Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển rừng trồng keo lai tại huyện chợ đồn tỉnh bắc kạn

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển rừng trồng keo lai tại huyện chợ đồn tỉnh bắc, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Hà Sỹ Huân
• Người hướng dẫn: TS. Trần Quốc Hưng
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển rừng trồng keo lai tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2.1. Mục tiêu chung
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 0.4.1. Địa điểm tiến hành nghiên cứu
• 0.4.2. Thời gian nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Thông tin chung về cây Keo lai
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Những nghiên cứu về cây Keo lai (Acacia mangium x Acacia auriculiformis)
• 1.4. Những kết quả nghiên cứu về điều kiện lập địa
• 1.5. Những nghiên cứu về lâm sinh
• 1.6. Nghiên cứu về chính sách và thị trường
• 1.7. Đánh giá chung
• 1.8. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 1.8.1. Khu vực huyện Chợ Đồn
• 1.8.2. Khu vực các xã nghiên cứu đại diện
• 2. CHƯƠNG II: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Đánh giá thực trạng phát triển rừng trồng cây Keo lai tại huyện
• 2.2.1. Khả năng sinh trưởng và phát triển cây Keo lai tại địa bàn nghiên cứu
• 2.2.2. Đánh giá hiệu quả về kinh tế của cây Keo lai tại địa bàn nghiên cứu
• 2.2.3. Tình hình tiêu thụ sản phẩm gỗ Keo lai tại huyện Chợ Đồn
• 2.2.4. Đề xuất các giải pháp phát triển
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp tiếp cận
• 2.3.2. Phương pháp cụ thể
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng phát triển rừng trồng keo lai tại huyện Chợ Đồn
• 3.1.1. Quá trình phát triển rừng trồng tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.2. Diện tích và tỷ lệ phát triển trồng Keo lai tại 2 xã nghiên cứu
• 3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển Keo lai tại địa bàn nghiên cứu
• 3.2.1. Khả năng sinh trưởng và phát triển của cây keo lai tại khu vực nghiên cứu
• 3.3. Đánh giá hiệu quả của cây Keo lai tại địa bàn nghiên cứu
• 3.3.1. Hiệu quả kinh tế
• 3.3.2. Hiệu quả xã hội
• 3.3.3. Đánh giá hiệu quả môi trường
• 3.4. Tình hình chế biến sử dụng gỗ và thị trường tiêu thụ sản phẩm tại khu vực nghiên cứu
• 3.4.1. Tình hình chế biến sử dụng gỗ
• 3.4.2. Thị trường lâm sản rừng trồng huyện Chợ Đồn - Bắc Kạn
• 3.5. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển rừng trồng Keo lai ở huyện Chợ Đồn
• 3.5.1. Giải pháp về kỹ thuật
• 3.5.2. Các giải pháp về chính sách
• 3.5.3. Các giải pháp về kinh tế - xã hội
• KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Đánh giá rừng trồng

Đánh giá rừng trồng là một phần quan trọng trong nghiên cứu này, tập trung vào việc phân tích thực trạng phát triển rừng trồng keo lai tại huyện Chợ Đồn, Bắc Kạn. Nghiên cứu chỉ ra rằng diện tích rừng trồng keo lai đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, đặc biệt tại các xã Bình Trung và Yên Nhuận. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những hạn chế như việc lựa chọn địa điểm trồng chưa phù hợp, dẫn đến sinh trưởng kém và hiệu quả kinh tế thấp. Thực trạng rừng trồng cũng cho thấy sự thiếu đồng bộ trong quản lý và bảo vệ rừng, đặc biệt là vấn đề sâu bệnh và chu kỳ kinh doanh dài.

1.1. Thực trạng rừng trồng keo lai

Thực trạng rừng trồng keo lai tại huyện Chợ Đồn được đánh giá qua các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao (Hvn) và đường kính (D1.3). Kết quả cho thấy keo lai có khả năng sinh trưởng nhanh, thích ứng tốt với điều kiện địa phương. Tuy nhiên, việc trồng rừng chưa được quy hoạch hợp lý, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa cao. Quản lý rừng cũng là một vấn đề cần được cải thiện, đặc biệt là trong việc phòng trừ sâu bệnh và bảo vệ môi trường.

1.2. Hiệu quả kinh tế và môi trường

Hiệu quả kinh tế của rừng trồng keo lai được đánh giá qua lợi nhuận thu được từ việc khai thác gỗ. Nghiên cứu chỉ ra rằng keo lai mang lại lợi nhuận cao hơn so với các loại cây trồng khác như cây Mỡ. Bảo vệ môi trường cũng là một yếu tố quan trọng, với khả năng cải tạo đất và lưu giữ carbon của keo lai. Tuy nhiên, cần có các biện pháp quản lý bền vững để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

II. Giải pháp phát triển rừng

Giải pháp phát triển rừng được đề xuất nhằm khắc phục những hạn chế hiện tại và thúc đẩy sự phát triển bền vững của rừng trồng keo lai tại huyện Chợ Đồn. Các giải pháp bao gồm cải thiện kỹ thuật trồng rừng, tăng cường quản lý và bảo vệ rừng, cũng như hỗ trợ từ chính sách phát triển rừng. Phát triển bền vững là mục tiêu chính, đảm bảo sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường.

2.1. Giải pháp kỹ thuật

Giải pháp kỹ thuật tập trung vào việc cải thiện quy trình trồng và chăm sóc rừng keo lai. Nghiên cứu đề xuất sử dụng các giống keo lai có chất lượng cao, áp dụng kỹ thuật trồng rừng tiên tiến và tăng cường bón phân để nâng cao năng suất. Quản lý rừng cũng cần được cải thiện, đặc biệt là trong việc phòng trừ sâu bệnh và quản lý nguồn nước.

2.2. Giải pháp chính sách

Giải pháp chính sách bao gồm việc hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho người dân tham gia trồng rừng. Nghiên cứu đề xuất các chính sách ưu đãi về vốn và thuế, cũng như tăng cường đào tạo và hướng dẫn kỹ thuật cho người dân. Chính sách phát triển rừng cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của địa phương, đảm bảo sự phát triển bền vững và hiệu quả.

III. Phát triển bền vững rừng trồng keo lai

Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng trong nghiên cứu này, đảm bảo sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý và bảo vệ rừng, cũng như hỗ trợ từ chính sách phát triển rừng. Nông nghiệp bền vững cũng là một yếu tố quan trọng, đảm bảo sự phát triển lâu dài của rừng trồng keo lai tại huyện Chợ Đồn.

3.1. Bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường là một phần không thể thiếu trong phát triển bền vững rừng trồng keo lai. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý rừng hiệu quả, đảm bảo sự cân bằng sinh thái và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Đánh giá môi trường cũng cần được thực hiện thường xuyên để đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng trồng.

3.2. Kinh tế rừng

Kinh tế rừng là yếu tố quan trọng trong phát triển bền vững, đảm bảo lợi ích kinh tế cho người dân. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả kinh tế của rừng trồng keo lai, bao gồm việc phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm và hỗ trợ tài chính cho người dân. Đầu tư vào rừng cũng cần được tăng cường để đảm bảo sự phát triển lâu dài và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển rừng trồng Keo lai tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn là một chủ đề nghiên cứu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện đời sống người dân địa phương. Với tổng diện tích đất lâm nghiệp chiếm khoảng 71,04% tổng diện tích tự nhiên của huyện, trong đó có nhiều vùng đất phù hợp cho phát triển rừng trồng, việc lựa chọn cây Keo lai (giống lai giữa Acacia mangium và Acacia auriculiformis) được xem là giải pháp chiến lược. Keo lai có ưu điểm sinh trưởng nhanh, khả năng thích ứng rộng với điều kiện lập địa, chống chịu sâu bệnh tốt và thời gian thu hoạch ngắn từ 5 đến 7 năm, giúp thu hồi vốn nhanh hơn so với các loài cây trồng rừng truyền thống.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng phát triển rừng trồng Keo lai tại huyện Chợ Đồn, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường của loại cây này, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững. Nghiên cứu được thực hiện tại hai xã trọng điểm Bình Trung và Yên Nhuận trong giai đoạn từ tháng 10/2013 đến tháng 7/2014, với phạm vi khảo sát bao gồm các chỉ tiêu sinh trưởng như đường kính thân (D1.3), chiều cao vút ngọn (Hvn), đất dưới tán rừng, hiệu quả kinh tế và thị trường tiêu thụ sản phẩm gỗ Keo lai.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cấp chính quyền trong việc quy hoạch, vận động nhân dân phát triển rừng trồng Keo lai, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo và phát triển kinh tế nông thôn miền núi. Đồng thời, nghiên cứu cũng hỗ trợ cải thiện chất lượng rừng trồng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững tài nguyên rừng tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết sinh trưởng cây trồng rừng: Tập trung vào các chỉ tiêu sinh trưởng như đường kính thân (D1.3), chiều cao vút ngọn (Hvn), mật độ trồng và ảnh hưởng của điều kiện lập địa đến năng suất rừng trồng.
• Mô hình đánh giá hiệu quả kinh tế rừng trồng: Tính toán lợi nhuận dựa trên chi phí đầu tư, chăm sóc và thu nhập từ khai thác gỗ, áp dụng công thức giá trị tăng thêm (VA = GO – IC).
• Lý thuyết về điều kiện lập địa và ảnh hưởng đến sinh trưởng cây trồng: Phân tích các yếu tố đất đai, khí hậu, địa hình, độ dốc, thành phần cơ giới đất và độ che phủ rừng ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của Keo lai.
• Khung chính sách phát triển lâm nghiệp: Nghiên cứu các chính sách quản lý rừng, đất đai, tín dụng và thị trường lâm sản ảnh hưởng đến phát triển rừng trồng sản xuất.

Các khái niệm chính bao gồm: Keo lai (Acacia mangium x Acacia auriculiformis), điều kiện lập địa, hiệu quả kinh tế rừng trồng, chu kỳ kinh doanh, chính sách phát triển rừng sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thực địa tại hai xã Bình Trung và Yên Nhuận, huyện Chợ Đồn; số liệu điều tra OTC (ô tiêu chuẩn) với diện tích 500 m² mỗi ô, lập 3 ô cho mỗi độ tuổi rừng trồng Keo lai; phỏng vấn hộ gia đình trồng rừng; thu thập tài liệu, báo cáo và các nghiên cứu trước đây liên quan.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu, tính toán trị số trung bình, trữ lượng gỗ (M = G x H x f, với f = 0.45), và hiệu quả kinh tế (VA = GO – IC). Phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố lập địa (độ dốc, thành phần cơ giới đất, độ che phủ) với sinh trưởng cây trồng.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 10/2013 đến tháng 7/2014, bao gồm thu thập số liệu, khảo sát thực địa, phân tích dữ liệu và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng phát triển rừng trồng Keo lai: Tính đến năm 2013, diện tích rừng trồng Keo lai tại xã Bình Trung đạt 87,33 ha, chiếm khoảng 8,4% diện tích đất lâm nghiệp, trong khi tại xã Yên Nhuận là 98,36 ha, chiếm 15,77%. Tổng diện tích rừng trồng tập trung toàn huyện khoảng 15.300 ha, trong đó cây Mỡ chiếm trên 70%. Keo lai mới được đưa vào trồng trong những năm gần đây và có xu hướng tăng diện tích.

2. Khả năng sinh trưởng của Keo lai: Đường kính thân (D1.3) và chiều cao vút ngọn (Hvn) tăng nhanh qua các độ tuổi, với đất dưới tán rừng là loại Feralit đỏ vàng, tầng đất dày, độ ẩm cao, thành phần cơ giới thịt trung bình, rất phù hợp cho sinh trưởng Keo lai. Độ dốc và thành phần cơ giới đất ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng, với điểm tổng hợp cấp phòng hộ rừng trồng Keo lai dao động từ 15 đến 30, thuộc nhóm tốt đến rất tốt.

3. Hiệu quả kinh tế: Chu kỳ khai thác Keo lai được xác định là 7-8 năm, với lợi nhuận thu được từ 1 ha rừng trồng Keo lai cao hơn so với cây Mỡ truyền thống. Việc áp dụng kỹ thuật trồng, chăm sóc đúng quy trình giúp tăng năng suất và giảm chi phí đầu tư. Hiệu quả xã hội thể hiện qua việc tạo việc làm ổn định, nâng cao nhận thức người dân về phát triển kinh tế rừng, góp phần giảm khai thác lâm sản trái phép.

4. Thị trường tiêu thụ sản phẩm gỗ Keo lai: Huyện Chợ Đồn có nhiều cơ sở chế biến gỗ quy mô nhỏ và vừa, cùng nhà máy ván MDF công suất 200.000 m³/năm, tạo điều kiện thuận lợi cho tiêu thụ sản phẩm. Giá gỗ Keo lai ổn định, thị trường có nhu cầu tăng, tuy nhiên cần phát triển thêm các kênh tiêu thụ và nâng cao công nghệ chế biến để tăng giá trị sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy Keo lai là cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của huyện Chợ Đồn. Đặc tính sinh trưởng nhanh, khả năng thích ứng với nhiều loại đất và khí hậu, cùng với hiệu quả kinh tế cao đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển rừng trồng Keo lai. So với cây Mỡ truyền thống, Keo lai có chu kỳ kinh doanh ngắn hơn và lợi nhuận cao hơn, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn và giảm nghèo.

Các yếu tố lập địa như độ dốc, thành phần cơ giới đất và độ che phủ rừng có ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng cây, do đó việc lựa chọn vùng trồng phù hợp và áp dụng biện pháp kỹ thuật thâm canh là rất quan trọng. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả tương đồng với các vùng trồng Keo lai khác, khẳng định tính ổn định và hiệu quả của giống cây này.

Việc phát triển thị trường tiêu thụ gỗ Keo lai tại địa phương còn nhiều tiềm năng, nhưng cần có sự hỗ trợ về chính sách, đầu tư công nghệ chế biến và xây dựng chuỗi liên kết giữa người trồng rừng và doanh nghiệp chế biến. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ sinh trưởng đường kính và chiều cao theo độ tuổi, bảng tổng hợp hiệu quả kinh tế và phân tích thị trường tiêu thụ để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, vận động nhân dân phát triển diện tích rừng trồng Keo lai, tập trung vào các xã có điều kiện lập địa phù hợp như Bình Trung và Yên Nhuận. Mục tiêu tăng diện tích Keo lai lên ít nhất 20% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các tổ chức lâm nghiệp địa phương.

2. Áp dụng kỹ thuật thâm canh đồng bộ bao gồm chọn giống tốt, làm đất kỹ thuật, bón phân hợp lý và chăm sóc định kỳ nhằm nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng. Thời gian triển khai ngay trong các vụ trồng rừng tiếp theo. Chủ thể: Trung tâm nghiên cứu giống cây rừng, cán bộ kỹ thuật lâm nghiệp.

3. Phát triển hệ thống chế biến và thị trường tiêu thụ bằng cách hỗ trợ đầu tư công nghệ chế biến gỗ Keo lai, xây dựng liên kết giữa người trồng rừng và doanh nghiệp chế biến, mở rộng kênh phân phối sản phẩm. Mục tiêu nâng công suất chế biến và tăng giá trị sản phẩm trong 5 năm tới. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và PTNT, doanh nghiệp chế biến gỗ.

4. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển rừng trồng như tín dụng ưu đãi, chính sách thuế, giao đất ổn định lâu dài cho người dân trồng rừng Keo lai, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để bảo vệ rừng trồng. Thực hiện liên tục và đánh giá định kỳ hàng năm. Chủ thể: UBND tỉnh, các cơ quan quản lý lâm nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý lâm nghiệp địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng kế hoạch phát triển rừng trồng Keo lai phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả quản lý và vận động nhân dân.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Lâm nghiệp: Tham khảo các phương pháp đánh giá sinh trưởng, hiệu quả kinh tế và phân tích điều kiện lập địa trong phát triển rừng trồng Keo lai.

3. Doanh nghiệp chế biến gỗ và nhà đầu tư: Hiểu rõ tiềm năng phát triển nguồn nguyên liệu Keo lai tại huyện Chợ Đồn, từ đó có kế hoạch đầu tư, mở rộng sản xuất và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.

4. Người dân trồng rừng và hợp tác xã lâm nghiệp: Nắm bắt kỹ thuật trồng, chăm sóc Keo lai, cũng như các chính sách hỗ trợ để nâng cao năng suất, thu nhập và phát triển kinh tế hộ gia đình.

Câu hỏi thường gặp

1. Keo lai là gì và có ưu điểm gì so với các cây trồng rừng khác?
   Keo lai là giống lai tự nhiên giữa Keo tai tượng và Keo lá tràm, có ưu điểm sinh trưởng nhanh, khả năng thích ứng rộng, chống chịu sâu bệnh tốt và thời gian thu hoạch ngắn từ 5-7 năm, giúp thu hồi vốn nhanh hơn so với cây Mỡ truyền thống.

2. Điều kiện lập địa nào phù hợp nhất cho phát triển rừng Keo lai tại Chợ Đồn?
   Đất Feralit đỏ vàng, tầng đất dày, độ ẩm cao, thành phần cơ giới thịt trung bình, độ dốc từ 15-30 độ và độ che phủ rừng cao là điều kiện thuận lợi nhất cho sinh trưởng Keo lai.

3. Hiệu quả kinh tế của rừng trồng Keo lai như thế nào?
   Rừng Keo lai có chu kỳ khai thác 7-8 năm, lợi nhuận trên 1 ha cao hơn cây Mỡ, với chi phí đầu tư hợp lý và kỹ thuật thâm canh đúng quy trình giúp tăng năng suất và giảm chi phí, tạo thu nhập ổn định cho người trồng.

4. Thị trường tiêu thụ gỗ Keo lai hiện nay ra sao?
   Huyện Chợ Đồn có nhiều cơ sở chế biến gỗ và nhà máy ván MDF công suất lớn, thị trường tiêu thụ gỗ Keo lai ổn định và có xu hướng tăng, tuy nhiên cần phát triển thêm kênh phân phối và nâng cao công nghệ chế biến để tăng giá trị sản phẩm.

5. Những chính sách nào hỗ trợ phát triển rừng trồng Keo lai tại địa phương?
   Các chính sách về giao đất, tín dụng ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật, thuế và đầu tư phát triển lâm nghiệp theo Quyết định 147/2007/QĐ-TTg và các nghị quyết của tỉnh Bắc Kạn tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển rừng trồng Keo lai.

Kết luận

• Keo lai là giống cây trồng rừng có nhiều ưu điểm vượt trội, phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Chợ Đồn.
• Diện tích rừng trồng Keo lai tại hai xã trọng điểm Bình Trung và Yên Nhuận đang tăng trưởng, góp phần đa dạng hóa cơ cấu cây trồng và nâng cao hiệu quả kinh tế.
• Điều kiện lập địa, kỹ thuật trồng và chính sách hỗ trợ là những yếu tố quyết định đến sự thành công của phát triển rừng Keo lai.
• Thị trường tiêu thụ gỗ Keo lai có tiềm năng phát triển, cần được đầu tư và liên kết chặt chẽ để nâng cao giá trị sản phẩm.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, chính sách và phát triển thị trường nhằm thúc đẩy phát triển bền vững rừng trồng Keo lai trong giai đoạn tiếp theo.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng diện tích trồng Keo lai, nâng cao năng lực chế biến và xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm gỗ Keo lai.

Call-to-action: Các cấp chính quyền, nhà nghiên cứu và người dân cần phối hợp chặt chẽ để phát huy tiềm năng rừng trồng Keo lai, góp phần phát triển kinh tế bền vững và bảo vệ môi trường tại huyện Chợ Đồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Thông tin chung về cây Keo lai Keo lai là tên gọi tắt để chỉ giống lai tự nhiên giữa Keo tai tượng (A. mangium) và Keo lá tràm (A. auriculiformis), giống lai này được Messrs Herburn và Shim phát hiện lần đầu tiên vào năm 1972 trong số những cây Keo tai tượng được trồng ven đường ở Sook Telupid thuộc bang Sabah của Malaysia.

Ở Việt Nam giống lai tự nhiên giữa Keo tai tượng và Keo lá tràm (Acacia mangium x Acacia auriculiformis) được phát hiện từ năm 1992. Những cây lai này (gọi tắt là Keo lai) được phát hiện tại các vùng như Tân Tạo, Sông Mây, Trị An, Trảng Bom ở Đông Nam Bộ và Ba Vì (Hà Tây). Keo lai ưu việt hơn các loài bố mẹ và một số cây trồng rừng khác là: - Đặc tính sinh trưởng nhanh về đường kính, chiều cao và hình khối (thân cây thẳng đứng, cành nhánh nhỏ, sức khỏe tốt), biên độ sinh thái rộng ở Tây Nguyên, Bắc Trung Bộ, Duyên hải miền Trung và Đông Nam Bộ). - Khả năng sinh trưởng, chống chịu sâu bệnh hại tốt, có khả năng thích ứng với nhiều điều kiện lập địa và các loại đất khác nhau.

- Keo lai còn có tác dụng cải tạo đất, cải tạo môi trường thông qua khả năng cố định đạm, lưu giữa carbon và lượng cành khô rụng hàng năm trả lại cho đất lượng chất hữu cơ đáng kể. - Rừng trồng Keo lai cũng được đánh giá là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao, nhanh thu hồi vốn, thời gian sinh trưởng ngắn hơn các loài cây trồng rừng khác (từ 5 đến 7 năm đã được khai thác). - Kỹ thuật trồng Keo lai đơn giản, dễ trồng, hiện nay nhiều người dân đã biết trồng rừng Keo lai. n 5 Từ những đặc tính và công dụng nêu trên, Keo lai đã được trồng phổ biến nhiều vùng trong cả nước và được đánh giá là cây đa tác dụng, có vị trí quan trọng trong danh mục cơ cấu cây trồng lâm nghiệp chủ lực, cần được phát triển để góp phần vào việc nâng cao hiệu quả trồng rừng và xóa đói giảm nghèo ở những vùng miền núi.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới Để nâng cao năng suất và duy trì tính ổn định, bền vững của rừng trồng kinh tế, các nhà khoa học nhiều nước trên thế giới đã tập trung nghiên cứu về điều kiện lập địa, tuyển chọn tập đoàn cây trồng sao cho phù hợp với điều kiện lập địa, các biện pháp kỹ thuật lâm sinh, phân vùng sinh thái, tăng trưởng và sản lượng, sâu bệnh,… Có thể nói cho đến nay cơ sở khoa học cho việc phát triển rừng trồng sản xuất ở các nước phát triển đã được hoàn thiện, tương đối ổn định và đi vào phục vụ sản xuất lâm nghiệp trong nhiều năm qua. Những nghiên cứu về cây Keo lai (Acacia mangium x Acacia auriculiformis) Keo lai là tên gọi tắt của giống lai tự nhiên giữa Keo tai tượng (Acasimangium) và Keo lá tràm (Acacia auriculiformis). Giống Keo lai tự nhiên này được phát hiện đầu tiên bởi Messir Herbern và Shim vào năm 1972 trong số các cây Keo tai tượng và Keo lá tràm trồng ven đường ở Sook Telupid thuộc bang Sabah, Malaysia.Tham đã kết luận thông qua việc thụ phấn chéo giữa Keo Tai tượng và Keo lá tràm tạo ra cây Keo lai có sức sinh trưởng nhanh hơn giống bố mẹ. Đến tháng 7 năm 1978, kết luận trên cũng đã được Pedley xác nhận sau khi xem xét các mẫu tiêu bản tại phòng tiêu bản thực vật ở Queensland - Australia ( dẫn theo Lê Đình Khả, 1999) [11].

Ngoài ra, Keo lai tự nhiên còn được phát hiện ở vùng Balamuk và Old Tonda của Papua New Guinea (Turnbull, 1986, Gun và cộng sự, 1987, Griffin, 1988), ở một số nơi khác tại Sabah (Rufelds, 1987) và Ulu Kukut (Darus và Rasip, 1989) của Malaysia, ở Muak-Lek thuộc tỉnh Saraburi của Thái Lan (Kijkar, 1992). Giống lai tự nhiên giữa Keo tai tượng với Keo lá n 6 tràm đã được phát hiện ở cả rừng tự nhiên lẫn rừng trồng và đều có một số đặc tính vượt trội với bố mẹ, sinh trưởng nhanh, cành nhánh nhỏ, thân đơn trục với đoạn thân dưới cành lớn ( dẫn theo Lê Đình Khả và CS, 2006) [14]. Nghiên cứu về hình thái cây Keo lai có thể kể đến các công trình nghiên cứu của Rufelds (1988) [35]; Gan.E và Sim Boom Liang (1991) [30] các tác giả đã chỉ ra rằng: Keo lai xuất hiện lá giả (Phyllode) sớm hơn Keo tai tượng nhưng muộn hơn Keo lá tràm. Ở cây con lá giả đầu tiên của Keo lá tràm thường xuất hiện ở lá thứ 4-5, Keo tai tượng lại thường xuất hiện ở lá thứ 8-9 còn ở Keo lai thì thường bắt đầu xuất hiện ở lá thứ 5-6.

Những kết quả nghiên cứu về điều kiện lập địa Nghiên cứu của Laurie (1974) đã cho thấy đất đai ở vùng nhiệt đới rất khác nhau về nguồn gốc và lịch sử phát triển, điều này được thể hiện ở sự khác nhau về đặc điểm của các phẫu diện đất, đó là độ dày tầng đất, cấu trúc vật lý, hàm lượng các chất dinh dưỡng khoáng, phản ứng của đất (độ pH) và nồng độ muối. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến khả năng sinh trưởng của rừng trồng trên các loại đất khác nhau là khác nhau. Khi đánh giá khả năng sinh trưởng của loài Thông Pinus patula ở Swziland, Julian Evans (1992) [32] đã chứng minh khả năng sinh trưởng về chiều cao của loài Thông này có quan hệ khá chặt (R=0,81) với các yếu tố địa hình và đất thông qua phương trình tương quan sau: Y = -18,75+0,0544×3- 0,000022×32+0,0185x4+0,0449x5+0,5346×11 Trong đó: + Y: Chiều cao vút ngọn tại thời điểm 12 tuổi (m); + ×3: Độ cao so với mặt nước biển (m); + ×4: Độ dốc chênh lệch giữa đỉnh đồi và chân đồi (%); + ×5: Độ dốc tuyệt đối của khu trồng rừng (%); + ×11: Độ phì của đất đã được xác định. n 7 Kết quả nghiên cứu của Pandey.

D (1983) [34] về loài Bạch đàn Eucalyptus camaldulensis được trồng trên các điều kiện lập địa khác nhau đã cho thấy: nếu trồng ở vùng nhiệt đới khô với chu kỳ kinh doanh từ 10-20 năm thì năng suất chỉ đạt từ 5-10m3/ha/năm, nhưng trồng ở vùng nhiệt đới ẩm thì năng suất có thể đạt tới 30m3/ha/năm. Kết quả này lại một lần nữa khẳng định điều kiện lập địa khác nhau thì năng suất rừng trồng cũng khác nhau. Từ các kết quả nghiên cứu trên cho thấy việc xác định vùng trồng và điều kiện lập địa phù hợp với từng loài cây trồng là rất cần thiết và đây cũng chính là một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến năng suất và chất lượng của rừng trồng.3 Những nghiên cứu về lâm sinh Bón phân cho cây trồng lâm nghiệp là một trong những biện pháp kỹ thuật thâm canh nhằm nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng, đặc biệt là ở những nơi đất xấu. Trên thế giới, việc áp dụng bón phân cho rừng trồng bắt đầu từ những năm 1950.

Trong vòng 1 thập kỷ, diện tích rừng được bón phân đã tăng lên 100.000 ha/năm ở Nhật Bản, Thụy Điển và Phần Lan. Đến năm 1980, diện tích rừng được bón phân trên thế giới đã đạt gần 10 triệu ha ( dẫn theo Đinh Văn Quang) [22]. Về vấn đề này đã có nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm và đi sâu nghiên cứu, điển hình là công trình nghiên cứu của Mello (1976) [33] ở Brazin, tác giả cho thấy Bạch đàn (Eucalyptus) sinh trưởng khá tốt ở công thức không bón phân, nhưng nếu bón phân NPK thì năng suất rừng trồng có thể tăng lên trên 50%. Mật độ trồng rừng ban đầu cũng là một trong những biện pháp kỹ thuật lâm sinh quan trọng có ảnh hưởng đến năng suất rừng trồng.

Đối với mỗi dạng lập địa, mỗi loài cây trồng, mỗi mục đích kinh doanh rừng đều có cách sắp xếp, bố trí mật độ khác nhau. n 8 Tại Colombia, Bolstand và cộng sự (1988) [29] cũng đã tìm thấy một vài loại phân có phản ứng tích cực đối với rừng trồng Thông P. caribeae, đó là Potassium, Phosphate, Boron và Magnesium. Tại Cu Ba, cũng với đối tượng là rừng Thông P.

caribeae, khi nghiên cứu các công thức bón phân cho đối tượng này Herrero và cộng sự (1988) [31] đã kết luận bón phân Phosphate sau 13 năm trồng nâng cao sản lượng rừng từ 56m3/ha lên 69m3/ha. Từ những kết quả nghiên cứu trên, một lần nữa đã khẳng định bón phân cho rừng trồng mang lại những hiệu quả rõ rệt: nâng cao tỷ lệ sống, tăng sức đề kháng của cây đối với các điều kiện bất lợi của môi trường, tăng sinh trưởng, nâng cao sản lượng, chất lượng sản phẩm rừng trồng. Đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu với nhiều loài cây khác nhau trên các dạng lập địa khác nhau, điển hình là các công trình nghiên cứu của Julian Evans (1992) [32] khi nghiên cứu mật độ trồng rừng cho Bạch đàn E. deglupta ở Papua New Guinea đã bố trí 4 công thức có mật độ trồng khác nhau (2.075 cây/ha; 750 cây/ha), số liệu thu được sau 5 năm trồng cho thấy đường kính bình quân của các công thức thí nghiệm tăng theo chiều giảm của mật độ, nhưng tổng tiết diện ngang (G) lại tăng theo chiều tăng của mật độ, điều này có nghĩa là rừng trồng ở mật độ thấp tuy lượng tăng trưởng về đường kính cao hơn nhưng trữ lượng gỗ cây đứng vẫn nhỏ hơn những công thức trồng ở mật độ cao.

Trong một nghiên cứu khác với thông P. caribeae ở Quensland - Australia, tác giả cũng đã thí nghiệm với 5 công thức mật độ khác nhau (2.075 cây/ha và 750 cây/ha), sau hơn 9 năm trồng cũng thu được kết quả tương tự, nhưng ở các công thức trồng mật độ thấp (750 cây/ha - 1.075 cây/ha) có đường kính trung bình đạt từ 20,1 - 20,9cm, số cây đạt đường (D1.3) > 10cm chiếm từ 84% - 86%; Ở công thức mật độ cao đường kính chỉ đạt từ 16,6 - 17,8cm, số cây có đường kính (D1.3) > 10cm chỉ chiếm từ 71% - 76%. Từ các kết quả nghiên cứu trên cho thấy mật độ trồng ảnh hưởng khá rõ đến chất n 9 lượng sản phẩm và chu kỳ kinh doanh, vì vậy cần phải căn cứ vào mục tiêu kinh doanh cụ thể để xác định mật độ trồng cho thích hợp. Nghiên cứu về chính sách và thị trường Hiệu quả của công tác trồng rừng sản xuất chính là hiệu quả về kinh tế.

Sản phẩm rừng trồng phải có được thị trường, phục vụ được cả mục tiêu trước mắt cũng như lâu dài. Đồng thời, phương thức canh tác phải phù hợp với kiến thức bản địa và dễ áp dụng đối với người dân.