Chương 1: Hệ thống quản lý chất thải rắn của thành phố Đà Nẵng 1. Sự phát sinh chất thải rắn của thành phố Đà Nẵng từ năm 2011 đến năm 2019 Trong những năm trở lại đây, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) của thành phố Đà Nẵng đã gia tăng nhanh cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế. Tính đến năm 2019, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt được thu gom trên toàn thành phố rơi vào khoảng 1100 tấn/ngày, sau khi thu gom sẽ được vận chuyển đến bãi xử lý chất thải rắn Khánh Sơn để chôn lấp. [2] Khối lượng chất thải rắn sinh hoạt thu gom tại khu vực nội thành và ngoại thành tăng lên trong giai đoạn 2011-2014, tuy nhiên tỷ lệ thu gom còn thấp so với lượng chất thải rắn (CTR) sinh hoạt phát sinh.
Trong năm 2014, lượng CTRSH được thu gom đạt khoảng 260,923 tấn (93%). Trong đó tại khu vực nội thành, tỷ lệ thu gom đạt trên 96% và ngoại thành (huyện Hòa Vang) chỉ đạt khoảng 65%. Về phần khu vực ngoại thành, một phần CTRSH sẽ được người dân tự xử lý như chôn lấp hoặc đốt. [1] Về mặt quản lý, từ đầu năm 2018, Ủy ban Nhân dân thành phố đã triển khai phân cấp công tác quản lý dịch vụ vệ sinh môi trường đến các quận, huyện.
Tuy nhiên, nhân lực hiện có ở cấp quận, huyện cũng rất mỏng, khó khăn trong việc đảm trách giám sát dịch vụ vệ sinh môi trường. Về xử lý CTRSH của thành phố, khu xử lý chất thải Khánh Sơn bắt đầu hoạt động từ ngày 01/01/2007, đến nay đã chôn lấp hơn 3,2 triệu tấn rác thải. Cuối năm 2018, thành phố đã đưa vào vận hành hệ thống xử lý nước rỉ rác 700 m3/ngày, xử lý lượng nước rỉ rác đạt quy chuẩn trước khi thải ra môi trường [2]. Tuy nhiên, trong suốt thời gian hoạt động, một số vấn đề vẫn còn tồn tại tại Bãi rác Khánh Sơn như: - Lượng rác thải phát sinh của thành phố hiện nay có xu hướng tăng cao, các hộc rác chôn lấp ngày càng cao nên dễ phát sinh, phát tán mùi hôi ra khu vực xung quanh, chưa thực hiện thu hồi khí ga tại các hộc chôn lấp rác đô thị.
- Ngân sách thành phố chi trả cho công tác xử lý CTRSH tại Bãi rác Khánh Sơn ở mức thấp, không đủ để thực hiện theo quy trình chôn lấp (trước năm 2018 trung bình khoảng 28000 đồng/tấn và từ năm 2018 là 42000 đồng/tấn). - Khoảng cách từ tường rào Khu xử lý Khánh Sơn đến khu vực dân cư xung quanh (khoảng 200 m) không đảm bảo theo quy chuẩn QCVN 07:2010/BXD (≥1.000 m); chưa có vùng đệm cây xanh cách ly giữa bãi xử lý chất thải rắn Khánh Sơn và khu dân cư nên chịu áp lực của người dân phản ánh về mùi hôi, ô nhiễm. Thành phần và tính chất của rác thải rắn đô thị tại thành phố Đà Nẵng 1. Nguồn phát sinh chất thải rắn đô thị Các nguồn phát sinh chất thải rắn sinh hoạt bao gồm [1]: - Các khu vực dân cư.
- Các trung tâm thương mại, dịch vụ. Sinh viên thực hiện: Ngô Trọng Nghĩa Người hướng dẫn: Phạm Phú Song Toàn 2 Tính toán và dự báo sự phát thải khí nhà kính từ bãi chôn lấp chất thải rắn Khánh Sơn, thành phố Đà Nẵng - Các cơ quan, công sở, trường học. - Công trình công cộng. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt Chất thải rắn sinh hoạt của thành phố Đà Nẵng bao gồm một số thành phần chính sau [1]: - Giấy: Các vật liệu làm từ giấy bột và giấy.
Ví dụ: Túi giấy, giấy ăn, trang giấy vở… - Dệt may: Các sản phẩm có nguồn gốc từ các sợi may, dệt. Ví dụ: Áo, quần, rèm… - Thực phẩm (đồ ăn thừa): Các chất thải từ đồ ăn, thực phẩm. Ví dụ: Rau củ, vỏ trái cây… - Gỗ, rơm rạ: Các sản phẩm chế tạo từ gỗ, tre, rơm… Ví dụ: Bàn ghế gỗ, tủ gỗ, chổi rơm… - Da và cao su: Các vật liệu và sản phẩm được chế tạo từ cao su và da. Ví dụ: Ví, giày, thắt lưng, lốp xe… - Kim loại: Các vật liệu hoặc sản phẩm chế tạo từ kim loại.
Ví dụ: Lõi dây điện, vỏ hộp, hàng rào… - Thủy tinh: Các vật liệu và sản phẩm bằng thủy tinh. Ví dụ: Chai lọ, bóng đèn, kính… - Đá và sành sứ: Các loại vật liệu xây dựng hay thủ công không cháy. Ví dụ: Gạch, mảnh bình sứ, đá… - Rác thải nhựa: Bao gồm những loại đồ dùng, vật dụng được làm từ nhựa. Ví dụ: Vỏ chai, túi hay bao bì nilon, ống hút nhựa… 1.
Tính chất của chất thải rắn sinh hoạt 1. Tính chất vật lý của chất thải rắn sinh hoạt Tính chất vật lý của chất thải rắn sinh hoạt bao gồm [10]: - Khối lượng riêng: Là khối lượng vật chất trên một đơn vị thể tích. Khối lượng riêng của chất thải rắn sinh hoạt sẽ khác nhau tùy theo vị trí địa lý, mùa của năm, thời gian lưu trữ… - Độ ẩm: Độ ẩm của rác thường được tính theo một trong 2 cách là thành phần phần trăm khối lượng ướt và thành phần phần trăm khối lượng khô. Theo khảo sát thì CTRSH tại thành phố Đà Nẵng có độ ẩm khá cao, dao động từ 39% cho tới 50%.
- Kích thước và sự phân bố kích thước: Kích thước và sự phân bố kích thước của các thành phần ở trong chất thải rắn có vai trò quan trọng trong quá trình thu hồi vật liệu, đặc biệt là đối với khi sử dụng phương pháp cơ học như sàng quay và các thiết bị tách loại dùng từ tính. - Khả năng tích ẩm: Là tổng lượng ẩm mà chất thải có thể tích trữ được. Đây là thông số quan trọng trong việc xác định lượng nước rò rỉ sinh ra từ bãi chôn lấp. Lượng nước dư vượt quá giới hạn tích trữ của chất thải rắn sinh hoạt sẽ thoát ra ngoài Sinh viên thực hiện: Ngô Trọng Nghĩa Người hướng dẫn: Phạm Phú Song Toàn 3 Tính toán và dự báo sự phát thải khí nhà kính từ bãi chôn lấp chất thải rắn Khánh Sơn, thành phố Đà Nẵng thành nước rò rỉ.
Khả năng tích ẩm sẽ thay đổi theo điều kiện nén ép rác và tình trạng phân hủy của CTRSH. - Độ thẩm thấu của rác nén: Là thông số quan trọng khống chế sự vận chuyển của chất lỏng và khí trong bãi chôn lấp. Độ thẩm thấu phụ thuộc vào tính chất của CTRSH, kể cả kích thước độ rỗng, bề mặt và độ xốp. Tính chất hóa học của chất thải rắn sinh hoạt Tính chất hóa học của CTRSH đóng vai trò quan trọng trong việc chọn lựa phương pháp xử lý và thu hồi nguyên liệu.
Tính chất hóa học của CTRSH bao gồm [10]: - Những tính chất cơ bản: o Độ ẩm (phần ẩm mất đi sau khi sấy). o Thành phần các chất cháy bay hơi (khối lượng mất đi khi nung trong tủ nung kín). o Thành phần carbon cố định (thành phần có thể cháy được còn lại sau khi thải các chất có thể bay hơi). - Điểm nóng chảy của tro: Là nhiệt độ mà tại đó tro tạo thành từ quá trình đốt cháy chất thải bị nóng chảy và kết dính tạo thành dạng rắn hay gọi là xi.
- Các nguyên tố cơ bản cần xác định và phân tích trong CTRSH bao gồm Carbon (C), Hydro (H), Oxy (O), Ni tơ (N), lưu huỳnh (S) và tro. Kết quả xác định các nguyên tố cơ bản này được sử dụng để xác định công thức hóa học của thành phần chất hữu cơ có trong CTRSH cũng như xác định tỷ lệ C/N hợp lý cho quá trình làm phân compost. Tính chất sinh học của chất thải rắn sinh hoạt Tính chất sinh học của CTRSH bao gồm [10]: - Khả năng phân hủy sinh học của các thành phần chất hữu cơ: Là khả năng phân hủy của các thành phần chất hữu cơ dựa trên hoạt động phân hủy sinh học như tác động của vi khuẩn, nấm, xạ khuẩn… - Sự hình thành mùi: Mùi được sinh ra khi lưu trữ CTR trong thời gian giữa các giai đoạn thu gom, trung chuyển và được thải ra bãi đổ. Tùy theo điều kiện nhiệt độ và khí hậu mà quá trình phân hủy các chất hữu cơ tạo ra mùi có thể nhanh hay chậm.
Hoạt động thu gom chất thải rắn đô thị tại thành phố Đà Nẵng 1. Các phương thức thu gom đối với khu vực nội thành Hoạt động thu gom chất thải rắn đô thị (CTRĐT) khu vực nội thành thành phố Đà Nẵng chủ yếu sử dụng những phương thức sau [1]: - Thu gom bằng thùng rác đặt cố định trên đường phố: Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Đà Nẵng bố trí thùng rác tiêu chuẩn đặt cố định trên các tuyến đường phố chính, rác thải sinh hoạt từ các hộ dân gần các đường phố chính được cho vào các thùng rác cố định trên đường phố. Sau đó Công ty trách nhiệm hữu hạn Một thành viên (TNHH MTV) Môi trường Đô thị sử dụng xe ép rác để nâng các thùng rác cố định trên Sinh viên thực hiện: Ngô Trọng Nghĩa Người hướng dẫn: Phạm Phú Song Toàn 4 Tính toán và dự báo sự phát thải khí nhà kính từ bãi chôn lấp chất thải rắn Khánh Sơn, thành phố Đà Nẵng đường phố và các thùng rác trong cơ quan, doanh nghiệp, chợ… vận chuyển lên bãi chôn lấp Khánh Sơn để xử lý. - Thu gom bằng thùng rác đặt theo giờ: Phương thức thu gom rác thải theo giờ được triển khai từ năm 2012.
Đến nay, trên toàn thành phố đã thực hiện được 41 tuyến đường và 01 khu dân cư (khu dân cư số 3 thuộc phường Khuê Trung, quận Cẩm Lệ). Sau đó, khi đến thời gian quy định thì Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Đà Nẵng sử dụng xe tải nhỏ (2-3 tấn) chở thùng rác (240/280 lít) đến đặt tại các vị trí trên đường phố. Sau đó, xe thu gom sẽ đến nâng gắp rác và vận chuyển lên bãi chôn lấp Khánh Sơn. Vì thế, người dân, cơ quan, doanh nghiệp chỉ được bỏ rác thải vào thùng rác trong khoảng thời gian đã định sẵn.
Thùng sau khi nâng gắp rác được xe tải nhỏ (2- 3 tấn) đưa về điểm tập kết để chùi rửa, vệ sinh sạch sẽ chuẩn bị cho một chu kỳ tiếp theo.