CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THANH TRA VÀ THANH TRA XÂY DỰNG 1.1 Khái niệm cơ bản về thanh tra, thanh tra xây dựng và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng 1.1 Khái niệm cơ bản về thanh tra Thanh tra có nghĩ là kiểm tra, xem xét, điều tra làm rõ một vấn đề, một sự việc, cùng với đó cụm từ Thanh tra còn có nghĩa là nói đến người thực hiện nhiệm vụ thanh tra. Người thực hiện công tác thanh tra có nhiệm vụ xem xét, điều tra và làm rã vụ việc. Theo cách hiểu thanh tra là việc kiểm tra, kiểm soát và xem xét viêc làm của các cơ quan, tổ chức nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ được giao hay việc thực hiện các quy định pháp luật nhà nước của các công ty, doanh nghiệp thì thanh tra là nhằm phát hiện và kịp thời ngăn chặn những việc làm trái với quy định của pháp luật. Công tác thanh tra thường gắng với một chủ thể nhất định và có quyền hạn, nhiệm vụ nhất định.
Cơ quan chuyên trách là những cơ quan được giao nhiệm vụ thực hiện công tác thanh tra (việc này khác với hoạt động kiểm tra vì kiểm tra là do cơ quan, đơn vị tự thực hiện trong nội bộ cơ quan, đơn vị mình). Khi triển khai thực hiện nhiệm vụ cơ quan thanh tra sẽ tiến hành kiểm tra, đánh giá việc thực hiện chính sách pháp luật, nhiệm vụ và kế hoạch của nhà nước, của tổ chức và của cá nhân một cách khách quan. Mục đích của Thanh tra nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong việc quản lý nhà nước. Do vậy, thanh tra được xem là một loại hình đặt biệt trong hoạt động quản lý nhà nước của cơ quan quản lý nhà nước.
Các cuộc thanh tra được thực hiện thông qua các Đoàn thanh tra. Nhiệm vụ thanh tra là những việc làm cụ thể được thực hiện theo các quy định của pháp luật, quyền và nghĩa vụ của các cơ quan nhà nước. thanh tra là một cơ quan không thể thiếu trong bộ máy quản lý nhà nước của nước ta hiện nay. Thanh tra là cơ quan hành pháp, là một trong những bộ phận cơ bản cấu thành nhà nước, bao gồm số lượng người nhất định, được tổ chức và hoạt động theo quy định của pháp luật.
4 Từ những nhận xét và kết quả phân tích nêu trên cho thấy: Thanh tra là cơ quan hành pháp, thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát và xem xét việc thực hiện các quy định của pháp luật, đối với các đối tượng được thanh tra nhằm bảo về quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức và cá nhân. Thanh tra bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành, trong đó: + Thanh tra hành chính: là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền cụ thể là Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh, Thanh tra huyện thực hiện hoạt động thanh tra hành chính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc do mình quản lý. + Thanh tra chuyên ngành được hiểu là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực tổ chức thực hiện các hoạt động thanh tra đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện và chấp hành các quy định của pháp luật chuyên ngành, các quy định về kỹ thuật, chuyên môn, các quy tác quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó. Một số khác biệt cơ bản giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành theo Luật Thanh tra năm 2010, cụ thể: + Thanh tra hành chính Về thẩm quyền quyết định thanh tra: thủ trưởng cơ quan thanh tra nhà nước ban hành quyết định thanh tra và thành lập Đoàn thanh tra để thực hiện.
Đối tượng thanh tra: Bao gồm các cơ quan, tổ chức, cá nhân có mối quang hệ ràng buộc về mặt tổ chức với cơ quan quản lý. Thời hạn thanh tra: Đối với Thanh tra Chính phủ thời hạn tiến hành cuộc thanh tra không quá 60 ngày và có thể gia hạn thời gian thanh tra nhưng kéo dài không quá 90 ngày. Trừ những trường hợp đặc biệt thì thời gian thanh tra kéo dài không quá 150 ngày. Đối với Thanh tra Tỉnh và thanh tra Bộ thời hạn tiến hành cuộc thanh tra không quá 45 ngày, có thể gia hạn thời gian thanh tra nhưng kéo dài không quá 70 ngày.
5 Đối với Thanh tra huyện thời hạn tiến hành cuộc thanh tra không quá 30 ngày, có thể gia hạn thời gian thanh tra nhưng kéo dài không quá 45 ngày. + Thanh tra chuyên ngành Thẩm quyền quyết định thanh tra: Đối với công tác thanh tra chuyên ngành thì việc ban hành quyết định thanh tra sẽ do Chánh Thanh tra bộ, sở ban hành và thành lập Đoàn thanh tra để thực hiện nhiệm vụ theo quyết định thanh tra đã ban hành. Bộ trưởng, Giám đốc sở có quyền ra quyết định thanh tra và thành lập Đoàn thanh tra khi cơ quan mình đang khuyết vị trí Chánh thanh tra hoặc khi xét thấy vụ việc là cần thiết. Đối tượng thanh tra: Bao gồm tất cả các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia các hoạt động thuộc thẩm quyền quản lý ngành,lĩnh vực chuyên môn.
Thời hạn thanh tra: Đối với đoàn thanh tra: Thanh tra cấp trung ương (bộ, tổng cục, cục thuộc bộ): không quá 45 ngày, có thể kéo dài không quá 70 ngày; Cuộc thanh tra chuyên ngành do Thanh tra sở, Chi cục thuộc Sở tiến hành không quá 30 ngày; nhưng không quá 45 ngày. Thanh tra độc lập: Đối với mỗi đối tượng thanh tra chuyên ngành độc lập thời hạn thanh tra là 05 ngày làm việc, được tính từ ngày tiến hành thanh tra, có thể gia hạn thời gian thanh tra nhưng kéo dài không quá 05 ngày. + Thanh tra liên ngành: có thể được hiểu là một phương thức thực hiện thẩm quyền thanh tra của thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước các cấp trong phạm vi quản lý nhà nước của mình.2 Khái niệm cơ bản về thanh tra xây dựng Hoạt động thanh tra là một trong những hoạt động nhằm phục vụ cho công tác quản lý nhà nước nên nó luôn gắng liền với hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước. Tùy vào mỗi lĩnh vực, mà hoạt động thanh tra có những mục đích, yêu cầu và những nội dung hoạt động riêng để phù hợp với từng lĩnh vực riêng trong hệ thống quản lý nhà nước.
6 Từ đó có thể hiểu trong lĩnh xây dựng thì: Thanh tra xây dựng là một hoạt động thanh tra chuyên ngành về xây dựng. Thanh tra xây dựng được thực hiện bởi cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng trong đó Chánh thanh tra, thanh tra viên và chuyên viên thanh tra xây dựng có thẩm quyền tiến hành thanh tra nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực xây dựng đồng thời đảm bảo rằng các cơ quan tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực xây dựng pahri thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật trong lĩnh vực quản lý nhà nước về xây dựng. Thanh tra xây dựng là một loạt hoạt động thanh tra chuyên ngành. Cũng như các hoạt động thanh tra chuyên ngành trong những lĩnh vực khác, hoạt động thanh tra xây dựng cũng có một số đặc điểm cơ bản sau: - Hoạt động thanh tra xây dựng sẽ được tiến hành thực hiện trong phạm vi quản lý nhà nước về xây dựng, nhà ở và công sở, kiến trúc, vật liệu xây dựng, quy hoạch xây dựng đô thị, hạ tầng kỹ thuật đô thị, quy hoạch xây dựng diểm dân cư nông thôn theo quy định của pháp luật.
- Hoạt động thanh tra xây dựng luôn gắng liền với các hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực xây dựng nhằm mục đích phục vụ cho công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực xây dựng. - Hoạt động thanh tra xây dựng do các cơ quan thanh tra chuyên ngành xây dựng thực hiện, bằng những quyền lực do nhà nước quy định để tiến hành kiểm tra trong các hoạt động xây dựng. - Đối tượng của thanh tra trong lĩnh vực xây dựng là các tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động xây dựng, ngoài ra còn có những tổ chức và cá nhân thuộc thẩm quyền quản lý trực tiếp của cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng. Hoạt động thanh tra xây dựng được tiến hành dưới các hình thức sau: Thanh tra theo chương trình kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt và thanh tra đột xuất khi được cấp trên giao hoặc khi thấy có dấu hiệu vi phạm có thể gây hậu quả nghiêm trọng tức thời.
7 Thanh tra căn cứ theo chương trình kế hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt để tiến hành các cuộc thanh tra. Hàng năm thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực xây dựng sẽ phê duyệt chương trình kế hoạch của năm với mục đích như tập trung vào các vấn đề, các lĩnh vực trọng tâm nhằm đảm bảo thực hiện tốt và hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao, kịp thời ngăn chặn những hành vi vi phạm có thể xây ra. Khi nhận được đơn thư khiếu nại, tố cáo hoặc nhiệm vụ do thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền giao hoặc phi phát hiện các tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm pháp luật thì cơ quan thanh tra sẽ tiến thành thanh tra đột xuất.3 Khái niệm về thanh tra Liên ngành Hoạt động thanh tra theo quy định của Luật Thanh tra năm 2010 và các văn bản hướng dẫn thi hành bao gồm hoạt động thanh tra hành chính và hoạt động thanh tra chuyên ngành. Trong đó, thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền cụ thể là Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh, Thanh tra huyện thực hiện hoạt động thanh tra hành chính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc do mình quản lý.
Thanh tra chuyên ngành được hiểu là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực tổ chức thực hiện các hoạt động thanh tra đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện và chấp hành các quy định của pháp luật chuyên ngành, các quy định về kỹ thuật, chuyên môn, các quy tác quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó. Như vậy, pháp luật về thanh tra không đưa ra khái niệm về thanh tra liên ngành. Vậy, Thanh tra liên ngành là gì? Thanh tra liên ngành là thanh tra hành chính hay thanh tra chuyên ngành?