Chương 1 TỔNG QUAN 1. Một số Công ước về an toàn lao động và vệ sinh lao động của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) Hiện nay ILO đã thông qua 189 công ước và 201 khuyến nghị và được chia thành 24 nhóm là: tự do hiệp hội, thương lượng tập thể, lao động cưỡng bức, lao động trẻ em, bình đẳng về cơ hội và đối xử, tham vấn 3 bên, quản lý lao động, thanh tra lao động, chính sách việc làm, thúc đẩy việc làm, đào tạo nghề, đảm bảo việc làm, an toàn lao động, vệ sinh lao động, phúc lợi xã hội, tiền lương, giờ làm việc… Tính đến 6/2019, Chính phủ Việt Nam đã trình Quốc hội phê chuẩn 22 Công ước của ILO, trong lĩnh vực ATVSLĐ có Công ước 155 và Công ước 187. Ngoài ra một số Công ước liên quan đến lĩnh vực ngành nghề đặc thù trong đó nội dung ATVSLĐ được đề cập nhiều mà Việt Nam đã phê chuẩn: Công ước số 6 – Việc làm ban đêm của lao động trẻ (ngành công nghiệp); Công ước số 14 – Nghỉ hàng tuần (ngành công nghiệp); Công ước số 45 – Làm việc dưới hầm lò (phụ nữ); Công ước số 120 – Vệ sinh (Thương mại và Văn phòng); Công ước số 123 – Tuổi tối thiểu (công việc trong hầm lò); Công ước số 124 – Khám y tế đối với lao động trẻ (làm việc dưới hầm lò); Công ước về lao động ngành hàng hải; Công ước số 81 – Thanh tra lao động. Một vài nét về hoạt động của công đoàn một số nước trên thế giới trong công tác an toàn, vệ sinh lao động (nguồn từ Cổng thông tin điện tử Công đoàn Công nghiệp Toàn cầu) 1.
Công đoàn Malaysia Đại diện cho người lao động tại Malaysia có một số tổ chức công đoàn nhưng là Đại hội Công đoàn Malaysia (Malaysian Trade Union Congress - MTUC) là đại diện lớn nhất. Ngoài ra còn có Đại hội Công đoàn Viên chức (The Congress of Unions of Employees in the Public and Civil Services - CUEPACS) đại diện cho các công đoàn “cổ trắng; Công đoàn Báo chí toàn Luan van 7 quốc (National Union of Newspaper Workers - NUNW) đã chủ trương thành lập một trung tâm công đoàn đối lập để tập hợp các công đoàn khu vực tư nhân gọi là Đại hội Công đoàn khu vực Tư nhân (The Congress of Union of in the Private Sector - CUPS). Các tổ chức công đoàn đều tập trung bảo vệ NLĐ trên tất cả các lĩnh vực, trong đó ATVSLĐ là lĩnh vực được quan tâm hang đầu, đặc biệt trong ngành xây dựng – ngành xảy ra TNLĐ nhiều nhất. Theo ILO Malaysia, hiện nay tỷ lệ xuất hiện TNLĐ lại nước này rất cao: 2,58 lượt /1000 người lao động và tỷ lệ tử vong: 5,16/100.000 người lao động, số người mắc bệnh nghề nghiệp tăng nhanh trong những năm qua.
Năm 2004 ghi nhận 319 ca mắc mới trên toàn đất nước, đến 2010 là 1426 và 2015 là 4746 trường hợp, tăng gần 15 lần. Trong đó bệnh ảnh hưởng đến tai, mũi, họng chiếm 90%; bệnh bụi phổi gần 2% và bệnh liên quan tới hóa chất 1,5%. Công đoàn Indonexia Indonexia là quốc gia có rất nhiều tổ chức công đoàn do việc quy định về thành lập công đoàn quốc gia, công đoàn ngành và công đoàn cơ sở rất đơn giản nên dẫn đến quá nhiều tổ chức công đoàn được thành lập (09 trung tâm CĐ quốc gia, hơn 100 liên đoàn, tại một doanh nghiệp có thể có tới 22 tổ chức CĐ…). Việc nhiều tổ chức và cạnh tranh đoàn viên làm giảm sức mạnh của tổ chức CĐ trong việc bảo vệ NLĐ trong đó có bảo vệ lĩnh vực ATVSLĐ.
Các thỏa ước lao động tập thể được ký tại cấp ngành, cấp doanh nghiệp tuy nhiên hiệu lực không cao. Các điều khoản trong TƯLĐTT về ATVSLĐ đều quy định vai trò của NSDLĐ trong việc đảm bảo môi trường làm việc, điều kiện lao động nhưng việc thực hiện không được kiểm soát chặt chẽ. Công đoàn Ý Hiện nay, tỷ lệ gia nhập các tổ chức công đoàn của NLĐ ở Ý cao nhất trong Liên minh châu Âu – EU, chiếm khoảng 35%. Công đoàn bảo vệ người lao động thông qua thỏa ước lao động tập thể cấp ngành và cấp doanh nghiệp.
CĐCS là địa diện cho NLĐ tại doanh nghiệp. Luan van 8 Trong lĩnh vực ATVSLĐ, tại cấp doanh nghiệp, đại diện an toàn được bầu chọn trực tiếp từ NLĐ với các đơn vị có từ 15 NLĐ trở lên. Họ thường là người làm công tác y tế tại công ty, số lượng người làm công tác an toàn và sức khỏe nghề nghiệp của công ty thường được cố định trong TƯLĐTT nhưng số lượng tối thiểu phải theo luật cũng quy định như: trên 100 NLĐ phải có 1 người, phải có 2 người khi có từ 101-1000 NLĐ và phải có 3 người khi trên 1000 NLĐ. NSDLĐ phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trong đánh giá rủi ro nơi làm việc và bổ nhiệm người đứng đầu phòng ngừa rủi ro tại doanh nghiệp, trong doanh nghiệp không có mô hình ban an toàn với sự tham gia các bên: chủ sử dụng lao động, công đoàn và nhân viên chuyên trách.
Không giống như các nước khác tại châu Âu, Ý chỉ có các đại diện an toàn khu vực, họ có trách nhiệm bảo đảm vấn đề an toàn lao động, vệ sinh lao động trong các công ty nhỏ và công ty chưa có tổ chức công đoàn, chứ không có mô hình ủy ban an toàn và sức khỏe tại công ty. Qua nghiên cứu số liệu năm 2014 của Cơ quan an toàn và sức khỏe tại nơi làm việc của Ý cho thấy, 87% nơi làm việc có đại diện về an toàn và sức khỏe, trong các nước thuộc Liên minh châu Âu tỷ lệ này được cho là cao nhất. Công đoàn Tây Ban Nha Tỷ lệ NLĐ tham gia công đoàn tại Tây Ban Nha hiện nay khoảng 19%. Thỏa ước lao động cấp ngành và cấp doanh nghiệp là bảo bối bảo vệ NLĐ.
Theo pháp luật quy định, mỗi doanh nghiệp có từ 5 NLĐ trở lên là phải có người đại diện bảo vệ sức khỏe và an toàn. Người này được chính NLĐ bầu chọn. Tại doanh nghiệp có trên 50 NLĐ, người đại diện sức khỏe và an có quyền tư vấn đáng kể khi làm việc với chủ sử dụng lao động và trong các ủy ban sức khỏe và an toàn. Công đoàn Đức Hiện nay tổ chức công đoàn mạnh nhất bảo vệ NLĐ là Liên hiệp công đoàn Đức (DGB).
Tại Đức thương lượng tập thể cấp ngành là cơ chế quan trọng nhất để thiết lập mức lương và môi trường làm việc nhưng tại mỗi công Luan van 9 ty có sự linh hoạt. Số liệu từ Viện Nghiên cứu Việc làm (IAB) do chính phủ hỗ trợ cho thấy, năm 2018, gần một nửa (46%) người lao động ở Đức được bảo vệ bởi các thỏa thuận tập thể cấp ngành, với 8% khác được bao phủ bởi các thỏa thuận được ký ở cấp công ty - có nghĩa là bảo hiểm thương lượng tập thể tổng thể là 54% và như vậy còn lại 46% số NLĐ chưa được bảo vệ bởi các TƯLĐTT nói chung và vấn đề về ATVSLĐ trong thỏa ước nói riêng. Và cũng theo IAB, tỷ lệ NLĐ được bảo vệ bởi thương lượng tập thể ở phương Tây cao hơn 11% so với Đông Đức và tỷ lệ có TƯLĐTT cấp công ty ở Đông Đức cao hơn phía Tây Đức (3% so với 2%). Về ATVSLĐ, ở Đức các công ty đều thành lập Hội đồng an toàn và sức khỏe.
Các Hội đồng này có vai trò chính trong việc thực hiện các nhiệm vụ đại diện cho người lao động và tập thể NLĐ trong các nội dung về an toàn lao động và vệ sinh lao động. Thành viên cuả hội đồng gồm đại diện NLĐ và người sử dụng lao động, chuyên gia y tế và chuyên gia ATVSLĐ. Vì trong hội đồng an toàn và sức khỏe có bên sử dụng lao động nên doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về an toàn lao động và vệ sinh lao động tại nơi làm việc. Hội đồng sức khỏe và an toàn được thành lập ở tất cả các doanh nghiệp có từ 20 NLĐ trở lên.
Số lượng thành viên của Hội đồng phụ thuộc vào số lượng NLĐ, tình hình tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp xảy ra tại đơn vị, điều kiện làm việc và cấp độ các mối nguy. Nhân viên y tế (bác sĩ chuyên ngành) được Hội đồng thống nhất lựa chọn và mời về công ty thực hiện công việc. Giai đoạn từ năm 2013 đến 2018, với nhóm mục tiêu đề ra như: cải thiện việc tổ chức triển khai an toàn lao động và vệ sinh lao động cho NLĐ tại nơi làm việc; hạn chế các mối nguy xảy ra liên quan đến công việc, các rối loan cơ xương; các nơi làm việc bị bị gánh nặng lao động được bảo vệ và tăng cường sức khỏe, tập trung triển khai các hoạt động bảo đảm an toàn lao động và vệ sinh lao động để đạt được. Các mục tiêu trên nhằm bảo vệ người lao động tránh bị tác động bởi các mối nguy mất an toàn lao động và sức khỏe trong lao động để cải thiện điều kiện lao động và tăng cường đánh giá rủi ro Luan van 10 tại nơi làm việc.
Các biện pháp trên nhằm đánh giá, xác định và phát hiện sớm các mối nguy hiểm, có hại tác động tính mạng, sức khỏe NLĐ. Đặc biệt các giải pháp hạn chế về tổ chức lao động và tăng cường sức khỏe NLĐ cũng như thực hiện để giảm tải gánh nặng lao động liên quan đến công việc lao động. Công đoàn Úc Tổng công đoàn Úc luôn coi trọng hoạt động trong an toàn lao động và vệ sinh lao động và là một trong những vai trò quan trọng nhất trong tập trung hoạt động của công đoàn để đảm bảo tốt nhất điều kiện lao động an toàn và sức khỏe cho NLĐ. Theo số liệu tổng hợp mới nhất của Úc, những khu vực làm việc an toàn hơn là những khu vực có đại diện của công đoàn.
Đối với những khu vực làm việc không có công đoàn tổ chức đánh giá và nhận dạng rủi ro thì các mối nguy là hơn 70 % so với những khu vực có công đoàn.