Luận văn thạc sĩ về dịch vụ cho thuê tài chính ở Việt Nam hiện nay

Khám phá tình hình dịch vụ cho thuê tài chính tại Việt Nam hiện nay qua luận văn thạc sĩ, phân tích xu hướng và thách thức trong ngành.

• Tác giả: Đinh Thị Quỳnh Hà
• Người hướng dẫn: GS, TS Đỗ Thế Tùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Dịch Vụ Cho Thuê Tài Chính Tại Việt Nam: Tình Hình Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: DỊCH VỤ CHO THUÊ TÀI CHÍNH - VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG HỆ THỐNG TÍN DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
• 1.1. Những lý luận cơ bản về cho thuê tài chính
• 1.2. Khái niệm cho thuê tài chính
• 1.3. Đặc điểm của dịch vụ cho thuê tài chính
• 1.4. Phân loại cho thuê tài chính
• 1.5. Những điều kiện để hình thành và phát triển dịch vụ cho thuê tài chính trong nền kinh tế thị trường
• 1.6. Vai trò cho thuê tài chính trong nền kinh tế thị trường
• 1.6.1. Đối với người đi thuê
• 1.6.2. Đối với người cho thuê
• 1.6.3. Đối với phát triển kinh tế - xã hội
• 1.7. Kinh nghiệm phát triển dịch vụ cho thuê tài chính ở một số nước
• 1.7.1. Kinh nghiệm về tạo môi trường pháp lý
• 1.7.2. Kinh nghiệm về tạo môi trường kinh tế
• 1.7.3. Kinh nghiệm về lựa chọn các hình thức cho thuê tài chính, lựa chọn đối tượng cho thuê tài chính
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ CHO THUÊ TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN (1995-2008)
• 2.1. Cơ sở pháp lý của dịch vụ cho thuê tài chính ở Việt Nam
• 2.2. Quy định về tư cách pháp nhân và hình thức hoạt động của công ty cho thuê tài chính
• 2.3. Quy định về hoạt động nghiệp vụ của công ty cho thuê tài chính
• 2.4. Quy định về đăng ký tài sản thuê
• 2.5. Quy định về hạch toán tài sản thuê
• 2.6. Các quy định khác
• 2.7. Tình hình hoạt động của ngành dịch vụ cho thuê tài chính ở Việt Nam trong thời gian qua (1995-2008)
• 2.7.1. Đánh giá tổng quan
• 2.7.2. Đánh giá thành tựu và hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ CHO THUÊ TÀI CHÍNH TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Bối cảnh và phương hướng phát triển dịch vụ cho thuê tài chính ở Việt Nam trong thời gian tới
• 3.1.1. Bối cảnh phát triển dịch vụ cho thuê tài chính
• 3.1.2. Phương hướng phát triển dịch vụ cho thuê tài chính ở Việt Nam trong thời gian tới
• 3.2. Những giải pháp phát triển dịch vụ cho thuê tài chính ở Việt Nam trong thời gian tới
• 3.2.1. Nhóm giải pháp liên quan đến tạo lập các điều kiện để phát triển dịch vụ cho thuê tài chính
• 3.2.2. Nhóm giải pháp liên quan đến các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với dịch vụ cho thuê tài chính
• 3.2.3. Nhóm giải pháp liên quan đến việc tăng cường năng lực hoạt động của các công ty cho thuê tài chính
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Dịch vụ cho thuê tài chính Vai trò của nó trong hệ thống tín dụng và phát triển kinh tế thị trường

Dịch vụ cho thuê tài chính (CTTC) đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tín dụng và phát triển kinh tế thị trường tại Việt Nam. Khái niệm cho thuê tài chính được định nghĩa là hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị và các động sản khác. Điều này cho phép doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tiếp cận nguồn vốn mà không cần thế chấp. Theo Nghị định 16/2001/NĐ-CP, bên cho thuê cam kết mua tài sản theo yêu cầu của bên thuê, từ đó tạo ra một mối quan hệ tín dụng linh hoạt và hiệu quả. Tuy nhiên, dịch vụ này vẫn chưa được khai thác hết tiềm năng, với chỉ khoảng 2% doanh nghiệp sử dụng hình thức này. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp đối với dịch vụ tài chính này.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của dịch vụ cho thuê tài chính

Khái niệm cho thuê tài chính được quy định trong nhiều văn bản pháp lý, nhưng vẫn còn thiếu sự thống nhất. Đặc điểm nổi bật của dịch vụ này là tính chất không hủy ngang, cho phép bên thuê sử dụng tài sản trong thời gian dài mà không cần phải sở hữu nó ngay lập tức. Điều này giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng tài chính ban đầu và tập trung vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Hơn nữa, dịch vụ cho thuê tài chính còn giúp doanh nghiệp dễ dàng đổi mới công nghệ và thiết bị, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, sự thiếu hụt về cơ sở pháp lý và chính sách hỗ trợ từ nhà nước vẫn là rào cản lớn đối với sự phát triển của dịch vụ này.

II. Tình hình cho thuê tài chính tại Việt Nam

Tình hình cho thuê tài chính tại Việt Nam trong giai đoạn 1995-2008 cho thấy sự phát triển không đồng đều. Số lượng công ty cho thuê tài chính hiện nay chỉ đạt 13, chủ yếu là các tổ chức thuộc ngân hàng thương mại quốc doanh. Mặc dù có những thành tựu nhất định trong việc cung cấp vốn cho doanh nghiệp, nhưng dịch vụ này vẫn chưa được nhiều doanh nghiệp lựa chọn. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu thông tin và sự hiểu biết về dịch vụ tài chính này. Hơn nữa, các công ty cho thuê tài chính cũng chưa chủ động trong việc tiếp cận khách hàng và xây dựng mối quan hệ với các nhà cung cấp thiết bị. Điều này dẫn đến việc dịch vụ này chưa phát huy hết tiềm năng của nó trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế.

2.1. Đánh giá tổng quan về dịch vụ cho thuê tài chính

Đánh giá tổng quan về dịch vụ cho thuê tài chính cho thấy rằng mặc dù có những thành tựu nhất định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các công ty cho thuê tài chính chưa có sự đa dạng trong sản phẩm và dịch vụ, dẫn đến việc không đáp ứng được nhu cầu đa dạng của thị trường. Hơn nữa, sự thiếu hụt về đội ngũ nhân lực có chuyên môn cao cũng là một yếu tố cản trở sự phát triển của dịch vụ này. Để phát triển bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và các tổ chức tài chính nhằm tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi và khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào dịch vụ cho thuê tài chính.

III. Phương hướng và giải pháp phát triển dịch vụ cho thuê tài chính

Để phát triển dịch vụ cho thuê tài chính tại Việt Nam trong thời gian tới, cần xác định rõ bối cảnh và phương hướng phát triển. Bối cảnh hiện nay cho thấy sự cần thiết phải cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp lý liên quan đến cho thuê tài chính. Các giải pháp cần tập trung vào việc tạo lập các điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, bao gồm việc xây dựng chính sách hỗ trợ từ nhà nước và tăng cường năng lực hoạt động của các công ty cho thuê tài chính. Hơn nữa, việc nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về lợi ích của dịch vụ cho thuê tài chính cũng là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của dịch vụ này.

3.1. Giải pháp phát triển dịch vụ cho thuê tài chính

Các giải pháp phát triển dịch vụ cho thuê tài chính cần bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện cho các công ty cho thuê tài chính mở rộng hoạt động và tăng cường mối quan hệ với các nhà cung cấp thiết bị. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ trong lĩnh vực này. Việc tăng cường quảng bá và tuyên truyền về dịch vụ cho thuê tài chính cũng sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về lợi ích và tiềm năng của dịch vụ này, từ đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch vụ cho thuê tài chính (CTTC) là một hình thức tín dụng trung và dài hạn, được triển khai tại Việt Nam từ những năm 1990, với mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc tiếp cận vốn để đổi mới tài sản cố định. Tính đến năm 2008, số lượng công ty cho thuê tài chính tại Việt Nam đạt khoảng 13 đơn vị, chủ yếu trực thuộc các ngân hàng thương mại quốc doanh. Tuy nhiên, chỉ khoảng 2% doanh nghiệp trong nước sử dụng dịch vụ này, cho thấy tiềm năng phát triển còn rất lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả.

Luận văn tập trung nghiên cứu dịch vụ cho thuê tài chính tại Việt Nam trong giai đoạn 1995-2008, nhằm làm rõ bản chất, vai trò của dịch vụ này trong hệ thống tín dụng và phát triển kinh tế thị trường. Mục tiêu cụ thể là phân tích ưu nhược điểm, khảo sát thực trạng hoạt động của các công ty CTTC, đồng thời đề xuất các giải pháp thúc đẩy phát triển dịch vụ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, hỗ trợ đổi mới công nghệ và tăng cường năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết kinh tế chính trị về tín dụng và phát triển kinh tế thị trường, tập trung vào các mô hình và khái niệm sau:

• Khái niệm cho thuê tài chính: Là hình thức tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê tài sản có giá trị như máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển, trong đó quyền sở hữu tài sản có thể chuyển giao cho bên thuê khi kết thúc hợp đồng.
• Phân biệt cho thuê tài chính và cho thuê vận hành: Cho thuê tài chính là hợp đồng không hủy ngang, chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích cho bên thuê, trong khi cho thuê vận hành là hợp đồng ngắn hạn, có thể hủy ngang và không chuyển giao quyền sở hữu.
• Vai trò của CTTC trong hệ thống tín dụng: CTTC là kênh dẫn vốn hiệu quả, giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận vốn trung dài hạn mà không cần thế chấp tài sản.
• Môi trường pháp lý và kinh tế: Tạo lập khung pháp lý đồng bộ và môi trường kinh tế ổn định là điều kiện tiên quyết để phát triển dịch vụ CTTC.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích lý thuyết và khảo sát thực tiễn, bao gồm:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, báo cáo hoạt động của các công ty CTTC, các văn bản pháp luật liên quan và tài liệu nghiên cứu trong nước, quốc tế.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính về khung pháp lý, mô hình hoạt động; phân tích định lượng dựa trên số liệu tài chính, cơ cấu vốn, tỷ lệ sử dụng dịch vụ CTTC của doanh nghiệp.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát 13 công ty CTTC đang hoạt động tại Việt Nam giai đoạn 1995-2008, tập trung vào các công ty trực thuộc ngân hàng thương mại quốc doanh và công ty có vốn đầu tư nước ngoài.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1995-2008, giai đoạn hình thành và phát triển ban đầu của dịch vụ CTTC tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng công ty CTTC và vốn điều lệ: Từ năm 1996 đến 2008, số công ty CTTC tăng lên 13 đơn vị với tổng nguồn vốn hơn 15 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 2% tổng vốn huy động toàn xã hội. Vốn điều lệ trung bình của công ty CTTC là khoảng 150 tỷ đồng, thấp hơn nhiều so với vốn điều lệ trung bình của ngân hàng thương mại (khoảng 1.000 tỷ đồng).

2. Cơ cấu nguồn vốn chủ yếu dựa vào ngân hàng mẹ: Tỷ trọng vốn vay từ các tổ chức tín dụng chiếm trên 60% tổng nguồn vốn của các công ty CTTC, phản ánh sự phụ thuộc lớn vào nguồn vốn từ ngân hàng mẹ, hạn chế khả năng đa dạng hóa nguồn vốn.

3. Tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng dịch vụ CTTC còn thấp: Chỉ khoảng 2% doanh nghiệp Việt Nam sử dụng dịch vụ cho thuê tài chính, chủ yếu do thiếu hiểu biết, hạn chế về năng lực tài chính và pháp lý chưa hoàn thiện.

4. Khung pháp lý chưa đồng bộ và thiếu luật chuyên biệt: Mặc dù có nhiều văn bản pháp luật điều chỉnh như Nghị định 16/2001/NĐ-CP, Nghị định 65/2005/NĐ-CP, các quy định về thuế, đăng ký tài sản, hạch toán tài sản thuê vẫn còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho hoạt động CTTC.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự phát triển chậm dịch vụ CTTC tại Việt Nam là do cơ sở pháp lý chưa hoàn chỉnh, thiếu luật chuyên biệt về cho thuê tài chính, dẫn đến sự chồng chéo và khó hiểu trong áp dụng. So với các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam chưa có chính sách thuế ưu đãi rõ ràng, chưa tạo được môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các công ty CTTC.

Sự phụ thuộc lớn vào nguồn vốn ngân hàng mẹ làm giảm tính độc lập và khả năng mở rộng hoạt động của các công ty CTTC. Đồng thời, năng lực chuyên môn của đội ngũ nhân sự còn hạn chế, thiếu các chuyên gia am hiểu về tài chính và công nghệ mới, làm giảm tính chủ động trong tiếp cận khách hàng và quản lý rủi ro.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng công ty CTTC, cơ cấu nguồn vốn và tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng dịch vụ CTTC qua các năm, giúp minh họa rõ nét xu hướng phát triển và những hạn chế hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về cho thuê tài chính: Ban hành luật chuyên biệt về CTTC, đồng bộ các quy định về thuế, đăng ký tài sản và hạch toán tài sản thuê nhằm tạo môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi cho các bên tham gia. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước.

2. Tăng cường chính sách ưu đãi thuế cho CTTC: Áp dụng các chính sách miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế nhập khẩu đối với tài sản cho thuê nhằm giảm chi phí cho bên thuê và bên cho thuê. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Bộ Tài chính, Quốc hội.

3. Đa dạng hóa nguồn vốn cho các công ty CTTC: Khuyến khích phát hành trái phiếu, cổ phiếu, huy động vốn xã hội và vốn đầu tư nước ngoài để giảm sự phụ thuộc vào ngân hàng mẹ, nâng cao năng lực tài chính. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, các công ty CTTC.

4. Nâng cao năng lực chuyên môn và đào tạo nhân sự: Xây dựng chương trình đào tạo chuyên ngành cho thuê tài chính tại các trường đại học, tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho cán bộ công ty CTTC nhằm nâng cao trình độ nghiệp vụ và quản lý rủi ro. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, công ty CTTC.

5. Tăng cường truyền thông và quảng bá dịch vụ CTTC: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giới thiệu lợi ích và cơ chế hoạt động của dịch vụ cho thuê tài chính đến doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhằm nâng cao nhận thức và khuyến khích sử dụng dịch vụ. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Hiệp hội doanh nghiệp, công ty CTTC.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý, chính sách hỗ trợ phát triển dịch vụ cho thuê tài chính, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế thị trường.

2. Các công ty cho thuê tài chính và tổ chức tín dụng: Giúp hiểu rõ bản chất, ưu nhược điểm, cũng như các giải pháp nâng cao năng lực hoạt động, đa dạng hóa nguồn vốn và mở rộng thị trường khách hàng.

3. Doanh nghiệp vừa và nhỏ: Cung cấp thông tin về lợi ích, cơ chế hoạt động và các lựa chọn tài chính thông qua dịch vụ cho thuê tài chính, giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn hiệu quả để đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế, tài chính: Là tài liệu tham khảo quý giá về lĩnh vực cho thuê tài chính tại Việt Nam, từ lý thuyết đến thực tiễn, giúp phát triển nghiên cứu sâu hơn trong lĩnh vực tài chính doanh nghiệp và phát triển kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Cho thuê tài chính khác gì so với vay ngân hàng truyền thống?
   Cho thuê tài chính là hình thức cấp tín dụng bằng tài sản cụ thể, không yêu cầu thế chấp, giúp doanh nghiệp sử dụng tài sản ngay mà không cần vốn lớn ban đầu. Trong khi vay ngân hàng là cấp vốn tiền mặt, thường yêu cầu tài sản thế chấp và thủ tục phức tạp hơn.

2. Tại sao tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng dịch vụ cho thuê tài chính ở Việt Nam còn thấp?
   Nguyên nhân chính là do nhận thức về dịch vụ còn hạn chế, khung pháp lý chưa hoàn chỉnh, thiếu chính sách ưu đãi thuế và năng lực tài chính của các công ty CTTC còn yếu, dẫn đến dịch vụ chưa phổ biến rộng rãi.

3. Các công ty cho thuê tài chính ở Việt Nam chủ yếu thuộc sở hữu của ai?
   Phần lớn các công ty CTTC hiện nay trực thuộc các ngân hàng thương mại quốc doanh, tận dụng nguồn vốn và năng lực quản lý từ ngân hàng mẹ, chỉ có một số ít công ty có vốn đầu tư nước ngoài hoặc tư nhân.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp lựa chọn hình thức thanh toán tiền thuê phù hợp?
   Doanh nghiệp có thể lựa chọn các phương thức thanh toán linh hoạt như trả tăng dần, giảm dần hoặc trả theo kỳ, dựa trên dòng tiền và kế hoạch sản xuất kinh doanh nhằm tối ưu hóa chi phí và hiệu quả sử dụng vốn.

5. Vai trò của Nhà nước trong phát triển dịch vụ cho thuê tài chính là gì?
   Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý, ban hành chính sách ưu đãi thuế, tạo môi trường kinh tế ổn định và hỗ trợ đào tạo nhân lực để thúc đẩy sự phát triển bền vững của dịch vụ CTTC, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Kết luận

• Dịch vụ cho thuê tài chính tại Việt Nam đã hình thành và phát triển trong giai đoạn 1995-2008 với số lượng công ty và vốn điều lệ tăng trưởng ổn định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về pháp lý và năng lực hoạt động.
• Khung pháp lý chưa đồng bộ và thiếu luật chuyên biệt là rào cản lớn nhất ảnh hưởng đến sự phát triển của dịch vụ CTTC.
• Cơ cấu nguồn vốn của các công ty CTTC phụ thuộc nhiều vào ngân hàng mẹ, hạn chế khả năng mở rộng và cạnh tranh trên thị trường.
• Dịch vụ CTTC mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, giúp họ tiếp cận vốn trung dài hạn hiệu quả, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất.
• Các giải pháp hoàn thiện pháp lý, ưu đãi thuế, đa dạng hóa nguồn vốn, nâng cao năng lực nhân sự và tăng cường truyền thông là cần thiết để thúc đẩy phát triển dịch vụ cho thuê tài chính tại Việt Nam trong thời gian tới.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm khai thác tối đa tiềm năng của dịch vụ cho thuê tài chính, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế thị trường bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Dịch vụ cho thuê tài chính - vai trò của nó trong hệ thống tín dụng và trong phát triển kinh tế thị trƣờng. 10 z Chƣơng 2: Thực trạng phát triển dịch vụ cho thuê tài chính ở Việt Nam trong thời gian qua (1995- 2008). Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp phát triển dịch vụ cho thuê tài chính trong thời gian tới. 11 z Chƣơng 1 DỊCH VỤ CHO THUÊ TÀI CHÍNH- VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG HỆ THỐNG TÍN DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG 1.

Những lý luận cơ bản về cho thuê tài chính 1. Khái niệm cho thuê tài chính Hiện nay, có hàng chục khái niệm cho thuê tài chính đƣợc điều chỉnh từ hai nguồn luật: nguồn luật quốc gia và nguồn luật quốc tế. Ở Việt Nam, khái niệm cho thuê tài chính đƣợc dẫn chiếu bởi hai văn bản pháp lý sau: Thứ nhất, tại Nghị định 16/2001/NĐ- CP ban hành ngày 02/05/2001 của Chính phủ về Tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính, khoản 1 điều 1 ghi: cho thuê tài chính là hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bên thuê. Bên cho thuê cam kết mua máy móc thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và nắm giữ quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê.

Bên thuê sử dụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đã được hai bên thỏa thuận. Thứ hai, theo Chuẩn mực số 06 “Thuê tài sản” đƣợc ban hành theo Quyết định 165 của Bộ Tài chính (165/2002/QĐ- BTC ngày 31/12/2002 về việc ban hành sáu chuẩn mực kế toán) định nghĩa cho thuê tài chính là thuê tài sản mà bên cho thuê có sự chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản cho bên thuê. Quyền sở hữu tài sản có thể chuyển giao vào cuối thời hạn thuê. Còn theo Ủy ban về chuẩn mức kế toán quốc tế - IACS (International Accounting Standard Committee), chuẩn mực 17 (IAS 17) định nghĩa: cho thuê tài chính là giao dịch trong đó một bên (người cho thuê) chuyển giao quyền sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình cho bên kia (người đi thuê) 12 z trong thời hạn nhất định, trong thời gian này người cho thuê dự định thu hồi vốn tài trợ cùng các chi phí liên quan khác; quyền sở hữu có được chuyển giao hay không tùy thuộc vào sự thỏa thuận giữa hai bên.

Nhƣ vậy, về cơ bản, cho thuê tài chính là hình thức tài trợ tín dụng trung, dài hạn thông qua việc cung cấp tài sản cho thuê không có yêu cầu về thế chấp đối với bên đi thuê. Do vậy, giao dịch CTTC là một giao dịch không huỷ ngang mà nội dung của nó là sự chuyển quyền sử dụng tài sản từ bên thuê cho bên cho thuê trong một thời hạn nhất định có tính phí; quyền sở hữu tài sản cũng có thể chuyển giao khi hợp đồng cho thuê tài chính chấm dứt tùy theo sự thoả thuận của hai bên hợp đồng. Hai khái niệm CTTC của Việt Nam vừa nêu trên nhìn chung là phù hợp với chuẩn mực quốc tế về bản chất. Tuy nhiên, một khái niệm đƣợc dẫn chiếu cùng lúc đến hai văn bản pháp lý đã cho thấy sự không thống nhất về mặt hình thức.

Hơn thế nữa cả hai khái niệm này đều bộc lộ những hạn chế; và chính những hạn chế này đã phần nào cản trở trong quá trình xúc tiến dịch vụ CTTC ở Việt Nam. Khái niệm CTTC ở khoản 1 điều 1 của Nghị định 16 vô hình chung đã giới hạn đối tƣợng CTTC (tài sản thuê) chỉ là động sản. Ngƣời cho thuê là chủ sở hữu tài sản thuê, nên không thể áp dụng hình thức CTTC giáp lƣng - là hình thức CTTC mà trong đó, đƣợc sự đồng ý của bên cho thuê, bên đi thuê thứ nhất cho bên đi thuê thứ hai thuê lại tài sản mà mình đã thuê từ bên cho thuê. CTTC giáp lƣng là cần thiết để đảm bảo tính lƣu thông trên thị trƣờng CTTC.

Cách diễn đạt dài dòng về khái niệm CTTC tại điều 1 của Nghị định này mang tính chất liệt kê một quy trình CTTC; nhƣng lại không phản ánh đầy đủ nội dung của một giao dịch CTTC. Ví dụ nhƣ, vấn để chuyển quyền sở hữu tài sản thuê từ ngƣời cho thuê sang ngƣời đi thuê vào thời điểm kết thúc thời hạn thuê tài sản không đƣợc nêu ra ngay ở khoản 1, mà lại tách ra và đề 13 z cập ở khoản 2 điều 1: Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đã thoả thuận trong hợp đồng cho thuê tài chính. Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định tại hợp đồng cho thuê tài chính, ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng. Ngƣợc lại, khái niệm CTTC theo chuẩn mực số 06 lại chỉ đề cập đến đặc trƣng cơ bản của giao dịch CTTC là việc chuyển giao quyền sở hữu đối với tài sản thuê; việc mô tả nhƣ vậy dẫn đến sự khó hiểu, trừu tƣợng và khó định hình thế nào là một giao dịch CTTC.

Vậy, có thể định nghĩa CTTC là một loại hình tín dụng trung và dài hạn không hủy ngang, có đối tượng là tài sản, trong đó bên cho thuê chuyển giao quyền sử dụng và hầu hết lợi ích và rủi ro cho bên đi thuê theo thời hạn đã thỏa thuận. Khi hết hạn cho thuê quyền sở hữu tài sản có được chuyển giao hay không tùy thuộc vào thỏa thuận giữa hai bên. Khi phân tích khái niệm cho thuê tài chính cũng cần phân biệt khái niệm CTTC (financial leasing) với cho thuê vận hành(operating leasing) vì cả hai giao dịch này đều là quan hệ cho thuê và đối tƣợng là tài sản. Cho thuê vận hành (hay còn gọi là cho thuê hoạt động) là hình thức thuê ngắn hạn tài sản.

Đặc trƣng cơ bản để phân biệt giữa cho thuê tài chính với cho thuê vận hành là, trong cho thuê vận hành không có sự chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho ngƣời thuê. Cho thuê hoạt động, về mặt lịch sử là giai đoạn phát triển cao hơn CTTC, thị trƣờng cho thuê vận hành có mức độ cạnh tranh và tính chất chuyên môn hóa cao hơn. Trong hình thức cho thuê vận hành, ngƣời cho thuê đồng thời phải cung cấp dịch vụ bảo trì bảo dƣỡng tài sản. Để đáp ứng yêu cầu đổi mới tài sản cố định trong điều kiện tốc độ hao mòn vô hình của tài sản cố định tăng lên không ngừng, cho thuê vận hành có tính chất ngắn hạn, ngƣời thuê có thể trả lại tài sản khi chƣa hết thời hạn thuê (giao dịch có tính chất hủy ngang).

14 z Ngoài ra, còn có các tiêu chí khác để phân biệt hai loại hình cho thuê này (xem Bảng 1. Đặc điểm của dịch vụ cho thuê tài chính Nhìn chung, một giao dịch cho thuê tài chính bao gồm các nội dung, đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, cho thuê tài chính là loại hình tín dụng trung, dài hạn không hủy ngang mà vật thế chấp chính là tài sản cho thuê; tỷ lệ tài trợ tín dụng có thể lên đến 100% trị giá của tài sản thuê. Khác với các hình thức cấp tín dụng khác mà theo đó, tổ chức tín dụng chuyển giao một khoản tiền, trong hình thức cấp tín dụng cho thuê tài chính, tổ chức tín dụng (bên cho thuê) tiến hành cấp tín dụng bằng cách chuyển giao cho khách hàng (bên thuê) một tài sản cụ thể (máy móc, dây chuyền sản xuất, phƣơng tiện vận tải,.) để bên thuê sử dụng trong một thời gian nhất định. Bên thuê có nghĩa vụ trả toàn bộ tiền thuê theo thoả thuận.

Tính chất thanh toán trọn vẹn của giao dịch cho thuê tài chính cho thấy bản chất tín dụng của hoạt động này. Tổ chức tín dụng đƣợc bảo đảm về khả năng hoàn trả của khách hàng đối với khoản tín dụng đã chuyển giao thông qua quyền nhận tiền thuê. Cũng tƣơng tự nhƣ pháp luật một số quốc gia trên thế giới, pháp luật Việt Nam ghi nhận cho thuê tài chính là hình thức cấp tín dụng trung và dài hạn, phù hợp với đặc điểm của đối tƣợng cho thuê là những động sản có giá trị, thời gian cần thiết để khấu hao thƣờng từ một năm trở lên.1: Phân biệt CTTC và cho thuê vận hành Tiêu chí phân loại Cho thuê tài chính Cho thuê vận hành Bên cho thuê Cty CTTC cho thuê trên cơ sở Bất kỳ cá nhân, tổ chức nào bên thuê lựa chọn tài sản từ có đủ năng lực chủ thể và tài nhà cung ứng và qua đó hình sản cho thuê có sẵn của mình, thành nên hai hợp đồng: HĐ trên cơ sở đó hai bên ký kết cho thuê và HĐ mua bán hợp đồng cho thuê vận hành (giữa bên cho thuê và nhà cung ứng tài sản) Thời hạn thuê Dài hạn: chiếm phần lớn thời Ngắn hạn: thƣờng chiếm một gian hữu dụng của tài sản tỷ lệ nhỏ so với toàn bộ thời (economic life) gian hữu dụng của tài sản Tính chất hợp đồng Hợp đồng CTTC là hợp đồng Hợp đồng cho thuê vận hành không hủy ngang là hợp đồng hủy ngang Tiền thuê tài sản Hiện giá của các khoản tiền Hiện giá của các khoản tiền thuê ít nhất là tƣơng đƣơng thuê nhỏ hơn nhiều so với giá với giá trị thị trƣờng của tài trị thị trƣờng của tài sản tại sản tại thời điểm bắt đầu hợp thời điểm bắt đầu hợp đồng đồng CTTC cho thuê vận hành Các chi phí bảo Do bên đi thuê chịu Do bên cho thuê chịu hiểm, bảo dƣỡng và rủi ro liên quan đến tài sản Phƣơng thức hạch Bên cho thuê hạch toán Bên đi thuê hạch toán toán tài sản thuê Chuyển giao quyền Có thể đƣợc thực hiện vào Hợp đồng cho thuê vận hành sở hữu tài sản cuối thời hạn thuê trên cơ sở không quy định quyền chọn hợp đồng CTTC có quy định mua tài sản quyền chọn mua theo giá tƣợng trƣng Luật điều chỉnh Pháp luật về CTTC Luật dân sự Thứ hai, CTTC là hình thức cho thuê mà hầu hết các quyền (bao gồm lợi ích và rủi ro) của chủ sở hữu (bên cho thuê) đƣợc chuyển giao cho bên thuê.