CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN VE CHUYEN DOI NGHE NGHIỆP CHO NGƯỜI LAO DONG TRONG QUA TRÌNH ĐÔ THỊ HOA 1. Tổng quan về đô thị hoá 1. Khái niệm Đô thị hoá * Đô thị Hiện nay đã có rất nhiều định nghĩa khác nhau về đô thị và sau đây là một số khái niệm: - Đô thị là nơi tập trung dân cư, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, sống và làm việc theo kiểu thành thị. - Theo nghị định số 72-2001/NDCP ngày 25/10/2001 của chính phủ, đô thị bao gồm các thành phó, thị xã, thị tran được cơ quan nhà nước có thâm quyền quyết định thành lập.
- Theo thông tư số 31/TTLĐ ngày 20/11/1990 của liên bộ xây dựng và ban tổ chức cán bộ chính phủ, đô thị là điểm tập trung dân cư với mật độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, có cơ sở hạ tang thích hợp, là trung tâm tổng hợp hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đây sự phát triển kinh tế xã hội của cả nước, của một miền lãnh thổ, một tỉnh, một thành phố hay một vùng trong tỉnh. Nhu vậy, khái niệm Đô thi mang tính tương đối do sự khác nhau về trình độ phát triển kinh tế xã hội. Nhưng nói chung có thé hiểu Đô thị là điểm tập trung dân cư với quy mô lớn và mật độ cao, lao động chủ yếu là lao động phi nông nghiệp đồng thời nó được thống nhất trên hai tiêu chuẩn cơ bản là những thành phó, thị xã, thị trấn có dân số từ 2000 người trở lên và trong đó có trên 60% dân số phi nông nghiệp. * Do thị hoá Thuật ngữ “Đô thị hoá” được sử dụng nhiều trên các phương tiện thông tin đại chúng và trong sách vở, nhưng chưa có một khái niệm chung duy nhất.
Bởi DTH trong quá trình phát triển chứa đựng nhiều biểu hiện khác nhau. Do đó tuỳ những mục đích nghiên cứu khác nhau và theo sự nhìn nhận của từng cá nhân tổ chức mà người ta đưa ra những quan niệm về đô thị hoá, sau đây là một số khái niệm: - Trên quan điểm một vùng: Đô thị hoá là một quá trình hình thành, phát triển các hình thức và điều kiện sống theo kiểu đô thị. - Trên quan điểm kinh tế quốc dân: Đô thị hoá là quá trình biến đổi về sự phân bố các lực lượng sản xuât trong nên kinh tê quôc dân, bô trí dân cư, hình thành và phát triên các hình thức, điều kiện sống theo kiểu đô thị, đồng thời đó là việc phát triển các đô thị hiện có theo chiều sâu trên cơ sở hiện đại hoá các cơ sở vật chất đã có và hình thành nên các đô thị mới. — Theo quan điểm dân số: Đô thị hoá là quá trình đa dang hoá về mặt kinh tế - xã hội, dân số, địa lý dựa trên cơ sở các hình thức phân công lao động theo lãnh thổ.
Đô thị hoá cũng được hiểu là sự quá độ từ hình thức sống nông thôn lên hình thức sông đô thị của các nhóm dân cư. Khi kết thúc thời kỳ quá độ thì các điều kiện tác động đến đô thị hoá cũng thay đổi và lúc này xã hội phát triển với các điều kiện mới tập trung nhất là sự thay đôi cơ cau dân cư, co cấu lao động và kéo theo nhiều van dé bat cập khác phải quan tâm giải quyết. Trên đây là một số cách hiểu ở những khía cạnh khác nhau về đô thị hoá song dù cớ tiếp cận thế nào đi chăng nữa thì ta cần phải hiểu đúng về nó, tránh xảy ra nhằm lẫn giữa đô thị hoá thật sự với đô thị hoá giả tạo. Đô thị hoá giả tạo là sự phát triển thành phố do tăng quá mức dân cư đô thị và do dân cư từ các vùng khác đến đặc biệt là nông thôn.dẫn đến tình trạng thất nghiệp, thiếu nhà 6, 6 nhiễm môi trường, giảm chất lượng cuộc sông.
Tuy nhiên, trong các loại đô thị hoá thì đô thị hoá nông thôn là xu hướng có tính bền vững và mang tính quy luật, đang được sự quan tâm nhiều nhất. Thực chất đó là quá trình từng phần nông thôn chuyên hoá thành thành thị. Trong quá trình này lối sống thành phố được phô biến cho nông thôn trên nhiều phương diện: phong cách sinh hoạt, cách sống, hình thức nhà ở,. Tóm lại, qua những khái niệm trên có thé thay đô thị hoá mang tinh lich sử và xã hội, nó gắn liền sự biến đổi sâu sắc về kinh tế - xã hội của đô thị và nông thôn.
Đô thị hoá là vấn đề lớn được rất nhiều cá nhân, tổ chức quan tâm. Cũng giống như nhiều lĩnh vực khác, DTH là hiện tượng tất yếu và khách quan. Ngày nay, với cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật nhất là công nghệ thông tin phát triển đã tạo thêm tiền đề vững chắc đây nhanh tốc độ đô thị hoá diễn ra mạnh mẽ. Nói chung các khái niệm trên đều thể hiện được những đặc trưng quan trọng của quá trình đô thị hoá là quá trình biến đổi về cơ cấu dân số từ nông thôn thành đô thị và phân bé lực lượng sản xuất, bố trí dân cư hình thành, phát triển các lối sống đô thị bên cạnh đó biến đổi lao động từ lao động nông nghiệp sang phi nông nghiệp 1.
Vai tro của Đô thị hoá ĐTH có vai trò thúc đây tốc độ CNH - HĐH đất nước và ngược lại CNH - HĐH tạo điều kiện để tiến hành quá trình DTH. Sự nghiệp CNH - HDH muốn thực hiện thành công cần phải chuyển đổi căn bản cơ cấu kinh tế sản xuất nông nghiệp sang sản xuất công nghiệp với kỹ thuật cao hơn, thay đổi cơ cấu lao động. Trước hết khi DTH diễn ra có sự tập trung cao các điểm dân cư ,kết hợp xây dựng đồng bộ và khoa học các cơ quan, xí nghiệp và các trung tâm thương mại, dịch vụ. Khi đó, việc sử dụng lao động vào sản xuất dần nhiều hơn và trình độ tay nghề của công nhân được nâng cao nhưng cũng dẫn đến một lượng không nhỏ người lao động bị mắt việc làm.
DTH là một bộ phận của nền kinh tế quốc dân có vai trò thúc đây kinh tế xã hội của cả nước. DTH có vai trò to lớn trong việc tạo ra thu nhập quốc dân, góp phan tháo gỡ những vấn đề khó khăn trước mắt của xã hội nhất là về lao động - việc làm. Mặc dù nhà nước thường xuyên đưa ra các chính sách nhằm giải quyết việc làm cho người dân nhưng tỷ lệ thất nghiệp còn khá cao. Nếu như vấn đề này không quan tâm đúng mức, có giải pháp phù hợp thì đây sẽ là nguyên nhân cơ bản làm nảy sinh mầm mống tệ nạn xã hội vô cùng nghiêm trọng.
Thực chat quá trình DTH nông thôn ở nước ta đang diễn ra khá phân tán dẫn đến việc đi cư từ nông thôn ra thành thị còn khá nhiều, khoảng cách giữa nông thôn và thành thị lại ngày cảng xa hơn. Nhưng DTH nông thôn cũng đã tạo ra sự đa dạng các ngành nghề kinh doanh, hình thành nhiều nghề mới trên địa bàn nông thôn và là cơ sở thiết yếu trong việc khôi phục ngành nghề truyền thống, từ đó hình thành nhiều nghề mới trên địa bàn nông thôn, tạo việc làm cho người lao động, tác động tích cực đến thu nhập và đời sống của người dân. Đặc trưng của Đô thị hoa. Do có mối quan hệ rất khăng khít giữa các vấn đề kinh tế - xã hội, văn hoá, không gian nên quá trình đô thị hoá ở mỗi nước diễn ra rất khác nhau, giữa các nước phát triển đến nước đang phát triển; giữa các nước Châu Á, Châu Âu và Châu Mỹ.
Còn trong mỗi một xã hội với phương thức tô chức sản xuất riêng, với trình độ phát triển lực lượng sản xuất nhất định, nền văn hoá đặc thi thì quá trình DTH cũng lại mang sắc thái riêng. Chính vi vậy trong mỗi quốc gia, mỗi một vùng, DTH có những đặc điểm riêng biệt. Xét trong một quốc gia ĐTH làm biến đổi sâu sắc kinh tế - xã hội đô thị và nông thôn. Tuy nhiên, sự phát triển của đô thị lại có đặc trưng khác hắn so với nông thôn.
Do đó dé thấy rõ đặc trưng của thành thị cần so sánh nông thôn và đô thị. So với nông thôn, đô thị là vùng có dân cư chủ yếu làm nghề phi nông nghiệp, có cơ sở hạ tầng kinh tế, hạ tầng xã hội, trình độ tiếp cận thị trường, trình độ sản xuất. Nhưng ở những đô thị hiện đại thì vẫn còn tồn tại một số ngành nông nghiệp với các loại sản phẩm cao cấp, có giá trị kinh tế cao như: hoa sinh vật cảnh, các loại rau, thủy đặc sản cao cấp. đó chính là sắc thái đặc trưng mới đặt ra yêu cầu cho sự phát triển đô thị.
Giữa nông thôn và đô thị ngoài khác nhau về đặc điểm nghề nghiệp còn khác nhau về mặt tự nhiên, kinh tế - xã hội. Đô thị là nơi có điều kiện kinh tế phát triển hơn cá vùng khác của đất nước, có thu nhập và đời sống, trình độ văn hoá, khoa học và công nghệ cao hơn hăn nông thôn, là vùng phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ và là trung tâm kinh tế, văn hoá, chính trị. Cho nên ở mức độ nào đó trình độ dân cư, tự đo và công bằng xã hội sẽ cao hơn nông thôn. Đô thị có cơ sở hạ tầng hiện đại, dù đã hoàn chỉnh, đồng bộ hay chưa hoản chỉnh, đồng bộ thì nó đều có một qui hoạch chung cho tương lai.
Nói đến đô thị la nói đến những tiện nghi: hệ thống điện nước, giao thông, viễn thông.Do vậy đây cũng là yếu tố quan trọng đề phân biệt nông thôn và đô thị. Qua sự so sánh giữa đô thị với nông thôn ở trên có thé thay các đặc trưng cụ thé của DTH như sau: - ĐTH mang tính xã hội và lịch sử, là sự phát triển, mở rộng về qui mô, sé luong diện tích các đô thị hiện có trên co sở hình thành các khu đô thi mới nhăm nâng cao vai trò của đô thị trong khu vực dé hình thành các chùm đô thị. Do cũng là hình thức khá phổ biến đối với các đô thị ở Việt Nam trong quá trình hình thành và phát triển khi tiềm lực kinh tế còn nhiều hạn chế. DTH theo chiều rộng được xem là việc hình thành các khu đô thị mới, các quận, phường mới và là sự mở đường của quan hệ sản xuất nhằm tạo điều kiện cho lực lượng sản xuất phát triển.