CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Khái quát về chất thải rắn 1. Một số khái niệm Chất thải rắn (CTR) là toàn bộ các loại vật chất được con người loại bỏ trong các hoạt động kinh tế xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng…) trong đó quan trọng nhất là các loại chất thải sinh ra từ các hoạt động sản xuất và hoạt động sống [8]. Rác là thuật ngữ được dùng để chỉ chất thải rắn có hình dạng tương đối cố định, bị vứt bỏ từ hoạt động của con người.
Rác sinh hoạt hay chất thải rắn sinh hoạt là một bộ phận của chất thải rắn, được hiểu là chất thải rắn phát sinh từ các hoạt động thường ngày của con người [8]. Chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH): Gồm những CTR phát sinh từ hoạt động hàng ngày của con người. Rác sinh hoạt thải ra ở mọi nơi, mọi lúc trong phạm vi thành phố hoặc khu dân cư, từ các hộ gia đình, khu thương mại, chợ và các tụ điểm buôn bán, nhà hàng khách sạn, công viên, khu vui chơi giải trí, các viện nghiên cứu, trường học, các cơ quan nhà nước… CTRSH: gồm những chất thải có liên quan đến các hoạt động của con người, nguồn tạo thành chủ yếu từ các khu dân cư, các cơ quan trường học, các trung tâm dịch vụ, thương mại. CTRSH có thành phần bao gồm kim loại, thuỷ tinh, gạch ngói vỡ, đất đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm dư thừa hoặc quá hạn sử dụng, xương động vật, tre gỗ, vải giấy, rơm rạ, xác động vật, vỏ rau quả,…[8].
Chất thải rắn công nghiệp: là CTR phát thải từ hoạt động sản xuất công nghiệp, làng nghề, kinh doanh, dịch vụ hoặc các hoạt động khác. Chất thải rắn nguy hại: là CTR chứa các chất hoặc hợp chất có một trong những đặc tính: phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm, gây e 5 ngộ độc hoặc các đặc tính nguy hại khác.[8] Phế liệu: là sản phẩm, vật liệu bị loại ra từ quá trình sản xuất hoặc tiêu dùng, được thu hồi để tái chế, tái sử dụng làm nguyên liệu cho quá trình sản xuất sản phẩm khác. Hoạt động quản lý CTR: bao gồm các hoạt động quy hoạch quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở quản lý CTR, các hoạt động phân loại, thu gom, lưu giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý CTR nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trường và sức khoẻ con người. Thu gom CTR: là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói và lưu giữ tạm thời CTR tại nhiều điểm thu gom tới địa điểm hoặc cơ sở được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận.
Vận chuyển CTR: là quá trình chuyên chở CTR từ nơi phát sinh, thu gom, lưu giữ, trung chuyển đến nơi xử lý, tái chế, tái sử dụng hoặc BCL cuối cùng. Xử lý CTR: là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật làm giảm, loại bỏ, tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích trong CTR; thu hồi, tái chế, tái sử dụng lại các thành phần có ích trong CTR. Chôn lấp CTR hợp vệ sinh: là hoạt động chôn lấp phù hợp với các yêu cầu của tiêu chuẩn kỹ thuật về bãi chôn lấp CTR hợp vệ sinh. Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn Nguồn gốc phát sinh, thành phần và tốc độ phát sinh của chất thải rắn là cơ sở quan trọng trong thiết kế, lựa chọn công nghệ xử lý và đề xuất các chương trình quản lý chất thải rắn thích hợp [8].
Có nhiều cách phân loại nguồn gốc phát sinh chất thải rắn khác nhau nhưng phân loại theo cách thông thường nhất là: - Khu dân cư - Khu thương mại - Cơ quan, công sở e 6 - Khu xây dựng và phá hủy các công trình xây dựng - Khu công cộng - Nhà máy xử lý chất thải - Công nghiệp - Nông nghiệp Chất thải rắn phát sinh trừ nhiều nguồn khác nhau, căn cứ vào đặc điểm chất thải có thể phân chia thành 3 nhóm: Chất thải đô thị, công nghiệp và chất thải nguy hại. Thành phần của chất thải rắn Thành phần chất thải rắn biểu hiện sự đóng góp và phân phối của các thành phần riêng biệt mà từ đó tạo nên dòng chất thải, thông thường được tính bằng phần trăm khối lượng. Thông tin về thành phần chất thải rắn đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn những thiết bị thích hợp để xử lý, các quá trình xử lý cũng như việc hoạch định các hệ thống, chương trình và kế hoạch quản lý chất thải rắn. Thông thường trong rác thải đô thị, rác thải từ các khu dân cư và thương mại chiếm tỉ lệ cao nhất từ 50%-75%.
Phần trăm đóng góp của mỗi thành phần chất thải rắn giá trị phân bố sẽ thay đổi tùy thuộc vào sự mở rộng các hoạt động xây dựng, sửa chữa, sự mở rộng các dịch vụ đô thị cũng như công nghệ sử dụng trong xử lý. Thành phần riêng biệt của chất thải rắn thay đổi theo vị trí địa lý, thời gian, mùa trong năm, điều kiện kinh tế và tùy thuộc vào thu nhập của từng quốc gia. Nguồn gốc và thành phần chất thải rắn Nguồn phát sinh Nơi phát sinh Các dạng chất thải rắn Khu dân cư Hộ gia đình, biệt thự, Thực phẩm dư thừa, giấy, chung cư can nhựa, thuỷ tinh, can thiếc, nhôm. Khu thương mại Nhà kho, nhà hàng, chợ, Giấy, nhựa, thực phẩm thừa, khách sạn, nhà trọ, các thủy tinh, kim, loại, chất trạm sửa chữa và dịch vụ nguy hại Cơ quan, công sở Trường học, bệnh viện, Giấy, nhựa, thực phẩm thừa, văn phòng, công sở nhà thủy tinh, kim, loại, chất nước nguy hại.
Công trình xây Khu nhà xây dựng mới, Gạch, bê tông, thép, gỗ, dựng và phá hủy sửa chữa nâng cấp mở thạch cao, bụi. rộng đường phố, cao ốc, san nền xây dựng. Khu công cộng Đường phố, công viên, Rác vườn, cành cây cắt tỉa, khu vui chơi giải trí, bãi chất thải chung tại các khu tắm vui chơi, giải trí. Nhà máy xử lý chất Nhà máy xử lý nước Bùn, tro.
thải đô thị cấp, nước thải và các quá trình xử lý chất thải công nghiệp khác Công nghiệp Công nghiệp xây dựng, Chất thải do quá trình chế chế tạo, công nghiệp biến công nghiệp, phế liệu và nặng, nhẹ, lọc dầu, hóa các rác thải sinh hoạt. chất, nhiệt điện Nông nghiệp Đồng cỏ, đồng ruộng, Thực phẩm thối rữa, sản vườn cây ăn quả, nông phẩm nông nghiệp thừa, rác, trại. chất độc hại. Phân loại chất thải rắn Việc phân loại chất thải rắn là một công việc khá phức tạp bởi sự đa dạng về chủng loại, thành phần và tính chất của chúng.
Có nhiều cách phân loại khác nhau nhằm mục đích chung là có biện pháp xử lý thích đáng, gia e 8 tăng khả năng tái chế và tái sử dụng lại các vật liệu trong chất thải nhằm đem lại hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường [7]. CTR đa dạng vì vậy có nhiều cách phân loại khác nhau như: Phân loại theo công nghệ quản lý-xử lý: Phân loại CTR theo dạng này người ta chia làm các chất cháy được, các chất không cháy được, các chất hỗn hợp. Phân loại chất thải rắn theo công nghệ xử lý Thành phần Định nghĩa Thí dụ 1.Các chất cháy - Các vật liệu làm từ giấy. - Các túi giấy, các mảnh được: - Có nguồn gốc từ sợi.
bìa, giấy vệ sinh, … - Giấy - Các chất thải ra từ đồ ăn, - Vải len, … - Hàng dệt thực phẩm. - Các rau quả, thực - Rác thải - Các thực phẩm và vật liệu phẩm,… được chế tạo từ gỗ, tre. - Đồ dùng bằng gỗ như - Cỏ, rơm, gỗ củi - Các vật liệu và sản phẩm bàn ghế, vỏ dừa,… từ chất dẻo. - Phim cuộn, bịch - Chất dẻo - Các vật liệu và sản phẩm nilon,… từ thuộc da và cao su.
- Túi xách da, cặp da, - Da và cao su vỏ ruột xe,… 2.Các chất không - Các loại vật liệu và sản - Hàng rào, da, nắp lọ, cháy được: phẩm được chế tạo từ sắt. … - Kim loại sắt - Các kim loại không bị nam châm hút. - Vỏ hộp nhôm, đồ - Kim loại không - Các vật liệu và sản phẩm đựng bằng kim loại,… phải sắt. chế tạo bằng thuỷ tinh.
- Chai lọ, đồ dùng bằng - Thuỷ tinh - Các vật liệu không cháy thuỷ tinh, bóng đèn,… - Đá và sành sứ khác ngoài kim loại và thuỷ - Vỏ trai, ốc, gạch, đá, tinh. Các chất hỗn hợp - Tất cả các vật liệu khác - Đá, đất, cát không phân loại ở phần 1 và 2 đều thuộc loại này. e 9 Phân loại theo quan điểm thông thường Rác thực phẩm: Bao gồm phần thừa thải, không ăn được sinh ra trong quá trình lưu trữ, chế biến, nấu ăn, … Đặc điểm quan trọng của loại rác này là phân huỷ nhanh trong điều kiện thời tiết nóng ẩm. Quá trình phân huỷ thường gây ra mùi hôi khó chịu.
Rác bỏ đi:: Bao gồm các chất cháy được và không cháy được, sinh ra từ các hộ gia đình, công sở, hoạt động thương mại,… Các chất cháy được như giấy, plastic, vải, cao su, da, gỗ,… và chất không cháy được như thủy tinh, vỏ hộp kim loại,… Tro xỉ: Vật chất còn lại trong quá trình đốt củi, than, rơm, rạ, lá,… ở các hộ gia đình, công sở, nhà hàng, nhà máy, xí nghiệp,… Chất thải xây dựng và phá huỷ công trình: Chất thải từ quá trình xây dựng, sửa chữa nhà ở tư nhân, công trình thương mại và những công trình khác gọi là chất thải xây dựng. Chất thải này bao gồm: bụi, đá, bê tông, gạch, gỗ, đường ống, dây điện, khối lượng của chúng rất khó tính toán. Chất thải từ nhà máy xử lý: Chất thải này có từ hệ thống xử lý nước thải, nước, nhà máy xử lý chất thải công nghiệp. Thành phần chất thải loại này đa dạng và phụ thuộc vào bản chất của quá trình xử lý.
Chất thải này thường là chất thải rắn hoặc bùn (nước chiếm 25 - 95%). Chất thải nông nghiệp: Vật chất loại bỏ từ các hoạt động nông nghiệp như gốc rơm rạ, cây trồng, chăn nuôi,… Chất thải nguy hại: Bao gồm chất thải y tế, chất thải hoá chất, sinh học dễ cháy, dễ nổ hoặc mang tính phóng xạ theo thời gian có ảnh hưởng đến đời sống con người, động vật, thực vật. Những chất thải này thường xuất hiện ở thể lỏng, khí và rắn. Đối với chất thải loại này thì việc thu gom, vận chuyển và xử lý phải hết sức thận trọng, phù hợp và đúng kỹ thuật [7].