CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ HẠNCHẾ RỦI RO TÁC NGHIỆP TẠI CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1.1 TỔNG QUAN VỀ CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển Cho thuê tài chính là một hình thức tài trợ vốn trung và dài hạn đã được sáng tạo từ rất sớm trong lịch sử văn minh nhân loại. Theo thư tự cổ, các giao dịch thuê tài sản đã xuất hiện từ năm 2800 trước công nguyên tại thành phố Sumerian, những tài sản được đem thuê bấy giờ là các công cụ sản xuất nông nghiệp, xúc vật kéo, nhà cửa, ruộng đất…các chủ thể tham gia vào hoạt động này chủ yếu là những người trực tiếp sản xuất. Đến những năm 1700 trước công nguyên, vua Babilon là Hammunabi đã ban hành nhiều văn bản quan trọng tạo thành một bộ luật lớn trong đó đưa ra các qui định về hoạt động thuê tài sản.
Ngoài ra, các khảo sát còn cho thấy hoạt động cho thuê cũng xuất hiện ngay trong các nền văn minh cổ đại khác: Hy Lạp- La Mã, Ai Cập…Các giao dịch cho thuê trong thời kỳ này có những đặc điểm tương tự như hoạt động cho thuê vận hành hiện nay và tồn tại trong một thời gian khá dài Đầu thế kỷ XIX, sự phát triển của sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải…đã cho ra đời nhiều loại thiết bị mới phù hợp để cho thuê. Do đó, hoạt động cho thuê tài chính đã có sự phát triển đáng kể về số lượng và chủng loại thiết bị, từng bước hoàn thiện để trở thành công cụ tài chính được nhiều người chấp nhận. Tín dụng thuê mua đầu tiên được thực hiện tại Hoa Kỳ vào năm 1952 do một công ty có tên United States Leasing Corporation. Sau đó, nghiệp vụ này nhanh chóng xâm nhập vào Châu Âu đầu những năm 60- đã được ghi vào Luật thuê tài sản của Pháp năm 1960 với tên gọi là “ Credit Bail”, cũng vào năm 1960 hợp đồng thuê mua đầu tiên được thảo ra ở Anh có giá trị 18.000 bảng Anh Tại Việt Nam, hoạt động cho thuê tài sản xuất hiện từ những năm thập niên 90 của thế kỷ XX, nhưng hoạt động này chỉ trở thành tín dụng thuê mua kể từ tháng 5/1995 khi ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành “ Thể lệ tín dụng thuê mua”.
Ngày 09/10/1995, Chính phủ ban hành Nghị định 64/CP về quy chế tạm thời tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính, đánh dấu sự phát triển của tín 123doc 6 dụng thuê mua thành hoạt động cho thuê tài chính tại Việt Nam. Tháng 10/1996, công ty cho thuê tài chính đầu tiên được thành lập tại Việt Nam dưới hình thức liên doanh, sau đó hàng loạt các công ty cho thuê tài chính khác được thành lập và đi vào hoạt động. Ngày 02/05/2001, Chính phủ ban hành Nghị định 16/2001/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính, tiếp sau đó là Nghị định 65/2005/NĐ-CP ngày 19/05/2005 và Nghị định 95/2008/NĐ-CP ban hành ngày 25/08/2008 quy định về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 16/2001/NĐ-CP. Điều này cho thấy hoạt động cho thuê tài chính tại Việt Nam đang ngày càng hoàn thiện hơn và phát triển thành một hình thức cấp tín dụng chuyên nghiệp.2 Khái niệm cho thuê tài chính Cho thuê tài chính là hình thức cấp tín dụng trung dài hạn, trong đó bên cho thuê chuyển giao cho bên thuê quyền sử dụng tài sản cho thuê trong một khoản thời gian xác định.
Trong thời gian sử dụng tài sản, bên thuê phải trả tiền cho bên cho thuê. Khi kết thúc thời hạn cho thuê, bên thuê được quyền mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê tài sản hoặc hoàn trả lại tài sản cho bên cho thuê. Tại Việt Nam, theo nghị định số 16/2001/NĐ-CP: Cho thuê tài chính là hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bên thuê. Bên cho thuê cam kết mua máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và nắm giữ quyền sở hữu đối với các tài sản cho thuê.
Bên thuê sử dụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đã được hai bên thỏa thuận.3 Đặc điểm của cho thuê tài chính Ngoài những đặc điểm chung của nghiệp vụ cấp tín dụng, cho thuê tài chính có những điểm đặc thù: - Cho thuê tài chính là nghiệp vụ cấp tín dụng trung và dài hạn. Thời hạn của CTTC chiếm phần lớn thời gian hữu dụng của tài sản. Tài sản cho thuê là tài sản có giá trị lớn và thời gian hữu dụng dài. 123doc 7 - Cho thuê tài chính là nghiệp vụ cấp tín dụng bằng tài sản.
Bên cho thuê trực tiếp mua tài sản theo yêu cầu của bên thuê và chuyển giao cho bên thuê sử dụng. - Trong CTTC, bên thuê không cần dùng tài sản của mình để bảo đảm nghĩa vụ trả nợ. Tài sản cho thuê cũng chính là tài sản bảo đảm vì trong suốt thời hạn cho thuê, quyền sở hữu tài sản cho thuê thuộc về bên cho thuê - Trong CTTC, bên thuê không cần có vốn tự có tham gia vào quá trình hình thành tài sản cho thuê. Bên cho thuê trực tiếp ký hợp đồng mua toàn bộ tài sản cho thuê và thanh toán toàn bộ chi phí phát sinh cho việc hình thành tài sản cho thuê.
- Cho thuê tài chính là loại hình tín dụng sản xuất kinh doanh. Tài sản cho thuê là các máy móc, thiết bị phục vụ nhu cầu sản xuất kinh doanh của bên thuê. - Trong nghiệp vụ CTTC có sự tham gia của ba chủ thể: bên cho thuê, bên thuê và bên cung cấp • Bên cho thuê là các công ty CTTC, là một tổ chức tín dụng được thành lập để thực hiện nghiệp vụCTTC bao gồm các công ty cho thuê tài chính độc lập và các công ty cho thuê tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại • Bên thuê là các tổ chức và cá nhân có nhu cầu sử dụng tài sản thuê cho hoạt động sản xuất kinh doanh • Bên cung cấp là đơn vị sản xuất ra những tài sản cho thuê - Hợp đồng cho thuê tài chính là loại hợp đồng không hủy ngang.4 Phân biệt cho thuê tài chính với các hình thức cấp tín dụng khác 1.1Phân biệt giữa cho thuê tài chính và cho vay trung dài hạn Cho thuê tài chính cũng như cho vay trung và dài hạn của các NHTM đều có cùng đặc điểm đó là đều là hoạt động tín dụng trung và dài hạn của các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên , với những đặc thù riêng biệt của mình, CTTC và cho vay trung dài hạn của NHTM có những điểm khác biệt sau đây: 123doc 8 Bảng 1.1: Sự khác nhau giữa cho thuê tài chính và cho vay trung dài hạn HÌNH THỨC CHO VAY TRUNG, STT CHO THUÊ TÀI CHÍNH TIÊU CHÍ DÀI HẠN 1 Hình thái tài trợ Bằng hiện vật Bằng tiền 2 Tài sản thế chấp Không bắt buộc phải có tài Bắt buộc phải có tài sản đảm bảo khoản vay sản thế chấp thế chấp 3 Hình thức pháp lý Hợp đồng cho thuê Hợp đồng tín dụng 4 Chủ thể tham gia Ba bên: Bên thuê, bên cho Hai bên: Người đi vay thuê và bên cung ứng tài sản và người cho vay 5 Quyền sở hữu Tài sản thuê thuộc sở hữu Tài sản đứng tên sở hữu của Bên cho thuê trong suốt của người vay trong thời hạn thuê.
suốt thời hạn vay 6 Chuyển giao quyền Cuối thời hạn thuê, có sự Không đặt ra vấn đề sở sở hữu chuyển giao quyền sở hữu hữu tiền vay của bên hay không tùy vào thỏa vay khi kết thúc thời thuận của hai bên hạn vay.2Phân biệt giữa cho thuê tài chính và cho thuê vận hành Hai hình thức CTTC và cho thuê vận hành đều có điểm giống nhau là cùng có sự tách biệt giữa quyền chiếm hữu, quyền định đoạt tài sản với quyền sử dụng tài sản. Tài sản thuộc quyền chiếm hữu, định đoạt của người cho thuê nhưng quyền sử dụng tài sản được người cho thuê giao lại cho người đi thuê khai thác. Tuy nhiên, hai hình thức này cũng có những điểm khác nhau cơ bản sau đây: 123doc 9 Bảng 1.2:Sự khác nhau giữa cho thuê tài chính và cho thuê vận hành HÌNH THỨC CHO THUÊ TÀI CHO THUÊ VẬN STT TIÊU CHÍ CHÍNH HÀNH 1 Thời hạn thuê Trung, dài hạn Ngắn hạn 2 Quyền hủy bỏ hợp Không được phép hủy bỏ Có thể được phép hủy bỏ đồng 3 Trách nhiệm bảo Thuộc về Bên thuê Thuộc về Bên cho thuê hiểm, thuế và bảo trì 4 Mức thu hồi vốn của Tổng số tiền thuê bằng Tổng số tiền thuê một hợp đồng hoặc lớn hơn giá trị tài hợp đồng nhỏ hơn nhiều sản so với giá trị tài sản 5 Chuyển quyền sở Có điều khoản thỏa thuận Không có thỏa thuận hữu hoặc bán tài sản chuyển quyền sở hữu, bán hoặc tiếp tục cho thuê 6 Trách nhiệm về rủi Bên thuê phần lớn chịu Bên cho thuê phần lớn ro liên quan đến tài mọi rủi ro, kể cả rủi ro chịu mọi rủi ro, chỉ trừ sản không phải do mình gây lỗi do bên thuê gây ra ra 7 Ưu đãi về thuế Người thuê được hưởng Người cho thuê hưởng và khấu trừ vào tiền thuê 8 Cung ứng tài sản Tài sản cho thuê thường Tài sản cho thuê thường thuê do người thuê đặt hàng, do người cho thuê cung giao nhận và sử dụng cấp 1.5 Các phương thức cho thuê tài chính phổ biến 1.1Cho thuê tài chính thông thường Đây là hình thức cho thuê tài chính đặc trưng và chủ yếu nhất. Theo hình thức này Bên thuê lựa chọn tài sản, lựa chọn nhà cung cấp, Bên cho thuê mua, thanh 123doc 10 toán tiền mua tài sản và giao cho Bên thuê sử dụng.
Nhà cung cấp giao tài sản đúng theo hợp đồng mua bán ký với bên cho thuê. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ thanh toán đầy đủ số tiền thuê, Bên cho thuê làm thủ tục thanh lý hợp đồng CTTC và xử lý tài sản cho thuê. Cho thuê tài chính thông thường là phương thức cho thuê chiếm tỷ trọng lớn trong thị phần CTTC. Tuy nhiên, do điều kiện thực tế của khách hàng nên CTTC có những thay đổi nhỏ về kỹ thuật để từ đó hình thành nên các sản phẩm CTTC khác, chẳng hạn mua và cho thuê lại, cho thuê tài chính giáp lưng… 1.