Quan điểm của phật tử Hà Nội về giá trị đạo đức trong kinh doanh hiện nay

Chuyên đề nghiên cứu Giá trị đạo đức trong kinh doanh theo quan điểm phật tử Hà Nội, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia kinh

• Tác giả: Đặng Hoàng Thanh Lan
• Người hướng dẫn: PGS. TS Hoàng Thu Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Quan Điểm Của Phật Tử Hà Nội Về Giá Trị Đạo Đức Trong Kinh Doanh Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Khái niệm công cụ của đề tài
• 1.2. Khái niệm đạo đức kinh doanh
• 1.3. Khái niệm giá trị đạo đức
• 1.4. Khái niệm giá trị đạo đức trong kinh doanh
• 1.5. Khái niệm Phật tử. Lý thuyết hành động của Max Weber
• 1.6. Lý thuyết giá trị học hiện đại
• 1.7. Lý thuyết đạo đức
• 1.8. Khái quát về địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: PHẬT TỬ VÀ NỘI DUNG CÁC GIÁ TRỊ PHẬT GIÁO VỀ ĐẠO ĐỨC TRONG KINH DOANH
• 2.1. Khái quát về mối liên hệ giữa tôn giáo và đạo đức trong kinh doanh
• 2.2. Chức năng kiểm soát của Phật giáo với đời sống của Phật tử
• 2.3. Khả năng thực hiện chức năng kiểm soát xã hội của Phật giáo
• 2.4. Cơ chế thưởng – phạt nhằm duy trì các khuôn mẫu hành vi
• 2.5. Quan niệm của Phật giáo về động cơ làm giàu
• 2.6. Quan niệm về Tám con đường chân chính và sự định hướng giá trị đạo đức trong kinh doanh của Phật giáo
• 2.7. Giá trị về nghề nghiệp chân chính và sự tiêu thụ đúng đắn
• 2.8. Giá trị về suy nghĩ đúng đắn và nỗ lực đúng đắn
• 2.9. Giá trị về nhìn sự thật, nói sự thật
• 2.10. Giá trị về sự lượng giá bản thân và sự vật
• 3. CHƯƠNG 3: MỨC ĐỘ QUAN TRỌNG CỦA CÁC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRONG KINH DOANH ĐỐI VỚI PHẬT TỬ HÀ NỘI
• 3.1. Phật tử và sự xếp hạng mức độ quan trọng của các giá trị đạo đức trong kinh doanh
• 3.2. Định hướng giá trị đạo đức của Phật tử về mặt hàng kinh doanh
• 3.3. Định hướng giá trị đạo đức của Phật tử trong mối quan hệ kinh doanh với người cùng nghề
• 3.4. Định hướng giá trị đạo đức của Phật tử trong mối quan hệ kinh doanh với khách hàng
• 3.5. Quan điểm của Phật tử về mối quan hệ giữa người kinh doanh và xã hội
• 3.6. Đánh giá của Phật tử về mức độ quan trọng của trách nhiệm hội trong việc kinh doanh
• 3.7. Đánh giá của Phật tử về trách nhiệm xã hội tình nguyện của người kinh doanh với cộng đồng
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU

Tóm tắt

I. Giá trị đạo đức trong kinh doanh

Giá trị đạo đức trong kinh doanh là một khái niệm quan trọng, phản ánh những nguyên tắc và tiêu chuẩn mà các doanh nhân và tổ chức cần tuân thủ trong quá trình hoạt động kinh doanh. Theo quan điểm của Phật tử Hà Nội, giá trị đạo đức không chỉ đơn thuần là việc tuân thủ pháp luật mà còn là việc thực hiện các hành vi đúng đắn, công bằng và có trách nhiệm với xã hội. Đạo đức kinh doanh không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn đến hình ảnh và uy tín của doanh nghiệp trong mắt cộng đồng. Việc áp dụng các giá trị đạo đức trong kinh doanh giúp tạo ra môi trường kinh doanh bền vững, nơi mà các bên liên quan đều được hưởng lợi. Một số giá trị cốt lõi bao gồm sự trung thực, minh bạch và trách nhiệm xã hội. Những giá trị này không chỉ là yêu cầu mà còn là nền tảng cho sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp.

1.1. Đạo đức trong kinh doanh theo Phật giáo

Phật giáo nhấn mạnh tầm quan trọng của đạo đức trong kinh doanh thông qua các nguyên tắc như từ bi, trí tuệ và sự công bằng. Theo quan điểm của Phật tử Hà Nội, việc kinh doanh không chỉ nhằm mục đích kiếm lợi nhuận mà còn phải hướng tới lợi ích của cộng đồng và xã hội. Nguyên tắc Phật giáo trong kinh doanh khuyến khích các doanh nhân thực hiện các hành vi có trách nhiệm, tránh xa những hành vi gây hại cho người khác. Điều này thể hiện rõ trong quan niệm về trách nhiệm xã hội, nơi mà các doanh nghiệp cần đóng góp tích cực vào sự phát triển của xã hội. Việc áp dụng các giá trị này không chỉ giúp doanh nghiệp tồn tại mà còn phát triển bền vững trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.

II. Quan điểm của Phật tử về giá trị đạo đức trong kinh doanh

Quan điểm của Phật tử Hà Nội về giá trị đạo đức trong kinh doanh thể hiện sự kết hợp giữa triết lý Phật giáo và thực tiễn kinh doanh hiện đại. Giá trị văn hóa Phật giáo được xem là nền tảng cho các quyết định kinh doanh, nơi mà các doanh nhân không chỉ quan tâm đến lợi nhuận mà còn đến sự phát triển bền vững và trách nhiệm với xã hội. Đạo đức kinh doanh theo quan điểm này không chỉ là việc tuân thủ các quy định pháp luật mà còn là việc thực hiện các hành vi có lợi cho cộng đồng. Các Phật tử thường nhấn mạnh rằng, việc kinh doanh cần phải được thực hiện với tâm trong sáng, không chỉ vì lợi ích cá nhân mà còn vì lợi ích chung của xã hội.

2.1. Định hướng giá trị đạo đức trong mối quan hệ kinh doanh

Trong mối quan hệ kinh doanh, Phật tử Hà Nội thường đề cao sự trung thực và minh bạch. Họ tin rằng, việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với khách hàng và đối tác không chỉ dựa trên lợi ích kinh tế mà còn dựa trên sự tin tưởng và tôn trọng lẫn nhau. Đạo đức xã hội trong kinh doanh được thể hiện qua việc các doanh nhân sẵn sàng chia sẻ lợi ích với cộng đồng, tham gia vào các hoạt động từ thiện và hỗ trợ những người có hoàn cảnh khó khăn. Điều này không chỉ giúp nâng cao hình ảnh của doanh nghiệp mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh tích cực, nơi mà mọi người đều có thể phát triển và thịnh vượng.

III. Ứng dụng giá trị đạo đức trong kinh doanh

Việc áp dụng giá trị đạo đức trong kinh doanh không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn cho toàn xã hội. Các doanh nhân Phật tử thường áp dụng các nguyên tắc đạo đức vào quy trình ra quyết định, từ việc lựa chọn đối tác đến cách thức quản lý nhân viên. Đạo đức nghề nghiệp được xem là yếu tố quyết định đến sự thành công lâu dài của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội cao thường được khách hàng và cộng đồng đánh giá cao hơn, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh. Việc thực hiện các hành vi đạo đức trong kinh doanh không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn tạo ra một môi trường làm việc tích cực cho nhân viên.

3.1. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) là một khái niệm quan trọng trong đạo đức kinh doanh. Các Phật tử Hà Nội thường nhấn mạnh rằng, doanh nghiệp không chỉ có trách nhiệm với cổ đông mà còn với toàn xã hội. Việc tham gia vào các hoạt động cộng đồng, bảo vệ môi trường và hỗ trợ các hoạt động từ thiện là những cách mà doanh nghiệp có thể thể hiện trách nhiệm xã hội của mình. Điều này không chỉ giúp nâng cao uy tín của doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội. Các doanh nghiệp thực hiện tốt trách nhiệm xã hội thường được khách hàng yêu thích và trung thành hơn, từ đó tạo ra lợi nhuận ổn định và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay, vấn đề đạo đức trong kinh doanh ngày càng trở nên nhạy cảm và được quan tâm sâu sắc. Tại Việt Nam, với số lượng người theo đạo Phật chiếm khoảng 43,5% tổng số người theo các tôn giáo (theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009), việc nghiên cứu quan điểm của Phật tử về giá trị đạo đức trong kinh doanh có ý nghĩa thiết thực và cấp bách. Luận văn tập trung khảo sát quan điểm của Phật tử tại Hà Nội, một đô thị đặc biệt với hơn 6,8 triệu dân, trong đó có 418 chợ hạng 3 (Tổng cục Thống kê, 2013), nhằm làm rõ mức độ ảnh hưởng của giáo lý Phật giáo đến nhận thức và hành vi kinh doanh của tín đồ. Mục tiêu nghiên cứu là phân tích các giá trị đạo đức được Phật tử Hà Nội coi trọng trong kinh doanh, đồng thời đánh giá chức năng kiểm soát xã hội của Phật giáo trong lĩnh vực này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu thu thập từ 100 bảng hỏi và 30 phỏng vấn sâu tại chùa Thắng Nghiêm, nơi có cơ cấu độ tuổi lao động tương đối trẻ, giúp phản ánh thực trạng quan điểm đạo đức kinh doanh trong nhóm tín đồ có niềm tin mạnh mẽ. Nghiên cứu không chỉ góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ giữa tôn giáo và đạo đức kinh doanh mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách định hướng phát triển kinh tế bền vững, dựa trên nền tảng giá trị văn hóa và tôn giáo đặc thù của Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba lý thuyết chính để phân tích quan điểm của Phật tử về giá trị đạo đức trong kinh doanh:

• Lý thuyết hành động của Max Weber: Nhấn mạnh vai trò của hệ thống giá trị và động cơ chủ quan trong việc định hướng hành vi con người. Weber phân biệt rõ giữa đánh giá (evaluation) và giá trị (value-relatedness), giúp giải thích cách Phật tử gắn kết niềm tin tôn giáo với hành động kinh doanh.

• Lý thuyết giá trị học hiện đại: Dựa trên quan điểm của Robert S., giá trị được xem là niềm tin và chuẩn mực định hướng hành động nhằm đạt được mục đích chung. Lý thuyết này giúp xác định các giá trị đạo đức trung bình được Phật tử coi trọng trong kinh doanh.

• Lý thuyết đạo đức: Tập trung vào hai trường phái chính là đạo lý học (deontology) và chủ nghĩa vị lợi (utilitarianism). Đạo lý học nhấn mạnh trách nhiệm và bổn phận, trong khi chủ nghĩa vị lợi tập trung vào hậu quả và lợi ích tối đa cho cộng đồng, phù hợp với giáo lý nhân quả và hạnh phúc trong Phật giáo.

Ba lý thuyết này kết hợp tạo thành khung phân tích toàn diện, giúp luận văn vừa lý giải được cơ sở niềm tin tôn giáo vừa đánh giá được tác động thực tiễn của các giá trị đạo đức trong kinh doanh.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Bao gồm 100 bảng hỏi khảo sát Phật tử tại chùa Thắng Nghiêm, Hà Nội, và 30 phỏng vấn sâu với các Phật tử có niềm tin mạnh mẽ. Dữ liệu định lượng được xử lý bằng phần mềm SPSS 16.0, sử dụng thống kê tần số, trung bình cộng và mode để phân tích mức độ đồng thuận và niềm tin.

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu khảo sát được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện tại chùa Thắng Nghiêm, nơi có cơ cấu độ tuổi lao động tương đối trẻ, nhằm phản ánh quan điểm của nhóm Phật tử đang hoạt động kinh doanh.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả và so sánh mức độ đồng thuận về các giá trị đạo đức trong kinh doanh; phân tích nội dung phỏng vấn sâu để làm rõ cơ chế kiểm soát xã hội của Phật giáo và các động cơ đạo đức thúc đẩy hành vi kinh doanh.

• Timeline nghiên cứu: Dữ liệu được thu thập trong giai đoạn 2013-2015, trong khuôn khổ đề tài Nafosted VIII1.05, đảm bảo tính cập nhật và phù hợp với bối cảnh kinh tế xã hội hiện nay.

Phương pháp nghiên cứu này giúp luận văn vừa có độ tin cậy cao về mặt số liệu, vừa có chiều sâu phân tích về mặt ý nghĩa xã hội và tôn giáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng mạnh mẽ của giáo lý Phật giáo đến hành vi kinh doanh: Khoảng 71% Phật tử khảo sát cho biết họ áp dụng các tiêu chuẩn đạo đức Phật giáo vào cuộc sống, trong đó có hoạt động kinh doanh; 84% luôn ý thức về hệ quả của từng hành động. Điều này cho thấy Phật giáo thực hiện hiệu quả chức năng kiểm soát xã hội thông qua việc định hướng giá trị và hành vi.

2. Niềm tin vào luật nhân quả và tái sinh chi phối quyết định đạo đức: 92,9% Phật tử tin rằng mọi hành động đều có nghiệp báo, 95% tin vào nhân duyên, và 83,6% tin vào sự sinh và tái sinh liên tục. Niềm tin này tạo ra động lực mạnh mẽ để Phật tử tuân thủ các chuẩn mực đạo đức trong kinh doanh nhằm tránh hậu quả tiêu cực.

3. Cơ chế thưởng và phạt trong giáo lý Phật giáo: 76,8% Phật tử đồng tình rằng chỉ có thể thoát khỏi khổ đau nhờ tu hành theo Phật pháp, thể hiện cơ chế thưởng về mặt tinh thần. Đồng thời, 78,8% tin vào sự tồn tại của địa ngục như hình thức trừng phạt, tạo động cơ tránh các hành vi vi phạm đạo đức kinh doanh.

4. Định hướng giá trị đạo đức trong kinh doanh: Các giá trị được Phật tử Hà Nội coi trọng gồm trung thực, kiên nhẫn, đồng cảm, và trách nhiệm xã hội. Ví dụ, nhiều Phật tử thể hiện sự nhẫn nhịn trong kinh doanh, tránh gây tổn hại cho người khác, đồng thời quan tâm đến việc hỗ trợ người nghèo và cộng đồng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mối liên hệ tích cực giữa niềm tin tôn giáo và quan điểm đạo đức trong kinh doanh, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về ảnh hưởng của tôn giáo đến hành vi đạo đức. Việc Phật tử tin tưởng mạnh mẽ vào luật nhân quả và sự tái sinh tạo ra một hệ thống kiểm soát xã hội phi chính thức nhưng hiệu quả, giúp họ tự giác tuân thủ các chuẩn mực đạo đức. Cơ chế thưởng – phạt trong giáo lý Phật giáo không chỉ mang tính tâm linh mà còn có tác động thực tiễn trong việc định hướng hành vi kinh doanh, góp phần giảm thiểu các hành vi gian lận, thiếu trung thực.

So sánh với các nghiên cứu ở Thái Lan và các nước phương Tây, luận văn khẳng định rằng niềm tin tôn giáo nội tại định hướng càng mạnh thì thái độ đạo đức càng nghiêm khắc, đồng thời nhấn mạnh vai trò đặc thù của Phật giáo trong bối cảnh văn hóa Việt Nam. Việc lựa chọn chùa Thắng Nghiêm làm địa bàn nghiên cứu cũng giúp phản ánh chân thực quan điểm của nhóm Phật tử trong độ tuổi lao động, có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh tại Hà Nội.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện mức độ đồng thuận về các giá trị đạo đức, niềm tin vào luật nhân quả và sự tồn tại của địa ngục, giúp minh họa rõ ràng mối quan hệ giữa niềm tin tôn giáo và hành vi kinh doanh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục đạo đức kinh doanh dựa trên giáo lý Phật giáo: Các cơ quan quản lý và tổ chức tôn giáo nên phối hợp tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo nhằm truyền đạt các giá trị đạo đức kinh doanh gắn liền với giáo lý Phật giáo, hướng tới nâng cao nhận thức và hành vi đạo đức của người kinh doanh trong vòng 1-2 năm tới.

2. Xây dựng bộ tiêu chuẩn đạo đức kinh doanh phù hợp với văn hóa Phật giáo: Các tổ chức nghiên cứu và hiệp hội doanh nghiệp cần phát triển bộ quy tắc ứng xử kinh doanh dựa trên các giá trị Phật giáo như trung thực, kiên nhẫn, đồng cảm, nhằm làm chuẩn mực chung cho cộng đồng doanh nhân Phật tử trong 3 năm tới.

3. Khuyến khích vai trò của các cơ sở tôn giáo trong giám sát và hỗ trợ doanh nghiệp: Các chùa, tự viện nên trở thành điểm tựa tinh thần và trung tâm tư vấn đạo đức cho các doanh nghiệp Phật tử, đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương để giám sát thực hiện đạo đức kinh doanh, triển khai trong 2 năm tới.

4. Phát triển các chương trình truyền thông nâng cao nhận thức xã hội về đạo đức kinh doanh: Sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng và mạng xã hội để phổ biến các giá trị đạo đức kinh doanh gắn liền với giáo lý Phật giáo, nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng trong vòng 1 năm.

Các giải pháp trên cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tôn giáo, doanh nghiệp và cộng đồng nhằm tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh, bền vững, phù hợp với đặc thù văn hóa và tôn giáo Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu xã hội học và tôn giáo: Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích sâu sắc về mối quan hệ giữa niềm tin tôn giáo và đạo đức kinh doanh, giúp các nhà nghiên cứu phát triển các công trình khoa học liên quan.

2. Doanh nhân và người kinh doanh Phật tử: Các giá trị đạo đức được luận văn làm rõ sẽ giúp họ nhận thức và áp dụng các chuẩn mực đạo đức phù hợp với niềm tin tôn giáo, nâng cao uy tín và hiệu quả kinh doanh.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức tôn giáo: Thông tin và đề xuất trong luận văn hỗ trợ xây dựng chính sách, chương trình đào tạo và giám sát đạo đức kinh doanh dựa trên nền tảng văn hóa và tôn giáo đặc thù.

4. Sinh viên và giảng viên các ngành xã hội học, kinh tế, quản trị kinh doanh: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá giúp hiểu rõ hơn về vai trò của tôn giáo trong định hướng hành vi kinh doanh, đồng thời cung cấp phương pháp nghiên cứu hỗn hợp hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Phật tử có thực sự áp dụng giá trị đạo đức Phật giáo trong kinh doanh không?
   Theo khảo sát, khoảng 71% Phật tử tại Hà Nội cho biết họ áp dụng các tiêu chuẩn đạo đức Phật giáo vào cuộc sống và kinh doanh, thể hiện sự gắn kết chặt chẽ giữa niềm tin tôn giáo và hành vi kinh doanh.

2. Niềm tin vào luật nhân quả ảnh hưởng thế nào đến quyết định kinh doanh của Phật tử?
   Niềm tin này tạo ra động lực mạnh mẽ để Phật tử tuân thủ các chuẩn mực đạo đức nhằm tránh hậu quả tiêu cực trong tương lai, đồng thời giúp họ chấp nhận khó khăn hiện tại một cách bình thản.

3. Cơ chế thưởng – phạt trong giáo lý Phật giáo có tác động ra sao đến đạo đức kinh doanh?
   Cơ chế thưởng là niềm tin vào sự giải thoát và hạnh phúc khi tuân thủ giáo lý, còn cơ chế phạt là niềm tin vào sự tồn tại của địa ngục và nghiệp báo, cả hai đều thúc đẩy Phật tử duy trì hành vi kinh doanh có đạo đức.

4. Phương pháp nghiên cứu của luận văn có đảm bảo độ tin cậy không?
   Luận văn sử dụng dữ liệu sơ cấp từ 100 bảng hỏi và 30 phỏng vấn sâu, xử lý bằng phần mềm SPSS, kết hợp phân tích định tính, đảm bảo tính khách quan và sâu sắc trong kết quả nghiên cứu.

5. Luận văn có thể áp dụng cho các nhóm tôn giáo khác không?
   Mặc dù tập trung vào Phật giáo, khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu có thể được điều chỉnh để nghiên cứu mối quan hệ giữa niềm tin tôn giáo và đạo đức kinh doanh ở các nhóm tôn giáo khác, tuy nhiên cần cân nhắc đặc thù văn hóa từng nhóm.

Kết luận

• Phật tử Hà Nội có niềm tin mạnh mẽ vào các giá trị đạo đức Phật giáo, ảnh hưởng tích cực đến hành vi kinh doanh.
• Luật nhân quả và niềm tin vào sự tái sinh là cơ sở quan trọng giúp Phật tử tự giác tuân thủ đạo đức kinh doanh.
• Cơ chế thưởng – phạt trong giáo lý Phật giáo tạo động lực duy trì chuẩn mực đạo đức trong kinh doanh.
• Nghiên cứu góp phần làm rõ chức năng kiểm soát xã hội của Phật giáo trong lĩnh vực kinh doanh tại Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp giáo dục, xây dựng tiêu chuẩn và truyền thông nhằm nâng cao đạo đức kinh doanh dựa trên nền tảng Phật giáo.

Next steps: Triển khai các chương trình đào tạo và xây dựng bộ tiêu chuẩn đạo đức kinh doanh phù hợp với văn hóa Phật giáo tại Hà Nội và các địa phương khác.

Call to action: Các nhà quản lý, doanh nhân và tổ chức tôn giáo cần phối hợp để phát huy vai trò của giáo lý Phật giáo trong việc xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Tổng quan vấn đề nghiên cứu. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài.

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu .15 NỘI DUNG CHÍNH .18 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI.

Khái niệm công cụ của đề tài. Khái niệm đạo đức kinh doanh. Khái niệm giá trị đạo đức. Khái niệm giá trị đạo đức trong kinh doanh.

Khái niệm Phật tử. Lý thuyết hành động của Max Weber. Lý thuyết giá trị học hiện đại:. Lý thuyết đạo đức:.

Khái quát về địa bàn nghiên cứu .24 CHƢƠNG 2: PHẬT TỬ VÀ NỘI DUNG CÁC GIÁ TRỊ PHẬT GIÁO VỀ ĐẠO ĐỨC TRONG KINH DOANH. Khái quát về mối liên hệ giữa tôn giáo và đạo đức trong kinh doanh. Chức năng kiểm soát của Phật giáo với đời sống của Phật tử. Khả năng thực hiện chức năng kiểm soát xã hội của Phật giáo.

Cơ chế thưởng – phạt nhằm duy trì các khuôn mẫu hành vi. Quan niệm của Phật giáo về động cơ làm giàu. Quan niệm về Tám con đƣờng chân chính và sự định hƣớng giá trị đạo đức trong kinh doanh của Phật giáo. Giá trị về nghề nghiệp chân chính và sự tiêu thụ đúng đắn.

Giá trị về suy nghĩ đúng đắn và nỗ lực đúng đắn. Giá trị về nhìn sự thật, nói sự thật. Giá trị về sự lượng giá bản thân và sự vật .59 CHƢƠNG 3: MỨC ĐỘ QUAN TRỌNG CỦA CÁC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRONG KINH DOANH ĐỐI VỚI PHẬT TỬ HÀ NỘI. Phật tử và sự xếp hạng mức độ quan trọng của các giá trị đạo đức trong kinh doanh.

Định hƣớng giá trị đạo đức của Phật tử về mặt hàng kinh doanh. Định hƣớng giá trị đạo đức của Phật tử trong mối quan hệ kinh doanh với ngƣời cùng nghề. Định hƣớng giá trị đạo đức của Phật tử trong mối quan hệ kinh doanh với khách hàng. Quan điểm của Phật tử về mối quan hệ giữa ngƣời kinh doanh và xã hội.

Đánh giá của Phật tử về mức độ quan trọng của trách nhiệm hội trong việc kinh doanh. Đánh giá của Phật tử về trách nhiệm xã hội tình nguyện của người kinh doanh với cộng đồng. 106 z DANH MỤC BẢNG Bảng 1: Sự tự đánh giá của Phật tử về ảnh hƣởng của Phật giáo đối với hành vi của họ trong đời sống .33 Bảng 2: Mức độ niềm tin của Phật tử vào một số quan niệm cốt lõi của Phật giáo hàm ý về sự phán xét .35 Bảng 3: Kết quả từ cơ chế kiểm soát xã hội của Phật giáo – Niềm tin vào việc đi theo Phật giáo giúp có đƣợc tối đa lợi ích về mặt tinh thần .40 Bảng 4: Sự tự đánh giá của Phật tử trong việc thực hiện từ bỏ tham vọng và mong muốn gây hại tới ngƣời khác .52 Bảng 5: Mức độ đồng tình của Phật tử đối với ý nghĩa của giá trị chăm chỉ lao động đối với sự thành công trong tƣơng lai .55 Bảng 6: Mức độ đồng tình của Phật tử đối với các hành vi chăm chỉ lao động .60 Bảng 7: Quan điểm của Phật tử đối với các tình huống trong kinh doanh có liên quan tới giá trị minh bạch .66 Bảng 8: Quan điểm của Phật tử về những mặt hàng Phật tử không nên kinh doanh.68 Bảng 9: Mức độ đồng tình của Phật tử đối với các cách thức ứng xử với nhân viên .76 Bảng 10: Quan điểm của Phật tử về ảnh hƣởng của giá trị nhân đạo đối với việc kinh doanh .80 Bảng 11: Quan điểm của Phật tử về việc chọn ngƣời để hợp tác .89 Bảng 12: Mức độ quan trọng của việc tố cáo các đồng nghiệp vi phạm đạo đức kinh doanh đối với Phật tử .90 z DANH MỤC BIỂU Biểu đồ 1: Cơ cấu mẫu khảo sát phân theo nhóm nghề nghiệp của ngƣời trả lời 15 Biểu đồ 2: Cơ cấu mẫu khảo sát phân theo giới tính của ngƣời trả lời. 15 Biểu đồ 3: Mức độ đồng tình của Phật tử với nhận định “Tôi luôn trung thực với điều mình nói”.

58 Biểu đồ 4: Thứ bậc của 5 giá trị mà các Phật tử coi là quan trọng nhất đối với một ngƣời kinh doanh. 65 Biểu đồ 5: Quan điểm của Phật tử đối với câu "Phật tử không đƣợc kinh doanh hàng hiệu đắt tiền”. 72 Biểu đồ 6: “Tháp Trách nhiệm xã hội”của Archie B. 92 Biểu đồ 7: Quan niệm về trách nhiệm cao nhất của một ngƣời kinh doanh.

95 Biểu đồ 8: Sự phân phối mục đích sử dụng tiền dƣ thừa của Phật tử. Lý do chọn đề tài Dƣờng nhƣ chƣa bao giờ vấn đề đạo đức kinh doanh lại trở nên nhạy cảm nhƣ hiện nay. Những vi phạm về đạo đức trong vấn đề này dƣờng nhƣ đang ngày một phổ biến và xuất hiện trên hầu hết mọi lĩnh vực, ở mọi loại mặt hàng kinh doanh, từ thực phẩm, thuốc men tới thiết bị gia dụng, kinh tế dịch vụ… theo các quy mô lớn - nhỏ khác nhau, khiến nhiều ngƣời cảm thấy quan. Vì vậy nhu cầu về một nhận thức đúng đắn và toàn diện hơn đối với vấn đề đạo đức trong kinh doanh dƣờng nhƣ đang trở thành một điểm nóng và đòi hỏi các nhà khoa học cần đào sâu tìm hiểu về vấn đề này.

Lật ngƣợc trở lại, có thể nhận thấy, những quan điểm về giá trị đạo đức cá nhân đóng vai trò quan trọng trong vấn đề ra quyết định hành động của một ngƣời - đây là một điều không thể phủ nhận. Việc một ngƣời quyết định sẽ có hay không thực hiện một hành vi nào đó trong kinh tế nhiều khi phụ thuộc vào việc họ đánh giá vấn đề đó là đúng hay là sai về mặt đạo đức, liệu có phù hợp hay không phù hợp để thực hiện nó trong một hoàn cảnh cụ thể? Bởi thế mà nghiên cứu về quan điểm, giá trị của các nhóm công dân về vấn đề đạo đức trong kinh doanh là điều rất quan trọng. Mặt khác, một trong nhiều yếu tố quyết định đến ý thức đạo đức cá nhân lại rất có thể là niềm tin tôn giáo của họ. Mostafa Emami, Kamran Nazari (2012) trong phần định nghĩa về đạo đức kinh doanh đã viết nhƣ sau: Dựa theo định nghĩa của Jone (1991) về các quyết định đạo đức thì, các doanh nhân, người cho rằng mối quan tâm của mình về tôn giáo chính là điều quan trọng nhất, và cả những doanh nhân, người có một niềm tin tôn giáo hết sức chính thống, sẽ thể hiện một sự nhạy cảm hơn trong những đánh giá về mặt đạo đức (trên ít nhất là 5/16 vấn đề đạo đức) so với các doanh nhân, người cho rằng mối quan tâm tôn giáo của họ chỉ ở mức thấp hoặc thậm chí không quan trọng chút nào.

Tuy nhiên, cũng có những ý kiến trái chiều, cho rằng không phải cứ những ngƣời có niềm tin tôn giáo mạnh mẽ thì đồng nghĩa với việc họ sẽ tuân thủ đạo đức kinh doanh một cách nghiêm ngặt; Không phải cứ là những tín đồ thƣờng xuyên đi 1 z nghe thuyết giảng về tình thƣơng, luân lý thì sẽ ngập ngừng trong quyết định bán hàng với giá đắt cắt cổ; là ngƣời theo tôn giáo nào cũng đều nhƣ vậy. Vậy liệu chăng có tồn tại mối liên hệ nào giữa tôn giáo và đạo đức kinh doanh trên thực tế hay không? Nếu có, thì mối liên hệ ấy đƣợc biểu hiện ra nhƣ thế nào? Nói cách khác, đi tìm thực trạng quan điểm của các tín đồ tôn giáo cũng chính là đi tìm phần nào biểu hiện của mối liên hệ giữa tôn giáo và đạo đức kinh doanh. Riêng ở Việt Nam, một đất nƣớc phƣơng Đông coi Phật giáo là tôn giáo chủ đạo thì việc nghiên cứu tìm hiểu mối quan hệ giữa Phật giáo và đạo đức trong kinh doanh lại đặc biệt có ý nghĩa. Bởi mặc dù những tri thức về đạo đức kinh doanh cho tới thời điểm này đã đƣợc các học giả phƣơng Tây nghiên cứu một cách bài bản đến nửa thế kỷ, song khi đặt nó vào bối cảnh phƣơng Đông thì cách thức nào để truyền đạt hữu hiệu nhất những tri thức ấy lại là một vấn đề cần tìm hiểu.

Trong khi việc giảng dạy đạo đức đối với các giảng viên phƣơng Tây để sinh viên của mình hiểu vẫn đƣợc coi là một “thử thách” (Laura P. Hartman, Joe Desjardins: vi), thì việc áp dụng cách thức truyền bá đạo đức kinh doanh nhƣ vậy vào đất nƣớc ta lại càng khó. Với số lƣợng ngƣời kinh doanh nhỏ lẻ lớn (năm 2013, số lƣợng chợ hạng 3 của cả nƣớc là 7.375 chợ, ở Hà Nội là 418 chợ - Tổng cục Thống kê) và trình độ học vấn khác nhau thì việc tập trung tập huấn đạo đức kinh doanh rất khó. Ngƣợc lại, với số lƣợng ngƣời theo và tin vào đạo Phật tƣơng đối lớn (năm 2009 cả nƣớc có 6.318 ngƣời xác nhận theo đạo Phật – Tổng điều tra dân số và nhà ở, chiếm 43,5% trong tổng số ngƣời theo các tôn giáo), những tƣ tƣởng cốt lõi của đạo Phật lại dễ dàng truyền đƣợc đến với số đông ngƣời Việt Nam.

Vậy những tƣ tƣởng cốt lõi của đạo Phật rất gần gũi với nguyên lý của đạo đức trong kinh doanh? Tƣ tƣởng Phật giáo ấy tạo ra hiệu ứng nhƣ thế nào lên quan điểm của những ngƣời có hiểu biết về nó? Con đƣờng tìm kiếm câu trả lời cho những câu hỏi này cũng chính là con đƣờng giúp tìm kiếm một giải pháp có tính ứng dụng để giải quyết các vấn đề thuộc về đạo đức trong kinh doanh ngày nay. Vì những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài tìm hiểu về “Quan điểm của Phật tử Hà Nội về giá trị đạo đức trong kinh doanh hiện nay”, với mục đích vừa 2 z là đáp ứng nhu cầu tìm hiểu thực tế sự đánh giá tính đạo đức trong kinh doanh, vừa là sự đáp ứng cho việc mở ra một chủ đề học thuật chƣa mấy đƣợc bàn đến ở Việt Nam dƣới góc độ xã hội học là chủ đề về đạo đức kinh doanh. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Xung quanh vấn đề nghiên cứu về quan điểm của Phật tử Hà Nội về vấn đề giá trị đạo đức trong kinh doanh, có thể điểm đến các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc có liên quan đến lĩnh vực đạo đức trong kinh doanh và các nghiên cứu về sự tham gia Phật giáo.