Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG CÁN BỘ, CÔNG CHỨC 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm cán bộ Theo quy định tại khoản 1 và khoản 3 Điều 4 Luật cán bộ, công chức 2008: "Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước." [16] "Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước." [16] Phạm vi cán bộ còn bao gồm những người được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội. Đây là nhóm cán bộ xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã).
Khái niệm công chức Theo khoản 2 Điều 4 Luật cán bộ, công chức 2008: "Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự 6 Luan van nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật." [16] Như vậy, công chức, theo Luật Cán bộ, công chức không bao gồm những người làm việc do Nhà nước chỉ định, bổ nhiệm trong các tổ chức kinh tế của nhà nước. Đó là những thực thể hoạt động dựa trên nguyên tắc lợi nhuận. Đối với nhóm lực lượng vũ trang, công an nhân dân, những người là sỹ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng, hạ sỹ quan chuyên nghiệp cũng không thuộc phạm vi công chức. Khái niệm bồi dưỡng cán bộ, công chức Bồi dưỡng cán bộ, công chức là một khâu của công tác cán bộ, là một trong những hoạt động thường xuyên nhằm đảm bảo cho đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng được những điều kiện luôn thay đổi trong môi trường thực thi công vụ và sự phát triển của kinh tế, xã hội.
Theo Từ điển Tiếng Việt do GS. Hoàng Phê chủ biên: “Bồi dưỡng đó là làm cho tăng thêm năng lực hoặc phẩm chất”. [12;196] Như vậy, bồi dưỡng là hoạt động học tập để nâng cao kỹ năng và năng lực liên quan đến công việc, nhiệm vụ đang làm trên cơ sở của mặt bằng kiến thức đã được đào tạo trước đó, nhằm gia tăng khả năng hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức và cá nhân cán bộ, công chức. Vai trò của công tác bồi dưỡng cán bộ, công chức Bồi dưỡng phục vụ tiêu chuẩn cán bộ, công chức.
Trong công tác quản lý cán bộ, công chức việc bồi dưỡng phục vụ tiêu chuẩn hóa cán bộ, công chức đặc biệt có vai trò quan trọng, là khâu không thể thiếu được trong toàn bộ quy trình xây dựng và thực hiện kế hoạch. Do đó, trong công tác quy hoạch cán bộ, điều cần nhấn mạnh là phải nắm vững tiêu chuẩn cán bộ, công chức để bồi dưỡng, bố trí, sử dụng đúng. Đồng thời đòi hỏi mỗi cán bộ, công chức phải thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện theo yêu cầu tiêu chuẩn đề ra. Nhìn chung đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay, xét 7 Luan van về mặt chất lượng và cơ cấu còn nhiều mặt chưa ngang tầm với đòi hỏi của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Cho nên phải tăng cường công tác bồi dưỡng sao cho đội ngũ cán bộ, công chức toàn diện cả về lý luận chính trị, phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn và năng lực thực tiễn. Việc xây dựng kế hoạch và chính sách bồi dưỡng cán bộ, công chức trên cơ sở đảm bảo tính hiệu quả và thiết thực trong công tác bồi dưỡng cũng chính là nhằm góp phần để đạt mục tiêu và các yêu cầu đã đề ra trong việc xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức trong thời kỳ mới mà Nghị quyết của Đảng đã đề ra. Bồi dưỡng cán bộ, công chức phục vụ cho sự nghiệp CNH - HĐH. Mục tiêu của CNH - HĐH nhằm xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội, đảm bảo tăng trưởng kinh tế nhanh và vững chắc, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân.
Để thực hiện được mục tiêu này thì yêu cầu phải có một đội ngũ cán bộ, công chức đủ tâm và đủ tầm để thực hiện. Tuy nhiên đội ngũ CBCC ở nước ta hiện nay còn nhiều khiếm khuyết, hụt hẫng về trình độ, năng lực, thiếu kiến thức về quản lý kinh tế, quản lý Nhà nước, về kỹ năng hành chính, vừa hạn chế về chuyên môn nghiệp vụ, phương pháp công tác và các kiến thức bổ trợ khác. Thực trạng đó làm cho CBCC nước ta lúng túng khi chuyển sang cơ chế mới. Để khắc phục những mặt yếu kém này đòi hỏi phải tăng cường công tác bồi dưỡng CBCC với mục tiêu, yêu cầu và phương pháp giảng dạy mới.
Bồi dưỡng cán bộ, công chức để đáp yêu cầu của công cuộc cải cách hành chính. Cải cách hành chính là một vấn đề được quan tâm chủ yếu hiện nay ở hầu hết các nước trên thế giới. Việc CCHC, củng cố bộ máy của chế độ xã hội hiện hành, giữ vững ổn định chính trị xã hội, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội và sự hoàn thiện cơ cấu chính trị đã trở thành một trong những nhiệm vụ chính trị chủ yếu của một quốc gia hiện đại. Bộ máy Nhà nước hiện nay còn quá cồng kềnh, hiệu quả hoạt động chưa cao, năng lực phẩm chất cả một bộ phận công chức chưa tương xứng với yêu cầu của nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
Công cuộc CCHC thành công hay thất bại suy cho cùng do chất lượng đội ngũ CBCC quyết định. Bởi vì CBCC là nhân tố quan trọng trong ban hành, thực thi các thủ tục hành chính và sắp xếp bộ máy tinh gọn, hoạt 8 Luan van động có hiệu lực, hiệu quả cao. Và để góp phần thực hiện nhiệm vụ quan trọng này thì công tác bồi dưỡng đóng một vai trò to lớn. Việc bồi dưỡng CBCC trong giai đoạn này không chỉ tập trung vào việc trang bị về lý luận, lập trường, quan điểm, đường lối chính trị.
mà chúng ta còn phải chú trọng cả việc bồi dưỡng kiến thức về quản lý Nhà nước, các kiến thức chuyên môn thuộc công việc chuyên ngành. Có như vậy với có thể cung cấp lượng kiến thức cần thiết cho cán bộ, công chức, giúp họ có thể giải quyết một cách linh hoạt các tình huống cụ thể có liên quan đến quyền hạn, nhiệm vụ của cơ quan, cũng như những tình huống liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Đây là một yêu cầu cơ bản, cấp bách và bắt buộc đối với cán bộ, công chức hiện nay, nhằm tạo ra hệ thống công vụ thích hợp làm cơ sở cho việc cải cách hành chính được tiến hành nhanh hơn, tốt hơn trong thời gian tới. Nội dung và hình thức bồi dưỡng cán bộ, công chức 1.
Nội dung bồi dưỡng cán bộ, công chức Căn cứ vào những văn bản quy định tiêu chuẩn cán bộ, công chức; căn cứ vào thực tế yêu cầu học tập của cán bộ, công chức để xây dựng nội dung chương trình về bồi dưỡng phù hợp. Hệ thống chương trình, giáo trình và nội dung chương trình, giáo trình được xây dựng trên cơ sở yêu cầu tiêu chuẩn chức danh và ngạch công chức. Hiện nay bồi dưỡng cán bộ, công chức bao gồm các nội dung sau: Bồi dưỡng về lý luận chính trị: Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả của công tác bồi dưỡng lý luận chính trị, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, lãnh đạo, quản lý các cấp có đủ phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực, phong cách làm việc hiệu quả đáp ứng như cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, cập nhật nội dung các văn kiện, nghị quyết, đường lối của Đảng; cập nhật nâng cao trình độ lý luận chính trị theo quy định. Bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh: Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong CBCC về nhận thức trách nhiệm đối với sựu nghiệp bảo vệ tổ quốc.
Đồng thời là căn cứ xem xét đề bạt, bổ nhiệm cán bộ lãnh đạo các cấp, các ngành. Bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ: Là hoạt động nhằm nâng cao năng lực, kiến thức kỹ năng, kinh nghiệm, đây là yêu cầu cơ bản và bắt buộc đối với mọi CBCC hành chính nhà nước nhằm bổ sung những thiếu hụt chủ yếu về kiến thức và kỹ năng, ngoài ra người học có thể được cung cấp kinh nghiệm, bồi dưỡng 9 Luan van về chính trị, đạo đức, tác phong và thái độ làm việc. Nội dung bồi dưỡng tập trung chủ yếu vào: cung cấp kiến thức cơ bản về kinh tế, về nhà nước và pháp luật, về khoa học tổ chức về quản lý, về chuyên môn ngoại ngữ, tin học… mà CBCC chưa có, chưa đủ hoặc chưa cập nhật kiến thức mới. Những kiến thức đó cần được lựa chọn phù hợp với từng đối tượng về trình độ, vị trí công tác, yêu cầu công việc, tránh tình trạng nội dung quá nặng nề về lý luận, chưa thích hợp với nội dung chất lượng bồi dưỡng.