Nhận Xét Tình Trạng Đột Biến Gen EGFR Trên Bệnh Nhân Ung Thư Phổi Không Phải Tế Bào Nhỏ Giai ...

Luận văn thạc sĩ phân tích tình trạng đột biến gen EGFR ở bệnh nhân ung thư phổi không phải tế bào nhỏ giai đoạn IV tại Bệnh viện Bạch Mai năm 2017.

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Y Đa Khoa

Người đăng

Ẩn danh

2018

67
1
0

Phí lưu trữ

30 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC TỪ VÀ THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1. UNG THƢ PHỔI KHÔNG PHẢI TẾ BÀO NHỎ (UTPKPTN)

1.2. Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ

1.3. Triệu chứng lâm sàng

1.4. Triệu chứng cận lâm sàng

1.5. Chẩn đoán xác định

1.6. Chẩn đoán giai đoạn

1.7. Các phương pháp điều trị

1.7.1. Nguyên tắc điều trị

1.7.2. Phẫu thuật

1.7.3. Hóa trị

1.7.4. Xạ trị

1.7.5. Điều trị đích

1.8. THỤ THỂ YẾU TỐ TĂNG TRƯỞNG BIỂU BÌ

1.8.1. Cấu trúc EGFR

1.8.2. Hoạt động và chức năng EGFR

1.8.3. Đột biến gen EGFR

2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

2.2. Tiêu chuẩn chọn lựa

2.3. Tiêu chuẩn loại trừ

2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.4.1. Thiết kế nghiên cứu

2.4.2. Các biến số, chỉ số trong nghiên cứu

2.4.3. Thời gian nghiên cứu

2.4.4. Địa điểm nghiên cứu

2.4.5. Các bước thực hiện

2.5. VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU

3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ

3.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.2. Đặc điểm lâm sàng

3.3. Đặc điểm u nguyên phát và tổ chức di căn

3.4. Giá trị SUV max và chất chỉ điểm khối u

3.5. Đặc điểm mẫu xét nghiệm đột biến gen

3.6. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH ĐỘT BIẾN GEN EGFR

3.7. MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN TRẠNG THÁI ĐỘT BIẾN EGFR

3.7.1. Mối liên quan giữa đột biến gen EGFR với đặc điểm bệnh nhân

3.7.2. Mối liên quan giữa đột biến EGFR với đặc điểm mẫu bệnh phẩm

3.7.3. Mối liên quan giữa đột biến EGFR với tình trạng bệnh

4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN

4.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

4.2. Đặc điểm lâm sàng

4.3. Đặc điểm cận lâm sàng

4.4. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH ĐỘT BIẾN GEN EGFR

4.5. MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN TRẠNG THÁI ĐỘT BIẾN EGFR

4.5.1. Mối liên quan giữa tình trạng đột biến gen EGFR với đặc điểm bệnh nhân

4.5.2. Mối liên quan giữa tình trạng đột biến EGFR với tình trạng bệnh

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHIẾU THÔNG TIN BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU

DANH SÁCH BỆNH NHÂN

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA Y DƢỢC BÙI THỊ HOÀI THU NHẬN XÉT TÌNH TRẠNG ĐỘT BIẾN GEN EGFR TRÊN BỆNH NHÂN UNG THƢ PHỔI KHÔNG PHẢI TẾ BÀO NHỎ GIAI ĐOẠN IV TẠI BỆNH VIỆN BẠCH MAI NĂM 2017 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH Y ĐA KHOA Hà Nội – 2018 VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA Y DƢỢC BÙI THỊ HOÀI THU NHẬN XÉT TÌNH TRẠNG ĐỘT BIẾN GEN EGFR TRÊN BỆNH NHÂN UNG THƢ PHỔI KHÔNG PHẢI TẾ BÀO NHỎ GIAI ĐOẠN IV TẠI BỆNH VIỆN BẠCH MAI NĂM 2017 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH Y ĐA KHOA KHÓA QH.Y NGƢỜI HƢỚNG DẪN 1: THS NGUYỄN TIẾN LUNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN 2: THS HUỲNH THỊ NHUNG Hà Nội – 2018 VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Trƣớc hết, em xin bày tỏ lòng tri ơn sâu sắc tới ThS. Nguyễn Tiến Lung và ThS. Huỳnh Thị Nhung, là những ngƣời thầy, ngƣời hƣớng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ, động viên em trong suốt quá trình học tập, trực tiếp hƣớng dẫn em thực hiện nghiên cứu, góp ý và sửa chữa khóa luận tốt nghiệp. Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy, cô giáo Khoa Y Dƣợc – Đại học Quốc gia Hà Nội, là những ngƣời đã tận tình truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm quý báu đồng thời tạo mọi điều kiện thuận lợi cho em trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành khóa luận này. Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến những thầy cô, đồng nghiệp, những ngƣời đã tạo mọi điều kiện, giúp đỡ em trong quá trình thực hiện khóa luận: PGS. Lê Thị Luyến (Khoa Y dƣợc, Đại học Quốc gia Hà Nội); GS. Mai Trọng Khoa, PGS. Trần Đình Hà, PGS. Phạm Cẩm Phƣơng (Trung tâm Y học hạt nhân và Ung Bƣớu, Bệnh Viện Bạch Mai) cùng toàn thể các bác sỹ, điều dƣỡng, kỹ thuật viên Đơn vị Gen – Tế bào gốc, Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bƣớu, Bệnh Viện Bạch Mai đã giúp đỡ em trong quá trình thu thập số liệu phụ vụ cho nghiên cứu. Cuối cùng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến bố mẹ, gia đình, bạn bè đã giúp đỡ và ủng hộ em trong quá trình học tập. Tuy nhiên vì kiến thức chuyên môn còn hạn chế và bản thân còn thiếu nhiều kinh nghiệm thực tiễn nên nội dung của khóa luận không tránh khỏi thiếu sót, em rất mong nhận sự góp ý để khóa luận này đƣợc hoàn thiện hơn. Hà Nội, tháng 05 năm 2018 Bùi Thị Hoài Thu VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC TỪ VÀ THUẬT NGỮ VIẾT TẮT Ký hiệu/từ viết tắt Viết đầy đủ/ý nghĩa AJCC American Joint Committee on Cancer (Ủy ban liên hiệp Ung thƣ Hoa Kỳ) EGFR Epidermal Growth Factor Receptor (Thụ thể yếu tố tăng trƣởng biểu bì) ESMO European Society for Medcical Oncology (Hiệp hội Ung thƣ học châu Âu) NCCN National Comprehensive Cancer Network (Mạng lƣới Ung thƣ Quốc gia Hoa Kỳ) PCR Polymerase Chain Reaction (Phản ứng khuếch đại chuỗi) PI3K Phosphatidylinositol-3-kinase PTEN Phosphatase and tensin homolog TKI Tyrosine kinase inhibitor (Ức chế tyrosine kinase) TMN T: tumor; M: metastasis; N: lymph node SUV max Maximum Standardized Uptake Values UICC Union for International Cancer Control (Liên hiệp kiểm soát ung thƣ quốc tế) UTPKPTBN Ung thƣ phổi không phải tế bào nhỏ WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) i VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ . 1 CHƢƠNG 1 – TỔNG QUAN TÀI LIỆU . UNG THƢ PHỔI KHÔNG PHẢI TẾ BÀO NHỎ (UTPKPTN) . Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ . Các phƣơng pháp điều trị. THỤ THỂ YẾU TỐ TĂNG TRƢỞNG BIỂU BÌ . Cấu trúc EGFR . Hoạt động và chức năng EGFR . Đột biến gen EGFR . 11 CHƢƠNG 2 - ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. Tiêu chuẩn chọn lựa. Tiêu chuẩn loại trừ . PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Thiết kế nghiên cứu . Các biến số, chỉ số trong nghiên cứu . Thời gian nghiên cứu . Địa điểm nghiên cứu . Các bƣớc thực hiện . VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU . 26 CHƢƠNG 3 – KẾT QUẢ . ĐẶC ĐIỂM ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU . Đặc điểm lâm sàng. Đặc điểm u nguyên phát và tổ chức di căn . Giá trị SUV max và chất chỉ điểm khối u . Đặc điểm mẫu xét nghiệm đột biến gen . KẾT QUẢ PHÂN TÍCH ĐỘT BIẾN GEN EGFR . 31 ii VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN TRẠNG THÁI ĐỘT BIẾN EGFR . Mối liên quan giữa đột biến gen EGFR với đặc điểm bệnh nhân . Mối liên quan giữa đột biến EGFR với đặc điểm mẫu bệnh phẩm. Mối liên quan giữa đột biến EGFR với tình trạng bệnh . 33 CHƢƠNG 4 – BÀN LUẬN . ĐẶC ĐIỂM ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU . Đặc điểm lâm sàng. Đặc điểm cận lâm sàng . KẾT QUẢ PHÂN TÍCH ĐỘT BIẾN GEN EGFR . MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN TRẠNG THÁI ĐỘT BIẾN EGFR . Mối liên quan giữa tình trạng đột biến gen EGFR với đặc điểm bệnh nhân . Mối liên quan giữa tình trạng đột biến EGFR với tình trạng bệnh . 41 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 44 TÀI LIỆU THAM KHẢO . PHIẾU THÔNG TIN BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU . DANH SÁCH BỆNH NHÂN .- 3 - iii VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Mô hình cấu trúc và hoạt động của EGFR. Các con đƣờng truyền tín hiệu nội bào khởi nguồn từ EGFR . Các dạng đột biến gen EGFR. Kết quả giải trình tự gen xác định đột biến EGFR L858R . Kết quả Real Time PCR xác định đột biến EGFR T790M. Phát hiện đột biến gen EGFR bằng phƣơng pháp lai đầu dò . Lý do vào viện của đối tƣợng nghiên cứu. Đặc điểm giai đoạn T và N . Giá trị SUV max trung bình . Tỷ lệ phát hiện đột biến gen EGFR . 31 DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Phân loại giai đoạn UTPKPTBN theo AJCC 2010 . Các đột biến EGFR đƣợc phát hiện theo kit EGFR XL StripAssay . Đặc điểm của đối tƣợng nghiên cứu . Đặc điểm khối u tại phổi và các tổ chức di căn . Kết quả xét nghiệm chất chỉ điểm khối u trong huyết thanh. Phƣơng pháp và vị trí lấy mẫu xét nghiệm . Mối liên quan giữa đột biến EGFR với đặc điểm bệnh nhân . Mối liên quan giữa đột biến EGFR với đặc điểm mẫu bệnh phẩm 33 Bảng 3. Mối liên quan giữa đột biến EGFR với tình trạng bệnh . Phân bố đột biến gen EGFR theo một số nghiên cứu . 39 iv VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thƣ phổi hay ung thƣ phế quản là bệnh lý ác tính phát triển từ biểu mô phế quản, tiểu phế quản, phế nang hoặc từ các tuyến của phế quản [11], trong đó ung thƣ phổi không phải tế bào nhỏ (UTPKPTBN) chiếm đa số với 85% [7]. Chẩn đoán sớm UTPKPTBN thƣờng khó khăn do triệu chứng lâm sàng nghèo nàn và không đặc hiệu. Khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, có di căn xa, phƣơng pháp điều trị chủ yếu là hóa trị và điều trị triệu chứng. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh các thuốc ức chế tyrosine kinase (tyrosine kinase inhibitor – TKI) có thể giúp trì hoãn bệnh tiến triển và cải thiện chất lƣợng sống tốt hơn so với hóa trị ở bệnh nhân có đột biến gen EGFR. Thụ thể yếu tố tăng trƣởng biểu bì (Epidermal Growth Factor Receptor – EGFR) có vai trò quan trọng trong chức năng phân chia và biệt hóa của tế bào. Khi EGFR hoạt hóa quá mức có thể dẫn đến sự tăng sinh bất thƣờng cũng nhƣ sự chuyển dạng ác tính của tế bào [11]. Các đột biến chủ yếu nằm trên exon 18 – 21 là vị trí mã hóa vùng tyrosine kinase của thụ thể. Đột biến trên exon 18, 19 và 21 tạo ra protein EGFR có ái lực mạnh đối với TKI thế hệ 1, do đó bệnh nhân có đột biến ở các vị trí này thƣờng đáp ứng tốt với các thuốc điều trị đích. Ngƣợc lại, đột biến T790M và một số đột biến khác trên exon 20 thƣờng liên quan đến hiện tƣợng kháng TKI thế hệ 1. Các trƣờng hợp không mang đột biến EGFR cũng hiếm khi đáp ứng với thuốc điều trị đích. Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy bệnh nhân UTPKTBN có tỉ lệ đột biến EGFR từ 10-15% ở châu Âu và 30-50% trên bệnh nhân ở châu Á, thƣờng tập trung ở nữ giới, nhóm ngƣời không hút thuốc, độ tuổi thấp [7]… Nhiều công trình nghiên liệu pháp điều trị đích bằng TKI chứng tỏ hiệu quả tốt trong việc điều trị cho các bệnh nhân UTPKTBN giai đoạn cuối: kích thƣớc các khối u giảm đáng kể, thời gian sống kéo dài hơn, chất lƣợng cuộc sống đƣợc cải thiện,… Tuy nhiên, mức độ đáp ứng với TKI ở mỗi bệnh nhân UTPKTBN phụ thuộc phần lớn vào tình trạng đột biến gen. Vì vậy, theo khuyến cáo từ Mạng lƣới ung thƣ quốc gia Hoa Kỳ (National comprehensive cancer Network – NCCN) và Hiệp hội Ung thƣ học châu Âu (European Society for Medcical Oncology – ESMO), bệnh nhân UTPKTBN giai đoạn 1 VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiến triển hoặc di căn nên đƣợc xét nghiệm đột biến EGFR một cách thƣờng quy để giúp sàng lọc ban đầu các trƣờng hợp có khả năng đáp ứng với TKI, giúp tăng hiệu quả, giảm chi phí và tai biến trong điều trị. Nhƣ vậy, việc phân tích đánh giá tình trạng đột biến gen EGFR là cần thiết giúp các bác sĩ có thể lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp, nâng cao hiệu quả điều trị và chất lƣợng sống của ngƣời bệnh UTPKPTBN. Do đó, đề tài nghiên cứu “Nhận xét tình trạng đột biến gen EGFR trên bệnh nhân ung thư phổi không phải tế bào nhỏ giai đoạn IV tại Bệnh viện Bạch Mai năm 2017” đƣợc thực hiện với hai mục tiêu sau: 1. Nhận xét tình trạng đột biến gen EGFR trên bệnh nhân ung thƣ phổi không phải tế bào nhỏ giai đoạn IV tại Bệnh viện Bạch Mai năm 2017; 2. Nhận xét một số yếu tố liên quan đến đột biến gen EGFR trên bệnh nhân ung thƣ phổi không phải tế bào nhỏ giai đoạn IV tại Bệnh viện Bạch Mai năm 2017. 2 VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 – TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. UNG THƢ PHỔI KHÔNG PHẢI TẾ BÀO NHỎ (UTPKPTN) Ung thƣ phổi hay ung thƣ phế quản là bệnh lý ác tính phát triển từ biểu mô phế quản, tiểu phế quản, phế nang hoặc từ các tuyến của phế quản [11]. Tỷ lệ mắc ung thƣ phổi có xu hƣớng ngày một tăng. Theo GLOBOCAN 2012, Việt Nam có trên 20 nghìn ngƣời mắc mới, đứng thứ 2 trong các bệnh ung thƣ và trên 17 nghìn ngƣời chết mỗi năm [49].

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ