Thực trạng và giải pháp giảm lạm dụng rượu bia tại thành phố Sóc Trăng

Luận văn thạc sĩ phân tích lạm dụng rượu bia trên địa bàn thành phố sóc trăng tỉnh sóc trăng thực trạng và giải pháp, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Nguyễn Thái Đăng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Lạm Dụng Rượu Bia Trên Địa Bàn Thành Phố Sóc Trăng, Tỉnh Sóc Trăng: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Sóc Trăng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN
• 2. CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 3. CHƯƠNG III: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG V: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình hình lạm dụng rượu bia tại Sóc Trăng

Tình hình lạm dụng rượu bia tại Sóc Trăng đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Theo thống kê, mức tiêu thụ rượu bia của người dân nơi đây đã tăng đáng kể trong những năm gần đây. Việc lạm dụng rượu bia không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn gây ra nhiều hệ lụy cho gia đình và xã hội. Nghiên cứu cho thấy, có khoảng 60% người dân nhận thức được tác hại của rượu bia, nhưng vẫn tiếp tục lạm dụng. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp hiệu quả nhằm giảm thiểu tình trạng này. Việc nâng cao nhận thức về tác hại của rượu bia là một trong những yếu tố quan trọng để thay đổi hành vi tiêu dùng của người dân.

1.1 Nguyên nhân lạm dụng rượu bia

Nguyên nhân lạm dụng rượu bia tại Sóc Trăng có thể được chia thành nhiều yếu tố. Đầu tiên, thói quen uống rượu bia trong các dịp lễ, tết và các buổi gặp mặt xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa địa phương. Thứ hai, sự thiếu hiểu biết về tác hại của rượu bia cũng là một nguyên nhân chính. Nhiều người dân không nhận thức được rằng việc tiêu thụ quá mức có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Cuối cùng, áp lực từ bạn bè và xã hội cũng góp phần làm gia tăng tình trạng lạm dụng. Việc xây dựng các chương trình giáo dục về giải pháp chống lạm dụng rượu là cần thiết để thay đổi nhận thức và hành vi của người dân.

1.2 Tác hại của lạm dụng rượu bia

Lạm dụng rượu bia gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng đến sức khỏe và xã hội. Theo các nghiên cứu, lạm dụng rượu bia là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các bệnh mãn tính như gan, tim mạch và các vấn đề tâm lý. Hơn nữa, lạm dụng rượu bia còn dẫn đến gia tăng tai nạn giao thông và bạo lực gia đình. Những con số thống kê cho thấy, khoảng 30% vụ tai nạn giao thông có liên quan đến việc sử dụng rượu bia. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến người tiêu dùng mà còn đến cả cộng đồng. Việc thực hiện các biện pháp phòng chống lạm dụng rượu bia là cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm thiểu các vấn đề xã hội.

II. Giải pháp giảm lạm dụng rượu bia

Để giảm thiểu tình trạng lạm dụng rượu bia tại Sóc Trăng, cần có một chiến lược tổng thể và đồng bộ. Một trong những giải pháp quan trọng là nâng cao giáo dục về rượu bia cho người dân. Các chương trình tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi, nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của rượu bia và khuyến khích lối sống lành mạnh. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cần xây dựng các chính sách kiểm soát giá cả và quảng cáo rượu bia, nhằm hạn chế sự tiếp cận của người dân đối với các sản phẩm này. Việc tổ chức các hoạt động thay thế cho việc uống rượu bia trong các buổi tiệc, hội nghị cũng là một giải pháp hiệu quả.

2.1 Chính sách kiểm soát

Chính sách kiểm soát là một trong những giải pháp quan trọng để giảm lạm dụng rượu bia. Cần có các quy định nghiêm ngặt về việc bán và quảng cáo rượu bia, đặc biệt là ở những nơi công cộng. Việc tăng thuế đối với các sản phẩm rượu bia cũng có thể giúp giảm mức tiêu thụ. Ngoài ra, cần có các biện pháp xử phạt nghiêm khắc đối với những hành vi vi phạm quy định về sử dụng rượu bia, đặc biệt là khi tham gia giao thông. Những chính sách này không chỉ giúp giảm lạm dụng mà còn nâng cao ý thức của người dân về việc sử dụng rượu bia một cách có trách nhiệm.

2.2 Tăng cường hỗ trợ cho người nghiện rượu

Hỗ trợ cho những người nghiện rượu là một phần quan trọng trong việc giảm lạm dụng rượu bia. Cần có các chương trình hỗ trợ tâm lý và điều trị cho những người có vấn đề với rượu bia. Việc xây dựng các trung tâm hỗ trợ và tư vấn cho người nghiện rượu sẽ giúp họ có cơ hội để phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng. Bên cạnh đó, cần có các hoạt động cộng đồng nhằm tạo ra môi trường lành mạnh, khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động thể thao và văn hóa thay vì lạm dụng rượu bia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc lạm dụng rượu bia tại Việt Nam đang ở mức báo động với mức tiêu thụ trung bình lên đến 7,3 đơn vị rượu/ngày, gấp hơn hai lần mức an toàn do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo. Tại thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng, tình trạng này cũng diễn biến phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, an toàn giao thông và trật tự xã hội. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng tiêu dùng rượu bia, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi lạm dụng và đề xuất giải pháp phù hợp để giảm thiểu tác hại tại địa phương.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là khảo sát mức độ tiêu thụ, tần suất sử dụng rượu bia của người dân thành phố Sóc Trăng, phân tích nhận thức, thái độ và hành vi tiêu dùng, đồng thời đánh giá hiệu quả các chính sách hiện hành. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn thành phố Sóc Trăng trong giai đoạn năm 2015-2016, với đối tượng là người tiêu dùng rượu bia, nhà sản xuất và chính quyền địa phương.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp số liệu thực tiễn, làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách quản lý, kiểm soát hành vi lạm dụng rượu bia, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm thiểu tai nạn giao thông và nâng cao chất lượng cuộc sống tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết hành vi và nhận thức nhằm giải thích nguyên nhân và cơ chế hình thành hành vi lạm dụng rượu bia:

• Lý thuyết hành vi vấn đề (Problem Behavior Theory - PBT): Giải thích hành vi lạm dụng rượu bia như một hành vi có vấn đề, chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố nội tại (kiến thức, cảm xúc) và ngoại cảnh (môi trường xã hội, áp lực nhóm).

• Lý thuyết hành vi dự kiến (Theory of Planned Behavior - TPB): Nhấn mạnh vai trò của thái độ cá nhân, chuẩn mực xã hội và cảm giác kiểm soát hành vi trong việc hình thành ý định và hành vi tiêu dùng rượu bia.

• Lý thuyết nhận thức - hành vi (Cognitive Behavioral Theory): Đề cập đến mối liên hệ giữa nhận thức sai lệch và hành vi không phù hợp, cho rằng hành vi lạm dụng xuất phát từ sự hiểu biết và lý giải sai về tác hại của rượu bia.

Các khái niệm chính bao gồm: nhận thức về tác hại, thái độ tiêu dùng, hành vi sử dụng rượu bia, mức độ lạm dụng theo đơn vị rượu, và các yếu tố ảnh hưởng như tuổi tác, giới tính, trình độ học vấn, ảnh hưởng xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính: Thu thập và phân tích tài liệu thứ cấp từ các báo cáo, văn bản pháp luật, nghiên cứu trước đây và các chính sách liên quan đến lạm dụng rượu bia tại Việt Nam và tỉnh Sóc Trăng.

• Nghiên cứu định lượng: Thực hiện khảo sát xã hội học với mẫu 165 người tiêu dùng rượu bia tại thành phố Sóc Trăng, sử dụng bảng câu hỏi chuẩn hóa với thang đo Likert 5 mức độ để đo lường nhận thức, thái độ và hành vi.

• Chọn mẫu: Mẫu phi ngẫu nhiên thuận tiện, tập trung tại các điểm bán và tiêu thụ rượu bia trên địa bàn thành phố.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ, trung bình, và kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm đối tượng theo giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn và nghề nghiệp.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu trong năm 2016, phân tích và tổng hợp kết quả trong cùng năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Trong 165 người được khảo sát, 74,55% là nam, 25,45% nữ; nhóm tuổi chủ yếu từ 18-35 chiếm 58,18%; thu nhập dưới 5 triệu đồng/tháng chiếm 49,7%, từ 5-10 triệu đồng chiếm 47,88%.

2. Thực trạng tiêu dùng và lạm dụng rượu bia: Tỷ lệ người sử dụng rượu bia cao, với mức tiêu thụ trung bình vượt quá 3 đơn vị rượu/ngày đối với nam và 2 đơn vị/ngày đối với nữ, tương đương hoặc vượt mức WHO khuyến cáo. Tần suất uống rượu bia của nam giới cao hơn nữ giới khoảng 30%. Khoảng 60% người tiêu dùng thừa nhận đã từng bị say hoặc có tác dụng phụ do rượu bia.

3. Nhận thức và thái độ: Mặc dù đa số người dân hiểu rõ tác hại của rượu bia đối với sức khỏe, gia đình và xã hội, nhưng vẫn có khoảng 40% người tiêu dùng có thái độ thờ ơ hoặc không nghiêm túc trong việc hạn chế sử dụng. Một số nhóm sử dụng rượu bia với mục đích giao tiếp xã hội, thăng tiến công việc hoặc do nhàn rỗi, thiếu việc làm.

4. Ảnh hưởng xã hội và môi trường: Người thân trong gia đình và bạn bè có ảnh hưởng lớn đến hành vi tiêu dùng, với những người có bạn bè sử dụng rượu bia có khả năng lạm dụng cao hơn 2,7 lần. Địa điểm uống rượu bia phổ biến là tại nhà riêng và các quán nhậu, nơi có môi trường kích thích tiêu thụ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự gia tăng mức độ lạm dụng rượu bia tại thành phố Sóc Trăng phản ánh xu hướng chung của Việt Nam, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về mức tiêu thụ và tác hại của rượu bia. Sự khác biệt về giới tính và độ tuổi trong hành vi tiêu dùng phù hợp với lý thuyết hành vi dự kiến, khi mà áp lực xã hội và chuẩn mực giới ảnh hưởng đến quyết định sử dụng.

Mặc dù nhận thức về tác hại cao, hành vi lạm dụng vẫn phổ biến do các yếu tố xã hội như văn hóa giao tiếp, thói quen, và thiếu các biện pháp kiểm soát hiệu quả. Việc thiếu chế tài nghiêm khắc và sự thực thi chưa đồng bộ của chính sách cũng góp phần làm giảm hiệu quả phòng chống.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tần suất uống rượu bia theo giới tính, bảng so sánh mức tiêu thụ trung bình giữa các nhóm tuổi và nghề nghiệp, cũng như biểu đồ nhận thức về tác hại rượu bia.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục: Phát động các chiến dịch truyền thông đổi mới, tập trung vào từng hộ gia đình và nhóm đối tượng thanh niên, nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của lạm dụng rượu bia. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Sở Y tế và các tổ chức xã hội phối hợp thực hiện.

2. Kiểm soát giá cả và quảng cáo: Áp dụng chính sách tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với rượu bia, đồng thời siết chặt quản lý quảng cáo, khuyến mãi nhằm hạn chế sự hấp dẫn của sản phẩm. Chủ thể thực hiện là Sở Tài chính và Sở Công Thương, với lộ trình 3 năm.

3. Phát triển thức uống thay thế: Khuyến khích sử dụng các loại thức uống không cồn trong các dịp lễ, hội họp để thay thế thói quen “có họp mặt là phải có rượu bia”. Các doanh nghiệp địa phương và chính quyền phối hợp triển khai trong 2 năm.

4. Tăng cường chính sách giải quyết việc làm: Hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm cho nhóm lao động nhàn rỗi, giảm thiểu nguyên nhân lạm dụng do thiếu việc làm. Thời gian thực hiện 3-5 năm, do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì.

5. Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật: Tăng cường kiểm tra, xử phạt nghiêm các hành vi vi phạm quy định về sử dụng rượu bia, đặc biệt là khi tham gia giao thông. Cơ quan công an phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện thường xuyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý chính sách: Giúp xây dựng và điều chỉnh các chính sách phòng chống lạm dụng rượu bia dựa trên số liệu thực tế và phân tích khoa học.

2. Cơ quan y tế và giáo dục: Là tài liệu tham khảo để thiết kế các chương trình truyền thông, giáo dục sức khỏe cộng đồng về tác hại của rượu bia.

3. Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh rượu bia: Hiểu rõ tác động xã hội và trách nhiệm trong việc kiểm soát quảng cáo, khuyến mãi và phát triển sản phẩm phù hợp.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên: Cung cấp cơ sở lý thuyết, phương pháp và dữ liệu thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về hành vi tiêu dùng và các vấn đề xã hội liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Lạm dụng rượu bia được định nghĩa như thế nào?
   Lạm dụng rượu bia là việc sử dụng vượt quá mức an toàn do WHO quy định, cụ thể nam giới uống trên 3 đơn vị rượu/ngày, nữ giới trên 2 đơn vị/ngày, gây tác hại về sức khỏe và xã hội.

2. Nguyên nhân chính dẫn đến lạm dụng rượu bia tại Sóc Trăng là gì?
   Bao gồm áp lực xã hội, thói quen giao tiếp, thiếu việc làm, nhận thức chưa đầy đủ và sự thiếu hiệu quả trong thực thi chính sách.

3. Tác hại của lạm dụng rượu bia đối với sức khỏe là gì?
   Gây ra hơn 30 loại bệnh, bao gồm tổn thương gan, tim mạch, thần kinh, tăng nguy cơ tai nạn giao thông và các vấn đề tâm thần.

4. Chính sách hiện nay đã kiểm soát lạm dụng rượu bia như thế nào?
   Chính phủ đã ban hành nhiều nghị định, luật và chính sách tăng thuế, hạn chế quảng cáo, xử phạt vi phạm, nhưng hiệu quả còn hạn chế do thực thi chưa đồng bộ.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giảm lạm dụng rượu bia?
   Kết hợp tuyên truyền nâng cao nhận thức, kiểm soát giá cả và quảng cáo, phát triển thức uống thay thế, tạo việc làm và tăng cường thực thi pháp luật.

Kết luận

• Người dân thành phố Sóc Trăng có mức tiêu thụ rượu bia vượt mức an toàn, với tỷ lệ lạm dụng cao, đặc biệt ở nhóm nam giới và độ tuổi 18-35.
• Nhận thức về tác hại rượu bia đã được nâng cao nhưng chưa đủ để thay đổi hành vi tiêu dùng.
• Các yếu tố xã hội, văn hóa và kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành hành vi lạm dụng.
• Chính sách hiện hành chưa đủ mạnh và thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng.
• Cần triển khai các giải pháp toàn diện, từ giáo dục, kiểm soát thị trường đến tăng cường thực thi pháp luật để giảm thiểu tác hại của lạm dụng rượu bia.

Next steps: Triển khai các chương trình truyền thông, hoàn thiện chính sách thuế và quảng cáo, đồng thời tăng cường giám sát thực thi trong vòng 1-3 năm tới.

Các nhà quản lý, chuyên gia và cộng đồng cần phối hợp hành động ngay để bảo vệ sức khỏe và an toàn xã hội, hướng tới phát triển bền vững cho tỉnh Sóc Trăng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài Chƣơng này bao gồm giới thiệu về bối cảnh nghiên cứu; trình bày nội dung nghiên cứu; mục tiêu nghiên cứu; xác định đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu, đồng thời nêu cấu trúc nghiên cứu của luận văn. Chương 2: Cơ sở lý luận và một số khái niệm cơ bản Chƣơng này trình bày cơ sở lý thuyết làm nền tảng để thực hiện đề tài nhƣ một số lý thuyết về hành vi và tập quán. Trình bày một số khái niệm liên quan đến đề tài và những chính sách mà nhà nƣớc ta đang áp dụng trên nƣớc Việt nam nói chung và địa bàn tỉnh Sóc Trăng nói riêng. 123doc 7 Chương 3: Đặc điểm địa bàn và Phương pháp nghiên cứu Chƣơng này nêu những phƣơng pháp, mô hình đƣợc áp dụng trong đề tài.

Xác định mẫu nghiên cứu, xây dựng thang đo, bảng câu hỏi và cách thực hiện thu thập số liệu cũng nhƣ phỏng vấn lấy thông tin. Chương 4: Kết quả nghiên cứu: Chƣơng này trình bày các kết quả đạt đƣợc trong quá trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng sử dụng rƣợu, bia trên địa bàn thành phố Sóc Trăng. Thông qua những kết quả nghiên cứu này tiến này trả lời câu hỏi số 1 “Thực trạng tiêu dùng rƣợu, bia trên địa bàn thành phố Sóc Trăng nhƣ thế nào (đối tƣợng, độ tuổi, địa điểm, môi trƣờng…nào tiêu dùng nhiều nhất)? mức độ lạm dụng rƣợu, bia nhƣ thế nào?” và câu hỏi số 2 “Nguyên nhân của thực trạng nêu trên? Sự hiểu biết của ngƣời tiêu dùng về tác hại của lạm dụng rƣợu, bia? Tại sao có nhiều tác hại vẫn xảy ra vấn nạn lạm dụng rƣợu, bia?” Chương 5: Kết luận và đề xuất giải pháp Bằng những kết quả và phân tích ở chƣơng 4 sẽ đƣa ra kết luận cho nghiên cứu này cũng nhƣ đƣa ra giải pháp bằng cách trả lời cho câu hỏi số 3 “Những giải pháp nhằm tăng cƣờng hiệu quả công tác ph ̣ng ch ống lạm dụng rƣợu, bia và giảm tác hại của việc lạm dụng rƣợu, bia nào có thể áp dụng?” 123doc 8 CHƢƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Một số khái niệm và thông tin liên quan đến nghiên cứu: Theo thành phần và cấu tạo hóa học thì “Rƣợu là một hợp chất hữu cơ chứa cacbon, hydro và oxy với công thức C2H6O”.

Theo WHO các loại đồ uống có chứa cồn đƣợc chế biến qua quá trình lên men và chƣng cất, đƣợc chia làm 3 loại nhƣ sau: - Bia: thƣờng có độ cồn 5% - Rƣợu nhẹ: thƣờng có độ cồn từ 12-5% - Rƣợu mạnh: có độ cồn khoảng 40% Đơn vị rƣợu/ cốc/ chén chuẩn là một đơn vị đo lƣờng dùng để quy đổi các loại rƣợu, bia với nồng độ khác nhau. Theo WHO thì 1 dơn vị rƣợu/ cốc/ chén chuẩn tƣơng đƣơng 10g rƣợu nguyên chất chứa trong dung dịch uống và tƣơng đƣơng với 1 lon bia 330ml 5%, 1 cốc rƣợu vang 125ml nồng độ 11%, 1 ly rƣợu vang mạnh 75ml nồng độ 20%, 1 chén rƣợu mạnh 40ml nồng độ 40%. Rƣợu, bia đƣợc sản xuất nhờ quá trình lên men tinh bột hoặc đƣờng có nhiều trong hoa quả và ngũ cốc.(Nguồn: Hoàng Thị Phƣợng, 2009. Thực trạng, các yếu tố ảnh hƣởng và tác hại của lạm dụng rƣợu bia ở một số vùng sinh thái của Việt Nam.

Luận án Tiến sỹ. Viện Vệ Sinh Dịch Tễ Trung Ƣơng) 2. Khái niệm về nhận thức: Theo quan điểm triết học Mác-Lênin, nhận thức đƣợc định nghĩa là quá trình phản ánh biện chứng hiện thực khách quan vào trong bộ óc của con ngƣời, có tính tích cực, năng động, sáng tạo, trên cơ sở thực tiễn. Theo "Từ điển Bách khoa Việt Nam", nhận thức là quá trình biện chứng của sự phản ánh thế giới khách quan trong ý thức con ngƣời, nhờ đó con ngƣời tƣ duy và không ngừng tiến đến gần khách thể.

Theo quan điểm của phép tƣ duy biện chứng, hoạt động nhận thức của con ngƣời đi từ trực quan sinh động đến tƣ duy trừu tƣợng, và từ tƣ duy trừu 123doc 9 tƣợng đến thực tiễn. Con đƣờng nhận thức đó đƣợc thực hiện qua các giai đoạn từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, từ cụ thể đến trừu tƣợng, từ hình thức bên ngoài đến bản chất bên trong. Khái niệm về thái độ: Thái độ là những phát biểu hay những đánh giá có giá trị về sự vật, con ngƣời hay đồ vật.Thái độ phản ánh con ngƣời cảm thấy nhƣ thế nào về một điều nào đó. Thái độ cụ thể hơn giá trị, và bất cứ thái độ nào cũng liên quan đến một số giá trị nào đó.

Nếu nhƣ giá trị có tính ổn định cao thì thái độ lại ít ổn định hơn.1 Mô hình thái độ và hành vi 123doc 10 Nguồn: McShane S. và Von Glinow M. Khái niệm về hành vi: Mỗi cá nhân đều sống trong một tập thể xã hội và có quan hệ với những ngƣời xung quanh trong những mối tác động qua lại nhất định. Sự tác động qua lại giữa ngƣời này với ngƣời khác, hay giữa con ngƣời với các sự việc, hoàn cảnh xung quanh đƣợc thể hiện bởi một hành động đơn lẻ hay các hành động phối hợp đƣợc gọi là hành vi.

Nhƣ vậy hành vi của con ngƣời đƣợc hiểu là một hành động hay nhiều hành động phức tạp trước một sự việc, hiện tượng mà các hành động này lại chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố bên trong và bên ngoài, chủ quan và khách quan. Có rất nhiều yếu tố có thể tác động đến hành vi của một ngƣời nhƣ trình độ văn hóa, phong tục tập quán cộng đồng, kinh tế xã hội, chính trị, luật pháp, nguồn lực, kỹ năng, phƣơng tiện kỹ năng, thông tin…Mỗi hành vi của một ngƣời là biểu hiện của các yếu tố cấu thành nên nó, đó là kiến thức, niềm tin, thái độ, cách thực hành (hay kỹ năng) của ngƣời đó trong một hoàn cảnh hay tình huống cụ thể nào đó. Một hành vi có thể thấy ở một cá nhân, cũng có thể thấy trong thực hành của một nhóm cá nhân hay cả một cộng đồng. Hành vi đƣợc lặp đi lặp lại nhiều lần trong thời gian dài có thể trở thành thói quen.

Khái niệm về hành vi và hành vi sức khỏe.com/content/2/219/0/4/images/13. Lý thuyết hành vi liên quan  Lý thuyết hành vi vấn đề (PBT) (Jessor, 1987, 1991, 1998; Jessor & Jessor, 1977) Hành vi vấn đề là hành vi đƣợc xã hội định nghĩa nhƣ là một vấn đề, nhƣ là một nguồn quan tâm, hoặc là không mong muốn bởi các chuẩn mực xã hội hoặc pháp luật của xã hội và các tổ chức của cơ quan; đó là hành vi mà thƣờng gợi lên một số hình thức phản ứng kiểm soát xã hội, dù nhỏ nhất, chẳng hạn nhƣ một tuyên bố không chấp thuận, hoặc cực đoan. Các lý thuyết về hành động lý luận cho rằng ý định (động lực) để thực hiện một hành vi nhất định phụ thuộc vào việc cá nhân đánh giá các hành vi nhƣ tích cực (thái độ), và nếu họ phán xét ngƣời khác nhƣ họ muốn thực hiện hành vi (tiêu chuẩn 123doc 11 chủ quan). Lý thuyết hành vi vấn đề (Jessor, 1987, 1991, 1998; Jessor & Jessor, 1977) xây dựng dựa trên lý thuyết này và cho rằng tất cả các hành vi không đƣợc thực hiện dƣới sự kiểm soát có mục đích và hành vi có thể đƣợc thực hiện trên một sự liên tục từ tổng kiểm soát để hoàn thành thiếu kiểm soát.

Cả hai yếu tố nội bộ (kỹ năng nhận thức, kiến thức, cảm xúc) và các yếu tố bên ngoài (tình huống hoặc môi trƣờng) xác định mức độ kiểm soát. Các hành vi uống rƣợu quá mức và lái xe khi đã uống rƣợu đều có thể gây nguy hiểm cho bản thân và xã hội đều coi nhƣ hành vi có vấn đề. Lý thuyết này phân tích những vấn đề liên quan đến hành vi và từng hành vi có vấn đề. Ví dụ nhƣ lái xe trong tình trạng thiếu tỉnh táo sau khi uống rƣợu bia, phải đƣợc xem xét trong hệ thống phức hợp của hành vi vừa có khả năng thích ứng vừa có vấn đề nhân cách và môi trƣờng nhận thức.

Bằng cách xử lý mọi hành vi (không chỉ riêng với hành vi uống rƣợu), những tai nạn và vấn đề liên quan sẽ giảm đáng kể.  Lý thuyết hành vi dự kiến (TPB) (Ajen 1985, 1991; Ajzen & Fishbein, 2005) Lý thuyết về hành vi quy hoạch nhấn mạnh rằng hành vi của con ngƣời bị chi phối không chỉ bởi thái độ cá nhân, mà còn bởi các áp lực xã hội và cảm giác kiểm soát. Mô hình này, khi kết hợp với một vài thay đổi, có thể tạo ra một số dự đoán hấp dẫn. Ví dụ, cá nhân có nhiều khả năng để thực hiện chứ không phải bỏ qua ý định của họ, chẳng hạn nhƣ một kế hoạch để tránh rƣợu, nếu họ thể hiện những kế hoạch trên nhiều hơn một lần (Cooke & Sheeran, 2004).

Lý thuyết về hành vi của kế hoạch giả định rằng những cân nhắc hợp lý chi phối việc lựa chọn và hành vi của các cá nhân (Ajzen, 1985; Ajzen, 1991; Ajzen & Fishbein, 2005). Cụ thể, theo một tiền chất của lý thuyết này, đƣợc gọi là lý thuyết về hành động lý luận, hành vi đƣợc xác định bởi những ý định của cá nhân - kế hoạch rõ ràng của họ hoặc động lực để thực hiện một hành động cụ thể. Ví dụ, ý định bỏ hút thuốc lá dùng để chỉ một cam kết rõ ràng để kiêng này. 123doc 12 Những ý một phần, nhƣng không hoàn toàn, phản ánh thái độ cá nhân của cá nhân, mà là mức độ mà họ cảm nhận đƣợc hành động này nhƣ mong muốn hay không thuận lợi.

Những thái độ này phản ánh tín ngƣỡng cả nhận thức về hành vi, chẳng hạn nhƣ cho dù họ tin rằng hút thuốc là có hại, cũng nhƣ tình cảm đánh giá, chẳng hạn nhƣ việc họ cảm thấy rằng hút thuốc là không phù hợp.  Lý thuyết nhận thức – hành vi Các quan điểm về hành vi và nhận thức xuất phát từ hai dòng tác phẩm tâm lý học có liên quan. Về mặt lịch sử, lý thuyết học hỏi xuất hiện đầu tiên và phát triển trong TLH lâm sang sử dụng trị liệu hành vi dựa trên nghiên cứu của TLH. Sheldon (1995) biểu đạt bản chất của lý thuyết này là việc tách biệt ý thức và hành vi.

Các quan điểm tâm động học và quan điểm truyền thống lại cho rằng hành vi xuất phát từ một quá trình thực hiện theo ý thức của chúng ta, điều này có nghĩa là hành vi của con ngƣời xuất hiện dựa trên ý thức của họ. Nhƣng lý thuyết học hỏi cho rằng chúng ta không thể biết đƣợc điều gì đang xảy ra trong ý thức của ai đó.