Ch¬ng I C¬ së lý luËn vÒ c«ng nî- qu¶n lý c«ng nî trong c¸c doanh nghiÖp th¬ng m¹i I. C¬ së h×nh thµnh vµ néi dung c«ng nî: 1. C¬ së h×nh thµnh: ChuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa, sù ph¸t triÓn cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ cïng víi c¬ chÕ tù chñ tµi chÝnh ®· thùc sù t¹o m«i trêng c¹nh tranh cho tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp, chÝnh s¸ch ph©n phèi hîp lý, linh ho¹t ®· lµm biÕn ®æi c¸c vÊn ®Ò vÒ l¬ng, thu nhËp vµ dù tr÷ vèn trong mçi doanh nghiÖp, mçi tæ chøc kinh tÕ, x· héi. Kh«ng cßn ®îc bao cÊp vÒ tµi chÝnh, mçi chñ thÓ cña nÒn kinh tÕ ph¶i tù t×m kiÕm nguån vèn.
Kh«ng cã bÊt kú mét doanh nghiÖp nµo kinh doanh b»ng toµn bé vèn tù cã bëi v× trong kinh doanh cÇn mét lîng vèn rÊt lín ®Ó mua, thuª cöa hµng, nhµ xëng, m¸y mãc, trang bÞ, mua hµng ho¸, nguyªn vËt liÖu, tr¶ c«ng ngêi lao ®éng.Vµ rÊt nhiÒu c¸c kho¶n chi phÝ kh¸c n÷a. Vèn tù cã th- êng kh«ng ®ñ ®Ó trang tr¶i. MÆt kh¸c, ®Æc ®iÓm tuÇn hoµn vèn tiÒn tÖ cña c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh ®îc vËn ®éng liªn tôc qua c¸c giai ®o¹n cña qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt vµ lu th«ng hµng ho¸. Do ®ã nÕu nh mua b¸n kh«ng khíp nhau vÒ kh«ng gian, thêi gian vµ sè lîng sÏ n¶y sinh nhu cÇu vèn t¹m thêi cÇn ®îc bæ sung ngay ®Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt kinh doanh liªn tôc.
Trong x· héi, xÐt t¹i mét thêi ®iÓm bÊt kú nµo ®ã lu«n x¶y ra hiÖn tîng cã nh÷ng ngêi cã vèn tiÒn tÖ t¹m thêi nhµn rçi, cã ®¬n vÞ l¹i thiÕu vèn do ®ã hä cã thÓ cho vay hoÆc ®i vay ®Ó bæ sung vèn thiÕu hôt trong kinh doanh. Vèn vay chiÕm tû träng ®¸ng kÓ trong tæng nguån vèn kinh doanh. Khi ®i vay vèn, doanh nghiÖp ph¶i ®¶m b¶o vèn vay ®îc hoµn tr¶ ®Çy ®ñ ®óng kú h¹n c¶ gèc vµ l·i theo cam kÕt do vËy vèn vay lµ mét trong nh÷ng nguån chÝnh h×nh thµnh nªn c«ng nî ph¶i tr¶ cña doanh nghiªp. Nguån vèn vay lµ nguån vèn mµ c¸c doanh nghiÖp thêng khai th¸c, huy ®éng khi thiÕu vèn cho s¶n xuÊt, kinh doanh.
C¸c doanh nghiÖp cã thÓ vay vèn tõ c¸c ng©n hµng, tæ chøc tÝn dông vµ c¸c ®èi tîng kh¸c. Trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, nguån vèn tÝn dông ®îc coi lµ nguån vèn dÔ khai th¸c vµ t×m kiÕm. Bªn c¹nh ®ã, nguån vèn chiÕm dông trong thanh to¸n còng lµ mét yÕu tè quan träng h×nh thµnh nªn c«ng nî ph¶i thu cña doanh nghiÖp. Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng, c¸c doanh nghiÖp cã thÓ chiÕm dông vèn cña c¸c chñ thÓ kh¸c nhau.
TÝn dông th¬ng m¹i lµ mét h×nh thøc chiÕm dông, ®ã lµ quan hÖ mua b¸n chÞu hµng ho¸ do ®Æc ®iÓm thêi vô cña s¶n xuÊt vµ mua hoÆc b¸n s¶n phÈm. Do cã mét sè doanh nghiÖp cã hµng ho¸ muèn b¸n, trong ®ã l¹i cã mét sè doanh nghiÖp kh¸c muèn mua nhng l¹i kh«ng cã tiÒn do ®ã doanh nghiÖp víi t c¸ch lµ ngêi b¸n muèn tiªu thô s¶n phÈm cña m×nh hä cã thÓ b¸n chÞu hµng ho¸ cho ngêi mua. Bªn c¹nh ®ã, doanh nghiÖp cã thÓ chiÕm dông c¸c kho¶n nî ng©n s¸ch nhµ níc b»ng c¸ch chËm nép thuÕ, c¸c kho¶n nî l¬ng c¸n bé c«ng nh©n viªn. Doanh nghiÖp cã thÓ huy ®éng vèn tõ c«ng chóng víi chi phÝ sö dông kh«ng cao l¾m qua h×nh thøc ph¸t hµnh chøng kho¸n.Tuy nhiªn h×nh thøc nµy chØ ¸p dông cho c¸c c«ng ty lín ®îc kiÓm nghiÖm qua thÞ trêng chøng kho¸n.
Tãm l¹i, c«ng nî lu«n lu«n tån t¹i trong bÊt cø mét doanh nghiÖp, tæ chøc kinh tÕ nµo bëi v× mçi chñ thÓ kinh tÕ nµy ®Òu ph¸t sinh nhu cÇu vèn bæ sungcho ho¹t ®éng kinh doanh. VËy c«ng nî lµ g×? C«ng nî lµ c¸c kho¶n ph¶i thu, ph¶i tr¶ víi c¸c c¸ nh©n, ®¬n vÞ, tæ chøc kinh tÕ. cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp. Néi dung c«ng nî: C«ng nî cña doanh nghiÖp bao gåm hai m¶ng lµ: c«ng nî ph¶i thu vµ c«ng nî ph¶i tr¶.
§ã lµ hai ph¹m trï ®èi nghÞch nhau nhng tån t¹i song song ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn t×nh h×nh kinh doanh cña doanh nghiÖp. C«ng nî ph¶i thu: a. Kh¸i niÖm: C«ng nî ph¶i thu lµ mét bé phËn tµi s¶n cña doanh nghiÖp ®ang bÞ c¸c ®¬n vÞ vµ c¸c c¸ nh©n kh¸c chiÕm dông mµ doanh nghiÖp cã tr¸ch nhiÖm ph¶i thu håi. - C¸c ®¬n vÞ ë ®©y cã thÓ lµ c¸c doanhnghiÖp kh¸ch hµng, mµ trong qu¸ tr×nh mua hµng cña doanh nghiÖp ®· nî tiÒn cña doanh nghiÖp; Doanh nghiÖp b¸n hµng cho doanh nghiÖp: lµ c¸c doanh nghiÖp ®· nhËn tiÒn mua hµng øng tríc cho doanh nghiÖp; c¸c tæ chøc tµi chÝnh: trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh doanh trªn th¬ng trêng viÖc c¸c tæ chøc tµi chÝnh cã thÓ huy ®éng vèn cña doanh nghiÖp nÕu nh doanh nghiÖp cã vèn nhµn rçi hoÆc chi phÝ c¬ héi gi÷a viÖc kinh doanh vµ viÖc cho c¸c tæ chøc tµi chÝnh vay th× tû suÊt lîi nhuËn cho c¸c tæ chøc tµi chÝnh vay lµ cao h¬n.
Néi dung c«ng nî ph¶i thu: C¸c kho¶n c«ng nî ph¶i thu cña doanh nghiÖp bao gåm: C¸c kho¶n ph¶i thu tõ kh¸ch hµng øng tríc cho ngêi b¸n ThuÕ GTGT ®Çu vµo ®îc khÊu trõ C¸c kho¶n ph¶i thu néi bé C¸c kho¶n t¹m øng cho c«ng nh©n viªn C¸c kho¶n thÕ chÊp, ký cîc, ký quü Ph¶i thu kh¸c Néi dung cô thÓ cña c¸c kho¶n ph¶i thu nh sau: C¸c kho¶n ph¶i thu tõ kh¸ch hµng: lµ nh÷ng kho¶n cÇn ph¶i thu do doanh nghiÖp b¸n chÞu hµng ho¸, thµnh phÈm hoÆc cung cÊp lao vô, dÞch vô cho kh¸ch hµng. §Ó cã thÓ th¾ng lîi trong c¹nh tranh, giµnh ®îc nhiÒu thÞ phÇn trªn thÞ trêng, doanh nghiÖp ph¶i ¸p dông h×nh thøc b¸n chÞu( tÝn dông th¬ng m¹i) ®Ó t¨ng tèc ®é tiªu thô hµng ho¸, t¨ng kh¶ n¨ng chu chuyÓn vèn vµ rót ng¾n chu kú kinh doanh. Kh¶ n¨ng tµi chÝnh cña kh¸ch hµng mua chÞu ¶nh hëng rÊt lín tíi møc ®é ch¾c ch¾n thu håi sè tiÒn nî ph¶i thu. §Ó tr¸nh rñi ro do kh¸ch hµng mÊt hoÆc gi¶m kh¶ n¨ng thanh to¸n, doanh nghiÖp cÇn tæ chøc tèt c«ng t¸c thu håi c«ng nî ®èi víi tõng kh¸ch hµng, ®Æc biÖt víi c¸c kh¸ch hµng cã sè tiÒn ph¶i thu lín, kh¸ch hµng d©y da nî.
Doanh nghiÖp cÇn ®Ò ra chÝnh s¸ch tÝn dông th¬ng m¹i phï hîp víi t×nh h×nh tµi chÝnh cña doanh nghiÖp, víi tõng kh¸ch hµng, mÆt hµng. øng tríc cho ngêi b¸n (Doanh nghiÖp ¸p dông h×nh thøc tr¶ tríc khi mua hµng) lµ viÖc doanh nghiÖp øng tríc tiÒn hµng cho ngêi cung øng nhng cha nhËn ®îc hµng. Môc ®Ých nh»m cÊp tÝn dông cho ngêi b¸n ®Ó ngêi b¸n chuÈn bÞ hµng. ThuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng ®Çu vµo ®îc khÊu trõ: chØ ph¸t sinh ë nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh thuéc ®èi tîng nép thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng theo ph¬ng ph¸p khÊu trõ.
ThuÕ GTGT ®îc khÊu trõ lµ sè thuÕ ®Çu vµo cña nh÷ng hµng ho¸, dÞch vô, TSC§ mµ c¬ së kinh doanh mua vµo ®Ó dïng cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh chÞu thuÕ GTGT. C¸c kho¶n ph¶i thu néi bé: Ph¸t sinh trong ®¬n vÞ kinh doanh cã sù ph©n cÊp qu¶n lý vµ c«ng t¸c kÕ to¸n. Mét ®¬n vÞ ph¸p nh©n kinh tÕ ®îc cÊu thµnh bëi nhiÒu ®¬n vÞ trùc thuéc, thµnh viªn kh«ng cã t c¸ch ph¸p nh©n ®Çy ®ñ, ë c¸c møc ®é ph©n cÊp kh¸c nhau sÏ t¹o nªn c¸c mèi quan hÖ néi bé vÒ tµi chÝnh. Quan hÖ tµi chÝnh néi bé gi÷a doanh nghiÖp ®éc lËp víi c¸c thµnh viªn cña nã chñ yÕu vÒ c¸c kho¶n : cÊp ph¸t, ®iÒu chuyÓn vèn, c¸c kho¶n thu hé chi hé gi÷a cÊp trªn vµ cÊp díi trùc thuéc, nghÜa vô tµi chÝnh gi÷a cÊp díi víi cÊp trªn.
C¸c kho¶n t¹m øng cho c«ng nh©n viªn : Lµ nh÷ng kho¶n tiÒn hoÆc vËt t do doanh nghiÖp giao cho c¸n bé c«ng nh©n viªn ®Ó thùc hiÖn mét nhiÖm vô ®îc giao hoÆc gi¶i quyÕt mét c«ng viÖc nh mua hµng, tr¶ chi phÝ, ®i c«ng t¸c. Sau ®ã ph¶i cã tr¸ch nhiÖm b¸o c¸o thanh to¸n t¹m øng víi doanh nghiÖp. C¸c kho¶n thÕ chÊp, ký cîc, ký quü: Trong kinh doanh sù tin tëng lÉn nhau gi÷a c¸c bªn cã quan hÖ hîp ®ång kinh tÕ rÊt quan träng. Møc ®é tÝn nhiÖm cao hay thÊp sÏ quyÕt ®Þnh c¸c h×nh thøc rµng buéc kh¸c nhau ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh vay mîn, ký kÕt hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh.
ThÕ chÊp: Lµ viÖc con nî dïng tµi s¶n cña m×nh nh: vµng, ®¸ quý, tÝn phiÕu, tr¸i phiÕu, « t«. hoÆc giÊy tê chøng nhËn quyÒn së h÷u tµi s¶n giao cho ngêi cho vay cÇm gi÷ trong thêi gian vay vèn. Ký cîc: Doanh nghiÖp dïng tiÒn vµo viÖc ®Æt cîc thuª mîn tµi s¶n theo yªu cÇu cña bªn cho thuª nh»m môc ®Ých rµng buéc vµ n©ng cao tr¸ch nhiÖm cña doanh nghiÖp trong viÖc qu¶n ly, sö dông tèt tµi s¶n ®i thuª vµ hoµn tr¶ ®óng h¹n. Ký quü: Lµ sè tiÒn hoÆc tµi s¶n göi tríc ®Ó lµm tin trong c¸c quan hÖ mua b¸n, nhËn lµm ®¹i lý b¸n hµng hoÆc tham gia ®Êu thÇu.nh»m ®¶m b¶o sù tin cËy gi÷a ®«i bªn vµ rµng buéc tr¸ch nhiÖm cña c¸c bªn cã liªn quan trong viÖc thùc hiÖn hîp ®ång ®· ký.
C¸c kho¶n ph¶i thu kh¸c: Bao gåm: Gi¸ trÞ tµi s¶n thiÕu cha râ nguyªn nh©n chê xö lý. C¸c kho¶n ph¶i thu vÒ båi thêng vËt chÊt. C¸c kho¶n vay mîn tµi s¶n, tiÒn b¹c cã tÝnh t¹m thêi. C¸c kho¶n ph¶i thu vÒ cho thuª TSC§, l·i ®Çu t tµi chÝnh.
C¸c kho¶n ph¶i thu kh¸c: phÝ, lÖ phÝ, nép ph¹t båi th- êng. C«ng nî ph¶i tr¶: a. Kh¸i niÖm: C«ng nî ph¶i tr¶ lµ mét bé phËn tµi s¶n thuéc nguån vèn cña doanh nghiÖp ®îc tµi trî tõ c¸c doanh nghiÖp vµ tæ chøc kinh tÕ kh¸c mµ doanh nghiÖp cã tr¸ch nhiÖm ph¶i hoµn tr¶. Néi dung c«ng nî ph¶i tr¶: C¸c kho¶n tiÒn vay.
Ph¶i tr¶ cho ngêi b¸n. Ngêi mua øng tríc. Ph¶i tr¶ c«ng nh©n viªn. C¸c kho¶n ph¶i nép ng©n s¸ch C¸c kho¶n ph¶i tr¶ néi bé doanh nghiÖp.
NhËn ký cîc ký quü dµi h¹n Ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c. Néi dung cô thÓ cña c¸c kho¶n nµy nh sau: C¸c kho¶n tiÒn vay: c¸c kho¶n tiÒn vay ë ®©y bao gåm c¸c kho¶n tiÒn vay cña ng©n hµng, c¸c tæ chøc tÝn dông, tæ chøc kinh tÕ vµ c¸ nh©n ®Ó bæ sung vèn cho nhu cÇu vèn kinh doanh. +Vay ng¾n h¹n: Lµ nh÷ng kho¶n tiÒn vay cã thêi h¹n thanh to¸n trong vßng mét n¨m hoÆc mét chu kú kinh doanh nh»m ®¸p øng vÒ vèn lu ®éng. Môc ®Ých: Bæ sung vèn lu ®éng.
Mua s¾m vËt t, hµng ho¸ dù tr÷.