã tÝnh tiªu biÓu ®­îc ®Ò cËp ®Õn trong "Lêi kªu gäi nguyªn t¾c vÊn ®Ò rõng" ®­îc th«ng qua trong ®¹i héi m«i tr­êng vµ ph¸t triÓn Liªn Hîp Quèc n¨m 1992 ®· nªu lªn: "Tµi nguyªn rõng vµ ®Êt rõng nªn ®­îc qu¶n lý b»ng ph­¬ng thøc bÒn v÷ng ®Ó tho¶ m·n nhu cÇu x· héi, kinh tÕ, v¨n ho¸ vµ tinh thÇn cña ng­êi ®­¬ng thêi vµ thÕ hÖ con ch¸u. Nhu cÇu ®ã lµ nh÷ng s¶n phÈm vµ dÞch vô cña rõng, vÝ dô gç vµ c¸c s¶n phÈm ngoµi gç, c¸c lo¹i l­¬ng thùc, rau, y d­îc, chÊt ®èt, nhµ ë, viÖc lµm, vui ch¬i, n¬i ë cña ®éng thùc vËt hoang d·, tÝnh ®a d¹ng cña phong c¶nh vµ nh÷ng s¶n phÈm kh¸c cña rõng. Nªn ¸p dông mäi biÖn ph¸p ®Ó b¶o vÖ rõng, lµm cho nã tr¸nh ®­îc nh÷ng « nhiÔm, bao gåm « nhiÔm kh«ng khÝ, ch¸y rõng, s©u vµ bÖnh h¹i ®Ó gi÷ ®­îc mäi gi¸ trÞ cña chóng" (TrÝch nguån: Sinh th¸i rõng - PGS.