Đánh giá thực trạng rừng trồng keo ở Quảng Ninh và Bắc Giang và giải pháp trồng rừng gỗ lớn

Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng rừng trồng keo tại Quảng Ninh và Bắc Giang, đề xuất giải pháp trồng rừng gỗ lớn vùng Đông Bắc Bộ.

• Tác giả: Đào Vũ Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Huy Sơn
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu đánh giá thực trạng rừng trồng Keo ở Quảng Ninh và Bắc Giang làm cơ sở đề xuất các giải pháp trồng rừng gỗ lớn ở vùng Đông bắc bộ
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Khái quát quá trình phát triển rừng trồng ở các nước vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới từ năm 1965 đến năm 2000
• 1.3. Các nghiên cứu về trồng rừng thâm canh và thâm canh rừng trồng
• 1.4. Vấn đề sâu - bệnh hại
• 1.5. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.6. Khái quát thực trạng rừng trồng ở nước ta trong những năm qua
• 1.7. Các nghiên cứu về trồng rừng thâm canh và thâm canh rừng trồng
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, GIỚI HẠN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu chung
• 2.3. Mục tiêu cụ thể
• 2.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.5. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.6. Nội dung nghiên cứu
• 2.7. Thực trạng diện tích rừng trồng keo ở Quảng Ninh và Bắc Giang. Sinh trưởng và năng suất gỗ các mô hình trồng keo có triển vọng gỗ lớn
• 2.8. Tổng kết các biện pháp kỹ thuật đã ứng dụng xây dựng các mô hình
• 2.9. Đặc điểm lập địa nơi các mô hình trồng keo triển vọng cung cấp gỗ lớn. Phân chia lập địa trồng rừng Keo lai và Keo tai tượng. Đề xuất các giải pháp phát triển rừng trồng keo cung cấp gỗ lớn
• 2.10. Phương pháp nghiên cứu
• 2.11. Phương pháp nghiên cứu tổng quát. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm tự nhiên tỉnh Quảng Ninh
• 3.3. Đặc điểm tự nhiên tỉnh Bắc Giang
• 3.4. Đặc điểm sinh thái của 3 loài keo
• 3.5. Keo tai tượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng rừng trồng keo ở Quảng Ninh và Bắc Giang
• 4.2. Thực trạng rừng trồng keo ở tỉnh Quảng Ninh
• 4.3. Thực trạng rừng trồng Keo ở tỉnh Bắc Giang
• 4.4. Sinh trưởng và năng suất gỗ của các mô hình trồng Keo có triển vọng làm gỗ lớn ở Quảng Ninh và Bắc Giang
• 4.5. Sinh trưởng của các mô hình trồng keo có triển vọng gỗ lớn
• 4.6. Năng suất gỗ cây đứng
• 4.7. Các biện pháp kỹ thuật đã ứng dụng để xây dựng mô hình
• 4.7.1. Kỹ thuật làm đất
• 4.7.2. Kỹ thuật trồng
• 4.7.3. Kỹ thuật chăm sóc rừng
• 4.7.4. Kỹ thuật tỉa thưa rừng
• 4.8. Đặc điểm lập địa nơi các mô hình có triển vọng gỗ lớn
• 4.8.1. Đặc điểm khí hậu
• 4.8.2. Đặc điểm đất
• 4.8.3. Đặc điểm địa hình
• 4.8.4. Trạng thái thực vật che phủ
• 4.9. Phân chia dạng lập địa trồng keo lai và keo tai tượng
• 4.10. Phân cấp sinh trưởng Keo lai và Keo tai tượng ở vùng nghiên cứu
• 4.11. Phân chia dạng lập địa trồng Keo lai và Keo tai tượng tại vùng nghiên cứu
• 4.12. Đề xuất giải pháp phát triển rừng trồng gỗ lớn ở đông bắc bộ
• 4.12.1. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.12.2. Giải pháp về vốn và thuế
• 4.12.3. Giải pháp về cơ chế chính sách
• 4.12.4. Giải pháp xã hội
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng rừng trồng keo ở Quảng Ninh và Bắc Giang

Rừng trồng keo ở Quảng Ninh và Bắc Giang đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Diện tích rừng trồng keo tại hai tỉnh này chiếm tỷ lệ lớn trong tổng diện tích rừng trồng của cả nước. Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, diện tích rừng trồng keo ở Quảng Ninh đạt khoảng 50.000 ha, trong khi Bắc Giang có khoảng 30.000 ha. Sự phát triển này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nguồn nguyên liệu gỗ lớn cho ngành công nghiệp chế biến.

1.1. Diện tích và phân bố rừng trồng keo tại Quảng Ninh

Quảng Ninh có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc phát triển rừng trồng keo. Diện tích rừng trồng keo tại đây chủ yếu tập trung ở các huyện miền núi như Ba Chẽ, Tiên Yên. Các mô hình trồng keo đã được áp dụng rộng rãi, giúp tăng năng suất và chất lượng gỗ.

1.2. Diện tích và phân bố rừng trồng keo tại Bắc Giang

Bắc Giang cũng là một trong những tỉnh có diện tích rừng trồng keo lớn. Các huyện như Lục Ngạn, Yên Thế đã phát triển nhiều mô hình trồng keo có triển vọng. Năng suất gỗ ở Bắc Giang đã tăng lên đáng kể nhờ áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển rừng trồng keo

Mặc dù rừng trồng keo đã phát triển mạnh, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Năng suất gỗ chưa đạt yêu cầu, nhiều mô hình trồng keo vẫn chưa hiệu quả. Các vấn đề như sâu bệnh, điều kiện lập địa không đồng nhất cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng trồng.

2.1. Các vấn đề về sâu bệnh hại trong rừng trồng keo

Sâu bệnh hại là một trong những nguyên nhân chính làm giảm năng suất rừng trồng keo. Các loại sâu như sâu ăn lá, sâu đục thân thường xuất hiện, gây thiệt hại lớn cho cây trồng.

2.2. Điều kiện lập địa ảnh hưởng đến sinh trưởng của rừng trồng

Điều kiện lập địa không đồng nhất giữa các khu vực trồng keo dẫn đến sự khác biệt về sinh trưởng và năng suất. Các yếu tố như độ pH, độ ẩm và dinh dưỡng của đất cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả trồng rừng.

III. Phương pháp trồng rừng gỗ lớn hiệu quả

Để nâng cao năng suất và chất lượng gỗ, cần áp dụng các phương pháp trồng rừng gỗ lớn hiệu quả. Việc lựa chọn giống cây, kỹ thuật trồng và chăm sóc là rất quan trọng. Các mô hình trồng keo lai và keo tai tượng đã cho thấy tiềm năng lớn trong việc cung cấp gỗ lớn.

3.1. Lựa chọn giống cây trồng phù hợp

Việc lựa chọn giống cây trồng phù hợp là yếu tố quyết định đến năng suất rừng. Giống keo lai và keo tai tượng đã được chứng minh có khả năng sinh trưởng tốt và cho năng suất cao.

3.2. Kỹ thuật chăm sóc và quản lý rừng trồng

Áp dụng các kỹ thuật chăm sóc như tỉa thưa, bón phân hợp lý sẽ giúp cây trồng phát triển tốt hơn. Quản lý rừng chặt chẽ cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo năng suất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Các nghiên cứu về rừng trồng keo đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến có thể nâng cao năng suất gỗ. Nhiều mô hình trồng keo đã cho kết quả khả quan, góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Kết quả từ các mô hình trồng keo ở Quảng Ninh

Mô hình trồng keo ở Quảng Ninh đã cho thấy năng suất gỗ tăng từ 15-20 m3/ha/năm. Các mô hình này đã được áp dụng rộng rãi và mang lại hiệu quả kinh tế cao.

4.2. Kết quả từ các mô hình trồng keo ở Bắc Giang

Tại Bắc Giang, các mô hình trồng keo cũng đạt được kết quả tương tự. Năng suất gỗ đã tăng lên đáng kể, giúp cải thiện đời sống của người dân địa phương.

V. Kết luận và tương lai của rừng trồng keo

Rừng trồng keo ở Quảng Ninh và Bắc Giang có tiềm năng lớn trong việc cung cấp gỗ lớn. Tuy nhiên, cần có những giải pháp đồng bộ để khắc phục các vấn đề hiện tại. Tương lai của rừng trồng keo phụ thuộc vào việc áp dụng các công nghệ mới và cải thiện quản lý rừng.

5.1. Định hướng phát triển rừng trồng gỗ lớn

Cần có chiến lược phát triển rừng trồng gỗ lớn bền vững, tập trung vào việc cải thiện giống cây và kỹ thuật trồng. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng gỗ.

5.2. Tầm quan trọng của bảo vệ rừng

Bảo vệ rừng là yếu tố quan trọng để duy trì sự phát triển bền vững. Cần có các biện pháp bảo vệ rừng hiệu quả để ngăn chặn tình trạng phá rừng và suy thoái môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo Đề án tái cơ cấu ngành Lâm nghiệp Việt Nam, mục tiêu đến năm 2020 diện tích rừng sản xuất cả nước đạt khoảng 3,84 triệu hecta, trong đó có 1,2 triệu hecta rừng trồng kinh doanh gỗ lớn tập trung. Vùng Đông Bắc Bộ gồm 6 tỉnh với tỷ lệ che phủ rừng trung bình trên 50%, là một trong những vùng trọng điểm cung cấp nguyên liệu lâm sản lớn nhất miền Bắc. Tuy nhiên, thực trạng canh tác lâm nghiệp tại khu vực vẫn tồn tại hạn chế lớn khi hơn 70% diện tích rừng trồng keo chủ yếu phục vụ kinh doanh gỗ nhỏ chu kỳ ngắn (4-6 năm) để làm dăm giấy xuất khẩu, đem lại giá trị gia tăng thấp và tiềm ẩn nguy cơ suy thoái đất. Trước yêu cầu cấp thiết về tái cơ cấu kinh tế lâm sinh, đề tài tập trung đánh giá toàn diện hiện trạng diện tích, sinh trưởng, năng suất gỗ cây đứng và đặc điểm lập địa của các mô hình rừng trồng keo tại hai tỉnh Quảng Ninh và Bắc Giang. Nghiên cứu được triển khai trong thời gian 6 tháng (từ tháng 9/2015 đến tháng 4/2016) trên phạm vi không gian đại diện cho vùng Đông Bắc Bộ, với tổng diện tích đất quy hoạch lâm nghiệp tại Quảng Ninh là 426.997,1 hecta và Bắc Giang là 146.435,4 hecta. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc nhằm phục vụ mục tiêu quy hoạch trồng mới 6.500 hecta và chuyển hóa tái canh 13.500 hecta rừng gỗ lớn tại hai địa phương trong giai đoạn 2016-2020, góp phần nâng cao năng suất rừng trồng tăng gấp từ 1,5 đến 2 lần so với phương thức canh tác truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết trụ cột trong khoa học lâm nghiệp: Lý thuyết lâm sinh thâm canh và Lý thuyết lập địa sinh thái rừng. Cùng với đó, mô hình tương tác kiểu gen - lập địa - biện pháp kỹ thuật canh tác được áp dụng để giải thích sự biến thiên năng suất sinh học của cây rừng. Khung phân tích vận dụng 5 khái niệm chuyên ngành then chốt: (1) Rừng trồng gỗ lớn - rừng cây gỗ đạt đường kính ngang ngực từ 25-30 cm trở lên phục vụ công nghiệp chế biến gỗ xẻ; (2) Chuyển hóa rừng gỗ nhỏ - quá trình áp dụng kỹ thuật tỉa thưa nuôi dưỡng rừng non để đạt mục tiêu gỗ lớn; (3) Tăng trưởng bình quân hàng năm (MAI) biểu thị thể tích gỗ cây đứng tích lũy trên một hecta qua mỗi năm tuổi; (4) Cường độ tỉa thưa xác định tỷ lệ phần trăm số cây hoặc tiết diện ngang bị chặt bỏ; (5) Dạng lập địa phản ánh tổng hòa điều kiện đất đai, địa hình, khí hậu và thảm thực bì chỉ thị.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa tài liệu kế thừa từ Chương trình tổng Điều tra Kiểm kê rừng toàn quốc (2013-2016) với số liệu điều tra thực địa. Nhóm tác giả thực hiện phỏng vấn sâu 12 chuyên gia, cán bộ kỹ thuật (gồm 4 cán bộ Chi cục Lâm nghiệp và 8 cán bộ tại 4 công ty lâm nghiệp địa phương). Cỡ mẫu thực địa được thiết lập thông qua phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn điển hình tạm thời diện tích 500 m2 với 3 lần lặp lại tại các mô hình keo 5-7 năm tuổi. Các chỉ tiêu đo đếm bao gồm tỷ lệ sống, đường kính ngang ngực (D1,3) đo bằng thước dây chính xác đến milimet, chiều cao vút ngọn (Hvn) và chiều cao dưới cành (Hdc) đo bằng thước đo cao laze. Thể tích cây đứng được xác định thông qua công thức toán học với hệ số hình thể tích cây đứng bằng 0,473. Tại mỗi ô tiêu chuẩn, nhóm đào 3 phẫu diện đất (1 phẫu diện chính sâu 1,0 m lấy mẫu tại 3 tầng 0-20 cm, 30-50 cm, 80-100 cm và 2 phẫu diện phụ sâu 50 cm). Mẫu đất được phân tích nghiêm ngặt theo các Tiêu chuẩn Quốc gia gồm TCVN 5979:2007 (pH-KCl), TCVN 4050-85 (hàm lượng mùn hữu cơ), TCVN 6498:1999 (đạm tổng số) và TCVN 6860:2001 (dung trọng). Phương pháp chọn mẫu điển hình kết hợp phân tích thống kê phương sai qua SPSS và Excel được lựa chọn vì đảm bảo độ tin cậy khoa học cao, phản ánh chính xác tính phân hóa địa hình đồi núi phức tạp trong mốc thời gian nghiên cứu từ tháng 9/2015 đến tháng 4/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ ba phát hiện cốt lõi về thực trạng rừng keo Đông Bắc Bộ:

Thứ nhất, cơ cấu diện tích rừng trồng keo gỗ nhỏ chiếm tỷ trọng áp đảo. Tại Quảng Ninh, tổng diện tích rừng trồng thuộc rừng sản xuất năm 2014 là 147.229 hecta, trong đó keo chiếm 102.901 hecta (gần 70%), phân bố lớn nhất ở Vân Đồn (17.656 hecta) và Cẩm Phả (17.478 hecta). Tại Bắc Giang, diện tích keo tại 4 huyện trọng điểm đạt 43.845 hecta (chiếm hơn 50% diện tích rừng trồng toàn tỉnh), trong đó rừng gỗ nhỏ chiếm tới 89,8% (39.383 hecta), rừng gỗ lớn và chuyển hóa chỉ chiếm 10,2% (4.462 hecta).

Thứ hai, tiềm năng sinh trưởng vượt trội của các dòng keo cải thiện. Rừng trồng Keo lai giai đoạn 4-7 năm tuổi có đường kính D1,3 dao động 13,27 - 15,10 cm, chiều cao Hvn đạt 12,95 - 18,43 m và năng suất bình quân hàng năm đạt 21,11 - 29,59 m3/ha/năm. Rừng Keo tai tượng sau 4 năm tuổi đạt năng suất bình quân tới 32,36 m3/ha/năm; giai đoạn 5-6 năm tuổi duy trì mức 21,78 - 29,83 m3/ha/năm.

Thứ ba, quy luật tự đào thải mạnh mẽ do mật độ dày. Mật độ ban đầu 1.660 cây/ha giảm xuống còn 1.050 - 1.120 cây/ha ở tuổi 7. Đồng thời, quỹ đất trống trạng thái Ib (dây leo, bụi rậm) có khả năng chuyển đổi trồng rừng gỗ lớn còn rất phong phú, với 27.166,2 hecta tại Quảng Ninh (chiếm 46,30% đất chưa có rừng) và 8.518 hecta tại huyện Lục Ngạn (Bắc Giang).

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm gia tăng thể tích bình quân của Keo lai ở giai đoạn 8-10 năm tuổi (chỉ còn 22,98 - 24,74 m3/ha/năm so với đỉnh điểm 29,59 m3/ha/năm ở giai đoạn 4-6 tuổi) phản ánh hiện tượng cạnh tranh dinh dưỡng và không gian sinh dưỡng gay gắt khi rừng khép tán từ tuổi 3-4. Đối với Keo tai tượng, nếu không áp dụng tỉa thưa, sau 13 năm cây chỉ đạt D1,3 khoảng 22 cm, chưa đủ chuẩn gỗ xẻ công nghiệp, đồng thời tỷ lệ rỗng ruột giai đoạn 9-15 năm tuổi có thể lên tới 10%. Kết quả này tương đồng với các công trình nghiên cứu tại vùng nhiệt đới về sự phụ thuộc mật thiết giữa sản lượng rừng với độ dày tầng đất và kỹ thuật tỉa thưa. Trong các báo cáo chuyên ngành, dữ liệu này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ hình hộp phân cấp lập địa và đồ thị đường biểu diễn tương quan giữa mật độ lâm phần với sự tích lũy trữ lượng thân cây, giúp các nhà quản lý dễ dàng nhận diện ngưỡng tuổi tỉa thưa tối ưu.

Đề xuất và khuyến nghị

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển rừng trồng gỗ lớn tại vùng Đông Bắc Bộ, bốn nhóm giải pháp hành động cần được triển khai đồng bộ:

1. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật lâm sinh: Áp dụng kỹ thuật tỉa thưa 2 giai đoạn cho rừng Keo lai và Keo tai tượng. Giai đoạn 1 tiến hành tỉa ở tuổi 4-5 đưa mật độ từ 1.660 cây/ha xuống 800-900 cây/ha; giai đoạn 2 tỉa ở tuổi 7-8 giữ lại mật độ cuối cùng 500-600 cây/ha. Kết hợp bón lót và bón thúc 150-200g NPK cộng 100g phân vi sinh/gốc để đạt mục tiêu đường kính D1,3 trên 25 cm ở tuổi 12. Chủ thể thực hiện: Chi cục Kiểm lâm phối hợp các Công ty Lâm nghiệp. Timeline: Áp dụng thường niên giai đoạn 2016-2025.
2. Nâng cấp chất lượng cơ cấu giống: Đưa vào trồng 100% các dòng Keo lai tiến bộ kỹ thuật (BV5, BV10, BV16, BV32, BV33, TB03, TB05) và hạt ngoại nhập từ Australia cho Keo tai tượng, đảm bảo tỷ lệ sống trên 90% và nâng trữ lượng cây đứng tăng thêm 20-30%. Chủ thể: Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam và các vườn ươm đăng ký chứng chỉ giống. Timeline: Hoàn thành trong giai đoạn 2016-2020.
3. Hoàn thiện chính sách tài chính và tín dụng: Thiết lập gói tín dụng ưu đãi với chu kỳ vay kéo dài 8-12 năm, lãi suất dưới 6%/năm hỗ trợ các chủ rừng là hộ gia đình (vốn đang quản lý 42,1% diện tích rừng trồng sản xuất cả nước) an tâm kéo dài luân kỳ khai thác. Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ủy ban nhân dân các tỉnh. Timeline: Giai đoạn 2017-2022.
4. Quy hoạch phân vùng lập địa trồng gỗ lớn: Ưu tiên phân bổ diện tích trồng rừng gỗ lớn trên các lập địa có độ dày tầng đất trên 50 cm, độ dốc dưới 20 độ tại các huyện Ba Chẽ, Tiên Yên (Quảng Ninh) và Lục Ngạn, Sơn Động (Bắc Giang) với quy mô mục tiêu 15.000 hecta tại Quảng Ninh và 5.000 hecta tại Bắc Giang. Chủ thể: Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn hai tỉnh Quảng Ninh và Bắc Giang. Timeline: 2016-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tư liệu chuyên môn giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp: Cung cấp hệ thống dữ liệu điều tra thực trạng 3 loại rừng và lập địa tại Quảng Ninh (426.997,1 hecta) và Bắc Giang (146.435,4 hecta), hỗ trợ đắc lực cho việc xây dựng quy hoạch phân vùng rừng sản xuất gỗ lớn và triển khai Đề án tái cơ cấu ngành lâm nghiệp.
2. Lãnh đạo và cán bộ kỹ thuật các Công ty Lâm nghiệp: Tham khảo quy trình làm đất, bón phân vô cơ kết hợp vi sinh và công thức điều chỉnh mật độ từ 1.660 cây/ha xuống 500-600 cây/ha để tối ưu hóa hiệu quả kinh tế trên diện tích canh tác quy mô lớn.
3. Hộ gia đình và chủ rừng tư nhân: Tiếp cận các giải pháp kỹ thuật chuyển hóa rừng gỗ dăm chu kỳ 5 năm sang rừng gỗ xẻ chu kỳ 10-12 năm, giúp gia tăng giá trị sản lượng thu hoạch từ 1,5 đến 2 lần.
4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên lâm nghiệp: Khai thác phương pháp luận chuẩn xác về điều tra ô tiêu chuẩn 500 m2, kỹ thuật phân tích phẫu diện đất theo tiêu chuẩn TCVN và mô hình sinh trưởng keo làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu mở rộng.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao vùng Đông Bắc Bộ cần chuyển đổi rừng keo gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn? Rừng gỗ nhỏ chu kỳ 5-6 năm chủ yếu làm dăm giấy chỉ đạt giá trị kinh tế trung bình, trong khi rừng gỗ lớn chu kỳ 10-12 năm với đường kính trên 25 cm giúp nâng cao giá trị gia tăng từ 1,5 đến 2 lần. Đồng thời, rừng gỗ lớn giúp bảo vệ môi trường, giảm xói mòn đất và chống suy thoái sinh thái tại các vùng đồi núi dốc.

2. Kỹ thuật tỉa thưa rừng Keo lai kinh doanh gỗ lớn nên thực hiện vào thời điểm nào? Rừng Keo lai bắt đầu cạnh tranh không gian mạnh từ 4-5 năm tuổi. Chủ rừng nên tỉa lần đầu ở tuổi 4-5 để giảm mật độ xuống 800-900 cây/ha, và tỉa lần hai ở tuổi 7-8 để lại mật độ 500-600 cây/ha. Việc này vừa giúp tận thu gỗ nhỏ làm dăm, vừa tập trung dinh dưỡng nuôi cây gỗ lớn sinh trưởng nhanh.

3. Điều kiện lập địa nào thích hợp nhất cho Keo tai tượng sinh trưởng gỗ lớn? Keo tai tượng sinh trưởng tối ưu tại các khu vực có lượng mưa trung bình năm từ 1.500 mm đến 2.000 mm, độ dày tầng đất trên 50 cm, đất feralit vàng đỏ thoát nước tốt và độ dốc dưới 20 độ, giúp cây đạt tăng trưởng thể tích 27-32 m3/ha/năm sau 4-5 năm đầu.

4. Cần làm gì để khắc phục hiện tượng rỗng ruột ở cây Keo tai tượng? Hiện tượng rỗng ruột thường xuất hiện ở giai đoạn 9-15 năm tuổi với tỷ lệ khoảng 10% ở các giống không rõ nguồn gốc. Giải pháp căn bản là tuyển chọn nguồn giống ngoại nhập cải thiện từ Australia, kết hợp tỉa cành sớm bằng kéo chuyên dụng đúng kỹ thuật để hạn chế nấm bệnh xâm nhập qua vết thương.

5. Giải pháp tài chính nào giúp người dân an tâm giữ rừng keo phát triển thành gỗ lớn? Cần triển khai chính sách cho vay vốn ưu đãi trung và dài hạn từ 8-12 năm với lãi suất dưới 6%/năm thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội. Song song đó là hỗ trợ kỹ thuật tỉa thưa tận thu sản phẩm tỉa thưa ở năm thứ 5 để tạo nguồn thu ngắn hạn trang trải chi phí chăm sóc.

Kết luận

Luận văn Thạc sĩ Quản lý tài nguyên rừng của tác giả Đào Vũ Thắng đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với các đóng góp trọng tâm:

• Cung cấp bức tranh toàn cảnh về 147.229 hecta rừng trồng sản xuất tại Quảng Ninh và 86.132 hecta tại Bắc Giang, chỉ ra tỷ lệ áp đảo của rừng gỗ nhỏ dăm gỗ.
• Chứng minh tiềm năng năng suất sinh học vượt trội của Keo lai và Keo tai tượng đạt 21-32 m3/ha/năm trong 5-7 năm đầu trên các dạng lập địa đồi núi Đông Bắc.
• Khẳng định tính tất yếu của kỹ thuật tỉa thưa giảm mật độ xuống 500-600 cây/ha để sản xuất gỗ xẻ có đường kính thân trên 25-30 cm.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, giống, tài chính và quy hoạch đồng bộ phục vụ Kế hoạch phát triển rừng gỗ lớn giai đoạn 2016-2020.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho công cuộc tái cơ cấu ngành lâm nghiệp Việt Nam theo hướng nâng cao giá trị gia tăng bền vững.

Các cấp quản lý địa phương, doanh nghiệp lâm nghiệp và cộng đồng trồng rừng hãy khẩn trương ứng dụng quy trình kỹ thuật lâm sinh thâm canh và tiếp cận nguồn giống keo tiến bộ để bứt phá năng suất rừng gỗ lớn ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 1. Khái quát quá trình phát triển rừng trồng ở các nước vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới từ năm 1965 đến năm 2000 Theo Julian Evans và Jonh Turnbull (2004) thì đến năm 1950 các nước vùng Nhiệt đới mới chỉ trồng được khoảng 680.000ha rừng, một trong những loài cây được trồng nhiều nhất là Tếch (Tectona grandis), Indonesia cũng là một trong những nước trồng nhiều Tếch nhất trong thời gian này. Năm 1965, các nước Nhiệt đới và cận Nhiệt đới đã trồng được 6,7 triệu ha rừng, năm 1980 đã tăng lên 21 triệu ha, năm 1990 đã tăng lên 43 triệu ha và đến năm 2000 đã tăng đến 88.435 triệu ha (bảng 1.1: Diện tích rừng trồng ở các nước vùng Nhiệt đới và cận Nhiệt đới từ năm 1965-2000 Đơn vị tính: 1000 (ha) Năm Châu lục/vùng địa lý 1965 1980 1990 2000 1.

Châu Á gồm cả Nam Trung Quốc 4. Bắc Australia và các quần đảo vùng Thái Bình 70 269 420 480 Dương 4. Trung Mỹ và vùng Caribê 219 486 786 1.435 Các loài cây trồng chủ yếu là Keo (Acacia), Bạch đàn (Eucalyptus), Thông (Pinus), Xoan (Azadiracta), Phi lao (Casuarina), Xà cừ (Swietenia), Keo dậu (Leucaena leucocephala). Mục tiêu trồng rừng chủ yếu là cung cấp gỗ nguyên liệu cho công nghiệp chế biến bột giấy và ván nhân tạo, gỗ xẻ, chất đốt và bảo vệ môi trường sinh thái.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Diện tích rừng trồng ở các nước vùng Nhiệt đới tăng nhanh vào những năm 1960, đến năm 2000 thì diện tích rừng trồng ở các nước vùng Nhiệt đới và cận Nhiệt đới đã chiếm tới 40% diện tích rừng trồng trên toàn cầu (FAO, 2001). Theo ước tính của FAO vào năm 2000 cả rừng tự nhiên và rừng trồng trên toàn cầu có khoảng 3.869 triệu ha, độ che phủ của rừng chiếm khoảng 30% bề nặt trái đất. Trong số đó, diện tích rừng trồng toàn cầu khoảng 187 triệu ha. Các nghiên cứu về trồng rừng thâm canh và thâm canh rừng trồng Trồng rừng thâm canh là một giải pháp nhằm nâng cao năng suất chất lượng gỗ rừng trồng.

Đây là một hệ thống các biện pháp kỹ thuật lâm sinh được đầu tư theo chiều sâu nhằm làm cho rừng trồng sinh trưởng nhanh sớm đạt được mục tiêu đặt ra bao gồm từ khâu chọn tạo giống, chọn lập địa, làm đất, trồng rừng, bón phân, chăm sóc, quản lý và bảo vệ rừng trồng cho đến khi khai thác. Những vấn đề này đã được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu khác nhau, song có thể phân chia thành các chuyên đề như sau: 1. Ảnh hưởng của điều kiện lập địa đến khả năng sinh trưởng của rừng trồng Tập hợp kết quả nghiên cứu ở các nước vùng nhiệt đới, tổ chức Nông – Lương Quốc tế (FAO, 1984) đã chỉ ra rằng khả năng sinh trưởng của rừng trồng, đặc biệt là rừng gỗ lớn phụ thuộc rất rõ và 4 nhân tố chủ yếu liên quan đến điều kiện lập địa là: Khí hậu, địa hình, loại đất và hiện trạng thực bì. Điển hình là các công trình nghiên cứu của Laurie (1974), Julian Evans (1974 và 1992), Pandey (1983), Golcalves J.M và cộng sự (2004).

Khi nghiên cứu đặc điểm đất ở châu Phi, Laurie (1974) cho rằng đất đai ở vùng nhiệt đới rất khác nhau về độ dày tầng đất, cấu trúc vật lý, hàm lượng các chất dinh dưỡng khoáng, phán ứng của đất (độ pH) và nồng độ muối. Vì thế, khả năng sinh trưởng của loài thông P. patula ở Swaziland, Evans, J (1974) đã chứng minh khả năng sinh trưởng về chiều cao của loài thông này có quan hệ khá chặt (R = 0,81) với các yếu tố địa hình và đất thông qua phương trình tương quan (1.1) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Khảo sát rừng trồng ở các điều kiện lập địa khác nhau, Pandey (1983) đã chỉ cho thấy bạch đàn E. camaldulensis trồng ở vùng nhiệt đới khô với chu kỳ kinh doanh từ 10-20 năm thường chỉ đạt từ 5-10m3/ha/năm, nhưng ở vùng nhiệt đới ẩm thì có thể đạt tới 30m3/ha/năm.

Rõ rang điều kiện lập địa khác nhau thì năng suất rừng trồng có khác nhau khá rõ rệt. Khi nghiên cứu về sản lượng rừng trồng bạch đàn ở Brazil, Golcalves J.M và cộng sự (2004) cho rằng năng suất rừng trồng là sự “kết hôn” thích hợp giữa kiểu gen với điều kiện lập địa và kỹ thuật canh tác. Ngoài ra, tác giả còn chỉ cho thấy giới hạn của sản lượng rừng có liên quan tới các yếu tố môi trường theo thứ tự mức độ quan trọng sau đây: nước > dinh dưỡng > độ sau tầng đất. Thông qua một số công trình nghiên cứu trên cho thấy việc xác định điều kiện lập địa phù hợp với từng loài cây trồng là rất cần thiết, đó là một trong những yếu tố quan trọng quyết định năng suất và chất lượng của rừng trồng.

Nghiên cứu cải thiện giống Giống là một trong những vấn đề quan trọng bậc nhất để nâng cao năng suất rừng trồng nên nhiều nước trên thế giới đã đi trước chúng ta nhiều năm về vấn đề cải thiện giống cây rừng và đã đạt được những thành tựu đáng kể. Điển hình như ở Công Gô, bằng phương pháp lai nhân tạo đã tạo ra giống bạch đàn lai (Eucalyptus hybrids) có năng suất đạt tới 35m3/ha/năm ở giai đoạn tuổi 7. Bằng con đường chọn lọc nhân tạo, Brazin đã chọn được giống Eucalyptus grandis đạt tới 55m3/ha/năm sau 7 năm trồng, ở Swaziland cũng đã chọn được giống Pinus patula sau 15 năm tuổi đạt 19m3/ha/năm, giống Paraserianthes falcataria trồng ở Malaysia được 7-10 năm tuổi cũng đạt 30m3/ha/năm (Pandey, 1983). Những nghiên cứu về ảnh hưởng của phân bón đến năng suất rừng trồng Phân bón có ý nghĩa rất quan trọng cho cây trồng đặc biệt ở những nơi đất đai nghèo xấu, “đất có vấn đề”, dễ bị xói mòn rửa trôi.

Bón phân cho cây trồng là một trong những biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất chất lượng rừng trồng được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm, điển hình như công trình nghiên cứu của Mello (1976) ở Brazil cho thấy Bạch đàn (Eucalyptus) sinh trưởng khá tốt LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 ở công thức không bón phân, nhưng nếu bón NPK thì năng suất rừng trồng có thể tăng lên trên 50%. Trong một công trình nghiên cứu khác ở South Africa của Schonau (1985) về vấn đề bón phân cho bạch đàn Eucalyptus grandis đã cho thấy công thức bón 150g NPK/gốc với tỷ lệ N:P:K = 3:2:1 có thể nâng chiều cao trung bình của rừng trồng lên gấp 2 lần sau năm thứ nhất. Đối với thông P. caribeae ở Colombia, Bolstad và cộng sự (1988) cũng đã tìm thấy một vài loại phân có phản ứng tích cực mang lại hiệu quả rõ rệt cho rừng trồng như kali, lân, bo và magie.

Khi nghiên cứu bón phân cho rừng thông P. caribeae ở Cu Ba, Herrero và cộng sự (1988) cũng cho thấy bón lân đã nâng sản lượng rừng từ 56m3/ha/năm lên 69m3/ha/năm sau 13 năm trồng. Những nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ trồng đến năng suất rừng trồng Mật độ trồng rừng ban đầu là một trong những biện pháp kỹ thuật lâm sinh quan trọng có ảnh hưởng khá rõ đến năng suất rừng trồng, tùy thuộc vào điều kiện lập địa nơi gây trồng, đặc biệt tùy thuộc vào mục tiêu trồng rừng và đặc tính sinh thái của loài cây mà mật độ trồng ban đầu có thể cao hay thấp. Vấn đề này đã có rất nhiều công trình nghiên cứu với nhiều loài cây khác nhau trên các dạng lập địa khác nhau, điển hình là công trình nghiên cứu của Evans, J.

(1992), tác giả đã bố trí 4 công thức mật độ trồng khác nhau (2985; 1680; 1075 và 750 cây/ha) cho bạch đàn E. deglupta ở Papua New Guinea, số liệu thu được sau 5 năm trồng cho thấy đường kính bình quân của các công thức thí nghiệm tăng theo chiều giảm của mật độ, nhưng tổng tiết diện ngang (G) lại tăng theo chiều tăng của mật độ, có nghĩa là rừng trồng ở mật độ thấp tuy lượng tăng trưởng về đường kính cao hơn những trữ lượng gỗ cây đứng của rừng vẫn nhỏ hơn những công thức trồng mật độ cao. Trong một công trình nghiên cứu khác với thông P. caribaea ở Qeensland (Australia), tác giả cũng đã thí nghiệm với 5 công thức mật độ khác nhau (2200; 1680; 1330; 1075 và 750 cây/ha), sau hơn 9 năm trồng cũng thu được kết quả tương tự, nhưng ở những công thức trồng mật độ thấp 750-1075 cây/ha có đường kính trung bình đạt từ 20,1- 20,9cm, số cây đạt đường kính đầu ngọn (D1,3) > 10 cm chiếm từ 84-86%.

Trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 khi đó ở mật độ cao (1660-2220 cây/ha) đường kính chỉ đạt từ 16,6-17,8cm, số cây có đường kính đầu ngọn > 10cm chỉ chiếm từ 71-76%. Như vậy, mật độ trồng ảnh hưởng khá rõ đến chất lượng cũng như năng suất, sản lượng của rừng trồng, vì thế cần phải căn cứ vào mục tiêu trồng rừng cụ thể để xác định mật độ trồng cho thích hợp. Ảnh hưởng của biện pháp tưới nước đến sinh trưởng của rừng trồng Ngoài các công trình nghiên cứu cải thiện giống, xác định điều kiện lập địa thích hợp, phương pháp làm đất, bón phân, chăm sóc và quản lý bảo vệ…biện pháp tưới nước cho cây mới trồng, nhất là ở những vùng khô hạn tuy còn rất ít các công trình nghiên cứu nhưng cũng đã có một vài công trình đề cập đến. Điển hình như ở Brazil khi trồng rừng bạch đàn E.

grandis trên những vùng đất khô hạn người ta đã phải tưới cho cây con mới trồng từ 3-4 lít nước/cây, sau đó 3 ngày và 9 ngày phải tưới lại nếu chưa có mưa (Evans, J. Tương tự như vậy ở Trung Quốc đã áp dụng biện pháp tưới thấm nhỏ giọt cho rừng trồng cây Dương Lai (Populus euramericana) trên vùng đất bán khô hạn ở phía bắc Bắc Kinh, kết quả thu được sau 6 năm tuổi cho thấy đường kính (D1,3) tăng trưởng gần gấp 3 lần so với đối chứng (Nguyễn Huy Sơn, 2002). Vấn đề sâu - bệnh hại Sâu bệnh hại rừng trồng và biện pháp phòng trừ là một trong những biện pháp kỹ thuật lâm sinh cơ bản có ảnh hưởng khá rõ đến năng suất chất lượng rừng trồng, nhất là rừng trồng gỗ lớn. Vì vậy, vấn đề này đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu từ rất sớm và có hệ thống.

Với kỹ thuật tiên tiến hiện đại, nhiều công trình đã nghiên cứu rất sâu ở mức phân tử như chuyển và biến đổi gen để phòng chống sâu bệnh hại.