Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là một nội dung quan trọng trong tư tưởng, sự nghiệp của Hồ Chí Minh, có giá trị lý luận và thực tiễn to lớn. Vì vậy, đã có rất nhiều nhà khoa học quan tâm tìm hiểu, đi sâu nghiên cứu về vấn đề này.
Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức có cuốn sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức” của tác giả Thành Duy [25]. Công trình đã trình bày có hệ thống về nguồn gốc, nội dung và giá trị tư tưởng đạo đức Hồ luan an 8 Chí Minh. Về nguồn gốc hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, đó là sự tiếp thu có chọn lọc truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam, tư tưởng đạo đức tiến bộ của nhân loại (phương Đông và phương Tây) mà đỉnh cao là tư tưởng đạo đức Mác - Lênin. Về nội dung đạo đức Hồ Chí Minh, các tác giả đã trình bày những nội dung cơ bản trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh qua từng thời kỳ cách mạng, trong cách mạng giải phóng dân tộc và trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Qua đó khẳng định giá trị sâu sắc của đạo đức Hồ Chí Minh và sự cần thiết phải vận dụng, quán triệt tư tưởng, tấm gương đạo đức của Người trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Nghiên cứu về đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh, tác giả Nguyễn Thế Thắng có cuốn “Tìm hiểu tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh” [99]. Trên cơ sở kế thừa những thành tựu nghiên cứu của những người đi trước, tác giả đã bổ sung, cụ thể hóa, hệ thống hóa và hoàn thiện thêm nội dung cơ bản về nguồn gốc, bản chất tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh và sự vận dụng tư tưởng đó trong sự nghiệp đổi mới hiện nay. Điểm nổi bật trong cuốn sách là tác giả đã làm rõ tính chất cách mạng trong đạo đức Hồ Chí Minh qua việc phân tích sự khác nhau giữa đạo đức cũ và đạo đức mới, tính kế thừa và đổi mới trong đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh.
Ngoài những chuẩn mực đạo đức cách mạng cơ bản như: trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, tác giả nêu những chuẩn mực khác như: nhân, nghĩa, trí, dũng, tín; học tập không mệt mỏi; đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; bốn phương vô sản đều là anh em. Với cách tiếp cận như vậy, tác giả đã làm sáng tỏ nội dung đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh. Đề cập đến phạm trù đạo đức cơ bản, tác giả Hoàng Trung trong cuốn “Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh - Qua các phạm trù mà Người đã sử dụng” [111], đã phân tích làm rõ nội dung những phạm trù đạo đức cơ bản mà Hồ Chí Minh đã sử dụng bao gồm: thiện - ác, hạnh phúc, nhân - nghĩa, trung - hiếu, cần - kiệm - liêm - chính - chí công vô tư, trí - dũng. Tác giả lý luan an 9 giải vì sao Hồ Chí Minh lại sử dụng các phạm trù ấy và nêu lên ý nghĩa lý luận, thực tiễn của việc kế thừa, vận dụng và phát triển tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay.
Từ kết quả nghiên cứu đề tài khoa học cấp Nhà nước (mã số KX.01): “Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam” thuộc chương trình khoa học và công nghệ cấp Nhà nước KX.02 về “Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh”, Đại tướng Võ Nguyên Giáp chủ biên cuốn sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam” [36]. Cuốn sách gồm ba phần với 10 chương. Đặc biệt, trong phần thứ hai, chương VII, các tác giả đã đề cập đến nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức gồm: vị trí, vai trò của đạo đức cách mạng; những chuẩn mực đạo đức chung và đối với từng đối tượng, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ, trách nhiệm cụ thể của đối tượng đó. Đồng thời, các tác giả đề cập đến con đường, phương pháp tu dưỡng, rèn luyện đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Vấn đề đạo đức Hồ Chí Minh được tác giả Phạm Văn Khánh đề cập trong hai cuốn sách. Cuốn “Tư tưởng Hồ Chí Minh tỏa sáng trong thực tiễn cách mạng Việt Nam” [41], đã tập hợp những bài viết của mình về một số nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh, làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh được vận dụng trong thực tiễn cách mạng Việt Nam và giai đoạn hiện nay. Về đạo đức Hồ Chí Minh, tác giả khẳng định tầm quan trọng của đạo đức đối với người cách mạng; nội dung tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng đối với cán bộ, đảng viên là suốt đời phấn đấu, hy sinh vì sự nghiệp cách mạng của Đảng, luôn đặt lợi ích của Đảng, của nhân dân lên trên hết, trước hết. Tác giả cũng phân tích, làm rõ bồi dưỡng đạo đức cách mạng phải gắn liền với chống chủ nghĩa cá nhân, yêu cầu xây dựng đạo đức cách mạng là tu dưỡng đạo đức suốt đời, nói và làm đi đôi với nhau, nêu gương đạo đức cách mạng, xây dựng đạo đức mới đi liền với chống biểu hiện phi đạo đức.
Cuốn “Thấm nhuần tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh” [42]. Phạm Văn luan an 10 Khánh đã phân tích, làm rõ nguồn gốc hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là sự kết tinh truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc, gia đình, kết hợp với đạo đức của nhân loại và đạo đức của chủ nghĩa Mác - Lênin. Trong đó, tác giả khẳng định đạo đức của chủ nghĩa Mác - Lênin có vai trò quan trọng đối với sự hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh. Về nội dung đạo đức Hồ Chí Minh, tác giả chỉ ra vị trí, vai trò của đạo đức đối với mỗi con người, tấm gương yêu nước, thương dân, trọng dân, tận tụy phục vụ nhân dân, làm gương và nêu gương của người đảng viên.
Tác giả nhấn mạnh vấn đề giáo dục, rèn luyện đạo đức của đảng viên là thực hành tiết kiệm, bài trừ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, chăm lo đào tạo, bồi dưỡng các thế hệ cách mạng trong đó có thanh niên trở thành những người vừa có đức, vừa có tài. Song Thành là một tác giả có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị về Hồ Chí Minh. Liên quan đến đạo đức Hồ Chí Minh có ba công trình sau: Trong cuốn “Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng lỗi lạc” [94], tác giả đã làm sáng tỏ thêm những vấn đề cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Cuốn sách gồm 20 chương được chia làm ba phần lớn.
Trong đó, tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức được trình bày ở Chương 13. Tác giả làm rõ nguồn gốc hình thành đạo đức Hồ Chí Minh là sự kế thừa những tư tưởng đạo đức của dân tộc Việt Nam, tiếp thu tinh hoa đạo đức nhân loại bao gồm tư tưởng tích cực của Nho giáo và tư tưởng đạo đức phương Tây, tiếp thu tư tưởng đạo đức học Mác - Lênin. Trong đó, tác giả khẳng định “Hồ Chí Minh cùng với Mác - Lênin đã làm một cuộc cách mạng trên lĩnh vực đạo đức”. Tác giả phân tích những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về đạo đức thể hiện ở vai trò của đạo đức khi coi đạo đức là gốc của người cách mạng, là tiêu chuẩn hàng đầu của người lãnh đạo trong điều kiện Đảng cầm quyền, là nhân tố tạo nên sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội.
Trình bày quan điểm Hồ Chí Minh về những chuẩn mực đạo đức của con người Việt Nam đó là: trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư; yêu thương con người, luan an 11 sống có tình có nghĩa; có tinh thần quốc tế trong sáng. Nguyên tắc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức là xây đi đôi với chống; nêu gương người tốt, việc tốt; bồi dưỡng ý thức đạo đức gắn liền với thực hành và rèn luyện đạo đức trong thực tiễn; coi trọng quá trình tự giáo dục, tự rèn luyện. Trong cuốn “Hồ Chí Minh - Nhà văn hóa kiệt xuất” [95], tác giả Song Thành đã khẳng định Hồ Chí Minh là danh nhân văn hóa của thế kỉ XX với sự nghiệp văn hóa phong phú, đồ sộ. Trong đó, tác giả đã dành chương 6 để bàn về văn hóa đạo đức Hồ Chí Minh với những nội dung cụ thể như: chỉ ra vai trò của văn hóa đạo đức đối với sự phát triển của xã hội và con người; quán triệt tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong xây dựng văn hóa đạo đức mới; chỉ ra những nội dung cần học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
Đây chính là những chỉ dẫn có giá trị đối với việc tìm hiểu, nghiên cứu và học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Cuốn “Bác Hồ - Tấm gương đạo đức sáng ngời” [96], đã đề cập đến nội dung tấm gương Hồ Chí Minh qua bảy chuyên đề, góp phần làm rõ những phẩm chất cần có của mỗi cán bộ, đảng viên trên cả ba lĩnh vực: tư tưởng, đạo đức, phong cách theo tấm gương Hồ Chí Minh. Trong đó, tác giả khẳng định tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh như: cần, kiệm, giản dị, coi khinh sự xa hoa, đời tư trong sáng, đức khiêm tốn phi thường; lòng nhân ái, khoan dung, tình yêu thương sâu sắc với con người; biểu tượng của khát vọng hòa bình, hữu nghị, tinh thần quốc tế trong sáng; tấm gương suốt đời tự học và rèn luyện để trở thành bất tử. Nhằm cung cấp tài liệu phục vụ Cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, tác giả Lê Quý Đức có cuốn “Hồ Chí Minh nói về đạo đức cách mạng” [32], đã làm rõ những quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng như vai trò, nội dung, chuẩn mực đạo đức cơ bản, những nguyên tắc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức đối với các tầng lớp nhân dân và xây dựng nền đạo đức mới dưới dạng câu trích được tuyển chọn từ bộ Hồ Chí Minh toàn tập.
luan an 12 Cuốn sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức” [24] do Đinh Xuân Dũng chủ biên. Cuốn sách gồm ba phần.