Một số giải pháp kinh tế nhằm cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng trẻ em ở Việt Nam đến năm 2015

Tài liệu nghiên cứu Luận văn một số giải pháp kinh tế nhằm cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng trẻ em ở việt nam đến, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Chuyên ngành: Khoa học kinh tế
• Đề tài: Một số giải pháp kinh tế nhằm cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng trẻ em ở Việt Nam đến năm 2015
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SUY DINH DƯỠNG TRẺ EM
• 1.1. SUY DINH DƯỠNG TRẺ EM
• 1.2. PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG TRẺ EM
• 1.3. PHÂN LOẠI VÀ THỂ LOẠI SUY DINH DƯỠNG TRẺ EM
• 1.4. NGUYÊN NHÂN CỦA SUY DINH DƯỠNG TRẺ EM
• 1.4.1. Nguyên nhân trực tiếp (immediate cause)
• 1.4.2. Nguyên nhân tiềm tàng (underlying cause)
• 1.4.3. Nguyên nhân cơ bản (basic cause)
• 1.5. TÁC ĐỘNG CỦA SUY DINH DƯỠNG TRẺ EM ĐẾN SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SUY DINH DƯỠNG TRẺ EM VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1985 – 2005
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP KINH TẾ NHẰM CẢI THIỆN TÌNH TRẠNG SUY DINH DƯỠNG TRẺ EM VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2015

Tóm tắt

I. Giải pháp kinh tế cải thiện suy dinh dưỡng trẻ em

Giải pháp kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện suy dinh dưỡng ở trẻ em Việt Nam. Các chính sách kinh tế cần tập trung vào việc tăng cường an ninh lương thực, cải thiện thu nhập hộ gia đình, và đầu tư vào các chương trình dinh dưỡng. Suy dinh dưỡng trẻ em không chỉ là vấn đề y tế mà còn liên quan mật thiết đến các yếu tố kinh tế - xã hội. Việc giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng đến 2015 đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành, đặc biệt là các giải pháp kinh tế nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận thực phẩm và dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

1.1. Tăng cường an ninh lương thực

An ninh lương thực là yếu tố then chốt trong việc cải thiện dinh dưỡng trẻ em. Các chính sách cần đảm bảo nguồn cung thực phẩm ổn định, giá cả phải chăng, và chất lượng dinh dưỡng cao. Việc hỗ trợ nông nghiệp, đặc biệt là các hộ gia đình nghèo, giúp họ có thể tự sản xuất và tiếp cận thực phẩm giàu dinh dưỡng. Kinh tế cải thiện suy dinh dưỡng thông qua an ninh lương thực không chỉ giúp giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Cải thiện thu nhập hộ gia đình

Thu nhập hộ gia đình là yếu tố quyết định trong việc tiếp cận thực phẩm và dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Các chính sách kinh tế cần tập trung vào việc tạo việc làm, tăng thu nhập, và hỗ trợ tài chính cho các hộ gia đình nghèo. Giải pháp kinh tế cho suy dinh dưỡng bao gồm các chương trình hỗ trợ tín dụng, đào tạo nghề, và phát triển kinh tế hộ gia đình. Việc cải thiện thu nhập giúp các gia đình có thể đầu tư nhiều hơn vào dinh dưỡng và sức khỏe của trẻ em.

II. Thực trạng suy dinh dưỡng trẻ em Việt Nam

Suy dinh dưỡng trẻ em Việt Nam vẫn là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt ở các vùng nông thôn và miền núi. Tỷ lệ suy dinh dưỡng tại Việt Nam đã giảm đáng kể từ 51,5% năm 1985 xuống còn 25,2% năm 2005, nhưng vẫn còn cao so với tiêu chuẩn quốc tế. Trẻ em suy dinh dưỡng thường gặp các vấn đề về sức khỏe, phát triển thể chất và trí tuệ. Việc giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng đến 2015 đòi hỏi sự nỗ lực lớn từ cả chính phủ và cộng đồng.

2.1. Nguyên nhân suy dinh dưỡng trẻ em

Nguyên nhân chính của suy dinh dưỡng ở trẻ em bao gồm thiếu ăn, bệnh tật, và chăm sóc y tế kém. Các yếu tố kinh tế - xã hội như nghèo đói, thiếu kiến thức dinh dưỡng, và vệ sinh môi trường kém cũng đóng vai trò quan trọng. Kinh tế và suy dinh dưỡng có mối liên hệ chặt chẽ, đòi hỏi các giải pháp toàn diện để giải quyết vấn đề này.

2.2. Hậu quả của suy dinh dưỡng

Suy dinh dưỡng trẻ em gây ra những hậu quả nặng nề về sức khỏe, phát triển thể chất và trí tuệ. Trẻ em suy dinh dưỡng thường có nguy cơ tử vong cao, dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn, và kém phát triển trí tuệ. Suy dinh dưỡng trẻ em Việt Nam cũng ảnh hưởng đến năng suất lao động và tăng trưởng kinh tế trong tương lai. Việc cải thiện tình trạng dinh dưỡng là cần thiết để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

III. Giải pháp cải thiện suy dinh dưỡng trẻ em

Các giải pháp cải thiện suy dinh dưỡng cần tập trung vào việc kết hợp giữa y tế và kinh tế - xã hội. Giải pháp suy dinh dưỡng trẻ em bao gồm các chương trình giáo dục dinh dưỡng, hỗ trợ thực phẩm, và cải thiện dịch vụ y tế. Việc thực hiện các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ, đặc biệt là giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng đến 2015, đòi hỏi sự cam kết mạnh mẽ từ chính phủ và các tổ chức quốc tế.

3.1. Giáo dục dinh dưỡng

Giáo dục dinh dưỡng là yếu tố quan trọng trong việc cải thiện dinh dưỡng trẻ em. Các chương trình giáo dục cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của dinh dưỡng và cách chăm sóc trẻ em. Giải pháp kinh tế cải thiện suy dinh dưỡng cần kết hợp với giáo dục để đạt hiệu quả lâu dài.

3.2. Hỗ trợ thực phẩm và dịch vụ y tế

Các chương trình hỗ trợ thực phẩm và dịch vụ y tế giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng của trẻ em. Giải pháp suy dinh dưỡng trẻ em bao gồm việc cung cấp thực phẩm giàu dinh dưỡng, bổ sung vi chất, và cải thiện dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Việc đầu tư vào các chương trình này không chỉ giúp giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em mà còn góp phần phát triển kinh tế - xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi là một trong những vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng tại Việt Nam, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của thế hệ tương lai. Theo số liệu của Viện Dinh dưỡng và Tổng cục Thống kê, tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi đã giảm từ 51,5% năm 1985 xuống còn 25,2% năm 2005, tuy nhiên vẫn còn ở mức cao theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Mục tiêu của Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X là giảm tỷ lệ này xuống dưới 20% vào năm 2010 và cam kết thực hiện Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ (MDG) nhằm giảm xuống dưới 15% vào năm 2015.

Luận văn tập trung nghiên cứu tiến triển suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi tại Việt Nam trong giai đoạn 1985 – 2005, đồng thời đề xuất các giải pháp kinh tế - xã hội nhằm cải thiện tình trạng này đến năm 2015. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các vùng kinh tế xã hội khác nhau trên toàn quốc, với mục tiêu làm rõ các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất chiến lược tổng thể phù hợp. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách, nâng cao hiệu quả đầu tư công và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: mô hình nguyên nhân suy dinh dưỡng của UNICEF và lý thuyết về tác động kinh tế của suy dinh dưỡng đến phát triển con người và kinh tế quốc gia. Mô hình UNICEF phân loại nguyên nhân suy dinh dưỡng thành ba nhóm: nguyên nhân trực tiếp (thiếu ăn, bệnh tật), nguyên nhân tiềm tàng (thiếu an ninh thực phẩm, chăm sóc kém, dịch vụ y tế và vệ sinh môi trường yếu kém) và nguyên nhân cơ bản (cơ cấu kinh tế, chính sách xã hội, văn hóa).

Các khái niệm chính bao gồm: suy dinh dưỡng protein – năng lượng (PEM), thể nhẹ cân (underweight), thể thấp còi (stunting), thể gầy còm (wasting), an ninh thực phẩm hộ gia đình, và đầu tư công cộng cho dinh dưỡng trẻ em. Lý thuyết kinh tế nhấn mạnh mối quan hệ giữa thu nhập hộ gia đình, giá lương thực thực phẩm và tình trạng dinh dưỡng, đồng thời phân tích lợi ích kinh tế của đầu tư cho dinh dưỡng trẻ em thông qua tăng năng suất lao động và giảm chi phí y tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp số liệu thống kê từ các cuộc điều tra quốc gia và báo cáo chính thức của Viện Dinh dưỡng, Tổng cục Thống kê, Bộ Y tế và các tổ chức quốc tế trong giai đoạn 1985 – 2005. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hàng chục nghìn trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn quốc, được chọn mẫu ngẫu nhiên theo phương pháp phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các vùng kinh tế xã hội khác nhau.

Phương pháp phân tích kinh tế được áp dụng để đánh giá tác động của các yếu tố thu nhập hộ gia đình và giá lương thực thực phẩm lên tình trạng dinh dưỡng trẻ em. Ngoài ra, phương pháp so sánh và phân tích xu hướng được sử dụng để đánh giá tiến triển tỷ lệ suy dinh dưỡng qua các năm và giữa các vùng miền. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1985 – 2005 với mục tiêu đề xuất giải pháp đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiến triển tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi: Tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân giảm từ 51,5% năm 1985 xuống còn 25,2% năm 2005, tương đương mức giảm trung bình khoảng 1,3% mỗi năm trong giai đoạn 1995-2005. Tỷ lệ thấp còi giảm từ 59,7% xuống 29,6%, thể gầy còm giảm từ 7% xuống 6,9%.

2. Chênh lệch theo vùng kinh tế và khu vực: Vùng Đông Nam bộ có tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp nhất (cân nặng/tuổi 27,6% năm 2000), trong khi vùng Tây Bắc và Bắc Trung bộ có tỷ lệ cao nhất (khoảng 39-40%). Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở nông thôn cao hơn thành thị khoảng 2,75% (cân nặng/tuổi) và 5,16% (chiều cao/tuổi).

3. Ảnh hưởng của thu nhập và trình độ dân trí: Thu nhập bình quân đầu người tăng gắn liền với giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng. Ví dụ, vùng có chi tiêu bình quân đầu người cao hơn như Đông Nam bộ (4.340 nghìn đồng/năm) có tỷ lệ thấp còi thấp hơn vùng núi và trung du Bắc bộ (1.593 nghìn đồng/năm). Trình độ văn hóa của mẹ có ảnh hưởng mạnh mẽ đến tỷ lệ suy dinh dưỡng, với tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp hơn đáng kể ở nhóm mẹ có trình độ trung học trở lên.

4. Tác động kinh tế - xã hội: Suy dinh dưỡng làm giảm năng suất lao động, tăng chi phí y tế và ảnh hưởng lâu dài đến phát triển kinh tế. Ước tính thiệt hại do suy dinh dưỡng chiếm khoảng 2,4% GDP Việt Nam hàng năm. Đầu tư cho dinh dưỡng trẻ em mang lại lợi ích kinh tế cao, với tỷ lệ lợi ích trên chi phí hơn 8 lần.

Thảo luận kết quả

Sự giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em trong giai đoạn nghiên cứu phản ánh hiệu quả của các chương trình can thiệp dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, cũng như sự phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, tỷ lệ suy dinh dưỡng vẫn còn cao, đặc biệt ở các vùng nghèo, vùng núi và nông thôn, cho thấy sự phân bố không đồng đều về nguồn lực và điều kiện sống.

So sánh với các nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia, và Indonesia, Việt Nam đã đạt được tiến bộ đáng kể nhưng vẫn còn thách thức trong việc duy trì tốc độ giảm và mở rộng phạm vi can thiệp. Các yếu tố kinh tế như thu nhập hộ gia đình và giá lương thực thực phẩm đóng vai trò quyết định trong cải thiện dinh dưỡng, đồng thời trình độ dân trí và kiến thức dinh dưỡng của người chăm sóc là nhân tố then chốt.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ xu hướng tỷ lệ suy dinh dưỡng theo năm và bản đồ phân bố tỷ lệ suy dinh dưỡng theo vùng để minh họa sự khác biệt địa lý và tiến triển theo thời gian.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư công cộng cho dinh dưỡng trẻ em: Nhà nước cần nâng ngân sách đầu tư cho các chương trình dinh dưỡng, ưu tiên các vùng nghèo, vùng núi và nông thôn, với mục tiêu giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng dưới 20% vào năm 2015. Thời gian thực hiện: 2010-2015.

2. Phát triển các chương trình xoá đói giảm nghèo gắn với an ninh thực phẩm: Tạo việc làm và tăng thu nhập hộ gia đình thông qua đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp, phát triển hệ sinh thái VAC (Vườn – Ao – Chuồng), nhằm đảm bảo nguồn thực phẩm ổn định và chất lượng cho trẻ em.

3. Nâng cao trình độ dân trí và kiến thức dinh dưỡng: Triển khai các chương trình giáo dục dinh dưỡng cho phụ nữ, đặc biệt là bà mẹ trẻ, qua hệ thống y tế cơ sở và cộng đồng, nhằm cải thiện thực hành chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ.

4. Cải thiện dịch vụ y tế và vệ sinh môi trường: Đầu tư nâng cấp mạng lưới y tế cơ sở, đảm bảo tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng, đồng thời cải thiện điều kiện vệ sinh, cung cấp nước sạch để giảm bệnh tật liên quan đến suy dinh dưỡng.

5. Xã hội hóa công tác dinh dưỡng: Huy động sự tham gia của cộng đồng, các tổ chức phi chính phủ và khu vực tư nhân trong việc triển khai các hoạt động can thiệp dinh dưỡng, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và số liệu thực tiễn để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế xã hội gắn với cải thiện dinh dưỡng trẻ em.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả: Tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu về dinh dưỡng, y tế công cộng, phát triển kinh tế và xã hội.

3. Cán bộ quản lý y tế và dinh dưỡng: Hỗ trợ trong việc thiết kế, triển khai và đánh giá các chương trình can thiệp dinh dưỡng tại địa phương.

4. Tổ chức phi chính phủ và cộng đồng: Cung cấp thông tin và giải pháp thực tiễn để tham gia hiệu quả vào công tác phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao suy dinh dưỡng trẻ em vẫn còn cao dù đã có nhiều chương trình can thiệp?
   Suy dinh dưỡng chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố kinh tế - xã hội phức tạp như nghèo đói, trình độ dân trí thấp, điều kiện vệ sinh kém và phân bố nguồn lực không đồng đều. Các chương trình cần được phối hợp liên ngành và tập trung vào nguyên nhân gốc rễ để đạt hiệu quả bền vững.

2. Thu nhập hộ gia đình ảnh hưởng thế nào đến tình trạng dinh dưỡng trẻ em?
   Thu nhập tăng giúp gia đình có khả năng mua thực phẩm đa dạng, chất lượng hơn và tiếp cận dịch vụ y tế tốt hơn, từ đó cải thiện dinh dưỡng cho trẻ. Nghiên cứu cho thấy vùng có thu nhập cao hơn có tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp hơn đáng kể.

3. Giá lương thực thực phẩm tác động ra sao đến suy dinh dưỡng?
   Giá lương thực tăng làm giảm sức mua của hộ gia đình, đặc biệt là người nghèo, dẫn đến giảm lượng và chất lượng thực phẩm tiêu thụ, làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng ở trẻ em.

4. Vai trò của trình độ dân trí trong phòng chống suy dinh dưỡng?
   Trình độ dân trí cao giúp người chăm sóc trẻ hiểu biết về dinh dưỡng, vệ sinh và chăm sóc sức khỏe, từ đó áp dụng các biện pháp nuôi dưỡng hợp lý, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng.

5. Các giải pháp kinh tế - xã hội nào hiệu quả nhất để giảm suy dinh dưỡng?
   Các giải pháp như tăng thu nhập hộ gia đình, đảm bảo an ninh thực phẩm, nâng cao giáo dục dinh dưỡng, cải thiện dịch vụ y tế và vệ sinh môi trường được chứng minh là có tác động tích cực và cần được triển khai đồng bộ.

Kết luận

• Tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi tại Việt Nam đã giảm đáng kể từ 51,5% năm 1985 xuống còn 25,2% năm 2005, nhưng vẫn còn ở mức cao theo tiêu chuẩn quốc tế.
• Thu nhập hộ gia đình, giá lương thực thực phẩm, trình độ dân trí và điều kiện vệ sinh môi trường là những yếu tố kinh tế - xã hội quan trọng ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng trẻ em.
• Đầu tư cho dinh dưỡng trẻ em không chỉ cải thiện sức khỏe mà còn góp phần nâng cao năng suất lao động và phát triển kinh tế bền vững.
• Các giải pháp kinh tế - xã hội đồng bộ, tập trung vào vùng nghèo và nông thôn, cùng với nâng cao nhận thức cộng đồng là cần thiết để đạt mục tiêu giảm suy dinh dưỡng đến năm 2015.
• Luận văn đề xuất chiến lược và giải pháp cụ thể nhằm hỗ trợ các nhà quản lý, chuyên gia và cộng đồng trong công tác phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em, góp phần thực hiện thành công các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ.

Cần triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2010-2015, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách để đảm bảo hiệu quả và bền vững. Các nhà hoạch định chính sách và tổ chức liên quan được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao chất lượng cuộc sống trẻ em Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về suy dinh dưỡng trẻ em. Chương 2: Thực trạng suy dinh dưỡng trẻ em Việt Nam giai đoạn 1985 – 2005. Chương 3: Một số giải pháp kinh tế nhằm cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng trẻ em Việt Nam đến năm 2015. CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SUY DINH DƢỠNG TRẺ EM 1.

SUY DINH DƢỠNG TRẺ EM. Suy dinh dưỡng do thiếu protein – năng lượng (thường gọi là suy dinh dưỡng) là tình trạng thiếu dinh dưỡng quan trọng và phổ biến ở trẻ em. Biểu hiện của suy dinh dưỡng là trẻ chậm lớn và thường hay mắc bệnh nhiễm khuẩn như tiêu chảy và viêm đường hô hấp, trẻ bị giảm khả năng học tập, năng suất lao động kém khi trưởng thành. Người ta dùng thuật từ “ Suy dinh dưỡng protein – năng lượng ” (Protein – energy malnutrition – PEM) để chỉ các thể lâm sàng điển hình từ suy dinh dưỡng thể phù (Kwashiorkor) đến thể teo đét (Marasmus).

Phƣơng pháp đánh giá tình trạng dinh dƣỡng trẻ em. Tình trạng dinh dưỡng là tập hợp các đặc điểm chức phận cấu trúc và hoá sinh phản ánh mức đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể. Tình trạng dinh dưỡng của các cá thể là kết quả của ăn uống và sử dụng các chất dinh dưỡng của cơ thể. Số lượng và chủng loại thực phẩm cần để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của con người khác nhau tuỳ theo lứa tuổi, giới, tình trạng sinh lý và mức độ hoạt động thể lực và trí lực.

Cơ thể sử dụng các chất dinh dưỡng có trong thực phẩm không những phải trải qua quá trình tiêu hoá, hấp thu mà còn phụ thuộc vào các yếu tố khác như sinh hoá, sinh lý trong quá trình chuyển hoá. Việc sử dụng thực phẩm chủ yếu phụ thuộc vào tình trạng sức khoẻ của cá thể. Tình trạng dinh dưỡng tốt phản ánh sự cân bằng giữa thức ăn ăn vào và tình trạng sức khoẻ, khi cơ thể có tình trạng dinh dưỡng không tốt (thiếu hoặc thừa dinh dưỡng) là thể hiện có vấn đề về sức khoẻ hoặc dinh dưỡng hoặc cả hai. Tình trạng dinh dưỡng của một quần thể dân cư được thể hiện bằng tỷ lệ của các cá thể bị tác động bởi các vấn đề dinh dưỡng.

Tình trạng dinh dưỡng của trẻ em từ 0 đến 5 tuổi thường được coi là đại diện cho tình hình dinh dưỡng và thực phẩm của toàn bộ cộng đồng. Để đánh giá tình trạng dinh dưỡng trẻ em người ta sử dụng phương pháp nhân trắc học với các chỉ tiêu nhân trắc theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới là cân nặng theo tuổi, chiều cao theo tuổi và cân nặng theo chiều cao. Thiếu dinh dưỡng được ghi nhận khi các chỉ tiêu trên thấp hơn 2 độ lệch chuẩn (<-2 SD) so với quần thể tham khảo NCHS (Trung tâm thống kê sức khoẻ quốc gia Mỹ) theo tuổi và giới tính. Phân loại và thể loại suy dinh dƣỡng trẻ em.

Thể nhẹ cân hay cân nặng thấp theo tuổi (underweight): Phản ánh sự tăng trưởng chậm nói chung, không phân biệt xảy ra đã lâu hay gần đây. Chỉ tiêu này được sử dụng phổ biến nhất và được ứng dụng để theo dõi tăng trưởng thông qua biểu đồ. So với trị số tương ứng của quần thể tham khảo người ta chia ra các mức độ suy dinh dưỡng khác nhau: Suy dinh dưỡng vừa (độ 1): từ -2 đến -3 độ lệch chuẩn (SD) Suy dinh dưỡng nặng (độ 2): từ -3 đến -4 độ lệch chuẩn (SD) Suy dinh dưỡng rất nặng (độ 3): dưới -4 độ lệch chuẩn (SD) 1. Thể thấp còi (stunting): Chiều cao theo tuổi thấp phản ánh sự chậm tăng trưởng do điều kiện dinh dưỡng và sức khoẻ không hợp lý.

Đây là một chỉ tiêu tốt để đánh giá sự cải thiện các điều kiện kinh tế - xã hội. Thể gầy còm (wasting): Được xác định khi cân nặng theo chiều cao thấp. Thể gầy còm phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng ở thời kỳ hiện tại, gần đây làm cho trẻ hoặc ngừng lên cân hoặc tụt cân. Một vấn đề khi phân loại tình trạng dinh dưỡng là lựa chọn quần thể để tham khảo và so sánh.

Việc xây dựng một quần thể tham khảo mang tính quốc gia có ưu điểm là sát với điều kiện thực tế trong một giai đoạn nhất định, tuy vậy rất tốn kém và không dễ gì chọn ra những đối tượng được “dinh dưỡng tốt” trong điều kiện các nước còn nghèo. Mặt khác, ngày càng có nhiều bằng chứng chứng minh rằng trẻ em ít nhất đến 5 tuổi nếu được nuôi dưỡng tốt thì có thể đạt được các kích thước tăng trưởng gần như nhau không phụ thuộc vào nòi giống, chủng tộc (Hà Huy Khôi, 2006). Do đó Tổ chức Y tế thế giới đã khuyến nghị dùng quần thể tham khảo NCHS của Mỹ để nhận định tình trạng dinh dưỡng trẻ em. Điều này không có nghĩa là đây là quần thể chuẩn mà chỉ là một công cụ đối chiếu để lượng giá tình hình và so sánh trên phạm vi quốc tế.

Nhằm mục đích đó, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã đưa ra bảng phân loại sau đây để nhận định ý nghĩa sức khoẻ cộng đồng của thiếu dinh dưỡng.1 PHÂN LOẠI MỨC ĐỘ THIẾU DINH DƢỠNG TRẺ EM DƢỚI 5 TUỔI Mức độ thiếu dinh dƣỡng theo tỷ lệ % Chỉ tiêu Thấp Trung bình Cao Rất cao Thấp còi (Stunting) < 20 20 – 29 30 – 39 ≥ 40 Nhẹ cân (Underweight) < 10 10 – 19 20 – 29 ≥30 Gầy còm (Wasting) <5 5–9 10 – 14 ≥15 (Nguồn: Tổ chức Y tế thế giới, 1997) 1. Nguyên nhân của suy dinh dƣỡng trẻ em. Suy dinh dưỡng trẻ em là hậu quả tác động của nhiều yếu tố. Theo các chuyên gia của Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), nguyên nhân của suy dinh dưỡng được chia ra theo các nhóm như sau: 1.

Nguyên nhân trực tiếp (immediate cause): Khẩu phần thiếu hụt và bệnh tật là những nguyên nhân trực tiếp nổi trội nhất gây suy dinh dưỡng. Trẻ em là một cơ thể đang lớn nhanh. Vì vậy nhu cầu dinh dưỡng tính theo đơn vị cân nặng cao hơn người lớn mà sức ăn của trẻ em lại có hạn, thức ăn thường cồng kềnh, đậm độ năng lượng thấp. Tình trạng mắc bệnh, đặc biệt là nhiễm khuẩn, gây kém ăn, tăng nhu cầu và giảm khả năng hấp thu.

Chức năng miễn dịch của trẻ em chưa được đầy đủ nên các thiếu sót về vệ sinh trong thời kỳ ăn bổ sung, cai sữa đều có thể dẫn đến ỉa chảy. Trong hầu hết các trường hợp, suy dinh dưỡng là hậu quả của tác động kết hợp giữa thiếu ăn và nhiễm khuẩn. Nguyên nhân tiềm tàng (underlying cause): Sự thiếu hụt khẩu phần có thể xảy ra do thiếu nguồn thực phẩm hoặc do người mẹ có quá ít thời gian dành cho chế biến thức ăn hoặc cho trẻ ăn. Tương tự, nhiễm khuẩn là hậu quả của dịch vụ chăm sóc y tế kém, thiếu nước sạch và vệ sinh kém hoặc trẻ không được chăm sóc đầy đủ.

Những nguyên nhân này được xếp theo ba nhóm: - Thiếu an ninh thực phẩm hộ gia đình. - Chăm sóc bà mẹ trẻ em chưa tốt. - Thiếu dịch vụ chăm sóc y tế và vệ sinh môi trường kém. Nguyên nhân cơ bản (basic cause): Nguyên nhân cơ bản bao gồm những vấn đề liên quan đến cơ cấu kinh tế, các yếu tố chính trị - xã hội và văn hoá.

Đó là sự phân phối không công bằng các nguồn lực, thiếu những chính sách xã hội phù hợp, tập quán ăn uống sai lầm… Để có cái nhìn tổng thể và có hệ thống về các nguyên nhân dẫn đến suy dinh dưỡng trẻ em, chúng ta có thể quan sát mô hình nguyên nhân suy dinh dưỡng được mô tả dưới đây: Hình 1.1 MÔ HÌNH NGUYÊN NHÂN SUY DINH DƢỠNG VÀ TỬ VONG 1. TÁC ĐỘNG CỦA SUY DINH DƢỠNG TRẺ EM ĐẾN SỨC KHOẺ CỘNG ĐỒNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI. Suy dinh dƣỡng trẻ em ảnh hƣởng tới sức khoẻ cộng đồng. Hậu quả của suy dinh dưỡng thể nặng không còn là vấn đề bàn cãi nữa, nhưng đối với thể vừa và nhẹ các hậu quả cũng không kém phần quan trọng:  Đối với tử vong: Theo tài liệu của Tổ chức Y tế thế giới, qua phân tích 11,6 triệu trường hợp tử vong trẻ em dưới 5 tuổi trong năm 1995 ở các nước đang phát triển cho thấy có đến 54% (6,3 triệu trường hợp) có liên quan tới thiếu dinh dưỡng chủ yếu do tác động tăng cường của suy dinh dưỡng thể vừa và nhẹ, nếu gộp lại cả các nguyên nhân khác như: sởi, ỉa chảy, viêm cấp đường hô hấp và sốt rét thì tỷ lệ này lên tới 74%.

 Tỷ lệ mắc bệnh: Tuy vẫn còn tranh luận về mối liên quan giữa thiếu dinh dưỡng với tỷ lệ mới mắc bệnh tiêu chảy nhưng không mấy ai còn nghi ngờ về mối liên quan giữa chậm tăng trưởng của trẻ với mức độ nặng của tiêu chảy và cả viêm phổi.  Thiếu dinh dưỡng với phát triển hành vi và trí tuệ: Có thể nhìn thấy các mối liên quan giữa thiếu dinh dưỡng và kém phát triển trí tuệ, hành vi ở những cơ chế sau đây:  Thiếu dinh dưỡng thường là thiếu nhiều chất dinh dưỡng cùng lúc trong đó có các chất dinh dưỡng quan trọng cần thiết cho phát triển trí tuệ (vitamin A, iod, sắt…)  Trẻ em thiếu dinh dưỡng thường lờ đờ chậm chạp, ít năng động nên ít tiếp thu được qua giao tiếp với cộng đồng và người chăm sóc.  Các thực nghiệm về ăn bổ sung tỏ ra có hiệu quả đến các chỉ số phát triển trí tuệ. Với sự hiểu biết hiện nay người ta thấy suy dinh dưỡng trong bào thai và trong những năm đầu của cuộc đời có ảnh hưởng xấu đến phát triển trí tuệ ít nhất là suốt cả thời kỳ niên thiếu.

 Suy dinh dưỡng và sức khoẻ khi trưởng thành: Những trẻ thấp bé sẽ trở thành những người trưởng thành có tầm vóc bé nhỏ, năng lực sản xuất kém. Hơn nữa tầm vóc của người mẹ có liên quan đến khả năng sinh sản. Những người mẹ thấp nhỏ có nguy cơ đẻ khó cao, mặt khác người ta đã nhận thấy có liên quan giữa cân nặng sơ sinh với chiều cao của người mẹ một cách độc lập với khối lượng cơ thể. Hậu quả này còn lâu dài đến thế hệ sau vì những trẻ sơ sinh thiếu cân có nhiều nguy cơ trở thành thấp bé về sau này.

Suy dinh dƣỡng trẻ em tác động đến phát triển kinh tế - xã hội.