Chương 1. Những vấn đề lý luận về đẩy mạnh xuất khẩu hàng xuất khẩu chủ lực. Thực trạng hoạt động đẩy mạnh xuất khẩu hàng xuất khẩu chủ lực của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào trong thời gian qua. Các giải pháp tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu hàng xuất khẩu chủ lực của Lào giai đoạn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG XUẤT KHẨU CHỦ LỰC 1. Một số vấn đề lý luận về hàng xuất khẩu chủ lực và đẩy mạnh xuất khẩu hàng xuất khẩu chủ lực 1. Khái niệm và đặc điểm hàng xuất khẩu chủ lực Xuất khẩu hàng hóa là hoạt động tất nhiên xảy ra khi phân công lao động xã hội đạt được một trình độ nhất định. Xuất khẩu hàng hóa, hiểu một cách đơn giản nhất, là hoạt động đưa hàng hóa ra khỏi một nước (từ quốc gia này sang quốc gia khác) để bán trên cơ sở dùng tiền làm phương tiện thanh toán hoặc trao đổi lấy một hàng hóa khác có giá trị tương đương (Nguyễn Thị Đường 2012, tr.
Theo quy ước của Liên hợp quốc và WTO thì hàng hoá XK là những sản phẩm hàng hoá hữu hình được sản xuất hoặc gia công tại các cơ sở sản xuất, gia công và các khu chế xuất với mục đích để tiêu thụ tại thị trường nước ngoài (thị trường XK) và đi qua hải quan (làm thủ tục thông quan). Hàng tạm nhập tái xuất cũng được coi là hàng hoá XK. Tuy nhiên, loại trừ hàng hóa quá cảnh, đối với loại hàng này được xem xét là không thuộc diện của khái niệm hàng hoá XK (Phoxay Sitthisonh 2011, tr. Hướng tới thị trường nước ngoài, hàng hoá XK có những điểm khác biệt so với hàng hoá tiêu dùng ở trong nước.
Những mặt hàng được XK phải phù hợp với nhu cầu tiêu dùng ở nước nhập khẩu; chất lượng của hàng hoá cũng phải đáp ứng được các thông số về tiêu dùng, kỹ thuật, môi trường và đạt được tính cạnh tranh cao ở nước nhập khẩu. Ví dụ: để có thể XK mặt hàng rau quả vào thị trường EU, ngoài vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm, kiểm dịch, các sản phẩm phải đạt chuẩn HACCP hay GlobalGAP. Trong quản lý hàng hóa XNK, các quốc gia thường phân chia hàng hóa XK thành các loại: hàng XK chủ lực, hàng XK quan trọng và hàng XK thứ yếu. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có một khái niệm thống nhất trên phạm vi quốc tế về từng loại hàng hóa này, mỗi quốc gia lại có một cách khác nhau định nghĩa về các loại mặt hàng này.
Đối với hàng XK chủ lực, nhìn chung, người ta quan niệm rằng: Hàng chủ lực là loại hàng chiếm tỷ trọng lớn trong kim ngạch XK quốc gia do có thị trường nước ngoài và điều kiện sản xuất trong nước thuận lợi, đạt hiệu quả cao” (Bùi Xuân Lưu 200, tr. Hay nói cách khác, hàng XK chủ lực là những hàng hóa có điều kiện để sản xuất trong nước có hiệu quả kinh tế cao hơn so với những hàng hóa khác; có thị trường tiêu thụ rộng rãi, ổn định, vững chắc (trong một thời gian tương đối dài); giá trị XK chiếm tỷ trọng cao, mang tính chất quyết định đối với tổng kim ngạch của một quốc gia. n 7 Trên cơ sở khái niệm này, có thể thấy, một mặt hàng XK chủ lực cần phải có 3 yếu tố/đặc điểm cơ bản sau: - Có lượng kim ngạch lớn và mang tính chất quyết định đối với tổng kim ngạch XK của quốc gia (Bùi Xuân Lưu 200, tr. Đây là tiêu chí quan trọng đầu tiên để xác định một mặt hàng được coi là hàng XK chủ lực là tỷ trọng giá trị XK của mặt hàng trong tổng kim ngạch XK.
Tuy nhiên, tùy từng quốc gia và tại những thời điểm khác nhau, tỷ trọng cụ thể để coi một mặt hàng là mặt hàng XK chủ lực được đưa ra khác nhau. Một số nhà nghiên cứu cho rằng tỷ trọng của mặt hàng được coi là mặt hàng XK chủ lực khi nó chiếm ít nhất 25% kim ngạch XK của quốc gia (Khamphet Vongdala 2012, tr. Theo các chuyên gia kinh tế tại Viện Quản lý XK công nghệ, Trường Đại học Berkeley- Hoa Kỳ, thì không thể đưa ra một tỷ trọng cụ thể trong khái niệm hàng XK chủ lực, mà việc nhìn nhận một mặt hàng XK chủ lực căn cứ vào lượng USD lớn (“Large USD volume”) trong tổng kim ngạch XK. Ở Việt Nam, đầu thập kỷ 90, người ta đã cho rằng việc xác định này không dựa theo tỷ trọng mà lại căn cứ vào giá trị tuyệt đối và một mặt hàng ít ra là phải đạt 100 triệu USD mới trở thành một mặt hàng XK chủ lực.
- Có thị trường ổn định, luôn cạnh tranh được trên thị trường đó trong một thời gian tương đối dài. Điều này thể hiện thông qua các khách hàng quen thuộc lớn, có nhu cầu mua lâu dài, ổn định. Đồng thời, đây cũng là mặt hàng có khả năng lôi cuốn thêm các khách hàng tiềm năng khác. - Có nguồn lực để tổ chức sản xuất và sản xuất với chi phí thấp để thu được lợi trong buôn bán.
Điều này có nghĩa là các mặt hàng này có khả năng đáp ứng trong nước là khá lâu dài (trên 5 – 10 năm); nguồn nhiên liệu phục vụ cho sản xuất lâu dài và ổn định; có công nghệ sản xuất đặc thù (mà các đối thủ cạnh tranh khó có thể loại bỏ); có một đội ngũ lao động mang tính chuyên biệt phục vụ (mang tính bí quyết Know - how). Một mặt hàng muốn trở thành hàng XK chủ lực phải trải qua quá trình lâu dài thâm nhập vào thị trường nước ngoài, qua những cuộc cọ sát cạnh tranh mãnh liệt, kéo theo đó là việc tổ chức sản xuất trong nước mở rộng trên quy mô lớn, chất lượng phù hợp với đòi hỏi của người tiêu dùng trên các thị trường. Nếu đứng vững và liên tục được phát triển thì nó sẽ trở thành hàng XK chủ lực của một quốc gia. Tuy nhiên, vị trí của mặt hàng XK chủ lực không phải là vĩnh viễn.
Một mặt hàng ở thời điểm này có thể được coi là hàng XK chủ lực, nhưng ở thời điểm khác thì không. Hoặc nó chỉ chiếm thị phần ở một số thị trường nhất định chứ không phải tất cả các thị trường. Sự cần thiết đẩy mạnh xuất khẩu hàng xuất khẩu chủ lực trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế n 8 Khi quá trình toàn cầu hóa, khu vực hóa và quốc tế hóa đang diễn ra hết sức nhanh chóng dưới sự tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, hội nhập kinh tế quốc tế là một xu thế vận động tất yếu của các nền kinh tế trên thế giới hiện nay. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, nền kinh tế mở và xu hướng nhất thể hoá thị trường thế giới hiện nay thì ngoại thương, mà trước hết là XK có vai trò đặc biệt quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ nền kinh tế.
Tuy nhiên, hoạt động XK của một quốc gia có phát triển được hay không phụ thuộc rất nhiều vào cơ cấu mặt hàng XK của quốc gia đó, cũng giống như một doanh nghiệp muốn đứng vững và phát triển trong nền kinh tế thị trường thì sản phẩm của doanh nghiệp đó phải phù hợp nhu cầu thị trường và có sức cạnh tranh cao. Hoạt động XK của một nước muốn phát triển được đòi hỏi nước đó phải có mặt hàng XK hợp lý? Một cơ cấu hàng XK hợp lý phải cho phép đạt hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất trên cơ sở vận dụng tối đa lợi thế so sánh của đất nước, đảm bảo sự phát triển ổn định, lâu dài cho nền kinh tế. Đặc biệt, trong cơ cấu mặt hàng XK này có nhóm mặt hàng XK chủ lực đóng vai trò quyết định, đại diện cho toàn bộ cơ cấu mặt hàng XK và thể hiện được tiềm năng, sức mạnh của một quốc gia. Do vậy, trong quá trình phát triển ngoại thương, các quốc gia đều phải thực hiện đẩy mạnh XK hàng hóa, trước hết là hàng XK chủ lực.
Đẩy mạnh XK hàng XK chủ lực chính là quá trình thúc đẩy về mọi mặt từ lượng đến chất, bao gồm sự gia tăng về quy mô sản lượng và doanh thu XK cũng như sự biến đổi về chất lượng sản phẩm, cơ cấu XK. theo hướng tối ưu nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả XK các mặt hàng XK chủ lực trong một thời kỳ nhất định. Hiện nay, các nước trên thế giới nói chung đang tiến hành song song hai chiến lược đó là đa dạng hoá mặt hàng XK và xây dựng, đẩy mạnh XK một số mặt hàng XK chủ lực. Đa dạng hoá mặt hàng XK để phát huy mọi nguồn lực thúc đẩy phát triển XK, tránh rủi ro đột biến về thay đổi nhu cầu thị trường.
Còn việc xây dựng, đẩy mạnh XK một số mặt hàng XK chủ lực nhằm tập trung tạo ra nhóm mặt hàng có vai trò động lực thúc đẩy toàn bộ nền XK phát triển nhanh và hiệu quả nhất. Như vậy, việc tập trung, đẩy mạnh XK hàng hóa chủ có ý nghĩa lớn đối với nhiều mặt của nền kinh tế đất nước, được thể hiện qua một số điểm sau: Thứ nhất, đẩy mạnh XK các mặt hàng XK chủ lực góp phần làm tăng nhanh kim ngạch XK, góp phần làm tăng ngân sách. Mặt hàng XK chủ lực là mặt hàng có kim ngạch XK mang tính chất quyết định đối với kim ngạch XK của quốc gia. Thông thường, mặt hàng XK chủ lực chiếm 5- 10% tổng kim ngạch XK quốc gia, có mặt hàng thậm chí chiếm hơn 20% tổng kim ngạch XK, ví dụ mặt hàng khoáng sản chiếm 26,4%, điện năng chiếm đến 26,17% tổng kim ngạch XK của Lào năm 2018.
Do vậy, n 9 nếu tập trung nguồn lực ưu tiên phát triển một số mặt hàng XK chủ lực thì đây sẽ là động lực để thúc đẩy XK phát triển tăng nhanh kim ngạch XK, đóng góp ngoại tệ cho ngân sách nhà nước rất lớn, giải quyết nhu cầu nhập khẩu hàng hoá, thiết bị phục vụ sản xuất tiêu dùng nói riêng, góp phần thanh toán dần nợ nước ngoài. Thứ hai, đẩy mạnh XK hàng XK chủ lực là cơ sở để giữ vững và ổn định thị trường XNK. Trong nền kinh tế đối ngoại, các mặt hàng XK chủ lực có thể coi là “con át chủ bài”, mang tính chất quyết định đối với tổng kim ngạch XK, ảnh hưởng quyết định đến toàn bộ XK nói chung. Vì vậy, các quốc gia thường đưa ra những chiến lược, định hướng sản xuất và XK, đầu tư khoa học kỹ thuật.