Khám Phá Dấu Ấn Văn Hóa Chăm Ở Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh những dấu ấn văn hoá chăm ở hà nội, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Trường học: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lịch sử văn hóa
• Đề tài: Dấu ấn văn hóa Chăm tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUÁ KHỨ VIỆT - CHĂM Ở THĂNG LONG - HÀ NỘI TRONG BỐI CẢNH LỊCH SỬ VIỆT NAM CẬN TRUNG ĐẠI
• 1.1. Quan hệ với chính quyền đô hộ
• 1.2. Quan hệ với người Việt
• 1.3. Thời Đinh - Tiền Lê
• 1.4. Quan hệ với Đại Việt thời Lý - Trần
• 1.5. Quan hệ với Đại Việt thời Lê sơ
• 1.6. Quan hệ với chúa Nguyễn ở Đàng Trong
• 1.7. Các hoạt động giao thoa
• 1.8. Các hoạt động ngoại giao
• 1.9. Các hoạt động quân sự
• 1.10. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG DẤU ẤN VĂN HÓA CHĂM Ở THĂNG LONG - HÀ NỘI
• 2.1. Những dấu ấn văn hóa vật thể
• 2.2. Dấu ấn Chăm qua hiện vật khảo cổ học ở Thăng Long - Hà Nội
• 2.3. Những dấu ấn vật thể khác
• 2.4. Những dấu ấn văn hóa phi vật thể
• 2.5. Dấu ấn văn hóa con người, ngôn ngữ, văn chương
• 2.6. Dấu ấn văn nghệ thuật âm nhạc múa
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM VỀ DẤU ẤN VĂN HÓA CHĂM Ở THĂNG LONG - HÀ NỘI
• 3.1. Đặc điểm về không gian phân bố
• 3.2. Đặc điểm không gian phân bố văn hóa Chăm ở khu vực Hoàng thành
• 3.3. Đặc điểm không gian phân bố văn hóa Chăm ở khu vực ngoài thành
• 3.4. Đặc điểm dấu ấn văn hóa vật thể và phi vật thể Chăm ở Thăng Long
• 3.5. Đặc điểm của dấu ấn văn hóa vật thể
• 3.6. Đặc điểm của dấu ấn văn hóa phi vật thể
• 3.7. Đặc điểm biến đổi của những dấu ấn văn hóa Chăm ở Thăng Long - Hà Nội
• 3.8. Sự Việt hóa những dấu ấn văn hóa Chăm ở Thăng Long - Hà Nội
• 3.9. Sự cộng cư Việt - Chăm ở Thăng Long - Hà Nội
• 3.10. Tiểu kết chương 3
• LỜI MỞ ĐẦU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về dấu ấn văn hóa Chăm tại Hà Nội

Dấu ấn văn hóa Chăm tại Hà Nội là một phần quan trọng trong bức tranh văn hóa đa dạng của Việt Nam. Văn hóa Chăm không chỉ thể hiện qua các di sản vật thể mà còn qua các giá trị phi vật thể như ngôn ngữ, nghệ thuật và tôn giáo. Những di sản này đã góp phần làm phong phú thêm nền văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Nghiên cứu về văn hóa Chăm tại Hà Nội giúp hiểu rõ hơn về sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc trong lịch sử.

1.1. Di sản văn hóa Chăm tại Hà Nội

Di sản văn hóa Chăm tại Hà Nội bao gồm nhiều hiện vật quý giá như tượng, bia ký và các công trình kiến trúc. Những hiện vật này không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn chứa đựng nhiều thông điệp lịch sử. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa Chăm là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

1.2. Ngôn ngữ và truyền thống Chăm

Ngôn ngữ Chăm là một phần quan trọng trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa của người Chăm. Các truyền thống văn hóa như lễ hội, phong tục tập quán cũng được duy trì và phát triển. Những yếu tố này không chỉ giúp người Chăm giữ gìn bản sắc mà còn tạo ra sự kết nối với các nền văn hóa khác.

II. Vấn đề và thách thức trong việc bảo tồn văn hóa Chăm

Việc bảo tồn văn hóa Chăm tại Hà Nội đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển đô thị hóa nhanh chóng đã ảnh hưởng đến các di sản văn hóa. Nhiều di tích lịch sử bị xâm hại hoặc biến mất do các dự án xây dựng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Chăm trong bối cảnh hiện đại.

2.1. Tác động của đô thị hóa đến di sản văn hóa

Đô thị hóa đã dẫn đến việc nhiều di sản văn hóa Chăm bị xâm hại. Các công trình kiến trúc cổ bị thay thế bởi các tòa nhà hiện đại, làm mất đi giá trị lịch sử. Cần có các biện pháp bảo vệ hiệu quả để giữ gìn những giá trị văn hóa này.

2.2. Thiếu nguồn lực cho bảo tồn văn hóa

Nguồn lực cho việc bảo tồn văn hóa Chăm còn hạn chế. Các tổ chức và cá nhân chưa có đủ điều kiện để thực hiện các dự án bảo tồn. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và cộng đồng để nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa Chăm.

III. Phương pháp bảo tồn văn hóa Chăm hiệu quả

Để bảo tồn văn hóa Chăm tại Hà Nội, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc kết hợp giữa bảo tồn vật thể và phi vật thể là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và truyền thông cũng cần được triển khai để nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị văn hóa Chăm.

3.1. Bảo tồn di sản vật thể

Bảo tồn di sản vật thể như tượng, bia ký và các công trình kiến trúc là rất cần thiết. Cần có các biện pháp bảo vệ và phục hồi các di sản này để giữ gìn giá trị văn hóa Chăm.

3.2. Phát huy giá trị văn hóa phi vật thể

Phát huy giá trị văn hóa phi vật thể như ngôn ngữ, nghệ thuật và tôn giáo cũng rất quan trọng. Các hoạt động văn hóa, lễ hội cần được tổ chức thường xuyên để duy trì bản sắc văn hóa Chăm.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong việc phát triển văn hóa Chăm

Việc phát triển văn hóa Chăm không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn mà còn cần có các ứng dụng thực tiễn. Các sản phẩm văn hóa Chăm có thể được đưa vào các hoạt động du lịch, giáo dục và nghệ thuật. Điều này không chỉ giúp phát huy giá trị văn hóa mà còn tạo ra nguồn thu cho cộng đồng.

4.1. Du lịch văn hóa Chăm

Du lịch văn hóa Chăm có thể trở thành một nguồn thu quan trọng cho cộng đồng. Các tour du lịch khám phá văn hóa Chăm sẽ thu hút du khách và nâng cao nhận thức về văn hóa này.

4.2. Giáo dục và truyền thông về văn hóa Chăm

Giáo dục và truyền thông về văn hóa Chăm cần được đẩy mạnh. Các chương trình giáo dục có thể giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa của dân tộc mình.

V. Kết luận về tương lai văn hóa Chăm tại Hà Nội

Tương lai của văn hóa Chăm tại Hà Nội phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Sự quan tâm và hỗ trợ từ cộng đồng và chính quyền là rất cần thiết. Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Chăm sẽ góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa dạng của Việt Nam.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn văn hóa

Bảo tồn văn hóa Chăm không chỉ là trách nhiệm của một cá nhân hay tổ chức mà là của toàn xã hội. Mỗi người cần có ý thức trong việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc.

5.2. Hướng đi cho văn hóa Chăm trong tương lai

Hướng đi cho văn hóa Chăm trong tương lai cần phải được xác định rõ ràng. Cần có các chiến lược dài hạn để bảo tồn và phát triển văn hóa Chăm, từ đó tạo ra sự kết nối giữa các thế hệ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trải qua hơn 1000 năm lịch sử dựng nước và giữ nước, tiến trình giao lưu và tiếp biến văn hóa giữa các cộng đồng cư dân là quy luật phát triển tất yếu của nền văn minh Đại Việt. Trong suốt giai đoạn từ thế kỷ 10 đến trước thế kỷ 19, mối quan hệ giữa Đại Việt và Champa đã định hình nên những tầng không gian văn hóa đặc sắc tại trung tâm chính trị Thăng Long - Hà Nội. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử văn hóa của tác giả Đinh Đức Tiến (bảo vệ năm 2009 tại Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) tập trung khảo cứu hệ thống dấu ấn văn hóa Chăm trên không gian 14 đơn vị hành chính của Hà Nội (gồm 9 quận nội thành như Ba Đình, Hoàn Kiếm, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Tây Hồ, Thanh Xuân, Cầu Giấy, Hoàng Mai, Long Biên và 5 huyện ngoại thành gồm Từ Liêm, Thanh Trì, Gia Lâm, Đông Anh, Sóc Sơn). Nghiên cứu giải quyết vấn đề nhận diện các di sản vật thể và phi vật thể của người Chăm vốn bị lu mờ hoặc nhìn nhận rời rạc trong các công trình lịch sử trước đây. Mục tiêu nghiên cứu hướng tới việc hệ thống hóa 100% tư liệu biên niên sử thành văn với hơn 60 sự kiện bang giao và quân sự tiêu biểu, kết hợp phân tích đối chiếu hàng chục hiện vật khảo cổ học phát lộ tại Hoàng thành Thăng Long và các vùng phụ cận. Về mặt ý nghĩa khoa học, luận văn đóng góp cơ sở dữ liệu xác thực phục vụ đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội (1010 - 2010), làm sáng tỏ quá trình hội tụ, dung nạp văn hóa phi Hán và định hình bản sắc đa dạng của văn hóa kinh kỳ nghìn năm văn hiến.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết tiếp biến văn hóa (Acculturation Theory) của nhân học văn hóa hiện đại kết hợp mô hình quan hệ trung tâm - ngoại vi (Center - Periphery Model) và nguyên lý "hóa thạch ngoại biên" do các học giả nhân học đề xướng. Tiến trình giao thoa văn hóa giữa Đại Việt và Champa được khảo sát qua 2 trục quan hệ cơ bản: con đường hòa bình (ngoại giao, triều cống, quy phụ, hôn nhân chính trị) và con đường chiến tranh (các cuộc đại chinh phạt, bắt tù binh, sáp nhập lãnh thổ). Hệ thống 4 khái niệm then chốt được thao tác hóa xuyên suốt bao gồm: tiếp biến văn hóa tự nguyện, dung hợp tín ngưỡng bản địa Đông Nam Á, Việt hóa yếu tố ngoại lai, và phức thể văn hóa kinh kỳ. Về mặt tư tưởng học thuật, nghiên cứu đặt cấu trúc văn hóa Đại Việt (mang vỏ bọc thể chế Đông Á chịu ảnh hưởng Nho giáo) trong thế đối sánh với văn hóa Champa (mang diện mạo Nam Á dựa trên nền tảng Bà La Môn giáo và Phật giáo), từ đó chỉ ra nhu cầu nội tại của cư dân Việt sau gần 1000 năm Bắc thuộc là tìm kiếm các yếu tố phi Hán để tái khẳng định bản sắc độc lập tự chủ từ năm 938 trở đi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp liên ngành khoa học xã hội kết hợp khảo sát điền dã thực địa tại 5 khu vực phân bố trọng điểm trên địa bàn Hà Nội (Hoàng thành Thăng Long, dải ven hồ Tây, xã Yên Sở, xã Phú Thụy và xã Vọng La) cùng các địa bàn đối sánh tại miền Trung như Ninh Thuận và Quảng Nam. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% các ghi chép chính sử trong Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, Việt Sử Lược, Tiền Hán Thư, Tấn Thư, Minh Sử cùng hệ thống mẫu chọn khảo cổ gồm hơn 50 hiện vật đất nung và sa thạch thời Lý - Trần tại các hố khai quật Hoàng thành (năm 1998, giai đoạn 2002 - 2003) và khu di tích Quần Ngựa, Văn Lang, chùa Bà Tấm. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm thu thập các dữ liệu vật thể mang tính đại diện thẩm mỹ và biểu tượng học cao nhất. Việc lựa chọn phương pháp phân tích văn bản học đối chiếu với phương pháp khảo cổ học hình thái và dân tộc học so sánh giúp loại bỏ tính chủ quan của thư tịch phong kiến, xác thực niên đại kéo dài từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 19, đảm bảo độ chuẩn xác khoa học đạt mức tối ưu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã thống kê và phân loại cụ thể các dấu ấn giao lưu văn hóa qua 3 phát hiện nổi bật:

Thứ nhất, về mặt ngoại giao hòa bình, lịch sử ghi nhận tổng cộng 59 sự kiện ngoại giao tiêu biểu từ thời Đinh - Tiền Lê đến thời Lê sơ, trong đó triều Lý có 24 sự kiện (chiếm 40,68%), triều Trần có 22 sự kiện (chiếm 37,29%), và triều Lê sơ giảm xuống 12 sự kiện (chiếm 20,33%). Các đợt quy phụ mang tính tập thể lớn như năm 992 với hơn 3000 người, năm 1044 với hơn 100 người, và năm 1448 với hơn 340 người đã đưa một lượng cư dân Chăm đáng kể định cư tại kinh kỳ.

Thứ hai, về mặt xung đột quân sự, có tới 41 cuộc đụng độ lớn dưới thời Lý - Trần (15 cuộc thời Lý và 21 cuộc thời Trần) cùng 7 cuộc dưới thời Lê sơ. Đỉnh cao là các mốc chinh phạt năm 982 (Lê Hoàn bắt hơn 100 cung nữ, 1 nhà sư Thiên Trúc), năm 1069 (Lý Thánh Tông bắt vua Chế Củ và 5 vạn tù binh, thu nạp 3 châu Địa Lý, Ma Linh, Bố Chính), và năm 1471 (Lê Thánh Tông huy động hơn 10 vạn quân đánh bại Champa, sáp nhập đất đai lập thành thừa tuyên Quảng Nam).

Thứ ba, về dấu ấn khảo cổ học vật thể tại Hoàng thành Thăng Long và vùng phụ cận, nghiên cứu nhận diện rõ nét 3 loại hình hiện vật mang phong cách Chăm đậm nét: tượng đôi chim uyên ương thời Lý gắn trên ngói úp nóc có dáng dấp ngỗng thần Hamsa; lá đề trang trí chim phượng có độ xòe cánh cong vút tương đồng với thần điểu Garuda; và gạch tháp chạm phù điêu Garuda nguyên vẹn tại khu vực Văn Lang (quận Ba Đình).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng tiến trình giao thoa văn hóa Việt - Chăm diễn ra mạnh mẽ nhất không phải qua con đường ngoại giao cung đình thuần túy mà qua con đường quân sự và tiếp nhận tù binh tinh hoa (thợ thủ công, nghệ nhân, trí thức, nhạc công). Toàn bộ dữ liệu lịch sử này có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ cột so sánh tương quan giữa 59 sự kiện ngoại giao và 48 cuộc đụng độ quân sự xuyên suốt từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 15, kết hợp bảng ma trận phân bố không gian di tích Chăm tại 5 cụm địa bàn Hà Nội. So với các nhận định của Georges Maspéro (năm 1928) hay Henri Parmentier (năm 1945) vốn chỉ nhìn nhận Champa ở vùng duyên hải miền Trung, luận văn đã mở rộng không gian văn hóa Chăm ra tận trung tâm đồng bằng Bắc Bộ. Nguyên nhân của sự tiếp nhận sâu sắc thời Lý - Trần bắt nguồn từ việc tầng lớp quý tộc Thăng Long chủ động dung nạp nghệ thuật điêu khắc, âm nhạc, kiến trúc Champa như một thành tố đối trọng nhằm hóa giải sức ép đồng hóa từ văn hóa phương Bắc. Khi bước sang thời Lê sơ (thế kỷ 15), thể chế Nho giáo độc tôn đã khiến nhiều yếu tố Chăm bị đẩy ra ngoại vi hoặc tích hợp sâu vào tín ngưỡng dân gian ven hồ Tây và các làng cổ ngoại thành.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm tại Hà Nội:

Thứ nhất, tiến hành số hóa 100% hệ thống hiện vật khảo cổ học mang dấu ấn Chăm tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội với mục tiêu hoàn thành cơ sở dữ liệu 3D cho hơn 200 hiện vật đất nung và sa thạch trong vòng 12 tháng do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội chủ trì.

Thứ hai, thiết lập tuyến du lịch chuyên đề di sản giao lưu văn hóa Việt - Chăm kết nối Hoàng thành Thăng Long với 5 cụm làng cổ ven hồ Tây (Phú Gia, Phú Thượng) và xã Yên Sở, phấn đấu thu hút hơn 50.000 lượt khách tham quan mỗi năm trong giai đoạn 2026 - 2028 dưới sự điều phối của Sở Du lịch Hà Nội.

Thứ ba, phục dựng và bảo tồn các thực hành diễn xướng, âm nhạc truyền thống mang gốc tích Chăm (như các điệu múa, bài ca dao, truyện tích tích hợp) tại ít nhất 3 lễ hội đình làng tiêu biểu ở Tây Hồ và Thanh Trì trước quý 4 năm 2027 do Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia phối hợp chính quyền địa phương thực hiện.

Thứ tư, đưa nội dung lịch sử giao thoa văn hóa Việt - Chăm vào chương trình giáo dục di sản địa phương cho học sinh các trường trung học phổ thông trên địa bàn 9 quận nội thành, bảo đảm đạt tỷ lệ bao phủ trên 85% trường học trong lộ trình 24 tháng tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật có giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Lịch sử, Văn hóa học, Khảo cổ học và Việt Nam học tại hơn 20 trường đại học khoa học xã hội trên toàn quốc nhằm khai thác khung phân tích tiếp biến văn hóa và nguồn tư liệu khảo cổ chuẩn xác.

Thứ hai, các chuyên gia quản lý di sản, cán bộ bảo tàng tại Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia nhằm ứng dụng trong công tác giám định, trưng bày và xây dựng hồ sơ khoa học cho hơn 50 hiện vật gốm, đất nung thời Lý - Trần.

Thứ ba, các nhà hoạch định chính sách du lịch văn hóa và các doanh nghiệp lữ hành tại Hà Nội nhằm xây dựng các tour trải nghiệm di sản văn hóa độc bản kết nối 5 điểm đến lịch sử ven hồ Tây và ngoại thành.

Thứ tư, những người hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật, kiến trúc sư và nhà thiết kế mỹ thuật ứng dụng muốn khai thác hơn 10 motif hoa văn cổ truyền (đường nét uyển chuyển của lá nhĩ, thần điểu Garuda, ngỗng Hamsa) vào các sản phẩm công nghiệp văn hóa đương đại.

Câu hỏi thường gặp

Tiến trình tiếp xúc và giao lưu văn hóa Chăm tại Hà Nội bắt đầu từ giai đoạn nào? Dấu ấn tiếp xúc ban đầu diễn ra từ thế kỷ 8 đến thế kỷ 9 thời Đô hộ phủ Đại La - Tống Bình, nhưng tiến trình tiếp biến văn hóa sâu sắc chỉ thực sự bùng nổ sau năm 1010 khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long và thiết lập hơn 20 đợt bang giao quy mô lớn.

Dấu hiệu nhận biết rõ nhất của phong cách nghệ thuật Chăm trên hiện vật Thăng Long là gì? Đó là tạo hình thần điểu Garuda dang rộng đôi cánh hình cánh cung xoắn ốc trên các cấu kiện đất nung và motif ngỗng thần Hamsa mỏ bẹt cách điệu thành uyên ương trên ngói úp nóc thời Lý tại hơn 3 điểm khai quật trọng điểm.

Tại sao người Chăm lại hiện diện đông đảo tại khu vực kinh thành Thăng Long thời phong kiến? Thông qua các đợt đại chinh phạt quân sự từ năm 982 đến 1471, hàng vạn tù binh Chăm bao gồm các nghệ nhân, nhạc công, thợ xây dựng tài hoa đã được triều đình đưa về Thăng Long và các vùng phụ cận để phục vụ cung đình và xây dựng kiến trúc kinh thành.

Hiện tượng Việt hóa các yếu tố văn hóa Chăm ở Hà Nội diễn ra như thế nào? Các biểu tượng Bà La Môn giáo như lá nhĩ trên đỉnh tháp sa thạch hay thần điểu hung dữ đã được nghệ nhân Việt cải biến mềm mại thành phù điêu lá đề đất nung chạm khắc rồng, phượng và tích hợp vào không gian chùa chiền Phật giáo thời Lý.

Khu vực nào tại Hà Nội hiện còn lưu giữ nhiều dấu tích văn hóa Chăm nhất? Khu di tích Hoàng thành Thăng Long (quận Ba Đình) cùng dải đất ven hồ Tây thuộc phường Phú Thượng (quận Tây Hồ) và xã Yên Sở (huyện Thanh Trì) là những nơi phát lộ mật độ di vật và truyền thuyết dân gian Chăm phong phú nhất với hơn 5 địa điểm tiêu biểu.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện hơn 100 sự kiện lịch sử và hiện vật khảo cổ khẳng định dấu ấn văn hóa Chăm tại Thăng Long từ thế kỷ 10 đến trước thế kỷ 19.
• Nhận diện thành công 3 loại hình điêu khắc kiến trúc cung đình thời Lý mang phong cách Champa gồm Garuda, Hamsa và lá nhĩ đất nung.
• Chứng minh quy luật giao thoa tiếp biến văn hóa thông qua 2 phương thức: ngoại giao hòa bình (59 sự kiện) và xung đột quân sự (48 cuộc).
• Khẳng định vai trò của yếu tố văn hóa Chăm như một nguồn lực nội sinh quan trọng giúp Đại Việt xây dựng bản sắc phi Hán độc lập và tự chủ.
• Xác lập bản đồ phân bố 5 không gian định cư và di tích Chăm trên địa bàn Hà Nội làm tiền đề cho công tác bảo tồn di sản hiện đại.

Đóng góp lớn nhất của công trình là mở ra hướng tiếp cận liên ngành giữa sử học và khảo cổ học, làm giàu thêm 1000 năm bề dày lịch sử văn hiến của thủ đô. Kế hoạch nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng khai quật điền dã tại 5 huyện ngoại thành trước năm 2028. Các cơ quan quản lý di sản và nhà nghiên cứu hãy chung tay ứng dụng ngay kết quả nghiên cứu này vào công tác số hóa và phát triển công nghiệp văn hóa của thủ đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lêi Cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i. C¸c sè liÖu vµ kÕt qu¶ trong luËn v¨n lµ trung thùc. Nh÷ng ý kiÕn khoa häc trong luËn v¨n ch­a ®­îc ai c«ng bè trong bÊt kú c«ng tr×nh nµo kh¸c. Hµ Néi, ngµy th¸ng n¨m 2009 T¸c gi¶ luËn v¨n §inh §øc TiÕn 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Môc lôc më ®Çu Ch­¬ng 1: Tæng quan vÒ qua hÖ ViÖt - Ch¨m ë Th¨ng Long - Hµ Néi trong bèi c¶nh lÞch sö ViÖt Nam Cæ Trung ®¹i.

Quan hÖ víi chÝnh quyÒn ®« hé 9 1. Quan hÖ víi ng­êi ViÖt 15 1. Thêi §inh - TiÒn Lª 16 1. Quan hÖ víi §¹i ViÖt thêi Lý - TrÇn 20 1.

Quan hÖ víi §¹i ViÖt thêi Lª s¬ 26 1. Quan hÖ víi chóa NguyÔn ë §µng Trong 30 1. C¸c ho¹t ®éng giao thoa 33 1. C¸c ho¹t ®éng ngo¹i giao 35 1.

C¸c ho¹t ®éng qu©n sù 38 TiÓu kÕt ch­¬ng 1 42 Ch­¬ng 2: Nh÷ng dÊu Ên v¨n hãa Ch¨m ë Th¨ng Long - Hµ Néi 2. Nh÷ng dÊu Ên v¨n hãa vËt thÓ 44 2. DÊu Ên Ch¨m qua hiÖn vËt kh¶o cæ häc ë Th¨ng Long - Hµ Néi 45 2. Nh÷ng dÊu Ên vËt thÓ kh¸c 57 2.

Nh÷ng dÊu Ên v¨n hãa phi vËt thÓ 68 2. DÊu Ên vÒ con ng­êi, ng«n ng÷, v¨n ch­¬ng 68 2. DÊu Ên vÒ nghÖ thuËt ©m nh¹c móa 78 TiÓu kÕt ch­¬ng 2 91 Ch­¬ng 3: Mét sè ®Æc ®iÓm vÒ dÊu Ên v¨n hãa Ch¨m ë Th¨ng Long - Hµ Néi 3. §Æc ®iÓm vÒ kh«ng gian ph©n bè 92 3.

§Æc ®iÓm kh«ng gian ph©n bè v¨n hãa Ch¨m ë khu vùc Hoµng 92 thµnh 3. §Æc ®iÓm kh«ng gian ph©n bè v¨n hãa Ch¨m ë khu vùc ngo¹i thµnh 94 3. §Æc ®iÓm dÊu Ên v¨n hãa vËt thÓ vµ phi vËt thÓ Ch¨m ë Th¨ng Long 96 3. §Æc ®iÓm cña dÊu Ên v¨n hãa vËt thÓ 96 3.

§Æc ®iÓm cña dÊu Ên v¨n hãa phi vËt thÓ 99 3. §Æc ®iÓm biÕn ®æi cña nh÷ng dÊu Ên v¨n hãa Ch¨m ë Th¨ng Long - Hµ 105 Néi 3. Sù ViÖt hãa nh÷ng dÊu Ên v¨n hãa Ch¨m ë Th¨ng Long - Hµ Néi 105 3. Sù céng c­ ViÖt - Ch¨m ë Th¨ng Long - Hµ Néi 107 TiÓu kÕt ch­¬ng 3 109 KÕt LUËN 111 Tµi liÖu tham kh¶o 114 Phô lôc 129 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] B¶ng kª nh÷ng ch÷ viÕt t¾t §HKHXHVNV: §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n GS: Gi¸o s­ NPHMVKHC: Nh÷ng ph¸t hiÖn míi vÒ kh¶o cæ häc Nxb: Nhµ xuÊt b¶n PGS: Phã gi¸o s­ Tr: Trang Trcn: Tr­íc c«ng nguyªn TS: TiÕn sÜ TSKH: TiÕn sÜ khoa häc 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] më ®Çu 1.

TÝnh cÇn thiÕt cña ®Ò tµi ViÖt Nam cã vÞ trÝ cÇu nèi gi÷a ®«ng vµ t©y, gi÷a h¶i ®¶o vµ lôc ®Þa, n»m trong tÇm ¶nh h­ëng cña c¸c nÒn v¨n minh lín,nªn giao thoa - tiÕp biÕn v¨n hãa ®· trë thµnh mét ®Æc ®iÓm th­êng xuyªn vµ næi bËt trong lÞch sö quèc gia nãi chung vµ cña Th¨ng Long - Hµ Néi nãi riªng. §· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ c¸c mèi giao thoa gi÷a v¨n hãa ViÖt víi c¸c nÒn v¨n hãa kh¸c, trong ®ã cã giao thoa v¨n hãa ViÖt - Ch¨m. Tuy nhiªn, nghiªn cøu giao thoa v¨n hãa ViÖt -Ch¨m ë B¾c Bé nãi chung vµ Th¨ng Long - Hµ Néi nãi riªng ch­a ®­îc c¸c häc gi¶ chó ý mét c¸ch ®Çy ®ñ vµ cã hÖ thèng. N¨m 2010, Thñ ®« kû niÖm trßn 1000 n¨m tuæi (1010 - 2010), viÖc nghiªn cøu, t×m hiÓu vµ nhËn diÖn s©u s¾c qu¸ tr×nh giao thoa v¨n hãa ViÖt - Ch¨m th«ng qua nh÷ng dÊu Ên ®Ó l¹i trªn ®Þa bµn Hµ Néi chÝnh lµ gãp phÇn sinh ®éng, s©u s¾c thªm qu¸ tr×nh lÞch sö, v¨n ho¸ cña m¶nh ®Êt ngµn n¨m v¨n hiÕn nµy.

Bªn c¹nh nh÷ng lý do kh¸ch quan nh­ vËy, sau khi thùc hiÖn khãa luËn tèt nghiÖp cö nh©n chuyªn ngµnh LÞch sö v¨n hãa Côm di tÝch ë Phó Gia, Phó Th­îng, T©y Hå vµ lÔ héi chÝnh cña nã vµo n¨m 2000 ®· gióp t«i nhËn thÊy nh÷ng dÊu vÕt v¨n hãa Ch¨m ë ®©y. Khi vÒ c«ng t¸c t¹i t¹p chÝ V¨n hãa NghÖ thuËt, cã ®iÒu kiÖn më réng nghiªn cøu t«i ®· nhËn thÊy nh÷ng dÊu vÕt v¨n ho¸ Ch¨m cßn xuÊt hiÖn ë nhiÒu khu vùc kh¸c trªn ®Þa bµn Hµ Néi. Nh÷ng chuyªn ®i c«ng t¸c vµ kh¶o s¸t khu vùc miÒn Trung t¹o ®iÒu kiÖn cho t«i so s¸nh nh÷ng dÇu tÝch v¨n ho¸ Ch¨m ë Hµ Néi víi ®Þa bµn g«c v¨n ho¸ gèc, ®Æc biÖt lµ ë Ninh ThuËn - ®Þa bµn c­ tró l©u ®ßi, liªn tôc cña ng­êi Ch¨m (trong lÞch sö vµ cho ®Õn tËn ngµy nay). TÝch hîp nh÷ng kiÕn thøc trªn, t«i ®· ®Ò xuÊt ®Ò tµ× Nh÷ng dÊu Ên v¨n hãa Ch¨m ë Hµ Néi.

Môc ®Ých vµ ph¹m vi nghiªn cøu 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - HÖ thèng t­ liÖu lÞch sö thµnh v¨n (Biªn niªn sö, c¸c t­ liÖu kh¸c nh­: bia ký, gia ph¶.) vÒ c¸c d¹ng quan hÖ ViÖt- Ch¨m diÔn ra ë khu vùc Th¨ng Long - Hµ Néi. - T×m hiÓu nh÷ng dÊu tÝch v¨n hãa Ch¨m trong x· héi ViÖt ë khu vùc Th¨ng Long - Hµ Néi Ph¹m vi kh«ng gian nghiªn cøu cña ®Ò tµi tËp trung vµo ®Þa bµn Hµ Néi tr­íc khi më réng vµo ngµy 1 th¸ng 8 n¨m 2008, gåm 9 quËn Ba §×nh, Hoµn KiÕm, §èng §a, Hai Bµ Tr­ng, Thanh Xu©n, T©y Hå, CÇu GiÊy, Hoµng Mai, Long Biªn; vµ 5 huyÖn ngo¹i thµnh: Tõ Liªm, Thanh Tr×, Gia L©m, §«ng Anh, Sãc S¬n. VÒ thêi gian, ®Ò tµi tËp trung nghiªn cøu dÊu Ên Ch¨m ®Ó l¹i ë Th¨ng Long - Hµ Néi thêi kú phong kiÕn ViÖt Nam tù chñ tõ thÕ kû 10 ®Õn tr­íc thÕ kû 19. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò TiÕp xóc v¨n hãa ViÖt- Ch¨m nãi chung vµ dÊu Ên v¨n hãa Ch¨m ë Th¨ng Long - Hµ Néi lµ chñ ®Ò kh«ng míi nh­ng lu«n hÊp dÉn c¸c nhµ nghiªn cøu khoa häc bëi tÝnh bÊt ngê mçi khi nh÷ng t­ liÖu míi ®­îc ph¸t hiÖn vµ nhËn diÖn.

Nh×n l¹i qu¸ tr×nh t×m hiÓu, nghiªn cøu cã liªn quan ®Õn chñ ®Ò nµy, chóng t«i thÊy næi bËt: Thø nhÊt, lµ c¸c häc gi¶ Ph¸p t×m hiÓu vÒ v­¬ng quèc Ch¨mpa tõ håi ®Çu thÕ kû XX, qua nh÷ng ph¸t hiÖn vÒ nh÷ng ng«i th¸p Ch¨m n»m r¶i r¸c miÒn Trung ViÖt Nam. Bªn c¹nh ®ã ®· cã häc gi¶ nghiªn cøu mèi giao thoa v¨n hãa ViÖt - Ch¨m, tuy nhiªn, ®· diÔn ra muén h¬n so víi c¸c nghiªn cøu chuyªn s©u vÒ lÞch sö, v¨n hãa Ch¨m ë miÒn Trung. C¸c nghiªn cøu vÒ mèi giao l­u nµy chØ t×m hiÓu trªn tæng thÓ chung nhÊt, mµ kh«ng ®i s©u vµo nh÷ng tr­êng hîp cô thÓ cña khu vùc Th¨ng Long - Hµ Néi. víi L’art Annamite (NghÖ thuËt Annam) xuÊt b¶n n¨m 1915; 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

víi Introdution µ l’Ðtude de l’Annam et du Chapa. Les Annamites (NhËp m«n nghiªn cøu vÒ Annam vµ Champa. Ng­êi Ch¨m. Ng­êi ViÖt) c«ng bè n¨m 1934; Parmentier Henri, Mercier R.

víi Ðlements anciens d’architecture au nord Viet Nam (YÕu tè cæ ®¹i trong kiÕn tróc miÒn B¾c ViÖt Nam) c«ng bè vµo n¨m 1945; Bezacier L. víi Attitude inhabituelle commune aux arts Cam et Vietnam du dragon - makara et du lion (T­ thÕ kh¸c th­êng cña rång - makara vµ s­ tö b¾t gÆp trong nghÖ thuËt Ch¨m lÉn ViÖt Nam) c«ng bè vµo n¨m 1961. Thø hai, ®ã lµ c¸c häc gi¶ "T©y häc" ng­êi ViÖt, tuy nhiªn nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu cña hä còng chØ dõng l¹i ë nh÷ng mèi quan hÖ ViÖt - Ch¨m nãi chung, mµ ch­a ®i vµo t×m hiÓu qu¸ tr×nh giao thoa - tiÕp biÕn ë Th¨ng Long - Hµ Néi nãi riªng, hay B¾c Bé nãi chung. Chñ yÕu, c¸c c«ng tr×nh nµy ®Ò cËp ®Õn qu¸ tr×nh Nam tiÕn cña ng­êi ViÖt vµ nh÷ng t¸c ®éng cña v¨n hãa Ch¨m ®èi víi v¨n hãa ViÖt.

Thø ba, nh÷ng nghiªn cøu cña c¸c häc gi¶ miÒn Nam tõ n¨m 1954 ®Õn n¨m 1975, ®©y lµ mét giai ®o¹n xuÊt hiÖn nhiÒu bµi viÕt vÒ mèi giao l­u v¨n hãa ViÖt Ch¨m trªn nhiÒu lÜnh vùc tõ lÞch sö, ng«n ng÷, v¨n häc, kh¶o cæ vµ nghÖ thuËt häc… C¸c c«ng tr×nh ®­îc xuÊt b¶n d­íi d¹ng s¸ch hoÆc ®­îc ®¨ng t¶i trªn c¸c t¹p chÝ nh­ V¨n §µn, Phæ th«ng, V¨n hãa nguyÖt san… Do trong hoµn c¶nh chiÕn tranh, ®Êt n­íc bÞ chia c¾t lµm hai miÒn, nªn nh÷ng nghiªn cøu cña c¸c häc gi¶ miÒn Nam vµo thêi kú nµy chØ dõng l¹i ë khu vùc v­¬ng quèc Ch¨mpa trong lÞch sö vµ nh÷ng cuéc Nam tiÕn cña cha «ng mµ th«i. Nh÷ng mèi quan hÖ vµ giao thoa v¨n hãa ViÖt Ch¨m ë phÝa B¾c vµ khu vùc Th¨ng Long hÇu nh­ ch­a thÊy ®Ò cËp tíi. Tuy nhiªn, t¸c gi¶ T¹ ChÝ §¹i Tr­êng víi ThÇn ng­êi vµ ®Êt ViÖt ®­îc c«ng bè lÇn ®Çu lÇn ®Çu vµo n¨m 1970, råi sau nµy ®­îc xuÊt b¶n t¹i California, Mü vµo n¨m 1989 (vµ xuÊt b¶n ë ViÖt Nam vµo n¨m 2006) cã nhiÒu chi tiÕt nh¾c tíi nh÷ng dÊu Ên t«n gi¸o tÝn ng­ìng. cña Ch¨m trªn ®Êt Th¨ng Long - Hµ Néi.

Hay TriÒu ®×nh, ®Êt 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] n­íc Lª TrÞnh ë thÕ kû XVII: Tõ Bµ §anh ®Õn thÇn B¹ch M·, c«ng bè vµo th¸ng 9 n¨m 2007 trªn talawas, ®Ò cËp ®Õn nh÷ng t¸c ®éng cña ®êi sèng x· héi ®Õn ®êi sèng t«n gi¸o, tÝn ng­ìng, ®Æc biÖt cã nh¾c tíi h×nh ¶nh thê phån thùc cña Ch¨m ®· ¶nh h­ëng tíi hÖ thèng thê thÇn B¹ch M· ë §¹i ViÖt nãi chung vµ Th¨ng Long nãi riªng. Thø t­, nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu cña giíi häc gi¶ ViÖt Nam nãi chung (gåm mét vµi c«ng tr×nh xuÊt hiÖn ë miÒn B¾c vµ ®Æc biÖt lµ tõ sau ngµy gi¶i phãng cho ®Õn nay) ®· cã nh÷ng t×m hiÓu vÒ v¨n hãa Ch¨m nãi riªng vµ mèi quan hÖ giao thoa ViÖt Ch¨m nãi chung. C¸c c«ng tr×nh ®­îc ®¨ng t¶i nhiÒu trªn c¸c t¹p chÝ khoa häc nh­: Sö §Þa, Nghiªn cøu LÞch sö, D©n téc häc, Kh¶o cæ häc, V¨n hãa NghÖ thuËt, V¨n häc, Nghiªn cøu §«ng Nam ¸, X­a Nay… cïng rÊt nhiÒu c¸c cuèn s¸ch lÇn l­ît ®­îc xuÊt b¶n. Cã thÓ chia thµnh hai nhãm nghiªn cøu, thø nhÊt lµ c¸c häc gi¶ xuÊt hiÖn sau n¨m 1954 cho ®Õn tr­íc n¨m 1975.

Tuy nhiªn sè l­îng c«ng tr×nh nghiªn cøu giao l­u v¨n hãa ViÖt Ch¨m kh«ng nhiÒu, chñ yÕu n»m trong c¸c cuèn gi¸o tr×nh lÞch sö ViÖt Nam. Vµ ®­îc nh¾c tíi rÊt chung chung mµ kh«ng ®i vµo nghiªn cøu tr­êng hîp cô thÓ ë Hµ Néi. Thø hai lµ c¸c häc gi¶ sinh sèng sau n¨m 1975, khi ®Êt n­íc ®· ®­îc thèng nhÊt, c¸c nhµ nghiªn cøu cã nhiÒu ®iÒu kiÖn tiÕp cËn trùc tiÕp víi v¨n hãa Ch¨m trªn nhiÒu lÜnh vùc: sö häc, d©n téc häc, kh¶o cæ häc, v¨n häc, ng«n ng÷ häc, nghÖ thuËt häc.