Luận văn nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển kinh tế nông hộ tại xã vĩnh hảo huyện bắc quang tỉnh hà giang

Nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt khi phần lớn dân số sống ở nông thôn. 64 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Phàn Sơn Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Và Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Xã Vĩnh Hảo, Huyện Bắc Quang, Tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Những vấn đề lý luận cơ bản về nông hộ
• 2.2.1. Khái niệm về hộ và kinh tế nông hộ
• 2.2.2. Những đặc trưng chủ yếu của kinh tế nông hộ
• 2.2.3. Vai trò của kinh tế hộ
• 2.2.4. Phân loại hộ nông dân
• 2.2.4.1. Phân loại theo mức thu nhập của hộ
• 2.2.4.2. Phân loại theo hình thức tổ chức quản lý
• 2.2.4.3. Phân theo hình thức sở hữu tư liệu sản xuất
• 2.2.5. Những nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển của kinh tế hộ nông dân
• 2.2.5.1. Nhóm yếu tố thuộc điều kiện tự nhiên
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.3.2. Phương pháp điều tra chọn mẫu
• 3.4. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.1. Hệ thống chỉ tiêu phản ánh điều kiện sản xuất kinh doanh của nông hộ
• 3.4.2. Các chỉ tiêu phản ánh mức thu nhập của nông hộ
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Hiện trạng sử dụng đất
• 4.1.3. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.1.4. Những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên kinh tế văn hóa xã hội ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông hộ của xã
• 4.2. Thực trạng phát triển kinh tế nông hộ xã Vĩnh Hảo
• 4.2.1. Thực trạng sản xuất nông nghiệp của xã Vĩnh Hảo giai đoạn 2011 – 2013
• 4.2.2. Thực trạng phát triển kinh tế hộ gia đình
• 4.3. Định hướng và một số giải pháp phát triển kinh tế nông hộ xã Vĩnh Hảo
• 4.3.1. Định hướng phát triển kinh tế nông hộ tại xã Vĩnh Hảo
• 4.3.2. Những giải pháp chung nhằm phát triển kinh tế nông hộ tại xã Vĩnh Hảo
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với nhà nước
• 5.2. Đối với các hộ nông dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Vĩnh Hảo

Nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt khi phần lớn dân số sống ở nông thôn. Kinh tế nông hộ là đơn vị kinh tế phù hợp với thực trạng phát triển nông nghiệp hiện nay. Trong những năm qua, kinh tế hộ nông dân đã thúc đẩy sự phát triển của ngành nông nghiệp, đưa Việt Nam trở thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu. Kinh tế hộ ngày càng khẳng định vai trò tự chủ trong đời sống kinh tế xã hội, góp phần làm thay đổi bộ mặt nông thôn và nâng cao đời sống người dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết để phát triển kinh tế nông hộ Vĩnh Hảo một cách bền vững.

1.1. Vai Trò Của Kinh Tế Nông Hộ Trong Nền Kinh Tế

Kinh tế hộ không chỉ là đơn vị sản xuất mà còn là đơn vị tiêu dùng cơ bản của xã hội. Sự phát triển của kinh tế hộ giúp nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy sự phát triển kinh tế của đất nước. Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong việc đổi mới công nghệ sản xuất, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp. Theo Nguyễn Văn Huân (1993), việc đổi mới công nghệ cần khai thác tốt kinh nghiệm truyền thống từ lâu đời.

1.2. Đặc Điểm Của Mô Hình Kinh Tế Nông Hộ

Kinh tế nông hộ có khả năng thích nghi và tự điều chỉnh cao, phù hợp với điều kiện sản xuất nông nghiệp. Hộ có thể tập trung mọi nguồn lực để mở rộng sản xuất khi gặp điều kiện thuận lợi, hoặc thu hẹp quy mô sản xuất khi gặp điều kiện bất lợi. Kinh tế nông hộ có sự gắn bó chặt chẽ giữa quá trình sản xuất với lợi ích của người lao động, tạo động lực thúc đẩy hoạt động sản xuất. Kinh tế nông hộ sử dụng lao động và tiền vốn của hộ là chủ yếu, dựa vào nguồn lực gia đình để tạo ra thu nhập.

II. Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Xã Vĩnh Hảo

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, kinh tế nông hộ Vĩnh Hảo vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sản xuất còn mang nặng tính tự cung tự cấp, chưa phát triển mạnh theo hướng hàng hóa. Diện tích đất manh mún, nhỏ lẻ gây khó khăn cho việc ứng dụng khoa học kỹ thuật. Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư là tình trạng chung của các hộ gia đình. Điều kiện địa hình phức tạp gây khó khăn trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng và tiếp cận thị trường. Biến đổi khí hậu cũng là một thách thức lớn đối với sản xuất nông nghiệp.

2.1. Khó Khăn Về Vốn Và Tiếp Cận Tín Dụng Nông Thôn

Tình trạng thiếu vốn đầu tư là một trong những khó khăn lớn nhất của các hộ nông dân. Các hộ thường không có đủ vốn để đầu tư vào giống cây trồng, vật nuôi chất lượng cao, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và các công cụ sản xuất hiện đại. Việc tiếp cận tín dụng nông thôn còn nhiều hạn chế do thủ tục phức tạp, lãi suất cao và thiếu tài sản thế chấp. Điều này kìm hãm khả năng mở rộng sản xuất và nâng cao thu nhập của các hộ.

2.2. Hạn Chế Về Ứng Dụng Khoa Học Kỹ Thuật Vào Sản Xuất

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp còn nhiều hạn chế do trình độ dân trí thấp, thiếu thông tin và kỹ năng. Các hộ nông dân thường sản xuất theo kinh nghiệm truyền thống, ít áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới vào sản xuất. Điều này dẫn đến năng suất thấp, chất lượng sản phẩm không cao và khả năng cạnh tranh kém. Cần có các chương trình đào tạo, tập huấn để nâng cao trình độ và kỹ năng cho người nông dân.

2.3. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Nông Nghiệp

Biến đổi khí hậu gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, như hạn hán, lũ lụt, sâu bệnh hại. Các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ, gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp. Các hộ nông dân cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để ứng phó với biến đổi khí hậu, như sử dụng giống cây trồng chịu hạn, chịu úng, áp dụng các biện pháp canh tác bền vững.

III. Giải Pháp Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Tại Vĩnh Hảo

Để phát triển kinh tế nông hộ Vĩnh Hảo một cách bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ từ Nhà nước, địa phương và người dân. Cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông thôn, hỗ trợ vốn vay cho nông dân, nâng cao trình độ khoa học kỹ thuật, phát triển các chuỗi giá trị nông sản và xây dựng các mô hình sản xuất hiệu quả. Đồng thời, cần chú trọng đến bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

3.1. Nâng Cao Năng Lực Sản Xuất Nông Nghiệp

Nâng cao năng lực sản xuất nông nghiệp là yếu tố then chốt để phát triển kinh tế nông hộ. Cần đầu tư vào giống cây trồng, vật nuôi chất lượng cao, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và các công cụ sản xuất hiện đại. Đồng thời, cần áp dụng các biện pháp canh tác tiên tiến, như tưới tiêu tiết kiệm, bón phân cân đối, phòng trừ sâu bệnh hại tổng hợp. Cần có các chương trình hỗ trợ kỹ thuật để giúp nông dân nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.2. Phát Triển Chuỗi Giá Trị Nông Sản Vĩnh Hảo

Phát triển chuỗi giá trị nông sản là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp. Cần xây dựng các liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp chế biến, doanh nghiệp phân phối và người tiêu dùng. Cần đầu tư vào công nghệ chế biến, bảo quản nông sản để giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch. Cần xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông sản đặc sản của Vĩnh Hảo để tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

3.3. Đào Tạo Nghề Và Chuyển Đổi Cơ Cấu Lao Động Nông Thôn

Đào tạo nghề và chuyển đổi cơ cấu lao động nông thôn là giải pháp quan trọng để giải quyết tình trạng thiếu việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Cần đào tạo các nghề phi nông nghiệp cho lao động nông thôn, như may mặc, thủ công mỹ nghệ, dịch vụ du lịch. Cần tạo điều kiện cho lao động nông thôn tiếp cận với các thị trường lao động trong và ngoài tỉnh. Cần khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào khu vực nông thôn để tạo việc làm cho người dân.

IV. Ứng Dụng Mô Hình Kinh Tế Nông Hộ Hiệu Quả Tại Hà Giang

Nghiên cứu và ứng dụng các mô hình kinh tế nông hộ hiệu quả là rất quan trọng. Các mô hình này có thể bao gồm kinh tế trang trại, kinh tế hợp tác xã, hoặc các mô hình sản xuất theo chuỗi giá trị. Việc lựa chọn mô hình phù hợp cần dựa trên điều kiện cụ thể của từng địa phương và từng hộ gia đình. Cần có sự hỗ trợ từ Nhà nước và các tổ chức xã hội để giúp nông dân tiếp cận với các mô hình kinh tế hiệu quả.

4.1. Phát Triển Kinh Tế Trang Trại Tại Vĩnh Hảo

Phát triển kinh tế trang trại là một trong những hướng đi quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Trang trại có quy mô sản xuất lớn hơn so với hộ gia đình, có khả năng đầu tư vào công nghệ và kỹ thuật hiện đại. Trang trại có thể sản xuất các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường. Cần có các chính sách khuyến khích phát triển kinh tế trang trại, như hỗ trợ vốn vay, hỗ trợ kỹ thuật và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm.

4.2. Thúc Đẩy Kinh Tế Hợp Tác Xã Trong Nông Nghiệp

Kinh tế hợp tác xã là một hình thức tổ chức sản xuất hiệu quả, giúp nông dân liên kết lại với nhau để tăng cường sức mạnh và khả năng cạnh tranh. Hợp tác xã có thể cung cấp các dịch vụ đầu vào cho sản xuất, như giống cây trồng, vật nuôi, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Hợp tác xã có thể tổ chức sản xuất theo quy trình thống nhất, đảm bảo chất lượng sản phẩm. Hợp tác xã có thể tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm cho nông dân. Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế hợp tác xã, như hỗ trợ vốn vay, hỗ trợ kỹ thuật và hỗ trợ quản lý.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Hà Giang

Để phát triển kinh tế nông hộ Hà Giang, cần có các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ vốn vay, hỗ trợ kỹ thuật, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, hỗ trợ đào tạo nghề và hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp. Các chính sách cần được thiết kế phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương và từng hộ gia đình. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội để triển khai các chính sách một cách hiệu quả.

5.1. Chính Sách Về Đất Đai Cho Sản Xuất Nông Nghiệp

Chính sách về đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển sản xuất nông nghiệp. Cần có các chính sách tạo điều kiện cho nông dân tích tụ đất đai, mở rộng quy mô sản xuất. Cần có các chính sách bảo vệ quyền lợi của người nông dân khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Cần có các chính sách khuyến khích sử dụng đất đai hiệu quả, bảo vệ môi trường.

5.2. Chính Sách Về Tín Dụng Cho Nông Nghiệp Nông Thôn

Chính sách về tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ vốn cho sản xuất nông nghiệp. Cần có các chính sách tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận với các nguồn vốn vay ưu đãi. Cần có các chính sách giảm thiểu rủi ro tín dụng cho nông dân, như bảo hiểm tín dụng. Cần có các chính sách khuyến khích các tổ chức tín dụng đầu tư vào khu vực nông thôn.

VI. Tương Lai Của Kinh Tế Nông Hộ Tại Xã Vĩnh Hảo Hà Giang

Kinh tế nông hộ vẫn sẽ đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã Vĩnh Hảo nói riêng và tỉnh Hà Giang nói chung. Tuy nhiên, để kinh tế nông hộ phát triển bền vững, cần có sự thay đổi về tư duy và phương thức sản xuất. Cần chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng khoa học kỹ thuật và liên kết theo chuỗi giá trị. Cần có sự hỗ trợ từ Nhà nước và các tổ chức xã hội để giúp nông dân thích ứng với những thay đổi của thị trường.

6.1. Phát Triển Du Lịch Nông Nghiệp Cộng Đồng

Phát triển du lịch nông nghiệp cộng đồng là một hướng đi tiềm năng để tăng thu nhập cho người dân. Du lịch nông nghiệp cộng đồng có thể khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan thiên nhiên của địa phương. Du lịch nông nghiệp cộng đồng có thể tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo, thu hút du khách. Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển du lịch nông nghiệp cộng đồng, như đào tạo nguồn nhân lực, quảng bá sản phẩm du lịch và xây dựng cơ sở hạ tầng.

6.2. Ứng Dụng Công Nghệ Số Vào Sản Xuất Nông Nghiệp

Ứng dụng công nghệ số vào sản xuất nông nghiệp là một xu hướng tất yếu trong thời đại công nghiệp 4.0. Công nghệ số có thể giúp nông dân quản lý sản xuất hiệu quả hơn, giảm thiểu chi phí và tăng năng suất. Công nghệ số có thể giúp nông dân tiếp cận với thông tin thị trường và kết nối với các đối tác kinh doanh. Cần có các chính sách khuyến khích ứng dụng công nghệ số vào sản xuất nông nghiệp, như hỗ trợ đào tạo, hỗ trợ đầu tư và hỗ trợ kết nối.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nông nghiệp giữ vai trò thiết yếu trong nền kinh tế Việt Nam với gần 80% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn và 69,4% lực lượng lao động hoạt động trong các ngành nông nghiệp (dẫn theo Nguyễn Thị Châu, 2012). Trong tiến trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, kinh tế nông hộ khẳng định vị thế là đơn vị kinh tế tự chủ cơ sở, đóng góp trực tiếp vào an ninh lương thực và chuyển dịch bộ mặt nông thôn.

Tại xã Vĩnh Hảo, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang – một địa bàn miền núi phía Bắc điển hình, sản xuất nông nghiệp của các hộ gia đình đã đạt được những bước phát triển nhất định thông qua việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi và đầu tư hạ tầng. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển kinh tế nông hộ tại địa phương này vẫn bộc lộ nhiều hạn chế nội tại:

• Sản xuất chủ yếu mang tính tự cung tự cấp, quy mô hàng hóa chưa phát triển mạnh;
• Tỷ lệ hộ thuần nông còn cao; đất đai bị chia cắt manh mún do chính sách chia đất bình quân kết hợp địa hình đồi núi phức tạp, gây trở ngại lớn cho việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật;
• Dư thừa lao động mang tính thời vụ, năng suất lao động bình quân ở mức thấp;
• Đa số hộ gia đình thiếu vốn đầu tư, thiếu kiến thức quản lý và kỹ thuật sản xuất, dẫn đến việc sử dụng vốn vay chưa đạt hiệu quả;
• Cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi còn khó khăn, làm hạn chế khả năng tiếp cận thị trường tiêu thụ nông sản.

Xuất phát từ bối cảnh trên, khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế nông hộ tại xã Vĩnh Hảo, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế hộ, xóa đói giảm nghèo và nâng cao đời sống của người dân nông thôn miền núi.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của địa bàn xã Vĩnh Hảo;
   • Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế nông hộ của xã giai đoạn 2011 – 2013;
   • Đề xuất hệ thống giải pháp phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn xã trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hộ nông dân cư trú và sản xuất trên địa bàn xã Vĩnh Hảo, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn hành chính xã Vĩnh Hảo, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang (khảo sát chi tiết tại 3 thôn đại diện: Đồng Ngần, Khuổi Nhe, Vĩnh Chính).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 3 năm 2011 – 2013; số liệu sơ cấp điều tra thực địa tập trung vào năm 2013. Thời gian triển khai nghiên cứu từ tháng 02/2014 đến ngày 20/04/2014.
• Lĩnh vực nghiên cứu: Đề tài tập trung vào hoạt động sản xuất nông nghiệp trong kinh tế hộ gia đình (trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp) do các hoạt động phi nông nghiệp tại địa phương chưa phát triển mạnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận về nông hộ và kinh tế nông hộ dựa trên các quan điểm học thuật và văn bản pháp lý:

• Khái niệm nông hộ và kinh tế nông hộ theo Liên Hợp Quốc, Mc Gee (1989), Đào Thế Tuấn (1997), Trần Văn Hà, Nguyễn Văn Huân (1993);
• Khung văn bản quy phạm pháp luật: Luật Đất đai năm 1993 quy định về 5 quyền sử dụng đất của hộ gia đình; Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000 của Chính phủ về phát triển kinh tế trang trại và kinh tế hộ; Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg ngày 30/01/2011 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn 2011 – 2015 (chuẩn nghèo nông thôn thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng trở xuống; cận nghèo từ 401.000 đến 520.000 đồng/người/tháng; trung bình từ 521.000 đến 600.000 đồng/người/tháng; khá giàu trên 600.000 đồng/người/tháng);
• Phân loại hộ nông dân theo hình thức tổ chức quản lý (hộ gia đình, liên doanh, hợp doanh) và sở hữu tư liệu sản xuất;
• Tổng quan bài học kinh nghiệm phát triển kinh tế nông hộ từ Thái Lan (đầu tư hạ tầng, tín dụng, chuỗi cung ứng nông sản), Đài Loan (cải cách ruộng đất, dịch vụ "ly nông bất ly hương", chuyển giao công nghệ giống miễn phí), Indonesia (chính sách di dân kinh tế mới hỗ trợ đất canh tác, nhà ở, tín dụng) và thực tiễn phát triển nông nghiệp tại tỉnh Hà Giang (chương trình phục hồi cam sành, chè, dược liệu, bò vàng vùng cao).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai kết hợp giữa nghiên cứu bàn giấy và khảo sát thực địa:

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo kinh tế - xã hội, số liệu thống kê đất đai, dân số từ Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Hảo giai đoạn 2011 – 2013 và các tài liệu chuyên ngành liên quan.
• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp:
  • Phương pháp quan sát: Quan sát địa hình, điều kiện canh tác và địa vật tại địa phương.
  • Phương pháp phỏng vấn bảng hỏi: Sử dụng phiếu điều tra cấu trúc để thu thập thông tin về nhân khẩu, lao động, đất đai, vốn, chi phí, năng suất cây trồng - vật nuôi, thu nhập và các rào cản sản xuất.
  • Phương pháp phân tích SWOT: Nhận diện điểm mạnh, điểm yếu nội tại và cơ hội, thách thức từ môi trường bên ngoài tác động đến kinh tế nông hộ.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu có chủ đích tại 3 thôn đại diện cho 3 phân vùng kinh tế của xã: thôn Đồng Ngần (thôn vùng III đặc biệt khó khăn), thôn Khuổi Nhe (thôn có điều kiện kinh tế trung bình), thôn Vĩnh Chính (thôn có lợi thế và hạ tầng phát triển tốt nhất). Tại mỗi thôn, chọn ngẫu nhiên 20 hộ, quy mô tổng mẫu điều tra là $n = 60$ hộ.
• Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu: Chỉ tiêu điều kiện sản xuất (diện tích đất bình quân/hộ, số nhân khẩu/hộ, số lao động/hộ, trình độ văn hóa chủ hộ, vốn đầu tư bình quân/hộ) và chỉ tiêu kết quả - thu nhập (tổng thu nhập, cơ cấu thu nhập, thu nhập bình quân/khẩu).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc phát triển kinh tế nông hộ trong bối cảnh tái cơ cấu nông nghiệp nông thôn miền núi; xác định mục tiêu chung, 3 mục tiêu cụ thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu tại xã Vĩnh Hảo; nêu rõ ý nghĩa học thuật và giá trị thực tiễn của đề tài trong việc cung cấp luận cứ cho công tác quản lý địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế hộ nông dân, đặc trưng cơ bản (vừa là đơn vị sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng, khả năng tự thích ứng cao, sử dụng nguồn lực nội bộ là chính); phân tích 4 nhóm nhân tố ảnh hưởng (điều kiện tự nhiên; kinh tế - tổ chức - quản lý; khoa học kỹ thuật - công nghệ; quản lý vĩ mô của Nhà nước); tổng hợp kinh nghiệm quốc tế (Thái Lan, Đài Loan, Indonesia), kinh nghiệm trong nước và tình hình thực tế tại tỉnh Hà Giang; chỉ ra 3 xu hướng phát triển của nông hộ theo tiếp cận kinh tế hàng hóa (hộ suy thoái thành làm thuê, hộ tự cấp tự túc chuyển dần lên sản xuất hàng hóa, hộ sản xuất hàng hóa quy mô lớn).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định đối tượng khảo sát là các nông hộ tại xã Vĩnh Hảo; giới hạn phạm vi nghiên cứu giai đoạn 2011 – 2013 và khảo sát thực địa năm 2014; thiết lập khung nội dung nghiên cứu gồm điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội, thực trạng sản xuất nông nghiệp toàn xã, điều kiện và kết quả sản xuất của 60 hộ mẫu; chi tiết hóa phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp/thứ cấp, phương pháp chọn mẫu phân tầng 3 thôn ($n=60$), kỹ thuật phỏng vấn, phân tích SWOT và hệ thống chỉ tiêu thống kê.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

• Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Vĩnh Hảo: Xã có diện tích tự nhiên 4.447 ha, cách trung tâm huyện 40 km dọc Quốc lộ 2. Đất nông nghiệp chiếm 75,25% (3.368,7 ha năm 2013), trong đó đất lâm nghiệp chiếm 2.358,5 ha, đất sản xuất nông nghiệp chiếm 980,2 ha (riêng đất trồng cây lâu năm 765,4 ha). Dân số năm 2013 có 1.137 hộ với 5.318 nhân khẩu, hộ nông nghiệp chiếm 86,72%, lao động nông nghiệp chiếm 69,66% (2.055 lao động). Hạ tầng có 90% hộ dùng điện lưới, 8 công trình nước sạch phục vụ 68 hộ tại 3 thôn, giao thông có Quốc lộ 2 chạy qua và đang kiên cố hóa đường liên thôn.
• Thực trạng sản xuất nông nghiệp toàn xã (2011 – 2013):
  • Trồng trọt: Diện tích lúa 135 ha (sử dụng giống CR203, giống lúa lai Trung Quốc), diện tích ngô dùng giống LVN 885, C19; cây ăn quả chủ lực là cam sành với việc thành lập tổ sản xuất cam sành an toàn quy mô 28 ha, năm 2013 trồng mới 131,9 ha; cây lâm nghiệp gồm keo, xoan, bồ đề.
  • Chăn nuôi: Có sự sụt giảm ở hầu hết các đàn vật nuôi giai đoạn 2011 – 2013: đàn trâu giảm từ 521 xuống 472 con, đàn bò giảm từ 21 xuống 13 con (do cơ giới hóa thay thế sức kéo và thu hẹp bãi thả); đàn lợn giảm từ 1.916 xuống 1.013 con (do rét đậm, rét hại và biến động giá thị trường); đàn gia cầm giảm từ 12.261 xuống 7.129 con (năm 2013 giảm 5.132 con so với 2012 do dịch bệnh); đàn dê giảm từ 692 xuống 312 con; đàn nhím giảm mạnh từ 589 con xuống 100 con do giá thương phẩm sụt giảm.
• Thực trạng kinh tế của 60 hộ khảo sát:
  • Nhân khẩu học và học vấn: Chủ hộ nam chiếm 96,66%, nữ chiếm 3,34%; cơ cấu dân tộc gồm Tày (51,67%), Nùng (20,00%), Dao (13,34%), Kinh (13,33%), Cao Lan (1,66%); trình độ học vấn chủ hộ: mù chữ/không đi học 11,66% (riêng thôn Đồng Ngần là 20%), cấp 1 chiếm 50,00%, cấp 2 chiếm 26,68%, cấp 3 chiếm 11,66%; hộ nông nghiệp kiêm dịch vụ chiếm 85,00%, thuần nông 11,66%, phi nông nghiệp 3,34%; quy mô bình quân 4,13 nhân khẩu/hộ và 2,51 lao động/hộ.
  • Tư liệu sản xuất và vốn: Diện tích đất tự nhiên bình quân 26.000+ m²/hộ (đất lâm nghiệp 14.000+ m², đất sản xuất nông nghiệp 11.000+ m²). Đáng chú ý, nhóm hộ nghèo có diện tích đất sản xuất nông nghiệp bình quân cao nhất (14.000+ m²/hộ) so với nhóm hộ khá (10.066 m²/hộ), nhưng vẫn nghèo do đất dốc, thiếu điện, thiếu kỹ thuật và phương thức canh tác tự cấp tự túc. Vốn vay ngân hàng bình quân đạt 5.750.000 đồng/hộ, vay khác 459.250 đồng/hộ.
  • Hiệu quả trồng trọt và chăn nuôi: Thôn Đồng Ngần có diện tích đất sản xuất lớn nhất (46,11 sào/hộ) nhưng năng suất lúa chỉ đạt 1,47 tạ/sào, ngô đạt 2,35 tạ/sào; thôn Vĩnh Chính có diện tích ít nhất (21,20 sào/hộ) nhưng năng suất lúa đạt 1,8 tạ/sào, ngô đạt 2,47 tạ/sào nhờ điều kiện thâm canh và áp dụng kỹ thuật. Chăn nuôi lợn thịt bình quân đạt 3,7 – 5,3 con/hộ, trọng lượng xuất chuồng bình quân 65 – 70 kg/con, giá bán hơi 42.000 – 43.000 đồng/kg; gà thịt bình quân 12,1 – 37,5 con/hộ, giá bán 110.000 đồng/kg; dê thịt tập trung tại Đồng Ngần (2,15 con/hộ), giá bán 120.000 đồng/kg. Khai thác lâm sản trái phép (gỗ, măng, chít, lá dong, kim tuyến) tại Đồng Ngần mang lại nguồn thu nhưng thiếu tính bền vững.
  • Rào cản sản xuất: Khó khăn lớn nhất là thiếu vốn (78,34% số hộ), khả năng áp dụng kỹ thuật thấp (65,00%), thiếu giống và vật tư (46,66%), hạ tầng thấp kém (41,67% - riêng thôn Đồng Ngần 75% hộ chưa có điện lưới), thiếu lao động (33,33%), thiếu đất sản xuất (18,33%) và dịch bệnh (16,66%).

Phần 5: Kết luận và khuyến nghị

Tổng hợp các phát hiện chính về tiềm năng đất đai, nguồn lực lao động và những điểm nghẽn của kinh tế nông hộ xã Vĩnh Hảo; đưa ra các khuyến nghị phân cấp đối với cơ quan quản lý Nhà nước (hoàn thiện chính sách đất đai, hỗ trợ tín dụng ưu đãi gắn với tư vấn sử dụng vốn, đầu tư hạ tầng giao thông - thủy lợi - điện lưới, đẩy mạnh khuyến nông chuyển giao giống mới) và đối với các hộ nông dân (chủ động học tập kỹ thuật, liên kết sản xuất cam an toàn, chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi phù hợp điều kiện sinh thái).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp bức tranh số liệu chi tiết về thực trạng sản xuất và các yếu tố cản trở phát triển kinh tế nông hộ tại xã Vĩnh Hảo.

Chỉ tiêu khảo sát	Toàn xã / Bình quân mẫu ($n=60$)	Thôn Đồng Ngần ($n=20$)	Thôn Khuổi Nhe ($n=20$)	Thôn Vĩnh Chính ($n=20$)
Phân loại địa bàn	Toàn bộ địa bàn xã	Vùng III (Đặc biệt khó khăn)	Vùng trung bình	Vùng thuận lợi nhất
Tỷ lệ chủ hộ không đi học (%)	11,66%	20,00%	15,00%	0,00%
Quy mô lao động BQ (người/hộ)	2,51	2,60	2,75	2,15
Diện tích đất sản xuất BQ (sào/hộ)	-	46,11	38,40	21,20
Năng suất lúa bình quân (tạ/sào)	-	1,47	1,62	1,80
Năng suất ngô bình quân (tạ/sào)	-	2,35	2,34	2,47
Tỷ lệ hộ phản ánh thiếu vốn (%)	78,34%	95,00% (19 hộ)	85,00% (17 hộ)	55,00% (11 hộ)
Tỷ lệ hộ gặp khó khăn kỹ thuật (%)	65,00%	100,00% (20 hộ)	80,00% (16 hộ)	15,00% (3 hộ)

Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất:

• Về đất đai và quy hoạch: Khai thác 613,3 ha đất chưa sử dụng để mở rộng sản xuất; chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất dốc, hạn chế xói mòn; mở rộng diện tích vùng cam sành an toàn tập trung theo hướng hàng hóa.
• Về vốn và tín dụng: Nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay ưu đãi của Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp; gắn việc giải ngân vốn với công tác hướng dẫn kỹ thuật và lập phương án sản xuất kinh doanh nhằm tránh tình trạng vay hộ hoặc dùng vốn sai mục đích.
• Về khoa học công nghệ và khuyến nông: Tăng cường tỷ lệ đưa giống lúa lai, ngô lai năng suất cao vào gieo trồng; tập huấn kỹ thuật thâm canh cam sành VietGAP, kỹ thuật phòng trừ dịch bệnh trên đàn lợn và gia cầm; cơ giới hóa khâu làm đất tại các diện tích phù hợp.
• Về cơ sở hạ tầng và thị trường: Tiếp tục bê tông hóa đường giao thông nông thôn nội đồng và liên thôn; kiên cố hóa kênh mương tưới tiêu phục vụ sản xuất 2 vụ lúa; kéo điện lưới quốc gia cho 75% hộ còn thiếu tại thôn Đồng Ngần; thành lập các tổ hợp tác liên kết sản xuất và tiêu thụ cam sành.

Đóng góp của đề tài:

• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng cấp hộ gia đình tại xã Vĩnh Hảo năm 2013 – 2014, phản ánh sự phân hóa rõ nét về năng suất, học vấn và khó khăn giữa các thôn vùng cao và vùng trung tâm;
• Đề xuất hệ thống giải pháp xuất phát từ nguyện vọng và thực tế sản xuất của người dân, làm tài liệu tham khảo cho chính quyền xã Vĩnh Hảo và huyện Bắc Quang trong hoạch định kế hoạch phát triển nông nghiệp nông thôn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn thực tiễn được ghi nhận từ văn bản:

• Phạm vi chọn mẫu dừng lại ở 60 hộ tại 3 thôn đại diện, chưa khảo sát toàn diện toàn bộ 1.137 hộ trên tất cả các thôn của xã;
• Thời gian khảo sát thực địa ngắn (từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2014);
• Đề tài tập trung chủ yếu vào hoạt động nông nghiệp truyền thống (trồng trọt, chăn nuôi), chưa đi sâu phân tích chuỗi giá trị thương mại của cây cam sành và các ngành nghề phi nông nghiệp do điều kiện thực tế tại địa phương lúc nghiên cứu chưa phát triển.

Hướng nghiên cứu mở rộng được rút ra từ phạm vi đề tài bao gồm việc nghiên cứu sâu mô hình chuỗi liên kết "4 nhà" trong sản xuất - tiêu thụ sản phẩm cam sành an toàn, đánh giá hiệu quả kinh tế sau khi kiên cố hóa hạ tầng giao thông và điện lưới tại các thôn đặc biệt khó khăn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp tham khảo phương pháp thiết kế phiếu điều tra hộ nông dân miền núi và phương pháp phân tích mẫu phân tầng theo nhóm điều kiện tự nhiên;
• Cán bộ quản lý kinh tế, khuyến nông cấp xã và phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Bắc Quang tham khảo số liệu hiện trạng sử dụng đất, cơ cấu đàn vật nuôi và các điểm nghẽn sản xuất của nông hộ xã Vĩnh Hảo để xây dựng đề án khuyến nông, chuyển đổi giống cây trồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu sử dụng đất của xã Vĩnh Hảo giai đoạn 2011 – 2013 có đặc điểm gì nổi bật? Tổng diện tích đất tự nhiên của xã ổn định ở mức 4.447 ha. Trong đó, đất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất với 75,25% (3.368,7 ha vào năm 2013, chủ yếu là đất lâm nghiệp 2.358,5 ha và đất trồng cây lâu năm 765,4 ha). Đất phi nông nghiệp chiếm 10,45% (465 ha) và diện tích đất chưa sử dụng còn 613,3 ha (chiếm 13,80%).

2. Tại sao đàn gia súc và gia cầm toàn xã Vĩnh Hảo đều có xu hướng giảm mạnh trong giai đoạn 2011 – 2013? Số lượng gia súc, gia cầm sụt giảm do nhiều nguyên nhân cụ thể: đàn trâu bò giảm (trâu giảm từ 521 xuống 472 con, bò từ 21 xuống 13 con) vì bãi chăn thả bị thu hẹp và quá trình cơ giới hóa máy cày làm giảm nhu cầu sức kéo; đàn lợn giảm từ 1.916 xuống 1.013 con do thời tiết rét đậm rét hại và giá bán bấp bênh; đàn gia cầm giảm từ 12.261 xuống 7.129 con do dịch bệnh; đàn dê giảm từ 692 xuống 312 con do giá bán tăng cao khiến người dân bán nhiều và thiếu bãi thả; đàn nhím giảm từ 589 xuống 100 con do giá thị trường sụt giảm mạnh.

3. Vì sao tại xã Vĩnh Hảo, nhóm hộ nghèo sở hữu diện tích đất sản xuất nông nghiệp bình quân lớn hơn nhóm hộ khá nhưng vẫn không thoát nghèo? Số liệu khảo sát cho thấy hộ nghèo có diện tích đất sản xuất nông nghiệp bình quân đạt trên 14.000 m²/hộ, cao hơn nhóm hộ khá (10.066 m²/hộ). Tuy nhiên, các hộ nghèo phần lớn sinh sống tại thôn vùng sâu (như Đồng Ngần), đất đai có độ dốc cao, ruộng bậc thang thiếu nước tưới chỉ làm được 1 vụ, 75% hộ chưa có điện lưới, trình độ học vấn thấp (20% chủ hộ không đi học), thiếu vốn đầu tư và tập quán canh tác thuần túy tự cung tự cấp, không áp dụng được kỹ thuật thâm canh tăng vụ.

4. Cây ăn quả chủ lực của xã Vĩnh Hảo là cây gì và tình hình mở rộng sản xuất năm 2013 ra sao? Cây ăn quả chủ lực là cây cam sành. Năm 2013, toàn xã đã thành lập tổ sản xuất cam sành an toàn với diện tích 28 ha và trồng mới thêm 131,9 ha cam, đưa loại cây này trở thành hướng phát triển kinh tế hàng hóa trọng điểm nhằm giúp nông hộ nâng cao thu nhập.

5. Tỷ lệ các rào cản lớn nhất ảnh hưởng đến sản xuất của 60 hộ nông dân được khảo sát là bao nhiêu? Theo kết quả điều tra tại Bảng 4.9, các khó khăn lớn nhất gồm: Thiếu vốn sản xuất (78,34% số hộ); Khả năng áp dụng khoa học kỹ thuật thấp (65,00%); Thiếu giống và vật tư nông nghiệp (46,66%); Cơ sở hạ tầng thấp kém (41,67%); Thiếu lao động mùa vụ (33,33%); Thiếu đất sản xuất tập trung (18,33%); Thiệt hại do dịch bệnh (16,66%).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Phàn Sơn Thanh đã phản ánh toàn diện thực trạng phát triển kinh tế nông hộ tại xã Vĩnh Hảo, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang giai đoạn 2011 – 2013 thông qua hệ thống số liệu thứ cấp và khảo sát thực địa 60 hộ dân. Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý giữa tiềm năng đất đai, lao động với hiệu quả sản xuất thấp do những điểm nghẽn về vốn, trình độ kỹ thuật, cơ sở hạ tầng và sự chia cắt địa hình. Hệ thống giải pháp được đề xuất tập trung vào phát triển cây cam sành hàng hóa, cải thiện chính sách tín dụng có định hướng kỹ thuật và nâng cấp hạ tầng, cung cấp cơ sở thực tiễn phục vụ công tác xóa đói giảm nghèo tại địa bàn miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất vật chất chủ yếu, giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Nó càng trở nên quan trọng đối với một quốc gia với gần 80% dân số sống ở nông thôn và gần 69,4% lao động làm việc trong các ngành thuộc lĩnh vực nông nghiệp như đất nước Việt Nam ta (Nguyễn Thị Châu, 2012)[2]. Có thể khẳng định trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn, kinh tế hộ nông dân giữ vai trò quan trọng không thể thiếu.

Nó là đơn vị kinh tế đặc thù và phù hợp với thực trạng phát triển sản xuất nông nghiệp ở nước ta hiện nay. Sự tồn tại và phát triển của nó là một tất yếu khách quan. Trong những năm qua, cùng với sự chuyển đổi mạnh mẽ về cơ cấu tổ chức theo cơ chế thị trường có sự quản lý kinh tế của Nhà nước, kinh tế hộ nông dân được coi trọng và nó đã thúc đẩy sự phát triển của ngành nông nghiệp nước ta, đưa nước ta từ chỗ thiếu lương thực thực phẩm trở thành nước có khối lượng gạo xuất khẩu đứng thứ ba trên thế giới (Báo cáo, 2013)[5]. Kinh tế hộ nông dân của nước ta ngày càng khẳng định rõ vai trò tự chủ của mình trong đời sống kinh tế xã hội nói chung và ở vùng nông thôn nói riêng.

Sự phát triển kinh tế hộ nông dân đã thực sự làm cho nền nông nghiệp nước ta đạt được những thành tựu to lớn khiến bộ mặt nông nghiệp nông thôn và đời sống của người dân có những bước thay đổi đáng kể (Đào Thế Tuấn, 1997)[4]. Như vậy kinh tế hộ nông dân đã tỏ ra là một đơn vị kinh tế đặc thù và phù hợp trong sản xuất nông nghiệp. Nó góp phần giải quyết vấn đề việc làm và xây dựng cuộc sống mới ở nông thôn, đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng cao và phong phú của con người về lương thực, thực phẩm. Hiện nay, ở Việt Nam công tác xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế là một vấn đề cấp bách trong chiến lược phát triển kinh tế.

Đảng và nhà nước ta đang nỗ lực giảm nghèo một cách cơ bản ở các vùng khó khăn. Xã Vĩnh Hảo, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang là một trong những ví dụ điển hình trong công tác phát triển kinh tế, xã hội vùng nông thôn miền núi phía Bắc. 2 Trong những năm qua, việc chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế từ kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước đã khuyến khích thúc đẩy các thành phần kinh tế sử dụng và khai thác hợp lý đất đai có hiệu quả hơn, diện tích đất sản xuất và cơ cấu cây trồng đều tăng, cơ cấu cây trồng thay đổi theo hướng phù hợp với điều kiện của từng vùng. kinh tế hộ đã đạt được những thành tựu to lớn như: Đưa giống cây trồng, vật nuôi có năng suất và chất lượng cao vào sản xuất, cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất nông nghiệp đã từng bước được cải thiện và nâng cấp, cùng với các chính sách đầu tư ưu đãi của Đảng và Nhà nước.

Tuy nhiên trong sản xuất nông nghiệp, kinh tế hộ nông dân vẫn còn nhiều mặt tồn tại: - Sản xuất trong kinh tế hộ hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp, sản xuất theo hướng hàng hóa chưa phát triển mạnh, nó cũng mang nặng tính tự cung tự cấp. - Hộ sản xuất thuần nông vẫn còn chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu nông nghiệp nông thôn yêu cầu ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất bị kìm hãm bởi diện tích đất manh mún, nhỏ lẻ kết quả của việc chia đất bình quân và do điều kiện địa hình quá phức tạp. - Mâu thuẫn giữa tăng dân số và thiếu việc làm, kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra hiện tượng dư thừa lao động, dẫn đến năng suất lao động bình quân thấp. - Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư đang là tình trạng chung của các hộ gia đình, nên khi có chính sách cho vay vốn hộ cũng không biết sử dụng sao cho có hiệu quả.

- Điều kiện địa hình phức tạp, khó khăn trong công tác xây dựng cơ sở hạ tầng, dẫn đến khả năng tiếp cận thị trường của các sản phẩm nông nghiệp bị hạn chế. Vấn để cần được quan tâm là: Hiện trạng kinh tế nông hộ của xã Vĩnh Hảo ra sao? Những giả pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế nông hộ trong các năm tiếp theo? Chính từ suy nghĩ đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển kinh tế nông hộ tại xã Vĩnh Hảo- huyện Bắc Quang- tỉnh Hà Giang” 3 1. Mục tiêu nghiên cứu đề tài 1. Mục tiêu chung Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là đánh giá thực trạng phát triển kinh tế nông hộ tại xã Vĩnh Hảo, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, từ đó đưa ra một số giải pháp thiết thực nhằm xóa đói giảm nghèo đồng thời nâng cao chất lượng đời sống của người dân Nông thôn miền núi nói chung và người dân xã Vĩnh Hảo nói riêng.Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa bàn nghiên cứu.

- Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế nông hộ của xã Vĩnh Hảo. - Đề xuất giải pháp phát triển kinh tế nông hộ đối với xã Vĩnh Hảo. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Quá trình thực tập tốt nghiệp giúp cho sinh viên có điều kiện tiếp cận với thực tế và củng cố thêm những kiến thức kỹ năng đã được trang bị đồng thời có cơ hội vận dụng vào thực tế sản xuất.

Ý nghĩa trong thực tiễn - Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra những tiềm năng, hạn chế và mong muốn của người dân trong việc phát triển kinh tế. - Kết quả của đề tài còn là cơ sở để các nhà quản lý, các cấp lãnh đạo địa phương đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân tại xã Vĩnh Hảo nói riêng và người dân Nông thôn nói chung. - Đề tài được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho xã Vĩnh Hảo và một số xã lân cận trong quá trình phát triển kinh tế nông hộ của những năm tiếp theo. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở lý luận của đề tài 2. Những vấn đề lý luận cơ bản về nông hộ 2. Khái niệm về hộ và kinh tế nông hộ - Khái niệm hộ: Trong một số từ điển chuyên ngành kinh tế cũng như từ điển ngôn ngữ, hộ là tất cả những người cùng sống trong một mái nhà, nhóm người đó bao gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm công. Liên hợp quốc cho rằng: “Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ”.

Tại cuộc thảo luận quốc tế lần thứ tư về quản lý nông trại tại Hà Lan năm 1980, các đại biểu nhất trí rằng: “Hộ là một đơn vị cơ bản của xã hội có liên quan đến sản xuất, tái sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động xã hội khác”.Mc Gee (1989), Giám đốc Viện nghiên cứu Châu Á thuộc trường Đại học Tổng hợp Britiah Columbia, khi khảo sát “kinh tế hộ trong quá trình phát triển” ở một số nước Châu Á đã nêu lên rằng: “ở các nước Châu Á hầu hết người ta quan niệm hộ là một nhóm người cùng chung huyết tộc, hay không cùng chung huyết tộc ở chung một mái nhà, ăn chung một mâm cơm và có chung một ngân quỹ”. - Khái niệm kinh tế nông hộ: Từ lâu chúng ta quan niệm: Hộ gia đình ở nông thôn làm nông nghiệp được gọi là nông hộ. Phát triển kinh tế hộ nông dân là phát triển kinh tế gia đình nông dân. Hầu như tất cả các hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp ở nông thôn chủ yếu được thực hiện thông qua hoạt động của nông hộ.

Từ đó ta có thể hiểu kinh tế hộ nông dân (kinh tế nông hộ): Là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội trong đó các nguồn lực như đất đai, lao động, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là chung để tiến hành sản xuất. Những thành viên trong nông hộ có cùng chung một ngân quỹ, cùng ở, sinh hoạt chung một nhà. Mọi quyết định sản xuất kinh doanh và đời sống phụ thuộc vào chủ hộ. Được nhà nước thừa nhận và hỗ trợ tạo điều kiện để 5 phát triển.

Do vậy hộ không thuê lao động, không có khái niệm tiền lương và không tính được lợi nhuận, địa tô và lợi tức. Nông hộ chỉ có thu nhập của tất cả các hoạt động kinh tế. Đó là sản lượng thu được hàng năm của hộ trừ đi chi phí mà hộ đã bỏ ra phục vụ sản xuất. Theo Trần Văn Hà thì: “Kinh tế nông hộ là đơn vị khai thác kinh doanh nông nghiệp của những người cùng sống chung một mái nhà.

Người chủ sản xuất là trưởng gia, là chủ hộ cùng những thân nhân sử dụng tổng hợp những yếu tố lao động, đất, vốn, phương tiện sản xuất tác động vào môi trường sinh thái để làm ra sản phẩm nhằm thỏa mãn nhu cầu về đời sống vật chất của gia đình và cộng đồng xã hội”. Nghị quyết số: 03/2000/NQ - CP ngày 02/02/2000: “Kinh tế nông hộ là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, trồng rừng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thuỷ sản”[10]. Tóm lại, có thể thấy kinh tế nông hộ là một hình thức cơ bản và tự chủ trong nông nghiệp. Nó được hình thành và phát triển một cách khách quan, lâu dài, dựa trên sự tư hữu các yếu tố sản xuất, là loại hình kinh tế có hiệu quả, phù hợp với sản xuất nông nghiệp, thích ứng, tồn tại và phát triển trong mọi chế độ kinh tế xã hội.

Những đặc trưng chủ yếu của kinh tế nông hộ * Hộ nông dân là một đơn vị kinh tế cơ sở vừa là một đơn vị sản xuất vừa là một đơn vị tiêu dùng.