LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa KTNN & PTNT Lêi nãi ®Çu §ång b»ng s«ng Hång lµ vïng kinh tÕ quan träng, lµ n¬i tËp trung c¸c c¬ quan l·nh ®¹o cña Nhµ níc, c¸c c¬ quan nghiªn cøu khoa häc, ®µo t¹o c¸c bé khoa häc lín nhÊt níc ta. HiÖn nay vïng §BSH n»m trong khu vùc träng ®iÓm ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi ë c¸c tØnh phÝa B¾c. §iÒu kiÖn trªn, cho phÐp ph¸t triÓn mét nÒn n«ng nghiÖp hµng ho¸ ®a d¹ng, cã n¨ng suÊt vµ chÊt lîng cao. N«ng nghiÖp vïng §BSH, cã vai trß quan trong ph¸t triÓn kinh tÕ cña vïng, vµ ®èi víi c¶ níc, trong viÖc cung cÊp l¬ng thùc, thùc phÈm cho Thñ ®« Hµ Néi, c¸c thµnh phè, c¸c khu c«ng nghiÖp vµ lµ trung t©m nghiªn cøu, chuyÓn giao c¸c tiÕn bé khoa häc, kü thuËt vµ c«ng nghÖ cho c¸c vïng kh¸c.
VËy trong nh÷ng n¨m võa qua t×nh h×nh ph¸t triÓn vµ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp cña vïng nh thÕ nµo? Muèn ®Èy nhanh tèc ®é chuyÓn dÞch trong nh÷ng n¨m tíi th× chñ tr¬ng, ®êng lèi cña vïng ®Ò ra nh÷ng ®Þnh híng, gi¶i ph¸p ®Ó ®Èy nhanh ®îc tèc ®é chuyÓn dÞch sao cho ®¹t ®îc môc tiªu cña vïng. Vïng §ång b»ng s«ng Hång (§BSH), bao gåm: Thñ ®« Hµ Néi, thµnh phè H¶i Phßng, c¸c tØnh: B¾c Ninh, VÜnh Phóc, Hµ T©y, H¶i D¬ng, Hng Yªn, Th¸i B×nh, Hµ Nam, Nam §Þnh vµ Ninh B×nh. DiÖn tÝch tù nhiªn cña vïng lµ: 1. D©n sè: 17,3 triÖu ngêi (chiÕm 22% d©n sè c¶ níc).
Sinh viªn thùc hiÖn: Vò ThÞ Ngäc Líp KTNN 43B LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa KTNN & PTNT Víi xu híng chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp bao gåm: ChuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng – l©m – ng nghiÖp theo híng s¶n xuÊt hµng ho¸ phï hîp sù ph¸t triÓn cña kinh tÕ thÞ trêng, chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ngµnh ch¨n nu«i, ®a ch¨n nu«i trë thµnh ngµnh chÝnh ngang tÇm víi trång trät; Tõng bíc thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ n«ng nghiÖp, vµ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp theo híng x©y dùng nÒn n«ng nghiÖp sinh th¸i ph¸t triÓn bÒn v÷ng. NghÞ quyÕt cña ChÝnh phñ sè: 09/2000/NQ- CP ®· nªu râ: ViÖc lùa chän c¬ cÊu, quy m« vµ chñng lo¹i s¶n phÈm c¸c ngµnh hµng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ph¶i khai th¸c ®îc lîi thÕ cña c¶ níc, vµ tõng vïng, b¸m s¸t nhu cÇu cña thÞ trêng trong níc vµ thÕ giíi, ph¶i cã kh¶ n¨ng tiªu thô ®îc hµng hãa, cã hiÖu qu¶ cao vÒ kinh tÕ – x· héi vµ sinh th¸i. Trong thêi kú tõ 1994 – 2004, n«ng nghiÖp cña vïng ®· ®¹t ®îc nh÷ng kÕt qu¶ quan träng trong nhiÒu lÜnh vùc, s¶n xuÊt l¬ng thùc t¨ng h¬n: 2,7 triÖu tÊn; gi¸ trÞ s¶n xuÊt n«ng, l©m, ng nghiÖp (tÝnh theo gi¸ cè ®Þnh n¨m 1994) t¨ng lªn 13.103 (2004), b»ng 23,8% gi¸ trÞ s¶n lîng n«ng nghiÖp cña c¶ níc, vµ tèc ®é ph¸t triÓn b×nh qu©n lµ: 6,02%/n¨m. Tuy vËy n«ng nghiÖp vïng §BSH ®ang cã nh÷ng khã kh¨n vµ h¹n chÕ, ®ã lµ: vïng ®«ng d©n, b×nh qu©n ®Êt n«ng nghiÖp ®Çu ngêi thÊp (504 m2/ ngêi), b»ng 40,7% so víi b×nh qu©n c¶ níc; Ngµnh trång trät chiÕm tû träng cao trong ®ã chñ yÕu lµ c©y l¬ng thùc; Qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng – l©m – ng nghiÖp, n«ng th«n diÔn ra chËm, c¸c Sinh viªn thùc hiÖn: Vò ThÞ Ngäc Líp KTNN 43B LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa KTNN & PTNT ngµnh c«ng nghiÖp vµ dÞch vô cha ph¸t triÓn, cã tû träng thÊp, t×nh tr¹ng d thõa lao ®éng cßn rÊt phæ biÕn.
Khã kh¨n lín nhÊt cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vïng §BSH lµ c¸c lo¹i s¶n phÈm hµng ho¸ nh: g¹o, rau, thÞt lîn, thÞt gia cÇm, hoa, c©y c¶nh, s¶n xuÊt cha æn ®Þnh, chÊt lîng s¶n phÈm cßn thÊp, gi¸ thµnh cao, søc c¹nh tranh cßn kÐm, ®Æc biÖt lµ gi¸ n«ng s¶n xuÊt khÈu cßn rÊt thÊp. Cha cã chiÕn lîc ®Çu t ®ång bé g¾n gi÷a s¶n xuÊt, chÕ biÕn vµ thÞ trêng tiªu thô s¶n phÈm. Nh vËy, t×nh h×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp lµ vÊn ®Ò cÊp thiÕt hiÖn nay. Víi nh÷ng ®iÒu kiÖn cho phÐp cña c¬ quan thùc tËp cïng sù cho phÐp cña thÇy gi¸o híng dÉn ®· cho phÐp em lùa chän ®Ò tµi “§Þnh híng vµ gi¶i ph¸p chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vïng §ång B»ng S«ng Hång ®Õn n¨m 2010”.
* Môc ®Ých nghiªn cøu cña ®Ò tµi: Ph©n tÝch ®¸nh gi¸ t×nh h×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vïng §BSH vµ ®a ra c¸c ®Þnh híng vµ gi¶i ph¸p ®Ó ®Èy nhanh qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp cña vïng. *Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu: Ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng Ph¬ng ph¸p to¸n kinh tÕ Ngoµi ra cßn ph¬ng ph¸p tæng hîp, so s¸nh. *§èi tîng nghiªn cøu: Sinh viªn thùc hiÖn: Vò ThÞ Ngäc Líp KTNN 43B LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa KTNN & PTNT §èi tîng nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ t×nh h×nh kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ sù chuyÓn dÞch cña c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp trong thêi gian qua. *KÕt cÊu cña ®Ò tµi: Ngoµi lêi nãi ®Çu vµ kÕt luËn th× cßn néi dung cña chuyªn ®Ò gåm 3 phÇn.
PhÇn I: C¬ së lý luËn vÒ c¬ cÊu vµ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp. PhÇn II: Thùc tr¹ng chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vïng §BSH. PhÇn III: §Þnh híng vµ gi¶i ph¸p chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vïng §BSH ®Õn n¨m 2010. Do ®iÒu kiÖn n¨ng lùc cßn h¹n chÕ vµ tµi liÖu nghiªn cøu cã h¹n nªn chuyªn ®Ò thùc tËp cña em cßn kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt.
VËy rÊt mong sù gióp ®ì cña ThÇy gi¸o híng dÉn vµ c¸c thÇy c« trong khoa Kinh tÕ N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn N«ng th«n gióp em hoµn thµnh bµi luËn v¨n tèt nghiÖp nµy. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n ThÇy gi¸o Hoµng V¨n §Þnh vµ TËp thÓ c¸c c« chó trong Vô Kinh tÕ N«ng nghiÖp – Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t ®· gióp em hoµn thµnh nhiÖm vô cña m×nh! Hµ Néi, 05/2005 Sinh viªn thùc hiÖn: Vò ThÞ Ngäc Sinh viªn thùc hiÖn: Vò ThÞ Ngäc Líp KTNN 43B LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa KTNN & PTNT PhÇn I: C¬ së lý luËn vÒ c¬ cÊu kinh tÕ vµ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp I. Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vÒ c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp 1. B¶n chÊt cña c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp ViÖc x¸c ®Þnh ®îc c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp mét c¸ch hîp lý lµ mét vÊn ®Ò c¬ b¶n vµ rÊt quan träng ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi trong kinh tÕ n«ng nghiÖp nãi riªng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ vïng n«ng th«n nãi chung.
Kinh tÕ n«ng nghiÖp lu«n tån t¹i vµ kh«ng ngõng ph¸t triÓn lu«n g¾n liÒn víi tæng thÓ c¸c quan hÖ kinh tÕ nhÊt ®Þnh. C¸c bé phËn cÊu thµnh cña c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp cã mèi quan hÖ chÆt chÏ víi nhau theo nh÷ng tû lÖ nhÊt ®Þnh kÓ c¶ lîng vµ chÊt gi÷a c¸c ngµnh , gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, vïng kinh tÕ. Theo c¸c nhµ kinh tÕ häc: “C¬ cÊu kinh tÕ lµ tæng thÓ c¸c mèi quan hÖ vÒ sè lîng vµ chÊt lîng t¬ng ®èi æn ®Þnh cña bé phËn kinh tÕ trong ®iÒu kiÖn vÒ thêi gian vµ kh«ng gian nhÊt ®Þnh cña nÒn kinh tÕ.” Sinh viªn thùc hiÖn: Vò ThÞ Ngäc Líp KTNN 43B LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa KTNN & PTNT C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp ®îc hiÓu lµ mét tæng thÓ kinh tÕ bao gåm c¸c mèi quan hÖ t¬ng t¸c gi÷a c¸c yÕu tè cña lùc lîng s¶n xuÊt thuéc lÜnh vùc n«ng nghiÖp trong kho¶ng thêi gian vµ ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi nhÊt ®Þnh. C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp lµ mét bé phËn cÊu thµnh rÊt quan träng trong c¬ cÊu kinh tÕ quèc d©n, cã ý nghÜa hÕt søc quan träng ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi.
C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp thùc chÊt lµ cÊu tróc bªn trong cña ngµnh n«ng nghiÖp, cÊu tróc nµy bao gåm c¸c bé phËn hîp thµnh vµ c¸c mèi quan hÖ tû lÖ h÷u c¬ gi÷a c¸c bé phËn ®ã trong ®iÒu kiÖn thêi gian vµ kh«ng gian nhÊt ®Þnh. C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp nÕu hiÓu theo nghÜa réng bao gåm c¬ cÊu kinh tÕ gi÷a c¸c ngµnh n«ng – l©m – thuû s¶n vµ c¬ cÊu kinh tÕ néi bvé cña c¸c ngµnh ®ã. C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp nÕu hiÓu theo nghÜa hÑp chØ gåm c¬ cÊu kinh tÕ gi÷a c¸c ngµnh trång trät, ch¨n nu«i vµ dÞch vô trong n«ng nghiÖp vµ c¬ cÊu kinh tÕ trong néi bé c¸c ngµnh ®ã. §Æc trng cña c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp Tõ b¶n chÊt cña c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp cã thÓ rót ra mét sè ®Æc trng chñ yÕu cña c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp nh sau: 2.1 C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp mang tÝnh kh¸ch quan vµ ®îc h×nh thµnh trªn c¬ së ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt vµ ph©n c«ng lao ®éng x· héi chi phèi.
Sinh viªn thùc hiÖn: Vò ThÞ Ngäc Líp KTNN 43B LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa KTNN & PTNT ThËt vËy, ë mét tr×nh ®é ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh cña lùc lîng s¶n xuÊt vµ ph©n c«ng lao ®éng x· héi th× tÊt sÏ ph¶i cã mét c¬ cÊu kinh tÕ cô thÓ ®Ó thÝch øng víi nã. Nh vËy viÖc x¸c lËp c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp cÇn ph¶i t«n träng tÝnh kh¸ch quan cña nã vµ kh«ng thÓ ¸p ®Æt mét c¸ch chñ quan duy ý chÝ. Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt vµ ph©n c«ng lao ®éng x· héi tù c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ ®· cã thÓ x¸c lËp nh÷ng tû lÖ nhÊt ®Þnh mµ ngêi ta gäi lµ c¬ cÊu.2 C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp mang tÝnh lÞch sö vµ x· héi nhÊt ®Þnh C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp nh ®· ®îc nãi tíi nã lµ mét tæng thÓ c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ ®îc x¸c lËp theo nh÷ng tû lÖ nhÊt ®Þnh vÒ mÆt lîng trong thêi gian cô thÓ. T¹i mét thêi ®iÓm víi nh÷ng ®iÒu kiÖn vÒ kinh tÕ, tù nhiªn, x· héi , c¸c tû lÖ ®ã ®îc x¸c lËp vµ h×nh thµnh t¹o thµnh mét c¬ cÊu kinh tÕ nhÊt ®Þnh.Song mét khi cã nh÷ng thay ®æi trong c¸c ®iÒu kiÖn nãi trªn th× lËp tøc c¸c mèi quan hÖ nµy còng thay ®æi vµ h×nh thµnh mét c¬ cÊu kinh tÕ míi hîp lý h¬n.
Tuú hoµn c¶nh vµ ®iÒu kiÖn cô thÓ cña mçi vïng mçi quèc gia mµ x¸c lËp ®îc mét c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp phï hîp víi tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh. Kh«ng thÓ cã mét c¬ cÊu mÉu lµm chuÈn mùc trong mäi ®iÒu kiÖn. Sinh viªn thùc hiÖn: Vò ThÞ Ngäc Líp KTNN 43B LuËn v¨n tèt nghiÖp Khoa KTNN & PTNT 2.3 C¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp kh«ng ngõng vËn ®éng vµ ph¸t triÓn theo híng ngµy cµng hoµn thiÖn hîp lý vµ cã hiÖu qu¶ h¬n.