Bé th−¬ng m¹i -------------- §Ò tµi khoa häc m· sè 2003-78-002 ®Þnh h−íng vµ C¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa b¾c ®Õn n¨m 2010 Hµ Néi 2005 Bé th−¬ng m¹i -------------- §Ò tµi khoa häc m· sè 2003-78-002 ®Þnh h−íng vµ C¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa b¾c ®Õn n¨m 2010 C¬ quan chñ qu¶n: Bé Th−¬ng m¹i C¬ quan chñ tr×: ViÖn nghiªn cøu Th−¬ng m¹i Chñ nhiÖm ®Ò tµi : CN. NguyÔn Hång Sinh C¸c thµnh viªn: TS Tõ Thanh Thuû Th¹c sÜ Ng« ChÝ Dòng KS. NguyÔn V¨n TiÕn CN. Bïi Quang ChiÕn CN.
NguyÔn ThÞ Ngäc Lan C¬ quan chñ tr× C¬ quan chñ qu¶n Chñ tÞch Héi ®ång nghiÖm thu (Ký tªn ®ãng dÊu) (Ký tªn ®ãng dÊu) (Ký tªn) Hµ Néi, 2005 Môc lôc trang Lêi nãi ®Çu Ch−¬ng 1: Tæng quan vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ-th−¬ng m¹i vïng ven 1 biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 1.Vai trß, vÞ trÝ cña vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c trong ph¸t triÓn 1 kinh tÕ-x· héi chung cña n−íc ta 1.Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ së vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ ë vïng ven biÓn.§Æc ®iÓm ®Þa lý, kinh tÕ, x· héi cña vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa 5 B¾c 1.VÞ trÝ, vai trß vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c trong ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi chung cña c¶ n−íc vµ liªn kÕt ph¸t triÓn liªn vïng 6 2. §Æc ®iÓm ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi vµ ho¹t ®éng th−¬ng m¹i cña vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c: 7 2.Nh÷ng vÊn ®Ò ®Æc thï trong ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 7 2.§Æc ®iÓm vÒ thÞ tr−êng vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 10 2.§Æc ®iÓm vÒ ph¸t triÓn s¶n phÈm hµng ho¸ vµ dÞch vô 11 2.§Æc ®iÓm vÒ ph−¬ng thøc tæ chøc ho¹t ®éng th−¬ng m¹i 11 3. Nh÷ng lîi thÕ vµ h¹n chÕ liªn quan ®Õn ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c : 12 3.Lîi thÕ vµ h¹n chÕ vÒ ®Þa lý kinh tÕ vïng 12 3.Lîi thÕ vµ h¹n chÕ liªn quan ®Õn nguån tµi nguyªn vµ m«i tr−êng vµ nguån nh©n lùc cho ph¸t triÓn th−¬ng m¹i 13 3.Lîi thÕ vµ h¹n chÕ liªn quan ®Õn hÖ thèng c¬ së h¹ tÇng 13 3.M«i tr−êng chÝnh s¸ch 14 4.Kinh nghiÖm ë mét sè n−íc vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ th−¬ng m¹i khu vùc ven biÓn 14 Ch−¬ng 2: Thùc tr¹ng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c thêi kú 1996 - 2003 20 1.Thùc tr¹ng kinh tÕ x· héi, s¶n xuÊt, ®Çu t−, th−¬ng m¹i vµ ph¸t triÓn c¸c h×nh thøc thÞ tr−êng vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 20 1.T×nh h×nh ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 20 a 1.Thùc tr¹ng ®Çu t− vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 30 1.Thùc tr¹ng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vµ c¸c h×nh thøc thÞ tr−êng vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 31 1.Vai trß t¸c ®éng cña th−¬ng m¹i ®Õn ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 39 1.Thùc tr¹ng ph©n c«ng vµ liªn kÕt gi÷a c¸c tØnh ®Ó b¶o ®¶m tÝnh ph¸t triÓn ®ång bé cña vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 47 2.Thùc tr¹ng c¬ chÕ, chÝnh s¸ch cña Nhµ n−íc liªn quan ®Õn ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 48 2.Tæng quan vÒ hÖ thèng c¬ chÕ chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 48 2.§¸nh gi¸ t¸c ®éng cña hÖ thèng c¬ chÕ chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 52 3.Nh÷ng mÆt tÝch cùc trong ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c thêi gian qua 52 3.Nh÷ng tån t¹i h¹n chÕ sù ®ãng gãp cña th−¬ng m¹i trong khai th¸c tiÒm n¨ng ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi vïng 53 3.§¸nh gi¸ nguyªn nh©n vµ bµi häc kinh nghiÖm 53 Ch−¬ng 3: §Þnh h−íng vµ c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn th−¬ng m¹i cña vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c thêi kú ®Õn n¨m 2010 54 1.Bèi c¶nh quèc tÕ vµ khu vùc t¸c ®éng ®Õn ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 54 1.Bèi c¶nh kinh tÕ x· héi khu vùc 54 1.Yªu cÇu ph¸t triÓn thÞ tr−êng vµ c¹nh tranh trong ®iÒu kiÖn héi 56 nhËp b 1.Nhu cÇu liªn kÕt kinh tÕ vïng 65 2.Ph−¬ng h−íng ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 66 3.Quan ®iÓm, môc tiªu vµ ®Þnh h−íng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 76 3.Quan ®iÓm ph¸t triÓn 76 3.Môc tiªu ph¸t triÓn 77 3.§Þnh h−íng ph¸t triÓn: 78 4.C¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 83 C¸c gi¶i ph¸p t¹o lËp m«i tr−êng 83 C¸c gi¶i ph¸p thóc ®Èy ph¸t triÓn ho¹t ®éng th−¬ng m¹i 86 C¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn c¸c ngµnh dÞch vô 89 C¸c gi¶i ph¸p qu¶n lý 90 C¸c gi¶i ph¸p t¨ng c−êng kh¨ n¨ng tiÕp cËn vµ th©m nhËp thÞ tr−êng cña c¸c doanh nghiÖp vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 92 C¸c gi¶i ph¸p n©ng cao søc c¹nh tranh cña hµng ho¸ vµ dÞch vô cña c¸c doanh nghiÖp vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 93 KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ 95 Tµi liÖu tham kh¶o 96 Phô lôc 97 c Lêi nãi ®Çu Vïng ven biÓn lµ khu vùc cã lîi thÕ ®Æc biÖt vÒ thu hót ®Çu t−, tiÕp nhËn c«ng nghÖ, trao ®æi hµng ho¸, cung cÊp c¸c dÞch vô cho nhu cÇu bªn ngoµi vµ ®Æc biÖt lµ cöa më kÕt nèi c¸c khu vùc kinh tÕ néi ®Þa víi bªn ngoµi. Ph¸t triÓn kinh tÕ ven biÓn lµ xu h−íng ®−îc nhiÒu quèc gia ®Æc biÖt coi träng.
Trong ph¸t triÓn kinh tÕ vïng ven biÓn, vÊn ®Ò ph¸t triÓn th−¬ng m¹i dÞch vô cïng víi ph¸t triÓn h¹ tÇng lu«n ®−îc coi nh− mét ®iÒu kiÖn tÊt yÕu b¶o ®¶m cho sù thµnh c«ng vµ duy tr× ph¸t triÓn æn ®Þnh. Nhµ n−íc ta ®· sím quan t©m ®Õn ph¸t triÓn lÜnh vùc kinh tÕ ven biÓn. ChØ thÞ 20-CT/T¦ ngµy 22/9/1997 vÒ ®Èy m¹nh ph¸t triÓn kinh tÕ biÓn theo h−íng CNH, H§H ®· ®Æt cho kinh tÕ ven biÓn mét vai trß ®Æc biÖt. Nhê cã ®Þnh h−íng ®óng ®¾n cña Nhµ n−íc ta, trong thêi gian qua, khu vùc ven biÓn ViÖt Nam ®· cã nhiÒu chuyÓn biÕn tÝch cùc, ®Æc biÖt lµ trong chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo h−íng c«ng nghiÖp ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸, ®ãng gãp tÝch cùc trong sù ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi chung cña ®Êt n−íc.
Vïng ven biÓn phÝa B¾c n»m trªn ®Þa bµn 6 tØnh, thµnh cã mét vÞ trÝ quan träng trong d¶i ven biÓn ViÖt Nam. §©y lµ khu vùc ven VÞnh B¾c Bé, mét khu vùc ®−îc dù b¸o sÏ ph¸t triÓn cùc kú s«i ®éng trong thêi gian tíi do c¸c tiÒm n¨ng, lîi thÕ vÒ tµi nguyªn vµ vÞ trÝ ®Þa lý. Víi nh÷ng lîi thÕ nh− vËy, vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c hoµn toµn cã thÓ ®ãng vai trß mét khu vùc cöa më ph¸t triÓn h−íng ngo¹i cña c¶ n−íc.Trong nh÷ng n¨m qua, ho¹t ®éng th−¬ng m¹i t¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c ®· cã nhiÒu ®ãng gãp tÝch cùc cho sù ph¸t triÓn cña nhiÒu lÜnh vùc kinh tÕ x· héi. Tuy nhiªn sù ph¸t triÓn nµy cßn ch−a t−¬ng xøng víi tiÒm n¨ng cña khu vùc ven biÓn,®Æc biÖt m«i tr−êng cho s¶n xuÊt hµng ho¸, ph¸t triÓn th−¬ng m¹i dÞch vô vµ thu hót ®Çu t− vÉn thiÕu tÝnh hÊp dÉn.
TiÒm n¨ng vµ lîi thÕ tù nhiªn cßn ch−a ®−îc khai th¸c tÝch cùc, s¶n xuÊt hµng ho¸ cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n, c¬ cÊu kinh tÕ chuyÓn ®æi chËm. i Nguyªn nh©n chñ yÕu lµ do vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c hiÖn ®−îc qu¶n lý c¾t khóc theo c¸c tØnh, thµnh phè. Mçi tØnh ®Æt ra c¸c môc tiªu kh¸c nhau trong ph¸t triÓn chung còng nh− ph¸t triÓn c¸c vïng kinh tÕ cña m×nh, tõ ®ã chÝnh s¸ch ph¸t triÓn còng nh− c¬ cÊu kinh tÕ kh«ng ®ång nhÊt. Thùc tr¹ng nµy khiÕn vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c ph¸t triÓn thiÕu tÝnh liªn kÕt, kh«ng thÓ trë thµnh mét d¶i l·nh thæ cã môc tiªu, lîi Ých chung, h¹n chÕ viÖc khai th¸c tiÒm n¨ng vµ ph¸t huy vai trß cña vïng.
Còng do vËy cßn thiÕu c¸c ®Þnh h−íng vµ gi¶i ph¸p h÷u hiÖu vÒ tÇm chiÕn l−îc ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi nãi chung vµ th−¬ng m¹i dÞch vô nãi riªng mang tÝnh ®Æc thï cho vïng. §Ó gi¶i quyÕt yªu cÇu ®ã, tr−íc m¾t cÇn sím nghiªn cøu mét hÖ thèng ®Þnh h−íng vµ c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn th−¬ng m¹i phï hîp víi yªu cÇu liªn kÕt ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña vïng, trong ®ã coi träng c¸c gi¶i ph¸p mang tÝnh ®ét ph¸. V× nh÷ng lý do trªn ®©y viÖc cã mét ®Ò tµi nghiªn cøu vÒ "§Þnh h−íng vµ c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c" lµ cÇn thiÕt vµ cÊp b¸ch. Môc tiªu nghiªn cøu cña ®Ò tµi: Lµm râ lîi thÕ, vÞ trÝ, vai trß, ®Æc ®iÓm cña ho¹t ®éng th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c trong ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi c¶ n−íc §¸nh gi¸ thùc tr¹ng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i cña vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c1996-2003 §Ò xuÊt ®Þnh h−íng vµ c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c ®Õn 2010 §èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi: - §èi t−îng nghiªn cøu: ho¹t ®éng th−¬ng m¹i cña vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c ®Æt trong mèi quan hÖ chung vÒ kinh tÕ-x· héi víi c¶ n−íc - Giíi h¹n ph¹m vi nghiªn cøu : + §Ò tµi tËp trung nghiªn cøu trªn ®Þa bµn vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c ®−îc giíi h¹n tõ Qu¶ng Ninh ®Õn Thanh Ho¸.
ii + Nghiªn cøu vµ ®Ò xuÊt ®Þnh h−íng, gi¶i ph¸p ph¸t triÓn vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c trong lÜnh vùc th−¬ng m¹i hµng ho¸, th−¬ng m¹i dÞch vô vµ ®Çu t− + Ph¹m vi thêi gian nghiªn cøu : thêi kú 1996-2003 vµ thêi kú tíi 2010 Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu : - Kh¶o s¸t thùc tÕ 6 tØnh trong vïng nghiªn cøu - Ph−¬ng ph¸p tæng hîp vµ ph©n tÝch trªn c¬ së kÕ thõa c¸c nghiªn cøu ®· cã - Ph−¬ng ph¸p chuyªn gia Néi dung nghiªn cøu : gåm 3 phÇn chÝnh Ch−¬ng 1: Tæng quan vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ-th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c Ch−¬ng 2: Thùc tr¹ng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c thêi kú 1996 – 2003 Ch−¬ng 3: §Þnh h−íng vµ c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn th−¬ng m¹i cña vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c thêi kú ®Õn n¨m 2010 iii Ch−¬ng 1 Tæng quan vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ-th−¬ng m¹i vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c 1.Vai trß, vÞ trÝ cña vïng ven biÓn c¸c tØnh phÝa B¾c trong ph¸t triÓn kinh tÕ-x∙ héi chung cña n−íc ta: 1.Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ së vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ ë vïng ven biÓn. ThÕ kû 21 ®−îc cho lµ thÕ kû cña biÓn. C¸c quèc gia ®Òu cè g¾ng giµnh giËt lîi Ých tõ biÓn.