PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Nghị quyết 40/2000/QH 10 của Quốc hội khóa X và Chỉ thị 14/2001/CT- TTg về thực hiện Nghị quyết 40 của Thủ tướng chính phủ đã chỉ rõ về sự cần thiết phải đổi mới giáo dục phổ thông. Điều 28 Luật giáo dục 2005 đã chỉ rõ “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng môn học, lớp học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc nhóm, rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú cho học sinh (HS)”.
Đất nước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và từng bước tiến tới nền kinh tế tri thức. Điều này đòi hỏi mục tiêu giáo dục phải thay đổi theo hướng đào tạo ra những con người có trình độ cao, năng động, sáng tạo, tự lập và tự chủ vì mục tiêu giáo dục phải phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Mặt khác, sự phát triển không ngừng của khoa học và công nghệ làm cho nội dung dạy học ngày càng gia tăng cả về chiều rộng và chiều sâu, khối lượng tri thức và thông tin tăng rất nhanh: đối với các loại khoa học cơ bản, tri thức tăng gấp đôi sau 5-7 năm, các loại khoa học công nghệ thì tri thức tăng gấp đôi sau 5-7 tháng. Từ đó xuất hiện mâu thuẫn giữa khối lượng kiến thức với thời gian và điều kiện dạy học cụ thể (đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, quản lý chất lượng đào tạo ở trường phổ thông…).
Nếu quá trình dạy học trong nhà trường phổ thông chỉ tập trung vào mục tiêu trang bị tri thức, không chú ý đến việc dạy cho HS cách học cũng như rèn cho HS khả năng đáp ứng với những thay đổi nhanh chóng của xã hội thì không giải quyết được mâu thuẫn trên. Do vậy cùng với việc đổi mới chương trình, nội dung giáo dục cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) để giúp cho HS biết cách học và chủ động tích cực trong học tập. Nghề Điện dân dụng (ĐDD) lớp 11 là một trong các nghề phổ thông thuộc chương trình Hoạt động giáo dục nghề phổ thông lớp 11, được xây dựng và giảng dạy bắt buộc từ năm 2007 cho học sinh THPT ở nước ta hiện nay. Đặc trưng cơ bản của giờ học nghề phổ thông là hoạt động thực hành nên ngoài mục tiêu hướng 1 Luan van nghiệp và giáo dục toàn diện cho học sinh, việc học nghề phổ thông còn hình thành cho HS những kỹ năng lao động nghề nghiệp ngay từ khi còn học phổ thông để khi ra trường, nếu không tiếp tục học lên có thể tham gia lao động sản xuất tại gia đình, cộng đồng hoặc các doanh nghiệp.
Về mặt xã hội, thực tiễn cho thấy hầu hết phụ huynh còn coi nặng về khoa cử, bằng cấp khiến cho HS không quan tâm học đều các môn học. Nhiều học sinh chưa thực sự hứng thú với các giờ học nghề vì nghề phổ thông không phải là môn học bắt buộc, không ghi điểm vào học bạ và không phải là môn thi tốt nghiệp. Ngoài ra, đội ngũ giáo viên (GV) dạy nghề ĐDD lớp 11 tại các trường THPT, trung tâm GDTX hiện nay đa số là kiêm nhiệm (GV Toán, Lý dạy nghề ĐDD). Vì vậy, trình độ chuyên môn nghề cũng như việc vận dụng PPDH đặc thù trong nghề Điện dân dụng còn nhiều hạn chế.
Thực tế giảng dạy nghề ĐDD lớp 11 tại các trường THPT và trung tâm GDTX cho thấy sau khi hoàn thành chương trình, phần lớn các em không đáp ứng được yêu cầu chuyên môn, nhất là những kỹ năng nghề cơ bản, không hình thành được những phẩm chất của người lao động có kỹ thuật, không có sự chủ động sáng tạo trong công tác thực hành, thiếu khả năng làm việc nhóm. Để khắc phục những hạn chế trên, việc cần thiết là phải đổi mới phương pháp giảng dạy thực hành theo hướng tích cực hóa (TCH) người học. Để kích thích tính tư giác trong học tập, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, hình thành thái độ làm việc chuyên nghiệp và tác phong công nghiệp cho học sinh; góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục nghề phổ thông. Từ những lý do trên, người nghiên cứu quyết định chọn đề tài “Đổi mới phƣơng pháp dạy học thực hành nghề Điện dân dụng lớp 11 theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học tại Trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu ” 2.
Mục tiêu nghiên cứu. Đổi mới PPDH thực hành nghề ĐDD lớp 11 theo hướng TCH người học tại trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu. Để nâng cao hiệu quả công tác dạy và học thực hành: tạo cho học sinh có động cơ học tập tốt, yêu quý nghề, đạt được kỹ năng nghề. Nhiệm vụ nghiên cứu.
Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan đến đề tài: - Cơ sở lý luận về phương pháp dạy học. - Cơ sở lý luận về phương pháp dạy học TCH người học. - Cơ sở lý luận về phương pháp dạy thực hành theo hướng TCH. - Khảo sát và phân tích thực trạng giáo dục, chương trình nghề Điện dân dụng lớp 11 tại Trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu.
- Nhận xét, đánh giá, đưa ra những ưu khuyết điểm của quá trình giảng dạy TH nghề ĐDD lớp 11 tại Trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu. - Lập kế hoạch bài dạy thực hành theo phương pháp 3 bước và 6 bước trong giảng dạy nghề ĐDD lớp 11. - Tiến hành giảng dạy thực nghiệm sư phạm. - Kiểm tra đánh giá kết quả và tính khả thi của đề tài.
Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Phương pháp giảng dạy thực hành theo hướng TCH người học cho nghề ĐDD lớp 11 tại trung tâm GDTX Giá Rai-Bạc Liêu. Khách thể nghiên cứu.
Hoạt động dạy và học thực hành nghề ĐDD lớp 11 của giáo viên và học sinh tại Trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu. Giả thuyết nghiên cứu. Nếu nghiên cứu, tổ chức dạy thực hành nghề ĐDD lớp 11 theo hướng TCH người học thì sẽ nâng cao hiệu quả trong giảng dạy, phát huy tính tích cực và phát triển năng lực sáng tạo của HS trong học tập. Phạm vi nghiên cứu.
Do điều kiện và thời gian hạn chế nên đề tài chỉ tập trung vào việc nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học thực hành nghề ĐDD lớp 11 theo hướng TCH người học tại trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu + Mục đích: tìm hiểu cơ sở lý luận về PPDH tích cực. + Cách tiến hành: thực hiện tham khảo, phân tích tài liệu chuyên môn, tài liệu sư phạm, tạp chí giáo dục, và các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước về các vấn đề có liên quan đến PPDH tích cực… nhằm xác định cơ sở lý luận và định hướng giải pháp của đề tài.
Phƣơng pháp điều tra – bút vấn + Mục đích: xác định thực trạng việc giảng dạy thực hành nghề ĐDD lớp 11 tại Trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu. + Cách tiến hành: sử dụng các phiếu thăm dò ý kiến GV, HS trong việc sử dụng PPDH tích cực nghề ĐDD lớp 11. Phƣơng pháp thống kê phân tích số liệu + Mục đích: nhằm định lượng những phiếu khảo sát thành những con số có giá trị trong công tác nghiên cứu của mình. + Cách tiến hành: xử lý số liệu bằng phần mềm Exel, kiểm nghiệm thống kê giáo dục SPSS.
Phƣơng pháp thực nghiệm + Mục đích: nhằm đánh giá hiệu quả của PPDH tích cực với phương pháp truyền thống. + Cách tiến hành: tiến hành thực nghiệm sư phạm cho 2 lớp. Lớp đối chứng (phương pháp dạy thực hành truyền thống) và lớp thực nghiệm (PP dạy TH 3 bước và PP dạy TH 6 bước). 4 Luan van PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƢỜI HỌC 1. Các khái niệm liên quan 1. Đổi mới Đổi mới là thay đổi hoặc làm cho thay đổi tốt hơn, tiến bộ hơn so với trước, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển ví dụ như: đổi mới tư duy, đổi mới cách thức làm việc.2 Phƣơng pháp dạy học Phƣơng pháp Theo GS. Hà Thế Ngữ - GS.
Đặng Vũ Hoạt – PGS. Hà Thị Đức: thuật ngữ “Phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Metodos” có nghĩa là con đường, cách thức để đạt tới mục đích nhất định.TSKH Nguyễn Văn Hộ: phương pháp là cách thức; con đường, phương tiện để đạt tới một mục đích nhất định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định.TS Lưu Xuân Mới: phương pháp là cách thức đạt tới mục đích và bằng một hình ảnh nhất định, nghĩa là một hành động được điều chỉnh. Phƣơng pháp dạy học Theo GS Đặng Vũ Hoạt - PGS. Hà Thị Đức: PPDH là tổng hợp cách thức hoạt động của giáo viên và sinh viên nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học đề ra.
Theo GS Nguyễn Văn Hộ: PPDH là tổng hợp các cách thức làm việc phối hợp thống nhất của thầy và trò (trong đó thầy đóng vai trò chủ đạo, trò đóng vai trò tích cực, chủ động) nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “PPDH là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy, nhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực đạt tới mục đích dạy học”. Phương pháp dạy học được hiểu là cách thức tác động của giáo viên trong quá trình dạy học nhằm vào người học và quá trình học tập để gây ảnh hưởng thuận lợi cho việc học theo mục đích hay nguyên tắc đã định. Phương pháp giảng dạy là con 5 Luan van đường chính yếu, cách thức làm việc phối hợp thống nhất của thầy và trò, trong đó thầy truyền đạt nội dung trí dục trên cơ sở đó, và thông qua đó, mà chỉ đạo học tập của trò, còn trò thì lĩnh hội và tự chỉ đạo việc học tập của bản thân, để cuối cùng đạt tới mục đích dạy học.
Đổi mới phƣơng pháp dạy học Đổi mới phương pháp dạy học là cải tiến những hình thức và cách thức làm việc kém hiệu quả của GV và HS, sử dụng những hình thức và cách thức hiệu quả hơn nhằm nâng cao chất lượng dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực của học sinh.