Đặt vấn đề Chăn nuôi ngày càng có vị trí hết sức quan trọng trong cơ cấu ngành nông nghiệp. Sản phẩm của ngành chăn nuôi là nguồi thực phẩm không thể thiếu đối với nhu cầu đời sống của con người. Nhà nước ta hiện nay đã có những chủ trương để phát triển ngành chăn nuôi cả về chất lượng lẫn số lượng để tạo ra sản phẩm có chất lượng cao, phục vụ cho nhu cầu tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Trong đó chăn nuôi lợn là một trong những mũi nhọn của ngành chăn nuôi nước ta, đóng một vị trí quan trọng và đem lại hiệu quả kinh tế cao.Là nguồn protein động vật có giá trị phục vụ cho nhu cầu con người.
Thịt lợn có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon phù hợp với khẩu vị của nhiều người. Nó không chỉ cung cấp thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, đáp ứng nhu cầu thực phẩm cho xã hội mà còn là nguồn thu nhập kinh tế đáng kể cho chăn nuôi. Ngoài ra chăn nuôi lợn còn cung cấp một lượng lớn phân bón cho trồng trọt và thủy sản. Có thể nói ngành chăn nuôi lợn đã đóng góp một phần đáng kể vào công tác xóa đói giảm nghèo, ổn định đời sống xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế chung của đất nước.
Sự phát triển của xã hội, cùng với khoa học kĩ thuật làm cho đời sống của con người ngày một nâng cao, nhu cầu thực phẩm không chỉ còn là số lượng mà còn cả chất lượng ngày càng khắt khe hơn, đầy đủ về dinh dưỡng, an toàn về dịch bệnh. Để đáp ứng yêu cầu đó thì các hộ chăn nuôi phải nâng cao được năng suất, chất lượng sản phẩm. Muốn thực hiện tốt được điều đó thì ngoài những n 18 yếu tố về con giống, thức ăn, chế độ chăm sóc quản lý thì một yếu tố quan trọng quyết định đến sự thành bại trong chăn nuôi là công tác thú y. Hiện nay dịch bênh vẫn thường xuyên xảy ra trên đàn lợn gây ra những thiệt hại đáng kể cho người chăn nuôi.
Trong đó bệnh đường hô hấp là bệnh phổ biến ở lợn con và gây tác hại lớn. Để góp phần hạn chế tác hại của bệnh đối với chăn nuôi lợn và nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, hạn chế tối đa thiệt hại kinh tế là một việc làm có ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Xuất phát từ thực tế đó, để đánh giá chính xác hơn về tình hình nhiễm bệnh đường hô hấp ở lợn con và tìm ra biện pháp phòng trị tốt, hạn chế mức thấp nhất dịch bệnh cho đàn vật nuôi và bảo vệ sức khỏe cho con người. Được sự cho phép của khoa Chăn nuôi Thú y, thầy hướng dẫn TS.
Hà Văn Doanh chúng tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá tình hình mắc bệnh đường hô hấp ở lợn thịt và phương pháp điều trị bệnh tại trại lợn Tân Thái – Đồng Hỷ - Thái Nguyên ”. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định một số đặc điểm dịch tễ của bệnh đường hô hấp trên đàn lợn nuôi tại trại Tân Thái - Đồng Hỷ - Thái Nguyên. - Biện pháp phòng trị bệnh đường hô hấp trên lợn. - Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh đường hô hấp của 2 loại thuốc kháng sinh Tylosin 200 và Hanceft 2.
Ý nghĩa khoa học và cơ sở thực tiễn - Các kết quả nghiên cứu dịch tễ học bệnh đường hô hấp ở lợn là những tư liệu khoa học phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo ở trại chăn nuôi Tân Thái - Đồng Hỷ - Thái Nguyên. - Các kết quả nghiên cứu về biện pháp phòng trị bệnh và đánh giá hiệu quả điều trị bằng 2 loại thuốc kháng sinh Tylosin - 200 và Hanceft góp phần phục vụ sản xuất ở trại chăn nuôi Tân Thái để kiểm soát và khống chế bệnh đường hô hấp trong đàn lợn nuôi tại cơ sở. Tổng quan tài liệu 2. Cơ sở khoa học 2.
Các bệnh về đường hô hấp thường gặp ở các trại chăn nuôi tại Thái Nguyên Các trang trại chăn nuôi lợn ngoại tại Thái Nguyên chủ yếu là các giống lợn ngoại được nhập từ nước ngoài thông qua tập đoàn CP của Thái Lan. Các giống lợn này có sức đề kháng với điều kiện thời tiết khí hậu của Việt Nam nói chung và Thái Nguyên nói riêng rất kém. Chúng rất mẫn cảm với sự thay đổi đột ngột của thời tiết khí hậu và các yếu tố gây bệnh. Mặt khác, trong quá trình chăn nuôi công tác chăm sóc nuôi dưỡng, vệ sinh thú y, phòng trị bệnh không được thực hiện triệt để.
Chính những nguyên nhân này làm cho tỷ lệ lợn ở các trang trại chăn nuôi lợn ngoại tại Thái Nguyên thường xuyên mắc các bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là các bệnh đường hô hấp. Các bệnh đường hô hấp mà lợn thường xuyên mắc ở các trang trại tại Thái Nguyên là: - Bệnh viêm phổi do Mycoplasma pneumoniae gây ra. - Bệnh viêm phổi do Actinobacillus pleuropneumoniae gây ra. - Bệnh viêm phổi do Pasteurella multocida gây ra.
- Bệnh viêm phổi do ký sinh trùng gây ra. Vai trò, chức năng sinh lý của bộ máy hô hấp Đối với tất cả các loài động vật thì một trong những yếu tố quyết định đến sự sống là có đủ lượng O2. Trong mỗi phút, cơ thể động vật cần 6 - 8ml O2 và thải ra 250ml CO2. Để có đủ lượng O2 thiết yếu này và thải ra được lượng CO2 ra khỏi cơ thể thì cơ thể phải thực hiện động tác hô hấp.
Quy trình hô hấp của cơ thể lợn được chia thành 3 quá trình: - Hô hấp ngoài: là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường được thực hiện ở phổi thông qua các phế nang. - Hô hấp trong: là quá trình sử dụng O2 ở mô bào. - Quá trình vận chuyển CO2, O2 từ phổi đến mô bào và ngược lại. n 20 Động tác hô hấp được điều khiển bằng cơ chế thần kinh thể dịch và được thực hiện bởi các cơ quan hô hấp.
Cơ quan hô hấp của lợn gồm đường dẫn khí (mũi, hầu, họng, khí quản, phế quản) và phổi. Dọc đường dẫn khí có hệ thống thần kinh và hệ thống mạch máu phân bố dày đặc có tác dụng sưởi ấm không khí trước khi vào đến phổi. Trên niêm mạc đường hô hấp có nhiều tuyến tiết dịch nhầy để giữ bụi và dị vật có lẫn trong không khí. Niêm mạc đường hô hấp cũng có lớp lông rung luôn chuyển động hướng ra ngoài do đó có thể đẩy các dị vật hoặc bụi ra ngoài.
Cơ quan thụ cảm trên niêm mạc đường hô hấp rất nhạy cảm với các thành phần lạ có trong không khí. Khi có vật lạ, cơ thể có phản xạ ho, hắt hơi…nhằm đẩy vật lạ ra ngoài, không cho xâm nhập vào sâu trong đường hô hấp. Khí O2 sau khi vào phổi và khí CO2 thả ra được trao đổi tại phế nang. Phổi lợn bao gồm rất nhiều phế nang làm tăng diện tích bề mặt trao khí.
Một động tác hít vào và thở ra được gọi là một lần hít thở. Tần số hô hấp là số lần thở/phút. Mỗi loài động vật khác nhau trong điều kiện bình thường có tần số hô hấp khác nhau: Lợn: 10 - 20 lần/phút Bò: 12 - 20 lần/phút Ngựa: 8 - 10 lần/phút Trong trường hợp gia súc mắc bệnh hoặc gặp phải một số kích thích thì tần số hô hấp sẽ thay đổi có khi tăng lên hoặc giảm xuống. Dịch tễ học các bệnh đường hô hấp phổ biến tại các trại chăn nuôi lợn * Bệnh suyễn lợn - Nguyên nhân: Mycoplasma được biết đến với bệnh suyễn lợn hay còn gọi là bệnh viêm phổi địa phương của lợn.
Bệnh gây thiệt hại nhiều về kinh tế, tăng trọng kém, tiêu tốn thức ăn/kg thể trọng cao. - Đường nhiễm bệnh: Bệnh lây trực tiếp từ con ốm sang con khoẻ thông qua đường hô hấp và tiêu hoá. Phương thức truyền bệnh là do gia súc thở, hắt hơi, ho làm cho nước dãi, dịch mũi bắn sang con khoẻ, hoặc rơi xuống nền chuồng mà gia súc khoẻ n 21 liếm phải. Ngoài ra, mầm bệnh còn được truyền từ gia súc đã lành bệnh nhưng vẫn mang trùng mà hàng ngày thải mầm bệnh ra môi trường.
- Quá trình sinh bệnh: Sau khi xâm nhập vào phổi qua đường hô hấp, Mycoplasma tạo trạng thái cân bằng nếu sức đề kháng của cơ thể tốt. Khi sức đề kháng của cơ thể giảm do nhiều nguyên nhân như: chuồng trại không hợp lý, chăm sóc kém…Mycoplasma tác động gây bệnh viêm phổi ở thuỳ đỉnh, thuỳ tim, thuỳ hoành cách mô. Sự kết hợp của các vi khuẩn kế phát như Pasteurella multocida, Streptococcus, Staphylococcus… tác động làm cho bệnh thêm trầm trọng và gây biến chứng viêm phổi, nung mủ phổi… - Triệu chứng lâm sàng: Thời kì nung bệnh từ 1 - 3 tuần, trung bình 10 - 16 ngày trong tự nhiên, 5 - 12 ngày trong phòng thí nghiệm. Triệu chứng ho, khó thở xuất hiện sau 25 - 65 ngày.
Bệnh có thể chia làm 3 thể: cấp tính, á cấp tính và mãn tính. + Thể cấp tính: Lúc đầu triệu chứng rất nhẹ, khó phát hiện bệnh, lợn ốm thường rời đàn, đứng hoặc nằm ở góc chuồng, kém ăn, chậm lớn. Thân nhiệt bình thường hoặc hơi cao, sốt nhẹ 39 - 39,50C, khi có biểu hiện bệnh, con vật hắt hơi từng hồi lâu do có chất dịch bài tiết sâu ở trong đường hô hấp hoặc do viêm phổi có dịch bài xuất ở giai đoạn sau của bệnh. Vài ngày sau, con vật ho, khi ho vận động mạnh, thường biểu hiện bệnh lúc sáng sớm và chiều tối.
Lợn bệnh ho liên tục trong 2 - 3 tuần, có khi kéo dài hơn. Khi phổi bị tổn thương nghiêm trọng thì con vật có triệu chứng khó thở, thở nhanh, thở khò khè, nhịp thở có thể lên tới 100 - 150 lần/phút. Tần số hô hấp tăng dần lên, gia súc ngồi thở như chó, mồm há ra để thở, bụng giật mạnh, chảy nước mắt, nước mũi, có khi con vật bị tiểu tiện, nước tiểu vàng và ít, nghe phổi có nhiều vùng có âm đục. Bệnh tiến triển khoảng 1 tuần, tỷ lệ chết khá cao nếu không điều trị kịp thời.
Thể cấp tính thường ít thấy, chủ yếu mắc bệnh ở những đàn lợn chưa n 22 mắc bệnh lần nào. Bệnh thường phát ra đột ngột và lây lan nhanh. Khi có tác động của vi khuẩn kế phát làm chứng viêm phổi càng trở lên trầm trọng hơn. + Thể á cấp tính: Thể này thường gặp ở giống lợn tạp giao, lợn lai, lợn con còn bú mẹ.
Bệnh có triệu chứng giống thể cấp tính nhưng không trầm trọng bằng. Lợn ốm thường ho, thở nhanh, tần số hô hấp tăng, mồm há ra để thở, thân nhiệt tăng ít.