CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VE DAU TƯ PHÁT TRIEN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm về đầu tư phát triển Di từ khái niệm chung nhất về dau tư, thi đầu tư là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại dé tiến hành các hoạt động nhằm thu được các kết quả, thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai. Trong thực tế, có rất nhiều hình thái biểu hiện cụ thé của dau tư. Tùy từng góc độ tiếp cận với những tiêu thức khác nhau người ta cũng có thể có các cách phân chia hoạt động đầu tư khác nhau.
Một trong những tiêu thức thường được sử dụng đó là tiêu thức quan hệ quản lý của chủ đầu tư. Theo tiêu thức này, đầu tư được chia thành đầu tư gián tiếp và đầu tư trực tiếp. Theo giáo trình Kinh tế đầu tư, NXB Dai học Kinh tế Quốc dân: “Dau tur phát triển là một phương thức của dau tư trực tiếp trong đó quá trình đầu tư làm gia tăng gid trị và năng lực sản xuất, năng lực phục vụ của tài sản. Thông qua hành vi dau tư này, năng lực sản xuất và năng lực phục vụ của nên kinh tế cũng gia tăng.
” Hoạt động đầu tư này nhằm duy trì và tạo ra năng lực mới trong sản xuất kinh doanh dịch vụ và sinh hoạt đời sống của xã hội. Đây là hình thức đầu tư trực tiếp tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế, đơn vị sản xuất và cung ứng dịch vụ. Hình thức đầu tư này đóng vai trò rất quan trọng đối với tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế tại mỗi quốc gia. Đầu tư phát triển đòi hỏi rất nhiều loại nguồn lực, Theo nghĩa hẹp, nguồn lực cho đầu tư phát triển là tiền vốn.
Theo nghĩa rộng, nguồn lực cho đầu tư bao gồm cả tiền vốn, đất đai, lao động ,máy móc, thiết bị, tài nguyên. Như vậy khi xem xét lựa chọn dự án đầu tư hay đánh giá hiệu quả hoạt động đầu tư phát triển cần tính đúng tính đủ các nguồn lực tham gia. Đầu tư phát triển trong doanh nghiệp là hoạt động sử dụng vốn cùng các nguồn lực khác trong hiện tại nhằm duy tri sự hoạt động và làm tăng thêm tai san của DN, tạo thêm việc làm va nâng cao đời sống các thành viên trong don vi. Đặc điểm của đầu tư phát triển trong doanh nghiệp sản xuất Thứ nhất, đầu tư phát triển góp phan gia tăng thêm về tài sản vật chat cho doanh nghiệp: Đó có thé là những hoạt động xây dựng nhà xưởng, mua sắm máy móc, thiết bi., hay những tài sản trí tuệ như nâng cao trình độ văn hoá chuyên môn cho đội ngũ nhân viên (đào tạo sử dụng máy móc, cách thức vận hành nhà xưởng, tìm kiếm thị trường.) và tài sản vô hình như bản quyên, phát minh sáng chế.
các kết qua đạt được của đầu tư phát triển góp phần làm tăng thêm năng lực sản xuất cho doanh nghiệp và tiến tới mục tiêu phát triển. Thứ hai, quy mô tiền vốn, vật tư, lao động mà mỗi doanh nghiệp sản xuất can thiết cho hoạt động dau tư phát triển thường rất lón: Vỗn ở đây được xét trên 4 khía cạnh, đó là vốn bằng tiền và vốn vật tư hàng hóa, vốn về lao động, vốn vô hình. Đối với vốn bằng tiền và vật tư hàng hóa thì trong quá trình thực hiện đầu tư đòi hỏi các doanh nghiệp sản xuất phải có giải pháp tạo vốn và huy động vốn hợp lý, xây dựng được các chính sách, kế hoạch đúng đắn, quản lý chặt chẽ nguồn vốn đầu tư, bố trí vốn theo tiến độ đầu tư, thực hiện đầu tư trọng tâm. Đối với lao động do lượng lao động trong đầu tư phát triển cần về quy mô và chất lượng tốt nên trong công tác tuyển dụng, đào tạo, sử dụng và đãi ngộ cần phải có kế hoạch định trước, sao cho đáp ứng tốt nhất nhu cầu từng loại theo tiến độ.
Thứ ba, thời gian dau tư dài: Thời gian này được tính từ khi bắt đầu thực hiện một dự án đầu tư phát triển đến khi dự án hoàn thành và đưa vào hoạt động. Có những dự án kéo đài hàng chục năm, vì thời gian dài cho nên trong quá trình đầu tư chủ đầu tư phải tránh tình trạng vốn lớn bị ứ đọng gây lãng phí, muốn thé thì phải tiến hành phân kỳ dau tư, bé trí vốn và nguồn lực tập trung hoàn thành dứt điểm từng công trình hạng mục. Trong suốt quá trình vận hành, các thành quả đầu tư chịu sự tác động hai mặt,cả tích cực và tiêu cực,của nhiều yếu tố tự nhiên, chính trị, kinh tế xã hội. Nhat là những doanh nghiệp sản xuất, một trong những vấn đề gặp phải lớn nhất đó chính là xử lý ô nhiễm môi trường, vì khi đầu tư càng nhiều máy móc thiết bị, doanh nghiệp lại hoạt động trong một thời gian dài thì vẫn đề môi trường phải được xử lý một cách triệt dé.
Thứ tư, độ rủi ro cao: Do thời gian đầu tư kéo dai, vốn bỏ ra lớn cho nên mức độ rủi ro thường cao. Rui ro là khả năng xảy ra tốn thất ngoài dự kiến, do từ phía chủ doanh nghiệp quản lý kém, chất lượng sản phẩm không đủ yêu cầu. hoặc do sự biến động của thị trường về giá cả. Trong doanh nghiệp sản xuất, rủi ro trong quá trình đầu tư phát triển có thé là máy móc sau khi lắp đặt thì vận hang không được hiệu qua dẫn đến những sản phẩm không như mong muốn, hoặc một số máy móc nhập khẩu không phù hợp với điều kiện sản xuất ở Việt Nam (do khác biệt về khí hậu, nguyên vật liệu đâu vào.
Vai trò của đầu tư phát triển trong doanh nghiệp Đầu tư quyết định sự ra đời, ton tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp. Dé tao dựng co sở vật chat cho sự ra đời của bat cứ doanh nghiệp sản xuất nào thì cũng phải xây dựng văn phòng, nhà xưởng, mua sắm lắp đặt máy móc thiết bị. Trong quá trình hoạt động cơ sở vật chất này bi hư hong hoặc hao mòn, doanh nghiệp phải bỏ chi phi dé sửa chữa mới có thé tiếp tục tiến hành hoạt động sản xuất. Bên cạnh đó, để đáp ứng nhu cầu của thị trường và thích ứng với quá trình đổi mới phát triển của khoa học kĩ thuật, các doanh nghiệp sản xuất phải đổi mới cơ sở vật chất kĩ thuật, quy trình công nghệ.
Tất cả các hoạt động đó đều là hoạt động đầu tư phát triển. Quá trình đầu tư phát triển trong doanh nghiệp có những vai trò quan trọng Sau: Thứ nhất, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Do xã hội liên tục phát triển, nền kinh tế toàn cầu nói chung và nền kinh tế mỗi quốc gia nói riêng cũng vì thé mà không ngừng vận động phát triển.Thị trường ngày càng trở nên sôi động, nhu cầu của con người phát triển đòi hỏi tiêu dùng nhiều hơn, hàng hoá phải có chất lượng cao, mẫu mã đẹp, đa dạng và phong phú. Các nhà cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho thị trường muốn tồn tại được thì phải đáp ứng nhu cầu đó của người dân.
Vì vậy mà các doanh nghiệp sản xuất phải tiến hành đầu tư phát triển. Hoạt động đầu tư của doanh nghiệp có thé được tiến hành theo những chiến lược khác nhau đề giành được thế cạnh tranh trên thị trường, đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Thứ hai, đầu tư phát triển tạo điều kiện nâng cao chất lượng sản phẩm. Như chúng ta đã biết, đầu tư trong doanh nghiệp sản xuất thường bao gồm: đầu tư vào lao động, đầu tư vào tài sản cô định, đầu tư vào hàng dự trữ.
Tất cả việc này nhằm mục đích là tạo ra một sản phẩm với chất lượng cao, mẫu mã đẹp dé dap ung nhu cầu của con người trong xã hội hiện đại. Điều này đã được chứng minh rang trong những năm qua các doanh nghiệp sản xuất muốn ton tại trong nền kinh tế thị trường thì căn bản nhất là phải nâng cao chất lượng sản pham và hạ giá thành. Thứ ba, đầu tư tạo điều kiện giảm chỉ phí sản xuất, tăng lợi nhuận. Không có doanh nghiệp nào tiến hành sản xuất kinh doanh lại không đặt mục tiêu về lợi nhuận.
Không chỉ là mong muốn có lợi nhuận mà họ còn mong muốn tiền của họ không ngừng tăng lên tức là quy mô lợi nhuận ngày cảng được mở rộng. Hoạt động đầu tư của mỗi doanh nghiệp chính là hoạt động nham thực hiện chiên lược sản xuât kinh doanh của doanh nghiệp đó với mục tiêu đạt được lợi nhuận 11 mà doanh nghiệp đề ra. Khi lợi nhuận cảng cao thì lợi ích càng lớn và ngược lai. Lợi nhuận được quy mô bởi doanh thu và chi phí theo công thức: Lợi nhuận = Doanh thu — Chi phi Doanh thu có lớn hay không lại phụ thuộc vào quá trình đầu tư của doanh nghiệp.
Nếu đầu tư mang lại hiệu quả cao thì doanh thu sẽ nhiều. Như vậy đầu tư đã tạo điều kiện giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận. Thứ tw, dau tư góp phan doi mới công nghệ, trình độ khoa hoc kĩ thuật trong sản xuất sản phẩm của doanh nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp luôn luôn chú trọng đến việc đổi mới nhằm nâng cao sức cạnh tranh của mình.
Và một trong các công việc đầu tư của doanh nghiệp là đầu tư vào tài sản cố định. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp tiền hành mua sim máy móc thiết bị, đổi mới công nghệ nhằm nâng cao năng suất, đổi mới sản phẩm cả về chủng loại mẫu mã và chất lượng. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã cho thấy sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, mỗi doanh nghiệp đều nhận thấy vai trò to lớn của đầu tư cho công nghệ cũng như hiện đại hoá máy móc thiết bị trong quá trình sản xuất. Hay nói cách khác đầu tư góp phần đôi mới công nghệ trình độ khoa học kĩ thuật.
Thứ năm, dau tư góp phan nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Dé hoạt động được và hoạt động hiệu quả, bat cứ một doanh nghiệp sản xuất nào cũng cần có đội ngũ lao động có trình độ và kĩ thuật. Đầu tư vào lao động bao gồm những hoạt động như đầu tư vào dao tạo cán bộ quan lí, tay nghề công nhân và các chi phí dé tái sản xuất sức lao động. Đề có thể vận hành được với máy móc thiết bị hiện đại thì yêu cầu phải có đội ngũ lao động có tay nghé cao, lành nghề mới có thé làm tăng năng xuất.
Và đội ngũ lãnh đạo, các phòng ban như phòng hành chính kế toán, quản lý kho vận.