Luận văn thạc sĩ một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện bình gia tỉnh lạng sơn

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn, hướng đến phát triển bền vững.

• Tác giả: Lương Đình Tùng
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quốc Chính
• Trường học: Đại học Nông lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về đào tạo nghề cho lao động nông thôn

Luận văn bắt đầu bằng việc phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn về đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề trong bối cảnh phát triển nông thôn và công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Các khái niệm liên quan như nông thôn, lao động nông thôn, và đào tạo nghề được định nghĩa rõ ràng. Đặc biệt, luận văn chỉ ra rằng lao động nông thôn tại huyện Bình Gia, Lạng Sơn chủ yếu làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, với trình độ chuyên môn thấp và thiếu kỹ năng nghề nghiệp. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc cải thiện chất lượng đào tạo nghề để đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của lao động nông thôn

Lao động nông thôn được định nghĩa là những người trong độ tuổi lao động, sống và làm việc tại khu vực nông thôn, chủ yếu tham gia vào các hoạt động nông nghiệp, lâm nghiệp, và ngư nghiệp. Đặc điểm của lao động nông thôn bao gồm tính thời vụ, thu nhập thấp, và trình độ chuyên môn hạn chế. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của công tác đào tạo nghề và đòi hỏi các giải pháp đào tạo phải phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến đào tạo nghề

Luận văn chỉ ra các nhân tố chính ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề bao gồm: chính sách đào tạo, cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, và nhu cầu thực tế của người lao động. Tại huyện Bình Gia, các yếu tố này còn nhiều hạn chế, đặc biệt là sự thiếu hụt về cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên có chuyên môn cao. Điều này đòi hỏi sự đầu tư và cải thiện từ phía chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan.

II. Thực trạng đào tạo nghề tại huyện Bình Gia Lạng Sơn

Luận văn phân tích thực trạng đào tạo nghề tại huyện Bình Gia, Lạng Sơn, chỉ ra những thành tựu và hạn chế trong công tác này. Các chương trình đào tạo hiện tại chủ yếu tập trung vào các nghề nông nghiệp truyền thống, chưa đáp ứng được nhu cầu đa dạng của thị trường lao động. Bên cạnh đó, việc thiếu hỗ trợ lao động và phát triển kỹ năng cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến hiệu quả đào tạo thấp. Luận văn cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc đổi mới chương trình đào tạo và tăng cường liên kết với các doanh nghiệp để nâng cao chất lượng đào tạo.

2.1. Nhu cầu đào tạo nghề của lao động nông thôn

Nhu cầu đào tạo nghề của lao động nông thôn tại huyện Bình Gia được xác định dựa trên các yếu tố như trình độ chuyên môn, điều kiện kinh tế, và nhu cầu thị trường lao động. Kết quả nghiên cứu cho thấy, phần lớn lao động nông thôn có nhu cầu được đào tạo các nghề phi nông nghiệp để tăng cơ hội việc làm và thu nhập. Tuy nhiên, các chương trình đào tạo hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu này.

2.2. Hệ thống cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên

Hệ thống cơ sở vật chất phục vụ đào tạo nghề tại huyện Bình Gia còn nhiều hạn chế, thiếu trang thiết bị hiện đại và phòng học đạt chuẩn. Đội ngũ giáo viên cũng chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến chất lượng giảng dạy không cao. Đây là những yếu tố cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn.

III. Giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề

Luận văn đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia, Lạng Sơn. Các giải pháp bao gồm: cải thiện chương trình đào tạo, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, và tăng cường liên kết với các doanh nghiệp. Đặc biệt, luận văn nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng các chính sách đào tạo phù hợp với điều kiện địa phương và nhu cầu thực tế của người lao động.

3.1. Cải thiện chương trình đào tạo

Để nâng cao chất lượng đào tạo nghề, cần cải thiện chương trình đào tạo theo hướng đa dạng hóa các ngành nghề, đáp ứng nhu cầu thị trường lao động. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào việc phát triển kỹ năng và nâng cao năng lực của người lao động, giúp họ có thể thích ứng với sự thay đổi của nền kinh tế.

3.2. Tăng cường liên kết với doanh nghiệp

Việc tăng cường liên kết với các doanh nghiệp là một trong những giải pháp đào tạo hiệu quả. Các doanh nghiệp có thể cung cấp thông tin về nhu cầu lao động, hỗ trợ thực hành, và tạo cơ hội việc làm cho người lao động sau khi hoàn thành khóa đào tạo. Điều này giúp nâng cao tính thực tiễn và hiệu quả của các chương trình đào tạo nghề.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Một số khái niệm và thuật ngữ có liên quan 1. Nông thôn và lao động nông thôn a) Nông thôn Cho đến nay, gần như chưa có định nghĩa nào về nông thôn được chấp nhận rộng rãi.

Nếu cho rằng nông thôn là địa bàn có mật độ dân số thấp hơn thành thị thì chưa thoả đáng vì chỉ tiêu này khác nhau giữa các nước và ngay ở nước ta thì một số vùng nông thôn so với nhiều thị xã thì mật độ dân số không thấp hơn. Có nhiều ý kiến cho rằng nông thôn là địa bàn mà ở đó dân cư sống chủ yếu bằng nông nghiệp. Đây là ý kiến có tính thuyết phục hơn nhưng chưa đầy đủ vì có nhiều vùng dân cư sống chủ yếu bằng tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, thu nhập từ nông nghiệp trở thành thứ yếu, chiếm một tỷ trọng rất thấp trong tổng thu nhập của dân cư, cụ thể: "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã" 19]. Đây là khái niệm dùng nhiều chỉ tiêu để đánh giá giữa nông thôn và thành thị, vì vậy nó mang tính toàn diện hơn và được nhiều người chấp nhận hơn.

Với khái niệm về nông thôn như trên, chúng ta có thể phân tích những đặc trưng chủ yếu của vùng nông thôn và so sánh với thành thị. Thứ nhất, nông thôn là vùng sinh sống và làm việc của một cộng đồng chủ yếu là nông dân, là vùng sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, các hoạt động kinh tế chủ yếu nhằm phục vụ cho nông nghiệp và cộng đồng cư dân nông thôn. Đây là đặc trưng rất cơ bản của vùng nông thôn. Với mọi vùng nông thôn thì nông nghiệp luôn là ngành có vai trò quan trọng (kể cả lâm và ngư nghiệp).

Kể cả những vùng mà Tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ phát triển rất mạnh thì nông nghiệp vẫn có vai trò quan trọng. Bên cạnh đó, nông nghiệp còn thu hút nhiều ngành phát triển phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. 6 Thứ hai, nông thôn là vùng có cơ sở hạ tầng kém hơn thành thị, có trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hoá kém hơn. Đối với mọi quốc gia thì chỉ tiêu này là khá rõ ràng.

Vùng nông thôn có địa bàn rộng lớn, địa hình phức tạp, trình độ phát triển kinh tế - xã hội thấp hơn nên hệ thống cơ sở hạ tầng và trình độ phát triển sản xuất hàng hoá cũng thấp hơn. Thứ ba, nông thôn là vùng có thu nhập và đời sống thấp hơn, trình độ văn hoá, khoa học và công nghệ thấp hơn thành thị vì thành thị thường là trung tâm văn hoá và kinh tế của một vùng, do vậy cơ cấu kinh tế phát triển hơn, mức độ đầu tư cao hơn. Hơn nữa do điều kiện thuận lợi về kinh tế, văn hoá - khoa học và kỹ thuật mà thành thị tạo nên sức hút rất lớn đối với nguồn lao động tinh tuý, có trình độ cao ở nông thôn ra lập nghiệp, điều đó cũng góp phần hình thành trung tâm văn hoá, khoa học và công nghệ ở thành thị. Thứ tư, nông thôn mang tính đa dạng về tự nhiên, kinh tế và xã hội, đa dạng về quy mô và trình độ phát triển,… giữa các vùng khác nhau thì tính đa dạng cũng khác nhau.

Thứ năm, một đặc trưng khác của vùng nông thôn mà cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc phân biệt giữa thành thị và nông thôn đó là tính cộng đồng làng - xã - thôn - bản rất chặt chẽ. Phần lớn các vùng nông thôn có lịch sử phát triển lâu đời hơn thành thị, do đó tính cộng đồng làng xã rất vững chắc. Mỗi làng, mỗi thôn bản hay mỗi vùng nông thôn đều có phong tục tập quán và bản sắc văn hoá riêng. Điều đó giống như pháp luật bất thành văn mà mọi cư dân phải tuân theo.

Dân cư thành thị chủ yếu là từ nhiều nơi đến lập nghiệp nên phong tục tập quán và bản sắc văn hoá phong phú đa dạng, không đồng nhất, còn nông thôn, những bản sắc văn hoá của mỗi làng bản được duy trì vững chắc hơn. Điều đó tạo nên truyền thống văn hoá của mỗi vùng, mỗi làng quê ở nông thôn, nó in đậm trong đời sống tâm hồn của mỗi con người sinh ra và lớn lên ở đó. b) Lao động nông thôn * Khái niệm lao động nông thôn Trước hết, chúng ta biết lao động là sự tiêu dùng sức lao động trong hiện thực, là hoạt động có mục đích, có ý thức của con người nhằm tạo ra các sản phẩm phục vụ cho các nhu cầu của đời sống xã hội. Theo đó, có nhiều cách hiểu khác nhau về nguồn lao động.

Trong phạm vi bài khóa luận, em sử dụng khái niệm sau: 7 Nguồn lao động bao gồm toàn bộ những người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động. Theo pháp luật lao động Việt Nam hiện hành, độ tuổi lao động của người Việt Nam được quy định như sau: Nam từ đủ 15 tuổi đến đủ 60 tuổi. Nữ từ đủ 15 tuổi đến đủ 55 tuổi[4]. Như vậy, chúng ta cần phân biệt nguồn lao động với dân số trong độ tuổi lao động.

Cả hai thuật ngữ đều giới hạn độ tuổi lao động theo quy định, nhưng nguồn lao động chỉ bao gồm những người có khả năng lao động trong khi dân số trong độ tuổi lao động còn bao gồm bộ phân dân số trong độ tuổi lao động nhưng không có khả năng lao động như tàn tật, mất sức lao động bẩm sinh hoặc do các nguyên nhân như chiến tranh, tai nạn giao thông, tai nạn lao động,… Do vậy, nguồn lao động là một bộ phận của dân số trong độ tuổi lao động. Lực lượng lao động là một bộ phận của nguồn lao động bao gồm những người trong độ tuổi lao động, đang có việc làm và những người chưa có việc làm nhưng có nhu cầu làm việc. “Lực lượng lao động (hay còn gọi là dân số hoạt động kinh tế) bao gồm toàn bộ những người từ đủ 15 tuổi trở lên đang có việc làm hoặc đang tìm kiếm việc làm. Lực lượng lao động trong độ tuổi lao động (hay còn gọi là dân số hoạt động kinh tế trong độ tuổi lao động) bao gồm những người trong độ tuổi lao động (nam từ đủ 15 tuổi đến hết 60 tuổi; nữ từ đủ 15 tuổi đến hết 55 tuổi) đang có việc làm hoặc không có việc làm (thất nghiệp) nhưng có nhu cầu làm việc và sẵn sàng làm việc”.

[5] * Lao động nông thôn: Trên cơ sở những phân tích trên, khái niệm lao động nông thôn được hiểu như sau: Lao động nông thôn gồm những người đủ 15 tuổi trở lên thuộc khu vực nông thôn đang làm việc trong các ngành: nông, lâm, ngư nghiệp, công nghiệp và xây dựng, dịch vụ và những người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động nhưng vì lí do khác nhau hiện tại chưa tham gia hoạt động kinh tế. Những người trong độ tuổi lao động nông thôn có khả năng lao động nhưng hiện tại chưa tham gia lao 8 động do các nguyên nhân như đang thất nghiệp, đang đi học, đang làm nội trợ gia đình, không có nhu cầu làm việc, và những người thuộc tình trạng khác[7]. Như vậy, nguồn lao động nông thôn là một bộ phận của lực lượng lao động quốc gia, thuộc khu vực nông thôn và là nguồn lực quan trọng trong hoạt động phát triển kinh tế - xã hội nông thôn. c) Đặc điểm của lao động nông thôn Do lao động nông thôn sống chủ yếu tham gia sản xuất trong các ngành nông, lâm, ngư nghiệp và do tính chất riêng của ngành nông nghiệp nên chúng em đưa ra một số đặc điểm của người lao động nông thôn như sau: Một là: LĐNT có tính thời vụ, có thời kỳ căng thẳng, có thời kỳ nhàn rỗi.

Điều này ảnh hưởng đến nhu cầu trong từng thời kỳ; đời sống sản xuất và thu nhập của lao động nông nghiệp. Hai là: do tính chất công việc trong sản xuất nông nghiệp mà hình thành nên tâm lý hay thói quen làm việc một cách không liên tục, thiếu sáng tạo của LĐNT. Ba là: LĐNT nước ta vẫn còn mang nặng tư tưởng và tâm lý tiểu nông, sản xuất nhỏ, ngại thay đổi nên thường bảo thủ và thiếu năng động. Bốn là: LĐNT có kết cấu phức tạp không đồng nhất và có trình độ rất khác nhau.

Hoạt động sản xuất nông nghiệp được tham gia bởi nhiều người ở nhiều độ tuổi khác nhau trong đó có cả những người ở ngoài độ tuổi lao động. Năm là: thu nhập của người LĐNT còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là tại vùng ven biển, vùng núi, vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số. Sáu là: trình độ của LĐNT thấp khả năng tổ chức sản xuất kém, ngay thực tế cả những người trong độ tuổi lao động thì trình độ vẫn thấp hơn so với lao động trong các ngành kinh tế khác [15]. Nghề và đào tạo nghề cho lao động nông thôn a) Nghề Nghề là một khái niệm trừu tượng, khó có một cách hiểu cụ thể và rõ ràng.

nhiều định nghĩa nghề được đưa ra xong chưa được thống nhất, chẳng hạn: Nghề là một tập hợp lao động do sự phân công lao động xã hội quy định mà giá trị của nó trao đổi được. Nghề mang tính tương đối, nó phát sinh, phát triển hay mất đi do trình độ 9 của nền sản xuất hay do nhu cầu xã hội. Mặc dù khái niệm nghề được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau song chúng ta có thể thấy một số nét đặc trưng nhất định: Một là: Nghề là hoạt động, là công việc lao động của con người được lặp đi lặp lại. Hai là: Nghề là sự phân công là động xã hội, phù hợp với yêu cầu xã hội.

Ba là: Nghề là phương tiện để sinh sống. Bốn là: Nghề là lao động kỹ năng, kỹ xảo chuyên biệt có giá trị trao đổi trong xã hội, đòi hỏi phải có quá trình đào tạo nhất định [5]. Nghề biến đổi một cách mạnh mẽ và gắn chặt với xu hướng phát triển kinh tế xã hội của đất nước.