phần mở đầu, kết luận, danh mục viết tắt, bảng biểu và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc chia làm các chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về thất thu thuế và chống thất thu thuế. Chƣơng 2: Quy trình và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng chống thất thu thuế tại Chi cục Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài. Chƣơng 4: Giải pháp và kiến nghị nhằm góp phần chống thất thu thuế tại Chi cục Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC TIỄN VỀ THẤT THU THUẾ VÀ CHỐNG THẤT THU THUẾ 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Hệ thống chính sách thuế của Việt Nam đƣợc hình thành và phát triển trong thời kỳ “đổi mới” (sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986). Trƣớc đó nền kinh tế vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp, thu ngân sách Nhà nƣớc chủ yếu từ kinh tế quốc doanh (chiếm tới 90% tổng số thu), thuế chỉ áp dụng đối với khu vực kinh tế ngoài quốc doanh dƣới một số hình thức: thuế doanh nghiệp, thuế hàng hoá, thuế lợi tức, thuế nông nghiệp, thuế môn bài. vai trò của thuế trong quản lý điều tiết vĩ mô nền kinh tế đƣợc sử dụng rất hạn chế. Nhiệm vụ thu NSNN là nhiệm vụ quan trọng của Ngành Hải quan.
Đề tài chống thất thu thuế xuất nhập khẩu nói chung đã đƣợc giới nghiên cứu và các nhà quản lý rất quan tâm trong những năm gần đây. Dƣới các góc độ khác nhau, những công trình nghiên cứu đã đề cập đến những vấn đề có liên quan trực tiếp, gián tiếp đế đề tài này. Có thể đề cập đến một số kết quả nghiên cứu sau: 1. Những vấn đề mang tính tổng thể về chính sách quản lý với việc chống thất thu thuế Dƣới góc nhìn về sơ hở trong chính sách quản lý thuế, các biện pháp quản lý của cơ quan Nhà Nƣớc, TS Vƣơng Thị Thu Hiền,2012 đề tai nghiên cứu khoa học cấp viện “ Giải pháp chống thất thu thuế xuất nhập khẩu ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” Đề tài này đã chỉ ra một số mặt hạn chế của của chính sách quản lý thuế của Việt Nam.
Là một trong những đề tại gợi mở hữu ích cho luận án nghiên cứu trong việc kế thừa và hoàn thiện giải pháp chống thất thu thuế. Đề tài cấp Bộ của tác giả Hoả Ngọc Tâm, Cục Thuế XNK, Tổng cục Hải quan năm 2005 “Chống nợ đọng thuế xuất khẩu, nhập khẩu, thực trạng và giải pháp” quy mô và phạm vi đề tài đề cập khá rộng và liên quan nhiều lĩnh vực, giúp đƣa ra các giải pháp cụ thể để có tính ứng dụng cao trong công tác chống nợ đọng và chống thất thu thuế xuất nhập khẩu và điều hành. 4 Dƣới góc nhìn về tổng thể về các chính sách thuế nói chung của Việt Nam, TS. Nguyễn Thị Thùy Dƣơng, 2011, với luận án tiến sĩ về đề tài “Quản lý thuế ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” .Với cách tiếp cận của luận án khá rộng và khá bao quát các giải pháp chống thất thu thuế củaViệt Nam.
Luận án đã đi sâu phân tích kỹ về những tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến quản lý thuế ở Việt Nam hiện nay nhƣ vấn đề chuyển giá và đƣa ra đƣợc các giải pháp trực tiếp liên quan đến vấn đề này, phạm vi nghiên cứu của luận án rộng nên các nhận xét còn chƣa thực sự sâu. Nội dung cốt lõi về quản lý thuế chƣa đƣợc nhận dạng rõ, đặc biệt là vấn đề thất thu thuế XNK. Từ mục tiêu là thu đúng, thu đủ, kịp thời, đến các tiêu chí phản ánh chất lƣợng công tác quản lý thuế nhƣ: tỷ lệ số ngƣời đăng ký thuế, tỷ lệ doanh nghiệp nộp thuế, tỷ lệ số ngƣời khai thuế, nộp tờ khai, khai thuế đúng, nộp thuế đủ, tỷ lệ số thuế tồn đọng và việc thu thuế tồn đọng. Luận án giúp cho việc hoàn thiện và đƣa ra các giải pháp chống thất thu thuế phù hợp thông lệ của các nƣớc trên thế giới.
Những phương pháp quản lý của Hải quan Việt Nam với việc chống thất thu thuế Với một cách tiếp cận theo hƣớng khác là nghiên cứu hoàn thiện cách phân loại áp mã hàng hóa, là cơ sở để cho việc thực hiện tính thuế, Luận án Tiến sỹ của Ngô Minh Hải, 2012 đã đi sâu nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu các giải pháp để phân loại, áp mã chính xác và thống nhất hàng hóa xuất nhập khẩu tại Việt Nam” .Công trình nghiên cứu này có liên quan trực tiếp đến lĩnh vực thuế XNK. Một phần những gian lận trong lĩnh vực thuế hải quan xuất phát từ khâu phân loại và áp mã hàng hóa không chính xác. Các doanh nghiệp thƣờng có xu hƣớng lợi dụng những sơ hở trong các chính sách thuế để tiến hành các gian lận về thuế. Luận án đã mạnh dạn đề cập nhiều cơ chế chính sách để nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực phân loại áp mã hàng hóa.
Liên quan đến chống gian lận thƣơng mại, 2018“ Nghiên cứu giải pháp chống gian lận thƣơng mại qua chuyển phát nhanh” là đề tài nghiên cứu cấp tổng cục do thạc sỹ Nguyễn Trƣờng Giang thực hiện, đã đánh giá đầy đủ thực trạng công tác gian lân thƣơng mại còn tồn đọng trong nghành. Những vấn đề liên quan đến các giải pháp chống thất thu thuế Chống thất thu thuế Hải Quan đƣợc phản ánh khá sâu rộng với khá nhiều các bài báo, những công trình nghiên cứu công khai. Ví dụ nhƣ “ Giải pháp chống thất thu thuế xuất nhập khẩu ở cục thuế xuất nhập khẩu thuộc tổng cục Hải Quan” Tại trang Thuvientailieu.net; “Nghành Hải quan: Làm tốt công tác chống thất thu ngân sách Nhà Nƣớc”, Hải Quan HCM đề xuất phƣơng án chống gian lân giá” tại trang http://www.vn ; “ Một số giải pháp tăng cƣờng công tác chống thất thu thuế” tại trang http://www.vn; Nhìn chung ta có thế thấy trong đó có nhiều ý kiến đa dạng và phong phú. Tuy nhiên mặt hạn chế là hầu hết tác giả mới tiếp cận ở góc độ hẹp mà chƣa thể đƣa ra một giải pháp tổng thể.
Đánh giá chung về các công trình nghiên cứu đã được công bố liên quan tới đề tài của luận văn Dƣới nhiều góc độ, các đề tài nghiên cứu đã đi vào phân tích khá toàn diện nội dung phòng chống thất thu thuế của Hải Quan cũng Thuế Việt Nam. Trong đó cũng gợi mở nhiều nội dung liên quan đến giải pháp cải cách, hiện đại hóa thủ tục hải quan, áp dụng các phƣơng pháp quản lý mới, sửa đổi nội dung quản lý thuế…Tuy nhiên chƣa có nhiều công trình đi sâu vào thực tế, thực tiễn tại các chi cục, cửa khẩu. Các đề tài nghiên cứu thƣờng tập trung loại thuế Hải quan chủ yếu là thuế “Xuất-nhập khẩu” ít mở rộng ra các loại thuế khác. Điều này chƣa sát với thực tế tại Chi cục Hải quan cửa Khẩu sân bay quốc tế Nội Bài khi các loại thuế khác cũng chiếm tỷ trọng không hề nhỏ trong việc thu NSNN của chi cục.
Và hiện trạng lách thuế, trốn thuế đang diễn ra ngày càng tinh vi.5 Các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. Thế nào là thất thu thuế, thực trạng các biện pháp chống thất thu thuế của Hải quan. Những kinh nghiệm nào có thể áp dụng để phòng chống thất thu thuế Hải quan. Những biện pháp phòng, chống thất thu thuế đnag thực hiện cần phải bổ sung và hoàn thiện những vấn đến khúc mắc gì? Đây là nhƣng câu hỏi cần phải tìm lời giải đáp.
Xuất phát từ tổng quan nghiên cứu, cũng nhƣ từ những câu hỏi đƣợc đặt ra, 6 tác giải xác định hƣớng tiếp theo của đề tài là: Đề phòng chống thất thu thuế tại Chi cục cần phải tăng cƣờng áp dụng các biện pháp quản lý Hải quan hiện đại với các trụ cột là quản lý rủi ro, đẩy mạnh kiểm tra sau thông quan và đẩy nhanh quá trình áp dụng CNTT vào tất cả các khâu, quy trình thủ tục Hải quan, đề xuất cải cách thủ tục hành chính và hành lang pháp lý phù hợp.6 Nghiên cứu sẽ đưa ra các vấn đề: Nghiên cứu sẽ xác định vấn đề thất thu thuế, nguyên nhân của việc thất thu thuế. Tác động tiêu cực của việc thất thu thuế. Từ đó đƣa ra các lý giải căn bản trong quan lý thuế nhứ :Việc áp dụng các chính sách mới có tác dụng nhƣ thế nào đến việc thu NSNN, quá trình chống thất thu thuế sẽ nhƣ thế nào, vai trò của chi cục trong việc phòng chống thất thu thuế? Thực trạng phòng chống thất thu thuế tại Chi cục. Chi cục cần làm gì để phòng chống thất thu thuế một cách hiệu quả? 1.7 Điểm yếu điểm mạnh của nghiên cứu: Điểm yếu của nghiên cứu này là: Đây là vấn đề không mới và có khá nhiều các đề tài nghiên cứu về vấn đề này nên dễ gây trung lặp hoặc khác biệt về các tiếp cận do mỗi ngƣời có một cách nhìn nhận và xử lý vấn đề khác nhau.
Lại là vấn đề có tính nạy cảm về số liệu, ta không thế xác định chính xác một cách tuyệt đối số tiền thất thu thuế để có một cái nhìn chính xác nhất về thực trạng. Điểm mạnh của nghiên cứu này là: Do phạm vị nghiên cứu chỉ ở mức độ của chi cục vì vậy ta có thể nhìn sát nhất, tổng thể nhất thực trạng diễn ra hiện nay do chi cục là đơn vị trực tiếp thực hiện các thủ tục. Việc phòng chông thất thu thuế cung là vấn đề đƣợc quan tâm hiện nay của dƣ luận trong thời kì hội nhập. Vấn đề quan trọng là luấn án nên có một cái nhìn sâu sắc, chi tiết về thực trạng từ đó bám sát và đƣa ra các giải pháp phù hợp.
Khái niệm cơ bản về thuế XNK, TTĐB và thuế GTGT đối với hàng nhập khẩu Trên góc độ phân phối thu nhập: Thuế là hình thức phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân nhằm hình thành nên quĩ tiền tệ tập trung lớn nhất của Nhà nƣớc (quỹ ngân sách nhà nƣớc) để đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc.