Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Tổng quan những nghiên cứu liên quan tới đề tài của luận án Xác suất Thống kê là một khoa học cơ bản trong y học và nhiều ngành khoa học khác. Nó cung cấp cho người nghiên cứu lí thuyết và cách thu thập, xử lí, phân tích dữ liệu. Mối quan hệ giữa XSTK và NCKH trong ngành Y được nhiều nhà khoa học quan tâm.
Đây cũng là vấn đề mà chúng tôi quan tâm. Cụ thể hơn chúng tôi muốn hiểu rõ hiệu quả của việc dạy học XSTK trong góp phần hình thành và phát triển NLNCKH cho SVĐH ngành Y. Sau đây chúng tôi tổng quan một số công trình nghiên cứu về XSTK và dạy học XSTK có liên quan đến đề tài chúng tôi nghiên cứu. Một số công trình của tác giả nước ngoài Trên thế giới XSTK đã được đưa vào giảng dạy từ rất lâu nên đã có rất nhiều nghiên cứu về chủ đề dạy học XSTK và ứng dụng của XSTK như: Sahai, H.
Thống kê sinh học là một nhánh của thống kê ứng dụng liên quan đến việc áp dụng các phương pháp và kĩ thuật thống kê cho các vấn đề khoa học sinh học, y tế và sức khỏe. Sau đây chúng tôi điểm qua một số nghiên cứu về thống kê trong lĩnh vực ngành Y. Trong nghiên cứu Dạy thống kê sinh học cho sinh viên và chuyên gia y khoa (1999, [126]), tác giả Sahai, H. đã nghiên cứu ứng dụng và sự ảnh hưởng của thống kê trong y học từ quan điểm của lịch sử qua nghiên cứu một số tài liệu, công trình trước đó: Grady, C., “Nguyên tắc thống kê y tế” (London: Hodder and Stoughton), 9 lần xuất bản từ năm 1939 đến lần thứ 9 là năm 1971; Lowe, C.), (1980) “Thống kê Y tế và sinh viên Y khoa: Một hướng dẫn dành cho Giáo viên”; Moore, D.
(1989), “Giới thiệu về thực hành thống kê”; Bangdiwala, S., (1994), “Kỷ yếu Hội nghị khoa học lần thứ nhất”;…. Nghiên cứu chỉ ra: “Có rất nhiều quy trình và kĩ thuật thống kê đã được chứng minh là hữu ích và được sử dụng rộng rãi trong nghiên 6 cứu và thực hành y tế, và chỉ ra một thực tế là trong quá khứ, những bài học, bài hướng dẫn về thống kê dạy trong trường y vẫn chỉ là các công thức toán đơn thuần, chưa có mối liên hệ, sự gắn kết với y học” [126]. Đồng thời, người viết trình bày một số lời khuyên cho việc dạy học về thống kê sinh học, trong đó có nhiều cách giúp khắc phục một số vấn đề này và tăng cường các khía cạnh nhất định của việc dạy, học về thống kê sinh học: Giảng dạy về thống kê sinh học hiện đại phải đặc biệt chú trọng hơn vào việc dạy các kĩ năng thống kê, đánh giá thông tin và đọc phê bình tài liệu khoa học. Hơn nữa, hướng dẫn thống kê sinh học nên được tích hợp vào bối cảnh phân tích dịch tễ học, ra quyết định y tế.
Trong các bài giảng thống kê sinh học nên lựa chọn các kĩ thuật phân tích và giải thích các nội dung hơn là các công thức toán đơn thuần. Tăng cường nhiều tình huống thực tế trong bài giảng thông qua các bài tập trên lớp và các dự án trong y tế cùng việc sử dụng công nghệ hỗ trợ để làm rõ các khái niệm, thúc đẩy nghiên cứu một chủ đề mới làm cho thống kê trở thành một chủ đề thú vị, hấp dẫn. Trong quá trình lên lớp, GV nên cố gắng kết hợp cân bằng giữa hướng dẫn và thực hành. với nghiên cứu Quan điểm của sinh viên y khoa về việc giảng dạy thống kê trong chương trình đào tạo đại học y khoa (2002, [68]), đã kết luận: “Sinh viên y khoa nhận thức được áp lực ngày càng tăng về khả năng, năng lực đối với các bác sĩ lâm sàng để có thể hiểu và phê phán các nghiên cứu y học.
Nếu mục đích của môn học thống kê là cung cấp cho sinh viên các kĩ năng để làm điều này, thì khả năng, năng lực của họ sẽ được thúc đẩy bởi môn học này. Thống kê y tế nên được dạy sớm trong chương trình giảng dạy, nhưng cần phải củng cố các kĩ năng như vậy trong suốt khóa học. Phương pháp giảng dạy và đánh giá nên nhận ra rằng những gì đang được dạy là một kĩ năng thực tế về sự phù hợp lâm sàng. Điều này có nghĩa là các nhóm nhỏ dựa trên vấn đề, bài tập giải đoán dữ liệu và kiểm tra lâm sàng có cấu trúc khách quan sẽ có năng suất cao hơn so với các phương pháp giảng dạy và kiểm tra truyền thống” [68].
đã có kết quả nghiên cứu Dạy thống kê cho sinh viên y khoa sử dụng phương pháp học tập dựa trên vấn đề. Tác giả đã đến hầu hết các trường y khoa ở Úc để tìm hiểu sự giảng dạy tích hợp đầy đủ về thống kê và phương pháp nghiên cứu trong chương trình học dựa trên vấn đề (PBL). Và tác giả đã tìm thấy ba mô hình khác nhau: • Tài liệu tích hợp nhưng được dạy riêng rẽ • Các chương trình học song song, không tích hợp • Dạy học dựa trên vấn đề chỉ được sử dụng cho các môn liên quan đến 'sức khỏe cộng đồng'. 7 Thậm chí có trường hầu như không có thống kê.
Tác giả cũng nhận thấy: “có một số khó khăn trong việc triển khai phương pháp tiếp cận tích hợp ở các trường đại học y khoa. Việc không tích hợp sẽ gây bất lợi cho việc giảng dạy thống kê và phương pháp nghiên cứu, điều đang được quan tâm đặc biệt trong thời đại y học thực chứng” [76]. Năm 2007, nhóm tác giả Badii, M. Cortez đã phân tích vai trò của xác suất trong NCKH trong bài viết Xác suất và nghiên cứu khoa học [73].
Lí thuyết xác suất đóng một vai trò quan trọng trong thống kê và do đó, trong nghiên cứu khoa học. Trong bài viết này, các tác giả đã trình bày và phân tích vai trò của xác suất trong các vấn đề: Lí thuyết tần số tương đối; xác suất của các sự kiện đơn giản; xác suất xảy ra chung; xác suất có điều kiện; Phân bố xác suất; Phân phối nhị thức; Lấy mẫu; Phân phối mẫu; Sai số ngẫu nhiên và hệ thống; Định lí giới hạn trung tâm; Tính chất của đường cong chuẩn; Xấp xỉ chuẩn với phân bố nhị thức. Tác giả đã kết luận: “Chúng ta đang sống trong một thế giới bị chi phối bởi các quy luật xác suất. Việc ra quyết định liên quan đến bất kỳ sự kiện, hiện tượng, quá trình, đối tượng nào khác, v.
đều gắn liền với khả năng xảy ra sai lầm. Vấn đề được đề cập là có thể ước tính mức độ của sai số này và tốt nhất là đặt một phạm vi trong đó chúng ta có thể xác định được xác suất tìm thấy các tham số đang được nghiên cứu. Do đó, việc nắm bắt các nguyên tắc cơ bản của lí thuyết xác suất có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với tất cả những người làm khoa học thực nghiệm. Mục đích của nghiên cứu là xác định kiến thức thống kê của các bác sĩ, SV theo các ngành.
Với phương pháp nghiên cứu là sử dụng bảng câu hỏi áp dụng cho 498 sinh viên đại học, 103 bác sĩ nội trú và 94 nhân viên học tập tại Trường Y, kết quả nghiên cứu đã cho thấy thống kê sinh học là hữu ích và quan trọng đối với khoa học y học. Nghiên cứu cũng cho thấy, không có sự khác biệt đáng kể về mức độ kiến thức thống kê giữa sinh viên đại học và bác sĩ nội trú. Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra: “kiến thức về thu thập mẫu thống kê của người học còn rất hạn chế”. Từ những phát hiện đó, nhóm tác giả cho rằng cần phải có sự quan tâm lớn đối với chương trình thống kê sinh học ở trường đại học để cải thiện khả năng tư duy phân tích của bác sĩ, giúp họ hiểu và giải thích kết quả thống kê trong nghiên cứu y học, quản lí và sử dụng số liệu thống kê đúng.
đã nghiên cứu Những đổi mới trong thiết kế chương trình giảng dạy: Một cách tiếp cận đa ngành 8 để giảng dạy thống kê cho sinh viên đại học y khoa. Qua nghiên cứu, nhóm tác giả nhận thấy: “Thống kê là một phần không thể thiếu của chương trình giảng dạy y khoa. Tuy nhiên, SV thường không thích và hoạt động kém trong thống kê” [97]. Do đó, nhóm tác giả đã nghiên cứu tìm cách giải quyết những vấn đề này bằng một dự án thiết kế lại cách dạy số liệu thống kê.
Dự án đã tập hợp một số nhà thống kê, bác sĩ lâm sàng, chuyên gia giáo dục để đánh giá lại giáo trình và tập trung vào cải cách phương pháp giảng dạy. Các tài liệu dạy mới, bao gồm video, sách bài tập theo ngữ cảnh đã được thiết kế chú trọng hơn vào việc áp dụng số liệu thống kê và diễn giải dữ liệu. Năm 2009, Muriel NEY và Marie - Caroline Croset tiến hành dự án Chương trình LOE. Dự án hướng tới hình thành cho SV trường Y không chỉ năng lực chung mà còn giúp SV có năng lực thực hiện những NCKH trong ngành Y, đồng thời có được kĩ năng đọc phản biện các nghiên cứu khác.
Ở công trình nghiên cứu Tích hợp y học dựa trên bằng chứng vào giáo dục y khoa đại học: Kết hợp giảng dạy trực tuyến với công tác lâm sàng (2010, [130]), Stephen và các cộng sự nhận định: “Dạy học xác suất thống kê được coi là một phần quan trọng của chương trình giảng dạy Y học dựa trên bằng chứng (EBM). Các chương trình trực tuyến và các khóa thực tập lâm sàng kết hợp với nhau để cải thiện kĩ năng EBM của sinh viên y khoa. Việc dạy học xác suất thống kê có ý nghĩa rất lớn trong giáo dục y khoa vì nó cung cấp cho sinh viên các kĩ năng và công cụ để đánh giá tình hình sức khỏe của bệnh nhân dựa trên bằng chứng từ các nghiên cứu y học. Xác suất thống kê là một phần không thể thiếu của EBM, vì nó cho phép người dùng đánh giá tính chính xác và đáng tin cậy của các kết quả nghiên cứu y học, từ đó đưa ra quyết định tốt nhất cho bệnh nhân.
Thông qua việc tích hợp giảng dạy EBM trực tuyến với thực tập lâm sàng, sinh viên y khoa được hướng dẫn để áp dụng các kĩ năng xác suất thống kê vào thực tế lâm sàng. Điều này giúp sinh viên hiểu rõ hơn về cách thức sử dụng các phương pháp thống kê để đánh giá tình trạng sức khỏe của bệnh nhân và từ đó đưa ra quyết định tốt nhất cho bệnh nhân” [130].