đặt vấn đề cây thuốc lá trong hệ sinh thái cây trồng thì không thể tách rời khỏi yếu tố sinh vật. Cây thuốc lá đóng vai trò trung tâm và xung quanh nó có rất nhiều yếu tố tác động, trong đó yếu tố sinh vật đóng một vai trò quan trọng, như quan hệ giữa cây thuốc lá với cỏ dại, sâu bệnh và các loài tuyến trùng hại thuốc lá. Việc hạn chế sự tác hại của yếu tố bất lợi trên, đồng thời tạo điều kiện cho những yếu tố sinh vật khác có lợi cho sự phát triển là những việc làm cần thiết giúp cho cây thuốc lá sinh trưởng thuận lợi và đạt năng suất, chất lượng mong muốn. Khí hậu là một trong những yếu tố quan trọng giúp cho cây thuốc lá đạt được những nét đặc thù về chất lượng theo từng vùng địa lý khác nhau.
Nói đến z 11 khí hậu là nói đến mối tương quan giữa nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ mặt trời. Cây thuốc lá là cây ngắn ngày, ưa ánh sáng trực tiếp. Việt Nam là nước có khí hậu nhiệt đới, vì vậy cường độ bức xạ mặt trời tại các vùng trồng thuốc lá tại nước ta hiện nay khá thích hợp cho cây thuốc lá sinh trưởng và phát triển. Nhiệt độ là một yếu tố cần thiết cho sự nẩy mầm, sinh trưởng và phát triển cây thuốc lá đồng thời quyết định quá trình chín của lá thuốc.
Thực nghiệm cho thấy, nhiệt độ cần thiết cho cây thuốc lá sinh trưởng và phát triển từ 200 đến 300, ở nhiệt độ 250 – 280 là nhiệt độ lý tưởng nhất cho cây thuốc lá sinh trưởng và phát triển * Điều kiện kinh tế – xã hội Dân số đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển nguyên liệu thuốc lá, số lượng và chất lượng lao động là những yếu tố cần thiết để thúc đẩy sản xuất. Sản xuất nguyên liệu thuốc lá đòi hỏi áp dụng khoa học kỹ thuật cao hơn so với các cây trồng khác vì vậy những vùng có trình độ dân trí cao sẽ tiếp thu được sự chuyển giao khoa học kỹ thuật tốt hơn những vùng có trình độ dân trí thấp. Thu nhập và mức sống của người nông dân Cơ sở hạ tầng vùng trồng cũng ảnh hưởng lớn đến sự phát triển nguyên liệu thuốc lá. Việc sản xuất nguyên liệu thuốc lá đòi hỏi phải có sự vận chuyển vật tư phân bón, than sấy, thuốc lá lá với số lượng lớn,` vì vậy cần phải chuyên chở bằng cơ giới hoá, do đó những vùng giao thông đi lại khó khăn sẽ hạn chế việc phát triển sản xuất nguyên liệu thuốc lá.
Cây thuốc lá không cần nhiều nước và sức chịu hạn của nó khá tốt nhưng duy trì đủ độ ẩm và thường xuyên thì sẽ giúp cho cây thuốc lá phát triển tốt, tạo điều kiện tăng năng suất và chất lượng nguyên liệu.Chính bởi đặc tính này của cây thuốc lá mà yếu tố hệ thống thuỷ lợi phát triển cũng là một yếu tố cần thiết cho việc phát triển sản xuất nguyên liệu thuốc lá. Ngoài ra, để sản xuất nguyên liệu thuốc lá phát triển thì hệ thống thông tin liên lạc cũng cần thiết phải được tăng cường. Yếu tố chủ quan z 12 Để tăng năng suất và chất lượng nguyên liệu, giống là yếu tố hàng đầu không thể thiếu được. Nếu chúng ta sử dụng giống cũ thì mặc dù có nhiều cải tiến về quy trình sản xuất như bón phân, chế độ canh tác… nhưng năng suất vẫn thấp (1,1 đến 1,2 tấn/ha), chất lượng không cao (tỷ lệ cấp I,II,III đạt dưới 50%).
Chính vì vậy việc đầu tư giống mới có năng suất chất lượng cao có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong phát triển sản xuất nguyên liệu thuốc lá. Trình độ tiếp thu và ứng dụng khoa học kỹ thuật của người sản xuất cũng ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng nguyên liệu thuốc lá. Sản xuất nguyên liệu thuốc lá đòi hỏi phải tuân thủ quy trình kỹ thuật của các giai đoạn sản xuất như: kỹ thuật trồng trọt, kỹ thuật hái sấy và kỹ thuật phân cấp, bảo quản nguyên liệu; trong đó kỹ thuật trồng trọt và hái sấy có tác động quan trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng nguyên liệu thuốc lá sản xuất. Chính vì vậy nếu người lao động có kiến thức hoặc trình độ tiếp thu khoa học kỹ thuật cao sẽ áp dụng các quy trình kỹ thuật tốt hơn và sẽ đem lại hiệu quả cao hơn trong sản xuất.
Một yếu tố cũng không kém phần quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển nguyên liệu thuốc lá, đó là cơ sở vật chất kỹ thuật cho trồng, sơ chế, chế biến và bảo quản nguyên liệu thuốc lá như: hệ thống tưới tiêu, hệ thống giao thông, lò sấy thuốc lá, kho tàng lán trại…. Cơ sở vật chất thiếu thốn hoặc không đảm bảo thì việc phát triển nguyên liệu thuốc lá sẽ bị hạn chế. Các chỉ tiêu đánh giá phát triển nguyên liệu thuốc lá 1. Chỉ tiêu về diện tích, năng suất và sản lượng Diện tích là chỉ tiêu đầu tiên và quan trọng nhất để đánh giá sự phát triển nguyên liệu thuốc lá.
Nó là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng sản xuất. Chỉ tiêu này được gọi là phát triển khi nó ổn định và tăng trưởng qua các năm sản xuất theo nhu cầu thị trường và kế hoạch của các công ty nguyên liệu thuốc lá. z 13 Mỗi giống thuốc lá cho năng suất sản xuất khác nhau và mỗi vùng trồng cũng cho một năng suất sản xuất khác nhau. Nhưng chỉ tiêu năng suất được đánh giá là phát triển khi nó đạt được năng suất tối đa của giống đó, đối với quy định ở mỗi vùng trồng ví dụ như thuốc lá vàng sấy C176 trồng ở Lạng Sơn có năng suất tối đa là 1,8 tấn/ha, trồng ở Bắc Giang là 2,2 tấn/ha (nguyên liệu sau khi sấy).
Sản lượng là yếu tố kết tinh từ diện tích trồng và năng suất sản xuất. Do vậy chỉ tiêu này được đánh giá là phát triển khi hai yếu tố trên phát triển. Chỉ tiêu về chất lượng Chất lượng nguyên liệu là yếu tố chính ảnh hưởng đến chất lượng thuốc lá điếu. Chất lượng nguyên liệu thuốc lá phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó giống, vị trí địa lý vùng trồng, kỹ thuật canh tác và kỹ thuật sơ chế đóng vai trò quan trọng.
Song chỉ tiêu về chất lượng được đánh giá theo các tiêu chí sau: * Chỉ tiêu về lý hoá Trong sản xuất thuốc lá điếu, tuỳ theo từng mác thuốc, các nhà sản xuất có các yêu cầu khác nhau về thành phần hoá học cho từng chủng loại nguyên liệu để có được giải pháp phối chế tối ưu cho mác thuốc đó. Vì vậy việc đặt giới hạn cho thành phần hoá học của từng loại nguyên liệu chỉ có ý nghĩa tương đối. Giới hạn dưới đây thường được sử dụng cho thuốc lá nguyên liệu vàng sấy lò: + Nicotin: 1,6 – 2,5 %; + Nitơ tổng số: 1,8 – 2,5 %; + Gluxit hoà tan: 15 – 22 %; + Clo: dưới 1%. Ngoài thành phần hoá học của nguyên liệu, kết quả đánh giá cảm quan là yêu cầu quan trọng không thể thiếu để đánh giá chất lượng nguyên liệu.
Việc z 14 đánh giá cảm quan thông qua các điểm số từng chỉ tiêu khi hút. Tính chất hút của nguyên liệu được đánh giá theo các mức sau: + Loại tốt: 43 – 50 điểm; + Loại khá: 31 – 38 điểm; + Loại trung bình: 25 – 28 điểm; + Loại kém: dưới 20 điểm. Căn cứ vào các tiêu chí trên có thể đánh giá chất lượng thuốc lá vàng sấy thành 2 vùng: + Vùng A: có điểm bình hút từ 38 điểm trở lên, gồm các tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Sơn La, Lào Cai, huyện Võ Nhai – Tỉnh Thái Nguyên. Nhóm này có chất lượng tương đối tốt, có hương thơm đặc trưng, vị đậm dễ chịu, hơi nóng, nặng vừa phải, cháy tốt, tàn trắng, phù hợp cho phối chế thuốc điếu trung, cao cấp.
+ Vùng B: có điểm hút dưới 38 điểm, gồm các tỉnh Bắc Giang, Thanh Hoá, Hà Nội, Hà Tây … có chất lượng trung bình, hương thơm trung bình, hơi tạp, vị hơi đắng, độ cháy trung bình, tàn xám trắng, chủ yếu sử dụng làm chất độn trong phối chế thuốc điếu. * Chỉ tiêu cấp loại nguyên liệu Đây là chỉ tiêu quan trọng để đánh giá sự phát triển nguyên liệu thuốc lá. Dựa vào cấp loại thuốc lá, các nhà máy thuốc lá điếu có thể phối chế các mác thuốc khác nhau theo một công thức nhất định. Để sản xuất thuốc lá điếu cấp cao cần phải có nguyên liệu thuốc lá cấp cao.
Hơn nữa, thuốc lá cấp cao có giá trị cao hơn nhiều thuốc lá cấp thấp, khi sản xuất được nhiều thuốc lá cấp cao thì hiệu quả kinh tế của người trồng thuốc lá cũng như các công ty đầu tư sản xuất thuốc lá sẽ cao hơn. Vì vậy, tỷ lệ cấp cao trong sản xuất nguyên liệu thuốc lá tăng lên càng nhiều và tỷ lệ này đạt từ 85% trở lên thì được đánh giá là sản xuất nguyên liệu thuốc lá phát triển. z 15 Căn cứ vào vị trí lá, kích thước, màu sắc, độ tổn thương sâu bệnh, độ tổn thương cơ học, màu tạp và một số chỉ tiêu khác (độ dầu dẻo, độ dầy, độ mịn) để phân biệt cấp loại nguyên liệu thuốc lá. Theo tiêu chuẩn phân cấp nguyên liệu thuốc lá vàng sấy TCL26-01-02 do Bộ Công nghiệp phê duyệt, nguyên liệu thuốc lá vàng sấy phân ra thành 17 cấp lá và 2 cấp mảnh: + Loại 1: có các cấp X1, C1, B1.
+ Loại lá mảnh: có các cấp S1, S2. Chất lượng thuốc lá được đánh giá tốt nhất là loại 1, kém nhất là loại 4. Trong đó vị bộ theo thứ tự từ tốt đến xấu như sau: C, B, X, T, P. Nguyên liệu cấp cao gồm các cấp sau: C1, B1, X1, C2, B2, X2, T2, C3, B3, X3, T3, P3.
Các cấp còn lại gọi là cấp thấp 1. Vai trò của Chính phủ, doanh nghiệp và người trồng thuốc lá đối với phát triển nguyên liệu thuốc lá 1. Vai trò của Chính phủ Chính sách của Chính phủ cũng tác động tích cực đến sự phát triển nguyên liệu thuốc lá. Những chính sách đó tác động mạnh đến sự phát triển nguyên liệu thuốc lá thể hiện ở một số lĩnh vực như sau: 1.
Chính sách khuyến khích đầu tư trong nước và nước ngoài đối với việc phát triển nguyên liệu thuốc lá Chính sách khuyến khích đầu tư trong nước: Tạo điều kiện cho mọi thành phần kinh tế có khả năng đầu tư nếu có đầy đủ các yêu cầu theo quy định. Điều này tạo sự thuận lợi cho việc đầu tư phát triển vùng trồng nguyên liệu.