Luận văn thạc sĩ về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quan điểm và một số giải pháp cơ bản để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở việt nam trong thời, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Nhân Lực
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Việt Nam Trong Tương Lai
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam

Chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của Việt Nam trong tương lai. Để nâng cao chất lượng này, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc phát triển nguồn nhân lực không chỉ dừng lại ở việc đào tạo mà còn bao gồm cả việc quản lý và phát huy tối đa năng lực của nhân viên.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực được hiểu là tổng thể những người lao động trong độ tuổi lao động, có khả năng tham gia vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Chất lượng nguồn nhân lực ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực

Chất lượng nguồn nhân lực phụ thuộc vào nhiều yếu tố như trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp, sức khỏe và thái độ làm việc. Việc cải thiện các yếu tố này là cần thiết để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

II. Những thách thức trong phát triển nguồn nhân lực Việt Nam hiện nay

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển nguồn nhân lực. Những thách thức này bao gồm sự thiếu hụt kỹ năng, chất lượng giáo dục chưa đồng đều và sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động.

2.1. Thiếu hụt kỹ năng và trình độ chuyên môn

Nhiều doanh nghiệp phản ánh rằng họ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nhân lực có kỹ năng phù hợp. Điều này dẫn đến tình trạng thất nghiệp trong khi vẫn có nhu cầu tuyển dụng cao.

2.2. Chất lượng giáo dục và đào tạo chưa đồng đều

Hệ thống giáo dục hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Cần có sự cải cách mạnh mẽ để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.

III. Phương pháp cải thiện chất lượng nguồn nhân lực hiệu quả

Để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cần áp dụng các phương pháp cải thiện đồng bộ từ giáo dục đến đào tạo nghề. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và liên tục.

3.1. Đổi mới giáo dục và đào tạo

Cần cải cách chương trình giáo dục để phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Việc áp dụng công nghệ trong giáo dục cũng là một giải pháp quan trọng.

3.2. Tăng cường đào tạo nghề và kỹ năng mềm

Đào tạo nghề và kỹ năng mềm là rất cần thiết để giúp người lao động thích ứng với yêu cầu của thị trường. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế linh hoạt và thực tiễn.

IV. Ứng dụng công nghệ trong đào tạo nguồn nhân lực

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong đào tạo sẽ giúp cải thiện hiệu quả học tập và làm việc.

4.1. Sử dụng công nghệ thông tin trong giáo dục

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong giáo dục giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập. Các nền tảng học trực tuyến đang trở thành xu hướng phổ biến.

4.2. Đào tạo từ xa và học trực tuyến

Đào tạo từ xa và học trực tuyến giúp người học có thể tiếp cận kiến thức một cách linh hoạt và thuận tiện hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh dịch bệnh.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực có thể mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Các doanh nghiệp sẽ có được nguồn nhân lực chất lượng cao, từ đó nâng cao năng suất lao động.

5.1. Các mô hình thành công trong phát triển nguồn nhân lực

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng thành công các mô hình phát triển nguồn nhân lực, từ đó tạo ra những giá trị bền vững cho tổ chức.

5.2. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp đã triển khai

Cần có các chỉ số đánh giá cụ thể để đo lường hiệu quả của các giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đã được triển khai.

VI. Tương lai của nguồn nhân lực Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, nguồn nhân lực Việt Nam cần phải được nâng cao hơn nữa để có thể cạnh tranh với các quốc gia khác. Việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của đất nước.

6.1. Xu hướng phát triển nguồn nhân lực trong tương lai

Các xu hướng như tự động hóa và trí tuệ nhân tạo sẽ ảnh hưởng đến nhu cầu nguồn nhân lực trong tương lai. Cần có sự chuẩn bị để thích ứng với những thay đổi này.

6.2. Vai trò của chính phủ trong phát triển nguồn nhân lực

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích phát triển nguồn nhân lực, từ đó tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng phát triển kinh tế giai đoạn chuyển đổi ghi nhận chỉ số phát triển con người HDI của Việt Nam đạt mức 0,688, xếp thứ 109 trên tổng số 173 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong khi tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật chỉ đạt khoảng 13,87%. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là giải quyết nghịch lý giữa quy mô dân số đông với lực lượng lao động trẻ dồi dào nhưng chất lượng nhân lực về thể lực và trí lực còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chất lượng nhân lực, phân tích toàn diện thực trạng thể lực và trí lực của người lao động Việt Nam, đồng thời xác định các nhân tố chi phối nhằm xây dựng hệ thống giải pháp mang tính chiến lược.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ lực lượng lao động tại Việt Nam, tập trung vào chuỗi dữ liệu thống kê giai đoạn 1996 đến 2002 và định hướng mục tiêu phát triển đến năm 2010. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách dân số và việc làm, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên trên 40% và tối ưu hóa phân bổ nhân lực giữa các vùng kinh tế trọng điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển toàn diện nhân tố con người với tư cách vừa là mục tiêu, vừa là động lực của tiến bộ xã hội. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng lý thuyết Vốn con người và mô hình tăng trưởng tân cổ điển mở rộng Solow - Mankiw với hàm sản xuất $Y = F(K, L \times E)$, trong đó $E$ đại diện cho hiệu quả lao động được nâng cao nhờ giáo dục và chăm sóc sức khỏe, với giả định tiến bộ công nghệ mở rộng lao động làm tăng hiệu quả $E$ theo tỷ lệ cố định khoảng 2% mỗi năm.

Hệ thống đánh giá của Liên Hợp Quốc về chỉ số phát triển con người HDI tích hợp ba khía cạnh cơ bản: tuổi thọ bình quân từ 25 đến 85 năm, chỉ số tri thức kết hợp giữa tỷ lệ người lớn biết chữ từ 0% đến 100% với tỷ lệ nhập học các cấp, và chỉ số thu nhập GDP tính theo sức mua tương đương PPP từ 100 đến 40.000 USD. Bốn khái niệm chính được làm rõ gồm: nguồn nhân lực theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp; nguồn lao động bao gồm dân số trong độ tuổi lao động có khả năng làm việc theo Điều 6 và Điều 145 Bộ Luật Lao động; lực lượng lao động đại diện cho dân số hoạt động kinh tế thực tế; và chất lượng nhân lực cấu thành từ thể lực, trí lực và phẩm chất đạo đức.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống số liệu thứ cấp chính thống của Tổng cục Thống kê, Báo cáo Phát triển con người của UNDP trên phạm vi 173 quốc gia, cùng kết quả nghiên cứu từ Chương trình khoa học - công nghệ cấp Nhà nước KX-07 với sự tham gia của gần 300 nhà khoa học thuộc nhiều chuyên ngành. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng đa giai đoạn theo 8 vùng sinh thái kinh tế và phân bổ theo các nhóm tuổi lao động từ 15 đến 60 tuổi đối với nam, 15 đến 55 tuổi đối với nữ, bảo đảm cỡ mẫu đại diện cho hơn 38 triệu lao động đang làm việc trên toàn quốc.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phân tích định lượng kết hợp tổng hợp định tính, phương pháp đối chiếu - so sánh chuỗi dữ liệu theo thời gian từ năm 1996 đến năm 2002. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ tính chất phức tạp của các chỉ tiêu đo lường vốn con người, đòi hỏi phải bóc tách sự tương tác biện chứng giữa đầu tư giáo dục, thể trạng dinh dưỡng và tốc độ tăng trưởng kinh tế để đưa ra các dự báo chính xác cho giai đoạn đến năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, trình độ chuyên môn kỹ thuật của nguồn nhân lực Việt Nam còn ở mức rất thấp và có sự mất cân đối nghiêm trọng về cơ cấu đào tạo. Số liệu thống kê năm 1999 ghi nhận tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật chỉ đạt 13,87% tổng lực lượng lao động. Trong cơ cấu này, lao động trình độ sơ cấp chiếm 1,5%, công nhân kỹ thuật có bằng và không bằng chiếm 4,7%, trung học chuyên nghiệp chiếm 4,3%, trong khi trình độ đại học và cao đẳng đạt 3,4%, tạo ra hình thái cơ cấu nhân lực thiếu hụt trầm trọng đội ngũ công nhân lành nghề trực tiếp sản xuất.

Thứ hai, hiệu quả của hệ thống giáo dục phổ thông bộc lộ khoảng cách lớn giữa quy mô và chất lượng thực tế. Năm 1996, tỷ lệ đi học chung ở bậc tiểu học đạt mức 114%, nhưng tỷ lệ đi học đúng độ tuổi từ 6 đến 10 tuổi chỉ đạt 89%. Khoảng chênh lệch 25% phản ánh tỷ lệ học sinh đi học sớm, đi học muộn, lưu ban và bỏ học còn cao, làm gia tăng chi phí đào tạo thực tế trên mỗi học sinh tốt nghiệp.

Thứ ba, các chỉ số thể lực và phát triển con người có cải thiện nhưng tốc độ còn chậm. Chỉ số HDI của Việt Nam tăng từ 0,682 năm 2001 lên 0,688 năm 2002, với tuổi thọ bình quân đạt khoảng 67,8 năm và tỷ lệ người lớn biết chữ đạt 93,1%, nhưng mức GDP bình quân đầu người theo PPP chỉ đạt khoảng 1.860 USD.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của thực trạng trên bắt nguồn từ cơ chế phân phối thu nhập và tiền lương mang tính bình quân kéo dài, làm suy giảm động lực học tập và rèn luyện nâng cao tay nghề của người lao động. Tốc độ tăng dân số cao trong những thập niên trước tạo áp lực lớn lên ngân sách an sinh xã hội, khiến chi phí công cộng dành cho giáo dục và y tế bình quân đầu người ở mức thấp. Quá trình đô thị hóa nhanh cũng tạo ra hiện tượng gánh nặng kép về bệnh tật, khi các bệnh truyền nhiễm của nước nghèo cùng tồn tại với các bệnh mãn tính của lối sống hiện đại và ô nhiễm môi trường.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, các nền kinh tế Đông Á thành công đều đặt phát triển con người làm trọng tâm chiến lược. Nhật Bản sau năm 1945 tập trung vào khu vực 99% doanh nghiệp vừa và nhỏ sử dụng 80% lao động để giải quyết việc làm, kết hợp cải cách Luật Giáo dục năm 1947. Hàn Quốc trong thập niên 1980 đã dành tới 80% ngân sách giáo dục cho bậc trung học và dạy nghề để kiến tạo lực lượng công nhân kỹ thuật tinh nhuệ trước khi mở rộng giáo dục đại học. Tại Ấn Độ, nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới chỉ ra trong 1.000 nhà phát minh có 90% tốt nghiệp đại học, hơn 50% sau đại học và gần 30% có bằng tiến sĩ.

Các dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn thông qua biểu đồ cột phân tầng thể hiện cơ cấu trình độ chuyên môn kỹ thuật và bảng so sánh đa chỉ số HDI giữa Việt Nam với các quốc gia trong khu vực nhằm minh họa trực quan xu hướng chuyển dịch lao động.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc hệ thống giáo dục nghề nghiệp và đại học do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Cần đẩy mạnh phân luồng học sinh sau trung học cơ sở theo mô hình đào tạo kép của Cộng hòa Liên bang Đức, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật từ 13,87% lên mức 40% vào năm 2010, đồng thời mở rộng quy mô đào tạo công nhân kỹ thuật bậc cao để cân đối tỷ lệ giữa đại học, trung học chuyên nghiệp và công nhân lành nghề.

Thứ hai, hoàn thiện chính sách đãi ngộ và cải cách căn bản chế độ tiền lương do Chính phủ và Bộ Nội vụ thực hiện. Triển khai cơ chế trả công theo vị trí việc làm, năng suất và kết quả lao động thực tế, xóa bỏ triệt để tính chất cào bằng nhằm khuyến khích tinh thần tự học hỏi, phấn đấu đạt mục tiêu tăng hiệu quả lao động xã hội bình quân từ 2% đến 3% mỗi năm trong giai đoạn 2005 - 2010.

Thứ ba, tăng cường đầu tư y tế học đường và chương trình dinh dưỡng quốc gia do Bộ Y tế phối hợp với các chính quyền địa phương triển khai. Ưu tiên ngân sách chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em nhằm hạ tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi xuống dưới 20% và giảm tỷ suất chết ở trẻ sơ sinh, bảo đảm nền tảng thể lực và nâng chiều cao trung bình của thanh niên Việt Nam thêm 1,5 đến 2 cm trong vòng một thập kỷ.

Thứ tư, tối ưu hóa phân bổ nguồn nhân lực gắn liền với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế do Bộ Kế hoạch và Đầu tư điều phối. Tập trung vốn và công nghệ vào các ngành công nghiệp thâm dụng lao động quy mô vừa và nhỏ tại khu vực nông thôn, phấn đấu hoàn thành mục tiêu phổ cập trung học cơ sở đạt tỷ lệ đi học 80% và trung học phổ thông đạt 45% trước năm 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách thuộc các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn và khung chỉ tiêu định lượng phục vụ việc xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển nguồn nhân lực quốc gia đến năm 2010 và các chiến lược an sinh xã hội.

Thứ hai, các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý công và Xã hội học. Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị về việc ứng dụng hàm sản xuất mở rộng Solow - Mankiw, cách tiếp cận chỉ số HDI và phương pháp phân tích cơ cấu vốn con người trong nền kinh tế chuyển đổi.

Thứ ba, ban lãnh đạo doanh nghiệp và các giám đốc nhân sự HR. Nghiên cứu mang lại góc nhìn chiến lược về phương pháp đánh giá thể lực, trí lực của người lao động, giúp doanh nghiệp thiết kế các chương trình đào tạo lại nội bộ và xây dựng chính sách tiền lương kích thích năng suất.

Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, y tế và xóa đói giảm nghèo. Tài liệu hỗ trợ đánh giá hiệu quả các dự án can thiệp cộng đồng dựa trên các chỉ số định lượng về tỷ lệ tử vong trẻ em, tỷ lệ nhập học và mức độ hoàn vốn xã hội của đầu tư giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

Chất lượng nguồn nhân lực được cấu thành từ những yếu tố trọng yếu nào? Chất lượng nguồn nhân lực là khái niệm tổng hợp phản ánh trạng thái thể lực, trí lực và phẩm chất đạo đức của người lao động. Thể lực được đo lường qua tuổi thọ, chiều cao, cân nặng và tình trạng dinh dưỡng. Trí lực thể hiện qua trình độ học vấn, kỹ năng chuyên môn kỹ thuật. Phẩm chất đạo đức bao gồm tác phong công nghiệp và văn hóa lao động kỷ luật.

Tại sao mô hình Solow - Mankiw lại xem hiệu quả lao động là yếu tố then chốt cho tăng trưởng? Mô hình Solow mở rộng chứng minh rằng việc tích lũy tư bản vật chất đơn thuần sẽ dẫn đến trạng thái dừng. Việc đưa biến số hiệu quả lao động $E$ vào hàm sản xuất giúp giải thích sự tăng trưởng dài hạn, trong đó vốn con người được nâng cao qua giáo dục và sức khỏe giúp nâng năng suất của mỗi lao động tăng trưởng đều đặn khoảng 2% mỗi năm.

Điểm nghẽn lớn nhất trong cơ cấu lao động kỹ thuật của Việt Nam giai đoạn nghiên cứu là gì? Điểm nghẽn lớn nhất là tỷ lệ lao động có chuyên môn kỹ thuật quá thấp, chỉ đạt khoảng 13,87% vào năm 1999. Bên cạnh đó là sự mất cân đối nghiêm trọng khi tỷ lệ đại học và cao đẳng đạt 3,4% gần tương đương với trung học chuyên nghiệp 4,3% và công nhân kỹ thuật 4,7%, dẫn đến tình trạng thiếu hụt trầm trọng thợ bậc cao trực tiếp sản xuất.

Kinh nghiệm phát triển nhân lực của các nước Đông Á mang lại bài học gì cho Việt Nam? Các nước Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore đều ưu tiên phổ cập giáo dục phổ thông và đầu tư mạnh mẽ cho giáo dục nghề nghiệp trước khi mở rộng giáo dục đại học. Điển hình như Hàn Quốc trong thập niên 1980 đã dành tới 80% ngân sách giáo dục cho bậc trung học nhằm tạo dựng lực lượng công nhân lành nghề phục vụ công nghiệp hóa.

Đầu tư vào giáo dục của bà mẹ có tác động như thế nào đến chất lượng thể lực thế hệ tương lai? Nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới tại 29 quốc gia đang phát triển khẳng định mối tương quan nghịch rõ rệt giữa trình độ học vấn của phụ nữ và tỷ lệ tử vong của trẻ nhỏ. Cứ mỗi năm học bình quân tăng thêm của các bà mẹ giúp giảm khoảng 9% tỷ lệ chết của trẻ sơ sinh và trẻ em, đặt nền móng nâng cao thể lực nguồn nhân lực lâu dài.

Kết luận

Luận văn đã làm rõ năm kết luận cốt lõi:

• Khẳng định nguồn nhân lực chất lượng cao là nhân tố quyết định tốc độ và sự bền vững của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
• Xác định chất lượng nhân lực Việt Nam còn hạn chế với chỉ 13,87% lao động có chuyên môn kỹ thuật và chỉ số HDI đạt 0,688 năm 2002.
• Chứng minh tính cấp thiết của việc áp dụng mô hình tăng trưởng dựa trên vốn nhân lực và nâng cao hiệu quả lao động xã hội.
• Rút ra bài học kinh nghiệm quốc tế về việc ưu tiên ngân sách cho giáo dục phổ thông, dạy nghề và dinh dưỡng cộng đồng.
• Đề xuất hệ thống bốn nhóm giải pháp đồng bộ về đào tạo nghề, cải cách tiền lương, chăm sóc y tế và phân bổ lao động hợp lý.

Đóng góp khoa học chính của công trình là xây dựng khung phân tích toàn diện về thực trạng thể lực, trí lực và đề xuất hệ thống chỉ tiêu lượng hóa phục vụ công tác quản lý nhân lực tại Việt Nam.

Lộ trình triển khai tiếp theo cần tập trung hoàn thiện thể chế pháp lý về lao động và giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn 2005 - 2007, hướng tới đạt mục tiêu 100% tỷ lệ đi học chung tiểu học và 80% trung học cơ sở trước năm 2010.

Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hãy chủ động khai thác các luận cứ khoa học từ công trình này để xây dựng các chương trình hành động phát triển vốn nhân lực hiệu quả ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Sù cÇn thiÕt cña ®Ò tµi Nguån lùc con ngêi nãi chung vµ nguån nh©n lùc, xÐt trªn khÝa c¹nh ®é tuæi lao ®éng lµ nguån lùc c¬ b¶n cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. Trªn ph¹m vi réng h¬n th× “ Con ngêi ®øng ë trung t©m cña sù ph¸t triÓn, lµ t¸c nh©n vµ lµ môc ®Ých cña sù ph¸t triÓn” [48]. NhËn thøc ®îc vai trß cña nguån nh©n lùc, §¹i héi §¶ng VIII ®· kh¼ng ®Þnh: “ LÊy viÖc ph¸t huy nguån lùc con ngêi lµm yÕu tè c¬ b¶n cho sù ph¸t triÓn nhanh vµ bÒn v÷ng”, “ n©ng cao d©n trÝ, båi dìng vµ ph¸t huy nguån lùc to lín cña con ngêi ViÖt Nam lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh sù th¾ng lîi cña c«ng cuéc c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa”. Mçi mét giai ®o¹n lÞch sö, mét tr×nh ®é ph¸t triÓn ®ßi hái mét nguån nh©n lùc phï hîp.

Trong xu thÕ kinh tÕ tri thøc vµ toµn cÇu ho¸, nguån nh©n lùc cã søc khoÎ, häc vÊn, tr×nh ®é chuyªn m«n kü thuËt cao ®îc coi lµ mét ®iÒu kiÖn ®Ó t¨ng trëng nhanh, rót ng¾n kho¶ng c¸ch tôt hËu. ViÖt Nam hiÖn nay vÉn lµ mét níc n«ng nghiÖp l¹c hËu víi nguån nh©n lùc cã qui m« lín, c¬ cÊu trÎ nhng cha thùc sù lµ ®éng lùc ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ. Do vËy viÖc nghiªn cøu n©ng cao chÊt lîng nguån nh©n lùc thùc sù lµ mét ®ßi 1 hái võa cÊp b¸ch, võa c¬ b¶n, cã ý nghÜa c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn. T×nh h×nh nghiªn cøu Cho ®Õn nay còng ®· cã nhiÒu nghiªn cøu vÒ con ngêi, nguån lùc con ngêi nh:“ VÊn ®Ò con ngêi trong sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa” _ Ph¹m Minh H¹c ( chñ biªn ), Nxb CTQG, HN, 1996; “ Båi dìng vµ ®µo t¹o l¹i ®éi ngò nh©n lùc trong ®iÒu kiÖn míi” _ NguyÔn Minh §êng ( chñ biªn ); “C¸c gi¸ trÞ truyÒn thèng vµ con ngêi ViÖt Nam hiÖn nay” cña Phan Huy Lª.

Nãi chung ®©y lµ nh÷ng nghiªn cøu x· héi häc thuéc Ch¬ng tr×nh khoa häc – c«ng nghÖ cÊp Nhµ níc KX-07: “ Con ngêi ViÖt Nam – môc tiªu vµ ®éng lùc cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi” do GS.VS Ph¹m Minh H¹c lµm chñ nhiÖm víi sù tham gia cña gÇn 300 nhµ khoa häc thuéc nhiÒu chuyªn ngµnh kh¸c nhau. Ngoµi ra cßn cã nh÷ng Ên phÈm ®Ò cËp ®Õn kinh nghiÖm vÒ qu¶n lý vµ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc cña mét sè níc cã ý nghÜa tham kh¶o ®èi víi ViÖt Nam nh “ Ph¸t triÓn nguån nh©n lùc – kinh nghiÖm thÕ giíi vµ thùc tiÔn níc ta”, Nxb CTQG, HN, 1996 cña TrÇn V¨n Tïng – Lª ¸i L©m; “ ChiÕn lîc con ngêi trong thÇn kú kinh tÕ NhËt B¶n”, Nxb CTQG, HN, 1996 cña Lu Ngäc TrÞnh.MÆc dï vËy, nh lêi më ®Çu cña nhiÒu cuèn s¸ch, c¸c nhµ khoa häc ®Òu cho r»ng ®©y lµ vÊn ®Ò lín, cÇn ®îc nghiªn cøu l©u dµi trªn nhiÒu ph¬ng diÖn nh»m ph¸t huy cao nhÊt vai trß cña yÕu tè con ngêi trong sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. Môc ®Ých nghiªn cøu Môc ®Ých nghiªn cøu lµ ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p ®Þnh híng n©ng cao chÊt lîng nguån nh©n lùc cho ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi trong giai ®o¹n hiÖn nay ë ViÖt Nam. §Ó ®¹t môc ®Ých trªn, nhiÖm vô cña luËn v¨n lµ: - Nghiªn cøu lµm râ néi dung chÊt lîng nguån nh©n lùc, hÖ thèng chØ tiªu ®¸nh gi¸ vµ nh÷ng yÕu tè ¶nh hëng; - Ph©n tÝch thùc tr¹ng thÓ lùc, trÝ lùc so víi nhu cÇu thùc tÕ hiÖn nay vµ nguyªn nh©n t¸c ®éng ®Õn thùc tr¹ng ®ã.

- X©y dùng c¸c gi¶i ph¸p ®Þnh híng 4. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu Nghiªn cøu vÊn ®Ò chÊt lîng nguån nh©n lùc ë ViÖt Nam hiÖn nay. VÒ mÆt lý luËn, chÊt lîng nguån nh©n lùc lµ tæng hßa cña ba yÕu tè: thÓ lùc, trÝ lùc vµ phÈm chÊt cña ngêi lao ®éng. Tuy nhiªn ®Ó cã thÓ nghiªn cøu s©u, luËn v¨n chØ tËp trung ph©n tÝch thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt lîng vÒ mÆt thÓ lùc vµ trÝ lùc.

Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu Sö dông c¸c ph¬ng ph¸p: ph©n tÝch vµ tæng hîp, ®èi chiÕu vµ so s¸nh, trªn c¬ së ph¬ng ph¸p luËn biÖn chøng duy vËt. LuËn v¨n sö dông sè liÖu cña Tæng côc Thèng kª, sè liÖu cña c¸c c«ng tr×nh, dù ¸n, bµi viÕt trªn c¸c s¸ch, b¸o, t¹p chÝ. Dù kiÕn nh÷ng ®ãng gãp míi cña luËn v¨n - Gãp phÇn lµm râ kh¸i niÖm , vai trß vµ sù cÇn thiÕt ph¶i n©ng cao chÊt lîng nguån nh©n lùc ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi. - Ph©n tÝch thùc tr¹ng chÊt lîng nguån nh©n lùc hiÖn nay.

- Gãp phÇn lµm râ nh÷ng nh©n tè quan träng ¶nh hëng ®Õn chÊt lîng nguån nh©n lùc vµ ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p c¬ b¶n cã tÝnh ®Þnh híng n©ng cao chÊt lîng vÒ mÆt thÓ lùc, trÝ lùc nguån nh©n lùc ë ViÖt Nam hiÖn nay. Bè côc cña luËn v¨n Ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn, luËn v¨n ®îc tr×nh bµy trong ba ch¬ng: Ch¬ng 1: Nguån nh©n lùc vµ sù cÇn thiÕt ph¶i n©ng cao chÊt lîng nguån nh©n lùc. Ch¬ng 2: Thùc tr¹ng vÒ chÊt lîng nguån nh©n lùc ë ViÖt Nam. Ch¬ng 3 : Quan ®iÓm vµ mét sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n ®Ó n©ng cao chÊt lîng nguån nh©n lùc ë ViÖt Nam trong thêi gian tíi.

4 Ch¬ng 1: Nguån nh©n lùc vµ sù cÇn thiÕt ph¶i n©ng cao chÊt lîng nguån nh©n lùc 1.Kh¸i niÖm, chØ tiªu ®¸nh gi¸ vµ nh©n tè ¶nh hëng ®Õn chÊt lîng nguån nh©n lùc.Kh¸i niÖm nguån nh©n lùc Theo nghÜa réng, nguån nh©n lùc ®îc hiÓu lµ nguån lùc con ngêi cña mét quèc gia, vïng l·nh thæ cã kh¶ n¨ng huy ®éng, qu¶n lý ®Ó tham gia vµo qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. Theo nghÜa hÑp cã thÓ lîng hãa ®îc lµ mét bé phËn cña d©n sè bao gåm nh÷ng ngêi trong ®é tuæi qui ®Þnh, cã kh¶ n¨ng lao ®éng, kh«ng kÓ ®Õn tr¹ng th¸i cã hay kh«ng lµm viÖc. §é tuæi ngêi lao ®éng lµ giíi h¹n vÒ nh÷ng ®iÒu kiÖn c¬ thÓ, t©m sinh lý x· héi mµ con ngêi tham gia vµo qu¸ tr×nh lao ®éng. Giíi h¹n ®é tuæi lao ®éng ®îc qui ®Þnh tïy thuéc vµo ®iÒu kiÖn kinh tÕ – x· héi cña tõng níc vµ trong tõng thêi kú.

T¹i §iÒu 6 vµ §iÒu 145 cña Bé LuËt lao ®éng níc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam qui ®Þnh ®é tuæi lao ®éng cña nam tõ 15 – 60 vµ n÷ lµ 15 – 55 tuæi. Theo tõng gi¸c ®é, nguån nh©n lùc cã thÓ ph©n thµnh c¸c lo¹i sau: 5 - Nguån nh©n lùc cã s½n trong d©n c bao gåm toµn bé nh÷ng ngêi n»m trong ®é tuæi lao ®éng, cã kh¶ n¨ng vµ nhu cÇu lao ®éng kh«ng kÓ ®Õn tr¹ng th¸i cã lµm viÖc hay kh«ng lµm viÖc. Bé phËn nguån nh©n lùc nµy ®îc gäi lµ nguån lao ®éng hay d©n sè ho¹t ®éng. Nh vËy cã mét sè ngêi ®îc tÝnh vµo nguån nh©n lùc nhng l¹i kh«ng ph¶i lµ nguån lao ®éng.

§ã lµ nh÷ng ngêi trong ®é tuæi lao ®éng kh«ng cã viÖc lµm nhng kh«ng cã nhu cÇu lµm viÖc. - Nguån nh©n lùc tham gia lµm viÖc trong thÞ trêng lao ®éng cã giao kÕt hîp ®ång lao ®éng. Bé phËn nµy cña nguån lao ®éng ®îc gäi lµ lùc lîng lao ®éng, hay cßn gäi lµ d©n sè ho¹t ®éng kinh tÕ. - Nguån nh©n lùc dù tr÷ bao gåm nh÷ng ngêi trong ®é tuæi lao ®éng cã nhu cÇu nhng cha tham gia lµm viÖc, kh«ng cã giao kÕt hîp ®ång lao ®éng.

§ã lµ nh÷ng ngêi lµm néi trî, thÊt nghiÖp. C¸c c¸ch ®Þnh nghÜa trªn kh¸c nhau vÒ viÖc x¸c ®Þnh qui m« nguån nh©n lùc, nhng ®Òu cã chung mét ý nghÜa nãi lªn kh¶ n¨ng lao ®éng cña x· héi. Theo kh¸i niÖm trªn, sè lîng nguån nh©n lùc ®îc x¸c ®Þnh dùa trªn qui m« d©n sè, c¬ cÊu tuæi, giíi tÝnh vµ sù ph©n bè theo khu vùc vµ vïng l·nh thæ cña d©n sè. Riªng ®èi víi nguån lao ®éng th× sè lîng cßn phô thuéc nhiÒu yÕu tè cã tÝnh chÊt x· héi kh¸c nh : 6 - Tr×nh ®é ph¸t triÓn cña gi¸o dôc - ®µo t¹o.

NÕu c¸c c¸ nh©n cã nhiÒu ®iÒu kiÖn ®Ó häc tËp hä sÏ ë l¹i häc tËp l©u h¬n vµ tr× ho·n thêi gian tham gia vµo thÞ trêng lao ®éng. §©y lµ sù ®¸nh ®æi gi÷a sè lîng vµ chÊt lîng cña nguån lao ®éng. - Møc sinh ®Î quyÕt ®Þnh sè ngêi tham gia vµo nguån lao ®éng cña phô n÷. Khi møc sinh ®Î thÊp th× tû lÖ phô n÷ tham gia vµo nguån lao ®éng cao h¬n.

- Tr×nh ®é x· héi hãa c¸c ho¹t ®éng dÞch vô phôc vô ®êi sèng vµ sù ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi. DÞch vô nu«i d¹y trÎ, néi trî gia ®×nh ®îc x· héi hãa cao vµ c¬ héi viÖc lµm dÔ dµng h¬n th× phô n÷ sÏ tham gia vµo thÞ trêng lao ®éng vµ lµm c¸c ho¹t ®éng x· héi nhiÒu h¬n. - Møc vµ nguån thu nhËp. Khi cã nguån thu nhËp kh¸c b¶o ®¶m tháa m·n mäi nhu cÇu, c¸c c¸ nh©n nµy sÏ kh«ng cã nhu cÇu lµm viÖc vµ do ®ã kh«ng tham gia vµo nguån lao ®éng.

Trong bèi c¶nh toµn cÇu hãa hiÖn nay, sù di d©n vµ nhËp c còng lµ nh©n tè ¶nh hëng ®Õn nguån lao ®éng. Tuy chiÕm tû träng kh«ng lín nhng ®©y lµ mét nguån lao ®éng ®Æc biÖt trªn thÞ trêng, cã ¶nh hëng kh«ng nhá ®Õn kinh tÕ – x· héi. Sù gia t¨ng d©n sè lµ c¬ së ®Ó h×nh thµnh vµ gia t¨ng sè l- îng nguån nh©n lùc còng nh nguån lao ®éng. Nhng nhÞp ®é t¨ng 7 d©n sè chËm l¹i còng kh«ng lµm gi¶m ngay lËp tøc nhÞp ®é t¨ng nguån nh©n lùc.

Quan ®iÓm d©n sè tèi u cho r»ng: “ Mét quèc gia muèn nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn c©n ®èi vµ tèc ®é cao ph¶i cã qui m«, c¬ cÊu d©n sè thÝch hîp, ph©n bè hîp lý gi÷a c¸c vïng”. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ: - Sè lîng d©n phï hîp víi ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cña ®Êt níc. - §¶m b¶o mét tû lÖ c©n ®èi gi÷a sè ngêi trong ®é tuæi víi sè ngêi qu¸ tuæi vµ cha ®Õn tuæi lao ®éng. Theo c¸c nhµ d©n sè häc thÕ giíi, mét c¬ cÊu thÝch hîp ®¶m b¶o cho d©n sè æn ®Þnh t¬ng øng lµ 60-64%, 10-12% vµ 26-28%.

- Ph©n bè d©n c trªn c¸c vïng ®¶m b¶o ®ñ nh©n lùc khai th¸c tµi nguyªn vµ ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cã hiÖu qu¶. Cã thÓ ®iÒu tiÕt ph©n bè d©n c th«ng qua chÝnh s¸ch d©n sè vµ c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ – x· héi. Trong ®iÒu kiÖn c¸c níc chËm ph¸t triÓn, nh×n chung sè lîng nguån nh©n lùc lín kh«ng ph¶i lµ mét ®éng lùc cho sù ph¸t triÓn v× rÊt hiÕm nh÷ng ngêi lao ®éng vµ qu¶n lý lµnh nghÒ.